umorzenie

н.

1. пагашэнне; ануляванне; скасаванне;

umorzenie kredytu — ануляванне крэдыту;

umorzenie należności — пагашэнне запазычанасці;

umorzenie środków trwałych — ліквідацыя асноўных фондаў;

umorzenie długów — пагашэнне даўгоў;

2. спыненне (справы)

Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)

зямны́

1. Erd-;

зямны́ шар [зямна́я ку́ля] Érdkugel f -, Érdball m -s;

зямна́я вось Érdachse f -;

зямна́я кара́ геагр. Érdrinde f -;

зямно́е прыцягне́нне фіз. Érdanziehung f -;

2. перан. írdisch;

зямны́я бага́цці írdische Güter;

зямны́я спра́вы das Írdische (sub);

зямн пакло́н éine Verbéugung bis zur Érde

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

сардэ́чны

1. Herz-; фарм. hérzwirksam;

сардэ́чная хваро́ба Hérzkrankheit f -, -en;

сардэ́чная дзе́йнасць фізіял. Hérztätigkeit f -;

2. (цёплы, шчыры) hérzlich, warm, wármherzig; ínnig;

сардэ́чны ся́бар Hérzensfreund m -(e)s, -e; Brúderherz n -ens, -en (ласк.);

сардэ́чныя спра́вы Hérzensangelegenheiten pl, Líebessachen pl, Hérzenssachen pl

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

БЕЛАРУ́СКІ ЦЭНТРА́ЛЬНЫ САЮ́З СЕЛЬСКАГАСПАДА́РЧЫХ І КРЭДЫ́ТНЫХ КААПЕРАТЫ́ВАЎ, Белсельсаюз,

рэспубліканская кааператыўная арг-цыя ў 1921—29. Створаны ў Мінску як Саюз с.-г. кааперацыі Беларусі, з 1922 наз. Бел. цэнтр. саюз с.-г. і прамысл. т-ваў (Белсельпрамсаюз), з 1925 — Белсельсаюз. Напачатку меў на мэце арганізацыю вытв-сці і збыту с.-г. прадукцыі, калектывізацыю вёскі. Дзейнасці перашкаджалі рэарганізацыі, няўвага да фінансавага боку справы, захапленне арганізац.-мітынговымі метадамі кіравання, што ў 1924 прывяло яго амаль да краху. У сак. 1924 выбраны новы склад кіраўніцтва (старшыня праўлення С.​Лысаў, старшыня савета Дз.​Ф.​Прышчэпаў, старшыня рэвіз. камісіі І.​І.​Валодзька), у маі 1925 прыняты новы статут, які вызначыў задачы: абарона працоўных інтарэсаў членаў саюза, забеспячэнне іх насеннем, с.-г. прыладамі і сыравінай, арганізацыя прадпрыемстваў па перапрацоўцы с.-г. прадукцыі, распрацоўка агракульт. мерапрыемстваў. Са станаўленнем нэпа ў бел. вёсцы пашырылася нізавая сетка с.-г. кааперацыі, умацавалася яе сац. база, развіваліся спец. віды с.-г. кааперацыі (малочная, садова-агародная, меліярацыйная). Аднак каап. ўстановы не былі пазбаўлены дзярж. кантролю і цалкам залежалі ад дзярж. крэдытаў. У 1928 са складу Белсельсаюза вылучаны Белкалгассаюз (гл. Беларускі цэнтральны саюз сельскагаспадарчых калектываў). Пасля ліквідацыі Белсельсаюза яго функцыі перададзены рэсп. галіновым саюзам с.-г. кааперацыі.

С.​М.​Ходзін.

т. 2, с. 461

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ІАСІФЛЯ́НЕ, Асіфляне,

царкоўна-палітычны рух і філас. плынь у Рус. дзяржаве ў 15—16 ст. Заснавальнік і кіраўнік — ігумен Успенскага (Іосіфа-Валакаламскага) манастыра Іосіф Волацкі (адсюль назва). І. распрацавалі і праводзілі ў жыццё ідэі аб пануючым становішчы царквы ў рус. грамадстве. Напачатку Іосіф Волацкі выступаў за абмежаванне велікакняжацкай улады на карысць духавенства і ўдзельных князёў. Пасля збліжэння з вял. князямі Іванам III і Васілём III ён распрацаваў тэзісы пра боскае паходжанне ўлады манарха. На яго думку, свецкая па форме манархія павінна была з’яўляцца тэакратычнай па сутнасці. Карыстаючыся сваім уплывам на вярх. ўладу, І. жорстка распраўляліся з ератыкамі і сваімі ідэалаг. праціўнікамі. У барацьбе з «несцяжацелямі» яны адстаялі непарушнасць царк. догмаў і царк.-манастырскае землеўладанне. І. зрабілі значны ўклад у распрацоўку ідэі «Масква — трэці Рым», якая разам з тэорыяй пра боскае паходжанне манархіі лягла ў аснову ідэалогіі рас. самадзяржаўя. Аднак з 2-й пал. 16 ст. манархія пачала ўсё больш нецярпіма ставіцца да ўмяшання царквы ў дзярж. справы. Апошняй праявай іасіфлянскай дактрыны была царк. палітыка патрыярха Нікана, які намагаўся практычна ажыццявіць тэорыю тэакратычнай дзяржавы. Перамога І. у 16 ст. значна паўплывала на гіст. лёс праваслаўя, рас. самадзяржаўя і Расіі ў цэлым.

Літ.:

Федотов Г.П. Святые Древней Руси. М., 1990;

Замалеев А.Ф., Овчинникова Е.А. Еретики и ортодоксы: Очерки древнерус. духовности. Л., 1991.

т. 7, с. 142

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

КУРО́РТ,

мясцовасць з прыроднымі лек. фактарамі (клімат, мінер. воды, гразі і інш.), умовамі іх мэтанакіраванага мед. і аздараўленчага выкарыстання, спец. прававым рэжымам эксплуатацыі. Для К. характэрны: высокая ступень даследаванасці прыродных лек. рэсурсаў, наяўнасць профільных збудаванняў і ўстаноў (мед. ўстановы, санаторыі, прафілакторыі, базы адпачынку, вода- і гразелячэбніцы, пітныя бюветы, пляжы і інш.), інфраструктура (транспартныя сувязі, сістэма быт. абслугоўвання і інш.). Адрозніваюць К. прыморскія, раўнінныя (у т. л. лясныя), горныя (у т. л. нізка-, сярэдне- і высакагорныя, адпаведна па вышыні 400—1000, 1000—2000 м і вышэй). Паводле лек. фактараў існуюць бальнеалагічныя курорты, гразевыя курорты, кліматычныя курорты, бальнеакліматычныя і бальнеагразевыя. Навук. асновы курортнай справы распрацоўвае і вывучае курарталогія.

Прататыпы сучасных К. вядомы з часоў Стараж. Рыма (на крыніцах мінер. вод, асабліва тэрмальных, узводзіліся капітальныя збудаванні для лек. выкарыстання). У 16—17 ст. пачалі разглядацца тэарэт. і практ. пытанні буд-ва, абсталявання і парадку выкарыстання К. і курортных устаноў. У 18—19 ст. развіваюцца еўрап. К. на камерцыйнай аснове, у пач. 20 ст. адкрылася большасць сучасных еўрап. К., у т. л. ў Расіі, Прыбалтыцы, на Каўказе. На Беларусі існуюць К. рэсп. і мясц. значэння: Бабруйск, Белае Возера, Белы Бераг, Горваль, Ждановічы, Лётцы, Нарач, Рагачоў, Ушачы, Чонкі (гл. адпаведныя арт.).

Я.​В.​Малашэвіч.

т. 9, с. 51

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ПА́ЎЛАЎ (Якаў Савельевіч) (20.6.1940, в. Самуйлы Браслаўскага р-на Віцебскай вобл. — 7.12.1996),

бел. гісторык. Д-р гіст. н. (1983), праф. (1984). Скончыў БДУ (1967). З 1967 у Ін-це гісторыі партыі пры ЦК КПБ (заг. сектара), з 1976 у Мінскай ВПШ (заг. кафедры). З 1991 у Ін-це гісторыі АН Беларусі, кіраўнік групы па вывучэнні паліт. рэпрэсій на Беларусі ў 1920 — пач. 1950-х г. З 1993 у Бел. НДІ дакументазнаўства і архіўнай справы (заг. аддзела). Даследаваў гісторыю рэвалюцыі 1905—07, грамадзянскай вайны і ваен. інтэрвенцыі 1918—20 у Расіі і Беларусі, падп. і партыз. барацьбы на Беларусі ў Вял. Айч. вайну, ваен. буд-ва і паліт. рэпрэсій у 1920—40-х г., праблемы метадалогіі і гістарыяграфіі Вял. Айч. вайны. Адзін з аўтараў прац «Усенародная барацьба на Беларусі супраць нямецка-фашысцкіх захопнікаў у гады Вялікай Айчыннай вайны» (т. 1—3, 1983—85), «Нарысы гісторыі Беларусі» (ч. 2, 1995) і інш.

Тв.:

В.​И.​Ленин и партизанское движение. Мн., 1975;

Комиссар Бумажков. Мн., 1978;

Народная война в тылу интервентов и белогвардейцев. Мн., 1983;

В суровом сорок первом. Мн., 1985;

У истоков победы. М., 1986;

Драматычны лёс польскіх асаднікаў // Бел. мінуўшчына. 1994. № 4;

Советско-германские договоры 1939—1941 гг.: трагедия тайных сделок. Мн., 1996.

У.​М.​Міхнюк.

т. 12, с. 205

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

спра́ва​II ж.

1. (праца, занятак) Árbeit f -, -en, Werk n -(e)s;

у яго́ спра́ў па го́рла er hat vóllauf zu tun;

узя́цца за спра́ву ánpacken vt;

2. (галіна, рамяство) Hándwerk n -(e)s;

ба́нкаўская спра́ва Bánkwesen n -s, Bánkfach n -(e)s;

выдаве́цкая спра́ва Verlágswesen n -s;

будаўні́чая спра́ва Báuwesen n -s;

ве́даць сваю́ спра́ву sein Hándwerk verstéhen*, séine Sáche gut máchen;

3. (прадпрыемства) Unternéhmen n -s, Geschäft n -(e)s;

4. (учынак) Tat f -, -en, Hándlung f -, -en;

до́брая спра́ва éine gute Tat;

Вы зрабі́лі вялі́кую спра́ву Sie háben ein gróßes Werk vollbrácht;

спра́ва чыіх-н. рук j-s Werk;

◊

сло́вам і спра́вай in Wort und Tat;

5. (збор дакументаў) канц. Ákte f -, -n, Áktenstück n -(e)s, -e;

асабі́стая спра́ва Personálakte f;

сакрэ́тная спра́ва Verschlússsache f -, -n;

архі́ўная спра́ва Archívakte f, Archívstück n;

падшы́ць да спра́вы zu den Ákten héften;

6. (пытанне, якое патрабуе вырашэння) Sáche f, Ángelegenheit f -, -en;

асабі́стая спра́ва persönliche Ángelegenheit;

службо́вая спра́ва díenstliche Ángelegenheit, Díenstangelegenheit f;

прыва́тная спра́ва Privátangelegenheit [-´vɑ:t-] f, Privátsache f;

бягу́чая спра́ва láufende Ángelegenheiten pl;

у мяне́ да Вас спра́ва ich hábe ein Ánliegen an Sie;

гэ́та мая́ спра́ва das ist méine Sáche;

спра́ва яго́ жыцця́ sein Lébenswerk;

7. юрыд. Sáche f -, -n, Verfáhren n -s, -, Prozéss m -, -es, -e;

грамадзя́нская спра́ва Zivílsache [-vi:l-] f;

судо́вая спра́ва Geríchtssache f, Geríchtsverfahren n;

крыміна́льная спра́ва Stráfsache f, Kriminálfall m -(e)s, -fälle;

узбудзі́ць спра́ву ein Verfáhren éinleiten, éinen Prozéss ánstrengen;

8. (з’ява, выпадак) Sáche f; Fall m -s, Fälle;

гэ́та і́ншая спра́ва das ist étwas (ganz) ánderes, das steht auf éinem ánderen Blatt;

гало́ўная спра́ва Háuptsache f;

увайсці́ ў спра́ву sich ori¦entíeren, sich zuréchtfinden* аддз., sich áuskennen* (in D);

з ве́даннем спра́вы fáchgerecht, fáchgemäß;

як спра́вы? разм. wie geht es?;

спра́вы паляпша́юцца es steht bésser (um die Sáche);

у чым спра́ва? worúm hándelt es sich?, worán liegt es?;

спра́ва не ў гэ́тым das ist nicht der Punkt [nicht entschéidend]; es liegt nicht darán;

спра́ва ідзе́ пра … es geht um (A) …, es hándelt „ sich um (A).,.;

гэ́та спра́вы не даты́чыць das tut nichts zur Sáche;

стано́вішча спра́ў Sáchlage f, der Stand der Dínge;

ход спра́вы Geschäftsgang m -(e)s;

мне няма́ да гэ́тага спра́вы das geht mich nichts an;

памі́ж спра́вай béiläufig, im Vorübergehen, únter ánderem, gelégentlich;

зако́нчаная спра́ва éine ábgeschlossene Sáche;

спра́ва дрэнь разм. das ist éine fáule Geschíchte [Sáche];

гэ́та спра́ва гу́сту das ist Geschmáckssache;

спра́ва выгляда́ла так die Sache verhíelt sich so, das ist der Sáchverhalt;

бліжэ́й да спра́вы! zur Sache!

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

бесклапо́тны, ‑ая, ‑ае.

Які не праяўляе клопату, турботы пра свае справы, паводзіны і пад. Ледзь не з першага дня Зіну акружыла самая гарачая хлапечая ўвага. Гэта часам рабіла яе бесклапотнай, легкадумнай. Шыцік. Толькі сляпы не ўбачыць, што .. [Дзіна] бесклапотная аж залішне. Навуменка. [Дамброўскі:] — Пан капітан залішне бесклапотны: У вас пад бокам тоіцца атрад... А вы спакойна седзіце ў палацах. Глебка. // Поўнасцю свабодны ад турбот. Бесклапотнае жыццё. □ Эх вы, бесклапотныя дні дзяцінства, што адляцелі сном так рана. Мележ. // Які выражае бесклапотнасць, бестурботнасць. Бесклапотны смех. Бесклапотная гамонка.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

насаджа́ць ​1, ‑аю, ‑аеш, ‑ае; зак., каго-чаго.

1. Змясціць, размясціць дзе‑н. вялікую колькасць каго‑, чаго‑н. Насаджаць дзяцей у аўтобус. Насаджаць пірагоў у печ.

2. Пасадзіць у некалькі прыёмаў або нейкую колькасць (пра расліны, дрэвы). Насаджаць маладых дрэў.

3. Разм. Пабоямі нарабіць (сінякоў, гузоў і пад.). Не надта хочацца .. [Аўдолі] ўмешвацца ва ўнутраныя справы, падлічваць, хто каму больш сінякоў насаджаў, ды нічога не зробіш — улада. Крапіва.

насаджа́ць ​2, ‑аю, ‑аеш, ‑ае.

Незак. да насадзіць ​1 (у 3, 4 знач.).

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)