прыплю́шчваць
дзеяслоў, пераходны, незакончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне
| Цяперашні час |
|---|
|
адз. |
мн. |
| 1-я ас. |
прыплю́шчваю |
прыплю́шчваем |
| 2-я ас. |
прыплю́шчваеш |
прыплю́шчваеце |
| 3-я ас. |
прыплю́шчвае |
прыплю́шчваюць |
| Прошлы час |
|---|
| м. |
прыплю́шчваў |
прыплю́шчвалі |
| ж. |
прыплю́шчвала |
| н. |
прыплю́шчвала |
| Загадны лад |
|---|
| 2-я ас. |
прыплю́шчвай |
прыплю́шчвайце |
| Дзеепрыслоўе |
|---|
| цяп. час |
прыплю́шчваючы |
Крыніцы:
dzsl2007,
krapivabr2012,
piskunou2012,
sbm2012,
tsblm1996,
tsbm1984.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
прыплю́шчваць несов. прижму́ривать, прищу́ривать
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
прыплю́шчваць, ‑аю, ‑аеш, ‑ае.
Незак. да прыплюшчыць.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
прыплю́шчыць, -чу, -чыш, -чыць; -чаны; зак., што.
Прыкрыць павекамі (вока, вочы).
П. вока.
|| незак. прыплю́шчваць, -аю, -аеш, -ае.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
прижму́ривать несов. прыжму́рваць, прымру́жваць, прыплю́шчваць;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
жму́рыцца, -руся, -рышся, -рыцца; незак.
Прыплюшчваць вочы, сціскаючы павекі.
Дзіця на сонцы жмурыцца.
|| зак. зажму́рыцца, -руся, -рышся, -рыцца.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
жму́рыць, -ру, -рыш, -рыць; незак., што.
Сціскаючы павекі, прыкрываць, прыплюшчваць вочы.
Ж. вочы ад яркага святла.
|| зак. зажму́рыць, -рыш, -рыць; -раны.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
жму́рыць, ‑ру, ‑рыш, ‑рыць; незак., што.
Сціскаючы павекі, прыкрываць, прыплюшчваць вочы. [Хлопчык] жмурыць вочкі ад святла. Шамякін.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
жму́рыцца, ‑руся, ‑рышся, ‑рыцца; незак.
Сціскаючы павекі, прыплюшчваць вочы. І ўжо дзед стрэльбу да пляча прыставіў і жмурыцца пачаў левым вокам. Лынькоў. Аднойчы з калегам мы ляжалі на гарачым беразе і жмурыліся ад сонца, разглядаючы на гарызонце празрысты дымок парахода. Скрыган. // Прыплюшчвацца, прыкрывацца (пра вочы). Калі Павел на што-небудзь скардзіўся, вочы дзядзькі жмурыліся. Гроднеў. Ад нязвыклага зіхацення снегу самі жмурыліся вочы. Шамякін.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
Жму́рыць ’прыплюшчваць вочы’. Рус. жму́рить, укр. жму́рити ’тс’, польск. дыял. żmurzyć, в.-луж. žmrikać ’маргаць’, н.-луж. zmriś ’маргаць, жмурыць’, чэш. žmukati ’жмурыцца ў гульні ў жмуркі’, уст. žmourati ’тс’, славац. žmuriť, славен. žmúriti, žmeriti ’жмурыць’, серб.-харв. жму́рити, жми́рити ’тс’, балг. дыял. жмуря (літ. жумя̀). Прасл. дыял. *žьmuriti ўтворана ў выніку метатэзы з *mьžuriti; параўн. мігаць, рус. мгновение, смежить (очи). Метатэза магла адбывацца пад уздзеяннем народна-этымалагічнага збліжэння з коранем *žьm‑ ’сціскваць’ (гл. жаць 2). Шанскі, 1, Д, Е, Ж, 295; Фасмер, 2, 60; Міклашыч, 208; Брандт, РФВ, 23, 1, 87; Аппель, РФВ, 4, 3, 65; Махэк₂, 730; Скок, 2, 420; Праабражэнскі, 1, 235; Мартынаў–Міхневіч, Маладосць, 1970, 8, 142. Ва ўкр. мружити, польск. mrużyć сувязь з маргаць, а не перастаноўка r — ż, на што ўказваюць апошнія (Брукнер, 346).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)