апа́сці сов.
1. (осыпаться) опа́сть, облете́ть; упа́сть;
з дрэў ужо́ апа́лі лісты́ — с дере́вьев уже́ опа́ли (облете́ли) ли́стья;
2. (уменьшиться в объёме) опа́сть;
яго́ шчо́кі зусі́м апа́лі — его́ щёки совсе́м опа́ли;
пухлі́на апа́ла — о́пухоль опа́ла;
3. (опуститься) осе́сть; пасть;
пыл паво́лі апа́ў — пыль ме́дленно осе́ла;
4. перен. (о ночи, тьме и т.п.) спусти́ться, пасть;
на ні́вы апа́ла ноч — на ни́вы спусти́лась (па́ла) ночь
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
бало́та ср.
1. прям., перен. боло́то;
тарфяно́е б. — торфяно́е боло́то;
абыва́цельскае б. — обыва́тельское боло́то;
2. разг. грязь ж.;
на ву́ліцы б. — на у́лице грязь;
◊ скаці́цца ў б. — скати́ться в боло́то;
ну яго́ ў б.! — ну его́ к чёрту!;
у ці́хім бало́це чэ́рці вяду́цца — посл. в ти́хом о́муте че́рти во́дятся;
б. без чо́рта не быва́е — погов. боло́то без чёрта не быва́ет
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
вы́трымаць сов.
1. в разн. знач. вы́держать;
ру́кі не ~маюць — ру́ки не вы́держат;
в. экза́мен — вы́держать экза́мен;
яго́ трэ́ба в. до́ма — его́ ну́жно вы́держать до́ма;
в. віно́ — вы́держать вино́;
2. (не поддаться) устоя́ть, вы́держать, вы́нести;
в. бу́ру — вы́держать (вы́нести) бу́рю (устоя́ть про́тив бу́ри);
3. (проявить выдержку) вы́держать, вы́терпеть, стерпе́ть, утерпе́ть;
◊ в. хара́ктар — вы́держать хара́ктер;
папе́ра ўсё ~мае — посл. бума́га всё сте́рпит
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
уне́сці сов., в разн. знач. внести́;
у. рэ́чы ў дом — внести́ ве́щи в дом;
у. ў спіс — внести́ в спи́сок;
у. гро́шы ў ка́су — внести́ де́ньги в ка́ссу;
у. аргані́чныя ўгнае́нні — внести́ органи́ческие удобре́ния;
яго́ пачы́н унёс шмат но́вага ў вытво́рчасць — его́ почи́н внёс мно́го но́вого в произво́дство;
у. разла́д у сям’ю́ — внести́ раздо́р в семью́;
◊ у. ўклад — внести́ вклад
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
адсо́хнуць, ‑сохне; пр. адсох, ‑ла; зак.
1. Адмерці, засохнуць.
2. Разм. Страціць здольнасць рухацца, дзейнічаць. [Драпеза:] — У твайго, кажу, бацькі адсохла б рука, каб яго хто прымусіў так рабіць. Паслядовіч. Адсохні тая рука, што на бацьку падымаецца. Прыказка.
•••
Каб табе язык (мазгі, рукі) адсох(лі) гл. язык.
Хай адсохнуць (у мяне) рукі і ногі — клятва ў тым, што я зраблю, зрабіў і пад. што‑н. або што не зраблю, не зрабіў і пад. чаго‑н.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
азары́ць, ‑рыць; зак., што.
1. Асвяціць, зрабіць бачным. Салют азарыў горад. Святло ад лямпы азарыла твар. □ Маланка яркая на міг кароткі Юнацкі азарыла сілуэт. Гаўрусёў.
2. Зрабіць вясёлым, ажыўленым. Сэрца ласкай азарыць. □ Ты спляці з вясковых кветак Радасці узоры, У цябе ж такія вочы, Што душу азораць. Русак.
3. Нечакана праясніць свядомасць, розум (пра думку, здагадку). У поцемках яго [іспанца] душы Затлела іскра спачування, Якая ўспыхнула на міг І розум азарыла думкай. Аўрамчык.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
апраме́тны, ‑ая, ‑ае.
1. Такі, як у пекле; пякельны. // перан. Незвычайны па ступені праяўлення. На міг здалося, што навокал апраметная цемрадзь. Карпаў. Прыўзнімаю галаву .. і жахаюся: пада мною — прадонне. Чорная, як сажа, апраметная бездань. Сачанка.
2. у знач. наз. апраме́тная, ‑ай, ж. Пекла, падземнае царства. — А вы, бацюшка, — перабіў яго Андрэй, — у Чыжэвічы да свае Юлькі ўсё яшчэ па лёдзе ходзіце ці праз мост? Па лёдзе цяпер страшна, праваліцеся ў апраметную. Чарнышэвіч.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
кампазі́цыя, ‑і, ж.
1. Будова мастацкага твора, суадносіны паміж яго асобнымі часткамі. Стройная кампазіцыя. Кампазіцыя рамана. □ Кампазіцыя ў літаратурным творы заўсёды падпарадкавана ажыццяўленню ідэйнай задумы аўтара. А. Макарэвіч.
2. Мастацкі (музычны, жывапісны, скульптурны і інш.) твор, які з’яўляецца арыгінальным спалучэннем асобных частак, элементаў. Музычная кампазіцыя. Скульптурная кампазіцыя. Сюжэтная кампазіцыя.
3. Тэорыя складання музычных твораў. Займацца па класу кампазіцыі.
4. Твор, які складаецца з літаратурнай і музычнай частак, аб’яднаных адной тэмай, сюжэтам. Літаратурна-музычная кампазіцыя.
[Ад лац. compositio — складанне.]
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
капірава́ць, ‑рую, ‑руеш, ‑руе; незак., каго-што.
1. Знімаць, рабіць копію з чаго‑н. Капіраваць чарцяжы. Капіраваць карціну.
2. перан. Пераймаць, падрабляць чые‑н. рухі, міміку і пад. Паліцэйскія заходзіліся ад таго, як трапна капіраваў фельдфебеля малады паліцэйскі. Мікуліч. // Слепа пераймаць што‑н., некрытычна карыстацца чым‑н. Пісьменнік не захапляецца выпадковымі з’явамі жыцця, не капіруе яго, а, глыбока асэнсаваўшы падзеі, раскрывае заканамернасць гістарычнага працэсу. Арабей.
3. Друкаваць што‑н. з дапамогай гектографа, светапісу, капіравальнага апарата.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
ката́ць, ‑аю, ‑аеш, ‑ае; незак., каго-што.
1. Вазіць на чым‑н. дзеля прагулкі, забавы. Катаць на машыне. Катаць на веласіпедзе. □ Бацька, стары неапалітанскі рыбак, меў лодку, на якой не столькі рыбачыў, колькі катаў на ўзмор’і турыстаў. Лынькоў.
2. Вазіць, перамяшчаць тое, што рухаецца пры дапамозе колаў. На гэтай дарожцы бабулі чамусьці любяць катаць каляскі з дзецьмі. Шамякін. [Юрка] доўга цешыўся сваім возікам, катаў яго па двары, пакуль не выйшла з хаты маці. Кулакоўскі.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)