Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
сам-чацвё́рты
лічэбнік, парадкавы
адз.
мн.
м.
ж.
н.
-
Н.
сам-чацвё́рты
сам-чацвё́ртая
сам-чацвё́ртае
сам-чацвё́ртыя
Р.
сам-чацвё́ртага
сам-чацвё́ртай сам-чацвё́ртае
сам-чацвё́ртага
сам-чацвё́ртых
Д.
сам-чацвё́ртаму
сам-чацвё́ртай
сам-чацвё́ртаму
сам-чацвё́ртым
В.
сам-чацвё́ртага (адуш.) сам-чацвё́рты (неадуш.)
сам-чацвё́ртую
сам-чацвё́ртае
сам-чацвё́ртых (адуш.) сам-чацвё́ртыя (неадуш.)
Т.
сам-чацвё́ртым
сам-чацвё́ртай сам-чацвё́ртаю
сам-чацвё́ртым
сам-чацвё́ртымі
М.
сам-чацвё́ртым
сам-чацвё́ртай
сам-чацвё́ртым
сам-чацвё́ртых
Крыніцы:
krapivabr2012.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
lp., l.p.
1. = liczba porządkowa — парадкавы лік;
2. = liczba pojedyncza — грам. адзіночны лік; адз.л.
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
лічэ́бнікм.грам. Záhlwort n -(e)s, -wörter; Numerále n -s, -li¦en;
ко́лькасны лічэ́бнік Grúndzahlwort n, Grúndzahl f -, -en;
пара́дкавы лічэ́бнікÓrdnungszahlwort n, Órdnungszahl f
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
sequent
[ˈsi:kwənt]1.
adj.
1) насту́пны, чарго́вы
2) пара́дкавы(напр. ну́мар); пасьлядо́ўны
3) які́ выніка́е з чаго́, які́ зьяўля́ецца вы́нікам чаго́
2.
n.
вы́нік -у m.
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)
ну́мар, -а, мн. -ы́, -о́ў, м.
1.Парадкавы лік прадмета ў шэрагу яму падобных.
Н. тэлефона.
Н. білета.
2. Прадмет, абазначаны пэўным лікам па парадку.
Святочны н. газеты.
3. Жэтон, планка, ярлык і пад. з адбіткам або малюнкам лічбы.
4. Размер адзення, абутку і інш.
5. Асобны пакой у гасцініцы, лазні і пад.
6. Асобнае закончанае выступленне артыстаў (у тэатры, на канцэрце і пад.).
Сольны н.
7.перан. Які-н. нечаканы, дзіўны ўчынак (разм.).
Выкінуць н.
|| памянш.нумаро́к, -рка́, мн. -ркі́, -рко́ў, м. (да 1 і 5 знач.).
|| прым.нумарны́, -а́я, -о́е (да 1 і 5 знач.).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
фо́ліо
[ад лац. (in)folio = у аркуш]
1) кніга або часопіс памерам у аркуш. або палову аркуша;
2) правая і левая старонкі ў рахунковай кнізе, што маюць адзін і той жа парадкавы нумар.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
Пэ́рса (persą) ’адрэзак поля, шырэйшы за загон’ (беласт., SOr, 17, 244), pers, bers ’тс’ (там жа). Рэлікт на базе кораня і.-е.*prkпараўн. літ.praparšas ’роў, акоп’, s на месцы š тлумачыцца ўплывам “мазурэння” на поўначы Беласточчыны (гл. Абрэмбская–Яблонская, Зб. Аванесаву, 200–204; Śladami, 406–412); не выключана народнаэтымалагічнае пераасэнсаванне ў назвах палёў тыпу Perša, Perse (параўн. парадкавы лічэбнік першы, польск.pierwszy), літ.Peršiekščis (Słownik nazw terenowych póln.-wsch. Polski, Warszawa, 1992, 354–355), гл. Цыхун, Зб. Абрэмбскай-Яблонскай, 47. Гл. таксама перс.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Сёмы ‘парадкавы лічэбнік да сем’ (ТСБМ, Нас., Ласт., Байк. і Некр.). Укр.сьо́мий, рус.седьмо́й, дыял.сёмый, семой, ст.-рус.семыи, ст.-слав.седмъ, польск.siódmy, в.-луж.sedmy, н.-луж.sedymy, чэш.sedmý, славац.siedmy, серб.-харв.се̑дми̑, славен.sédmi, балг.се́дми, макед.седми ‘тс’. Прасл.*sedmъ з *sebdmъ, параўн. ст.-прус.septmas, ст.-літ.sẽkmas, ст.-інд.saptamás, лац.septimus. Гл. Траўтман, 257; Мюленбах-Эндзелін, 3, 818; Фасмер, 3, 591; БЕР, 6, 584. І.‑е. *septm̥ó‑ ‘сёмы’, утвораны ад лічэбніка *septm̥ ‘сем’. У праславянскай адбылася асіміляцыя і спрашчэнне групы зычных: *septəmó > *septmó > *se(ь)dmъ > *sedmъ, гл. Борысь, 549. Ва ўсходнеславянскіх мовах яшчэ dm → m.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
ЛІЧЭ́БНІК,
часціна мовы, якая абазначае абстрактны лік, пэўную і няпэўную колькасць прадметаў або парадак пры іх лічэнні. Паводле значэння Л. падзяляюцца на колькасныя, зборныя і парадкавыя. Да колькасных адносяцца пэўнаколькасныя — указваюць на дакладную колькасць прадметаў («два вучні») ці на пэўны лік безадносна да прадметаў («два і сем — дзевяць»), няпэўнаколькасныя — маюць недакладнае лікавае значэнне («многа»), дробавыя — называюць пэўную частку цэлага прадмета («трэць чалавецтва»). Зборныя абазначаюць колькасць прадметаў як адно цэлае («чацвёра сутак»). Парадкавыя ўказваюць на парадкавы нумар прадметаў пры пералічэнні («трэці дом»), Паводле граматычных адзнак Л. неаднародныя: адны з іх змяняюцца па родах, ліках і склонах («адзін», «тысяча», «мільён»), другія — па родах і склонах («два», «абодва») ці толькі па склонах («тры», «чатыры» і інш.). Паводле марфал. складу падзяляюцца на простыя («адзін»), складаныя («адзінаццаць») і састаўныя («дваццаць пяць»). Л. не ўтвараюць адзінага тыпу скланенняў і могуць нагадваць па канчатках скланенне розных іменных часцін мовы. Спалучаюцца толькі з назоўнікамі.
Літ.:
Вярхоў П.В. Лічэбнік у беларускай мове [параўнальна з рускай і ўкраінскай мовамі]. Мн., 1961;
Чабярук А.І. Лічэбнік у беларускіх гаворках. Мн., 1977;
Шуба П.П. Сучасная беларуская мова: Марфаналогія. Марфалогія. Мн., 1987;
Сямешка Л.І., Шкраба І.Р., Бадзевіч З.І. Курс беларускай мовы Мн., 1996.