вялікадзяржа́ўны, -ая, -ае.
Уласцівы вялікай дзяржаве, прасякнуты непавагай да малых нацый і народнасцей.
○
Вялікадзяржаўны шавінізм — ідэалогія і палітыка прадстаўнікоў пануючай нацыі, якія аб’яўляюць сваю нацыю вышэйшай сярод іншых.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
ваяўні́чы, -ая, -ае.
1. Схільны да вайны, храбры.
Ваяўнічыя плямёны.
2. Уласцівы воіну, мужны, адважны, баявы (таксама іран.).
В. выгляд.
В. характар.
Ваяўнічыя планы (агрэсіўныя).
|| наз. ваяўні́часць, -і, ж.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
ста́дны, -ая, -ае.
1. Які жыве гуртам, уласцівы гурту.
С. характар жыцця першабытных людзей.
С. інстынкт.
2. перан. Заснаваны на несвядомым падпарадкаванні гурту, большасці.
Стаднае пачуццё.
|| наз. ста́днасць, -і, ж.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
агульна...
Першая састаўная частка складаных прыметнікаў у знач.:
1) агульны для чаго-н. (што выражана другой часткай), напр.: агульнасаюзны, агульнанародны;
2) уласцівы ўсім; датычыцца ўсіх, усяго, самага істотнага, напр.: агульнавядомы, агульнатэарэтычны.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
Надворсак ’дворышча’ (навагр., Нар. сл.). Да надворак з цяжка вытлумачальнай устаўкай зычнага с; магчыма, пад уплывам прыметніка дворскі ’дваровы, уласцівы панскаму двару’ (Нас.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
артысты́чны, -ая, -ае.
1. гл. артыст.
2. Уласцівы артысту.
А. характар.
Артыстычныя схільнасці.
3. Вельмі ўмелы, майстэрскі.
Артыстычная работа.
Заданне выканана артыстычна (прысл.).
|| наз. артысты́чнасць, -і, ж. (да 2 і 3 знач.).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
увішны́, -а́я, -о́е.
1. Жвавы, спрытны ў рухах (пра чалавека, жывёл, птушак); уласцівы такому чалавеку; хуткі, спорны.
У. у рабоце.
Увішныя рухі.
2. перан. Вынаходлівы, хітры.
У. палітык.
|| наз. уві́шнасць, -і, ж.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
свая́цкі, -ая, -ае.
1. Заснаваны на сваяцтве, які мае адносіны да сваяцтва.
Сваяцкія адносіны.
2. Блізкі па агульнасці паходжання.
3. Уласцівы сваякам, блізкім людзям; сардэчны, цёплы.
С. прыём гасцей.
|| наз. свая́цкасць, -і, ж.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
Твой ’уласцівы табе, належна табе’, перан. ’муж, каханы’ (ТСБМ), ’уласцівы, належны табе’ (Нас., Бяльк., Ласт., Некр. і Байк., ТС), тву͡ой ’тс’ (Федар. 4, Вруб.), ст.-бел. твои ’тс’, сюды ж тво́йскі ’уласцівы, належны табе’, ’па-твойму’. Укр. твій, рус. твой, польск. twój, н.-луж. twój, в.-луж. twój, палаб. tüj, чэш. tvůj, славац. tvoj, славен. tvój, серб.-харв. тво̑ј, балг. твой, макед. твој, ст.-слав. твои. З прасл. *tvojь, звязанага з *ty ’ты’ (гл. ты) і роднаснага да ст.-інд. tvaḥ ’твой’, авест. θwa‑, грэч. σός (*tvos), лац. tuus (< tovos), прус. twais ’тс’, і ўрэшце ўзыходзіць да і.-е. *tu̯o‑ (Фасмер, 4, 33; ЕСУМ, 5, 532–533; Брукнер, 587; ESSJ SG, 2, 704).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Лайта ’пляткарка’ (Марц.). Відавочна, з літ. *lojta, якое можна рэканструяваць паводле lojimas < zlóti ’балбатаць, нагаворваць, плявузгаць’ (па ўзору nespėjimas — nespėta). Суф. ‑t‑a уласцівы балтыйскім мовам.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)