ушчамі́ць, ушчамлю, ушчэміш, ушчэміць;
1. Заціснуць, сціснуць з двух бакоў; зашчаміць.
2.
3.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
ушчамі́ць, ушчамлю, ушчэміш, ушчэміць;
1. Заціснуць, сціснуць з двух бакоў; зашчаміць.
2.
3.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
здаро́вы
1.
2. (крепкого сложения) здоро́вый, си́льный;
3. большо́й, здоро́вый, изря́дный;
◊ будзь ~ро́ў! — будь здоро́в!;
быва́йце ~ро́вы! — бу́дьте здоро́вы, до свида́ния!;
жывы́ і з. — здрав и невреди́м;
валі́ць з хво́рай галавы́ на ~вую — вали́ть (сва́ливать) с больно́й головы́ на здоро́вую
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
сярэ́браны, ‑ая, ‑ае.
1. Які мае адносіны да серабра (у 1 знач.), звязаны з апрацоўкай серабра.
2. Зроблены з серабра, пакрыты серабром.
3. Які колерам і бляскам нагадвае серабро.
4.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
папа́сціся, ‑падуся, ‑падзешся, ‑падзецца; ‑падзёмся, ‑падзяцеся;
1. Апынуцца ў якіх‑н. абставінах, умовах (звычайна непрыемных).
2. Быць схопленым, злоўленым на чым‑н., выкрытым у чым‑н.
3. Сустрэцца, знайсціся; трапіцца.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
мо́ра
○ адкры́тае м. — откры́тое мо́ре;
закры́тае м. — закры́тое мо́ре;
◊ м. слёз — мо́ре слёз;
жыццёвае м. — жите́йское мо́ре;
ка́пля ў мо́ры — ка́пля в мо́ре;
м. па кале́на — мо́ре по коле́но;
чака́ць каля́ м. паго́ды — ждать у мо́ря пого́ды;
са дна м. даста́ць — со дна мо́ря доста́ть;
м. крыві́ — мо́ре кро́ви;
за ~рам, за мара́мі —
разліўно́е м. — разлива́нное мо́ре;
на то́е і
за мо́рам цяля́ — паўрубля́, ды сто пераво́зу —
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
са́мы, ‑ая, ‑ае;
1. Ужываецца пры ўказальных займенніках «той», «гэты» для іх удакладнення ў значэнні: якраз, менавіта.
2. Пры назоўніках са значэннем месца, прасторы або часу ўдакладняе прасторавую або часавую мяжу дзеяння.
3. З назоўнікамі месца і часу выражае гранічна высокую ступень праяўлення ў іх якой‑н. уласцівасці.
4. У спалучэнні з якаснымі прыметнікамі служыць для ўтварэння найвышэйшай ступені.
5. Тое, што і сам (у 1, 2 знач.).
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
узя́цца
1. (руками за кого-, что-л.) взя́ться, ухвати́ться;
2. (начать какую-л. работу с помощью каких-л. орудий) взя́ться;
3. (начать какую-л. работу, без указания на орудие труда) взя́ться, приступи́ть (к чему), приня́ться (за что);
4. (дать согласие что-л. сделать) взя́ться; вы́зваться;
5. (возникнуть) взя́ться;
6.
7. (о рыбе) клю́нуть;
◊ адку́ль то́лькі но́гі ўзялі́ся — отку́да то́лько но́ги взяли́сь;
адку́ль усё лі́ха ўзяло́ся — отку́да (из-за чего́) сыр-бо́р загоре́лся;
у. за ро́зум — взя́ться за ум;
у. за галаву́ — взя́ться за го́лову;
у. ў бо́кі — подбоче́ниться;
узя́ўся за гуж — не кажы́, што не дуж —
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
сарва́цца, ‑рвуся, ‑рвешся, ‑рвецца; ‑рвёмся, ‑рвяцеся;
1. Перастаць трымацца на чым‑н.; адарваўшыся, аддзяліцца (пра што‑н. прымацаванае, вісячае).
2. Абрушыцца, зваліцца, ссунуўшыся з месца.
3. Рвануўшыся, вызваліцца ад чаго‑н.
4. Вельмі хутка, імкліва пакінуць якое‑н. месца.
5. Нечакана пачацца, узнікнуць (пра буру, вецер і пад.).
6. Раптам пачуцца, данесціся (пра гукі).
7. Сапсавацца ад рэзкага руху, рыўка.
8.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
вялі́кі
1. большо́й; (о буквах — ещё) прописно́й, загла́вный; (значительный по количеству — ещё) изря́дный, здоро́вый, прили́чный, внуши́тельный; (значительного объёма — ещё) объёмистый; (занимающий большое пространство, громадный — ещё) обши́рный, простра́нный, огро́мный; (о растительности — ещё) бу́йный; (в большой степени — об отрицательных качествах — ещё) поря́дочный;
2. (важный) вели́кий, большо́й; (заметный, крупный) соли́дный, внуши́тельный;
3. (выдающийся, одарённый) большо́й, вели́кий;
4. (взрослый) большо́й;
5. (выдающийся по своему значению) вели́кий;
6. (составная часть титулов) вели́кий;
7. (очень сильный) большо́й, убеди́тельный, настоя́тельный;
◊ ад (з) ~кага ро́зуму — от большо́го ума́;
ад мало́га да ~кага — от ма́ла до вели́ка;
бяда́ ~кая — велика́ беда́;
в. расці́ — расти́ здоро́в;
~кай рукі́ — большо́й руки́;
~кая ва́жнасць — велика́ ва́жность;
~кая шы́шка —
глядзе́ць ~кімі вача́мі — смотре́ть больши́ми глаза́ми;
з ~кай ла́скі — (чыёй) по ми́лости (кого, чьей);
на (в.) жаль — к (большо́му) сожале́нию;
не ~кае што... — не бог зна́ет что...;
не ~кая хі́трасць — не велика́ хи́трость;
не ~кая шту́ка — не велика́ (не больша́я) хи́трость;
не в. страх — не велика́ беда́;
рабі́ць ~кія во́чы — де́лать больши́е глаза́;
сам в. — сам большо́й, сам себе́ хозяин;
~каму караблю́ ~кае пла́ванне —
~кая лы́жка рот дзярэ́ —
в. пень ды ду́рань —
з ~кага гро́му малы́ дождж —
у чужы́х рука́х піро́г в. —
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
узня́цца, ‑німуся, ‑німешся, ‑німецца і уздымуся, уздымешся, уздымецца;
1. Узысці, заняць больш высокае месца.
2.
3. Узвысіцца над чым‑н.
4.
5. Устаць, змяніць ляжалае або сядзячае становішча па стаячае.
6. Скрануцца з месца з якой‑н. мэтай.
7.
8. Павялічыцца ў росце; дасягнуць якога‑н. узроўню.
9.
10.
11.
•••
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)