ша́шачны, ‑ая, ‑ае.
1. Які мае адносіны да гульні ў шашкі, звязаны з ёй. Шашачны турнір. □ — А н-ну, хто са мною асмеліцца?.. От глядзіце, я пайшоў! — і.. [загадчык фермы] пасунуў сваю шашку далёка за лінію шашачнага поля. Палтаран. // Прызначаны для гульні ў шашкі. Шашачны столік. Шашачная дошка.
2. Размешчаны так, як размешчаны клеткі аднаго колеру на дошцы для гульні ў шашкі. У шашачным парадку.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
шку́рка, ‑і, ДМ ‑рцы; Р мн. ‑рак; ж.
1. Памянш. да шкура (у 1 знач.).
2. Спец. Цвёрдая папера ці тканіна з нанесеным на яе слоем абразіўнага матэрыялу, якая прымяняецца для апрацоўкі (зачысткі, шліфавання і пад.) паверхні якіх‑н. вырабаў.
•••
Шкурка вырабу не варта — не варта рабіць, займацца чым‑н., брацца за што‑н.; пра тое, ад чаго няма ніякай карысці.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
шлі́хта 1, ‑ы, ДМ ‑хце, ж.
Спец. Клейкі, ліпкі раствор, якім праклейваюць аснову тканіны, каб надаць ёй трываласць і гладкасць.
[Ням. Schlichte.]
шлі́хта 2, ‑ы, ДМ ‑хце, ж.
Роўна, акуратна складзены рад ці некалькі радоў чаго‑н. (звычайна будаўнічых матэрыялаў); штабель. На беразе за дарогай вялікія шліхты бярвення. Пташнікаў. Кавалак [бервяна] паслушна лёг на вызначанае яму месца на версе шліхты. Крапіва.
[Ням. Schlichte.]
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
шпа́рыць, ‑ру, ‑рыш, ‑рыць; незак., што і без дап.
Разм. Рабіць што‑н. з асобай сілай, энергіяй, імпэтам і пад. Захапіўшы ў першай пары Янка Маньку, Юрка Раю, Даюць дыхту, даюць жару, «Сербіянку», «Польку» шпараць. Купала. Слова за слова і ўжо цэлую прамову шпарыць жандар. Лынькоў. Матацыклісты шпараць па шашы. Паветра рэжуць, як электрапілы, У рокаце — надрыўны крык душы. Грачанікаў.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
шы́беніца, ‑ы, ж.
Прылада для пакарання смерцю, зробленая з двух слупоў з перакладзінай. На першай вуліцы стаяла шыбеніца і на ёй вісеў труп павешанага чалавека. Чорны. Фашысты, спяшаючыся, ставілі шыбеніцы. Лынькоў. // Пакаранне смерцю на такой прыладзе. — Забіў [манах] чалавека, з чыёю жонкаю меў сувязь. Гэта пахла шыбеніцай. Чарнышэвіч. На ўсіх слупах у вёсцы віселі загады акупантаў: за дапамогу ваеннапалонным — шыбеніца. Жычка.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
эпідэ́мія, ‑і, ж.
Шырокае распаўсюджанне якой‑н. заразнай хваробы чалавека. Эпідэмія грыпу. Эпідэмія халеры. □ — Я ведаў не Савіча-здрадніка, а Савіча-ўрача, буйнейшага інфекцыяніста, бясстрашнага чалавека, які за сорак год урачэбнай дзейнасці патушыў дзесяткі эпідэмій. Шамякін. // перан. Пра тое, што хутка пашыраецца. «Хвароба душ», як назваў эпідэмію самагубстваў адзін з вядомых тагачаснікаў-журналістаў, была ў Расіі, як ніколі дагэтуль, пашырана. Галавач.
[Грэч. epidēmía.]
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
вы́расці сов., в разн. знач. вы́расти;
трава́ ~сла — трава́ вы́росла;
дзе́ці ~слі — де́ти вы́росли;
з жо́луда вы́рас дуб — из жёлудя вы́рос дуб;
в. з касцю́ма — вы́расти из костю́ма;
гэ́ты кампазі́тар вы́рас за апо́шні год — э́тот компози́тор вы́рос за после́дний год;
шум вы́рас і пракаці́ўся над рако́й — шум вы́рос и прокати́лся над реко́й;
пе́рад падаро́жнікамі вы́рас го́рад — пе́ред путеше́ственниками вы́рос го́род;
на пустыры́ ~слі карпусы́ заво́да — на пустыре́ вы́росли корпуса́ заво́да;
на лбе вы́рас гуз — на лбу вы́росла ши́шка;
◊ в. на вача́х — вы́расти на глаза́х;
як з (-пад) зямлі́ в. — как (бу́дто, сло́вно, то́чно) из-под (из) земли́ вы́расти;
в. ў вача́х — (чыіх) вы́расти в глаза́х (чьих)
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
пада́ць сов., в разн. знач. пода́ть; (в сторону, вперёд, назад — ещё) приня́ть;
п. кні́гу — пода́ть кни́гу;
п. руку́ — пода́ть ру́ку;
п. зая́ву — пода́ть заявле́ние;
п. цягні́к на пе́ршую платфо́рму — пода́ть по́езд на пе́рвую платфо́рму;
ігро́к ке́пска пада́ў мяч — игро́к пло́хо пода́л мяч;
п. кама́нду — пода́ть кома́нду;
рэалісты́чна п. жыццё ў тво́ры — реалисти́чески пода́ть жизнь в произведе́нии;
п. уле́ва — приня́ть вле́во;
◊ руко́й п. — руко́й пода́ть;
не п. ві́ду (вы́гляду) — не пода́ть ви́да;
п. руку́ дапамо́гі — пода́ть ру́ку по́мощи;
п. го́лас — пода́ть го́лос;
век ве́ку пада́сць — изно́су не бу́дет;
п. ду́мку — пода́ть мысль;
п. го́лас — (за каго, што) пода́ть го́лос (за кого, что);
п. пры́клад — пода́ть приме́р
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
су́праць
1. предлог с род. п. про́тив; (при указании на местоположение — ещё) напро́тив;
ха́та с. шко́лы — изба́ про́тив (напро́тив) шко́лы;
ён настро́ен с. мяне́ — он настро́ен про́тив меня́;
с. яго́ спадзява́нняў — про́тив его́ ожида́ний;
ляка́рства с. прасту́ды — лека́рство про́тив просту́ды;
рост праду́кцыі с. міну́лага го́да — рост проду́кции про́тив про́шлого го́да;
2. предлог с род. п. вопреки́ (чему), проти́вно (чему);
зрабі́ць с. сумле́ння — поступи́ть вопреки́ (проти́вно) со́вести;
3. в знач. сказ. про́тив;
хто с.? — кто про́тив?;
4. в знач. сущ. про́тив;
узва́жыць усе́ «за» і «с.» — взве́сить все «за» и «про́тив»;
◊ не с. — не прочь;
гла́дзіць с. шэ́рсці — гла́дить про́тив ше́рсти;
плы́сці с. цячэ́ння — плыть про́тив тече́ния
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
уступі́ць I сов.
1. в разн. знач. вступи́ть;
у. у прафсаю́з — вступи́ть в профсою́з;
у. у шлюб — вступи́ть в брак;
у. у спрэ́чку — вступи́ть в спор;
2. вступи́ть, войти́;
во́йскі ўступі́лі ў го́рад — войска́ вступи́ли (вошли́) в го́род;
3. (стать ногой во что-л.) вступи́ть, ступи́ть;
у. у лу́жыну — ступи́ть в лу́жу;
4. (ступить) наступи́ть;
у. на дыва́н — наступи́ть на ковёр;
◊ у. у строй — вступи́ть в строй
уступі́ць II сов., в разн. знач. уступи́ть;
у. ме́сца — уступи́ть ме́сто;
у. сі́ле — уступи́ть си́ле;
у. мало́дшаму — уступи́ть мла́дшему;
яго́ ве́ды не ўсту́пяць ва́шым — его́ зна́ния не усту́пят ва́шим;
у. тава́р за паўцаны́ — уступи́ть това́р за полцены́
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)