Скра́баць ‘рабіць шум, скрабучы, драпаючы што-небудзь’ (ТСБМ, Нас., Гарэц., Байк. і Некр., Бяльк., Варл.), скро́баць ‘скрэбці, шаркаць нагамі’ (ТСБМ, Нас., Байк. і Некр.), гіперкарэктнае скрёбыць ‘скрабаць, шкрабаць’ (Бяльк.). Рус. скроба́ть ‘скрэбці’, укр. скроба́ти, шкроба́ти, польск. skrobać, в.-луж. škrabać, н.-луж. škrabaś, чэш. škrábati, славац. škrabať, славен. škrábati. Роднасныя літ. skrabéti ‘шамацець’, лат. skrabêt ‘скрасці’, с.-н.-ням. schrapen (*skrapôn) і г. д. (гл. Фасмер 3, 658; Махэк₂, 613). Іншая ступень чаргавання ў скрэбці (гл.). Сной₁ (636) узнаўляе прасл. *skrabati, якое лічыць новаўтварэннем.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Страсць ‘моцнае захапленне’, ‘цяга да чаго-небудзь’, ‘моцнае нястрымнае каханне’ (ТСБМ), ‘усяночнае няспанне з вечара Вялікага чацвярга на пятніцу’, ‘моцнае жаданне’, прысл. ‘моцна, вельмі’ (Нас.), ‘страх, жудасць’ (Рам. 6), ст.-бел. стрась ‘пакута; мукі’ (Карскі, 1, 356). Укр. страсть, рус. страсть, чэш. strast, славац. strasť, серб.-харв. strȃst, славен. strȃst, балг., макед. страст, ст.-слав. страсть ‘страсць, пакута, мучэнне’. Прасл. *strastь утворана ад *stradati ‘пакутаваць, цярпець’ з суф. ‑tь; гл. Слаўскі, SP, 2, 45. Гл. яшчэ Фасмер, 3, 771; Бязлай, 3, 324; Махэк₂, 580.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Тарара́х — выклічнік для абазначэння моцнага, раскацістага гуку, суадносны з адпаведнымі дзеясловамі (ТСБМ, ЭШ), ’выгук, які азначае бой у барабан або ў што-небудзь падобнае’ (Нас.), сюды ж тарара́хаць ’грукатаць, грымець, стукаць’ (ТСБМ), ’тарахцець’ (Касп.), тарара́хнуцца ’з сілай стукнуцца, з шумам упасці’ (ТСБМ), тарара́хнуць ’загрукацець, загрымець; моцна стукнуцца; моцна ўдарыць; выстраліць’, тарара́хтаць ’тарахцець’ (там жа), тарара́ха ’балбатуха’ (Ян.). Укр. тарара́х, рус. тарара́х. Гукапераймальныя ўтварэнні (Фасмер, 4, 23; ЕСУМ, 5, 521). Карскі (1, 254) у дзеясловах бачыў падваенне склада ў зыходных тара́хаць, тра́хаць, што да выклічніка тарах, трак, гл.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
вы́круціць сов.
1. вы́крутить; (винт — ещё) вы́винтить;
2. (бельё) вы́жать, отжа́ть;
3. вы́сверлить;
4. разг. (повредить) вы́вихнуть, вы́вернуть, подверну́ть;
в. нагу́ — подверну́ть но́гу;
5. (выделать посредством кручения) вы́крутить;
6. разг. вы́гадать;
для сябе́ ён заўсёды в. што-не́будзь — для себя́ он всегда́ вы́гадает что́-нибудь;
7. перен., разг. сообрази́ть; измы́слить;
◊ мо́кры, хоць вы́круці — мо́крый, хоть вы́жми
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
кама́нда ж., в разн. знач. кома́нда;
сло́вы ~ды — слова́ кома́нды;
рабі́ць па ~дзе — де́лать по кома́нде;
быць пад ~дай у каго́-не́будзь — быть под кома́ндой у кого́-л.;
сапёрная к. — сапёрная кома́нда;
к. карабля́ — кома́нда корабля́;
пажа́рная к. — пожа́рная кома́нда;
футбо́льная к. — футбо́льная кома́нда;
◊ далажы́ць па ~дзе — доложи́ть (донести́) по кома́нде;
як па ~дзе — как по кома́нде
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
наці́снуць сов.
1. в разн. знач. нажа́ть, надави́ть;
н. на дзве́ры — нажа́ть (надави́ть) на дверь;
н. на кно́пку — нажа́ть (надави́ть) на кно́пку;
н. со́ку — нажа́ть (надави́ть) со́ку;
н. на каго́-не́будзь — нажа́ть (надави́ть) на кого́-л.;
2. (мозоль) натере́ть;
3. (шапку) нахлобу́чить;
◊ н. (на ўсе) кно́пкі — нажа́ть (на все) кно́пки;
н. (на ўсе) педа́лі — нажа́ть (на все) педа́ли
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
паглядзе́ць сов.
1. посмотре́ть;
п. карці́ну — посмотре́ть карти́ну;
2. (устремить взор) посмотре́ть, погляде́ть, взгляну́ть;
п. на каго́-не́будзь — посмотре́ть (поглядеть, взглянуть) на кого́-л.;
3. (нек-рое время) посмотре́ть, погляде́ть; поглазе́ть;
4. (не посчитаться с кем-, чем-л.) употребляется с отрицанием посмотре́ть, погляде́ть;
я не ~джу́ ні на ко́га — я не посмотрю́ (не погляжу́) ни на кого́
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
плаці́ць несов., в разн. знач. плати́ть;
п. зо́латам — плати́ть зо́лотом;
п. за кватэ́ру — плати́ть за кварти́ру;
п. пада́ткі — плати́ть нало́ги;
п. паслу́гай за паслу́гу — плати́ть услу́гой за услу́гу;
п. каму́-не́будзь узае́мнасцю — плати́ть кому́-л. взаи́мностью;
◊ п. дані́ну — плати́ть дань;
п. той жа мане́тай — плати́ть той же моне́той;
п. дабро́м за дабро́ — плати́ть добро́м за добро́
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
прыла́дзіць сов.
1. прила́дить, приде́лать; пристро́ить;
п. замо́к да дзвярэ́й — прила́дить (приде́лать) замо́к к две́ри;
п. агло́блю да сане́й — прила́дить огло́блю к саня́м;
2. (расположить что-л. по отношению к чему-л.) приста́вить;
п. ле́свіцу да чаго́-не́будзь — приста́вить ле́стницу к чему́-л.;
3. (сделать соответствующим по размерам) подогна́ть, пригна́ть;
п. ра́му да акна́ — подогна́ть (пригна́ть) ра́му к окну́
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
чырване́ць несов.
1. (становиться красным) красне́ть;
дрот ~не́е ад напа́лу — про́волока красне́ет от нака́ла;
2. (покрываться румянцем) красне́ть, багрове́ть; (мгновенно — ещё) вспы́хивать;
3. перен. (стыдиться) красне́ть;
ч. за каго́-не́будзь — красне́ть за кого́-л.;
4. (выделяться красным цветом) красне́ть, красне́ться; але́ть, але́ться; рдеть, рде́ться; багряне́ть;
чарапі́чны дах ~не́е сяро́д дрэў — черепи́чная кры́ша красне́ет (красне́ется) среди́ дере́вьев
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)