рай (род. ра́ю) м., прям., перен. рай;
◊ р. зямны́ — рай земно́й;
ра́да б душа́ ў р., ды грахі́ не пуска́юць — посл. рад бы в рай, да грехи́ не пуска́ют;
з мі́лым рай і ў будане́ — посл. с ми́лым рай и в шалаше́
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
се́мя (род. се́мя и се́мені, дат. се́мю и се́мені, вин. се́мя, тв. се́мем и се́менем, предл. (аб) се́мі и (аб) се́мені) ср., в разн. знач. се́мя;
с. развіва́ецца з семяза́вязі — се́мя развива́ется из семяпо́чки;
ільняно́е с. — льняно́е се́мя;
○ цытво́рнае с. — цитва́рное се́мя
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
кало́дка, ‑і, ДМ ‑дцы; Р мн. ‑дак; ж.
1. Невялікая калода; тое, што і калода (у 1 знач.). Мой бацька і дзядзька Язэп наняліся.. зваліць у гаі пару дзесяткаў дубоў і парэзаць на кароткія калодкі для клёпак. Бядуля. Зелянюк сеў пры стале на калодку і ўзіраўся ў старога. Зарэцкі.
2. Кусок дрэва, выструганы ў форме ступні, які выкарыстоўваецца пры пашыве абутку; капыл. Пацягнуць загатоўку на калодку. Выплятаць лапці па калодцы.
3. звычайна мн. (кало́дкі, ‑дак). Масіўныя драўляныя кайданы, якія надзявалі раней на ногі, рукі і шыю арыштанта для папярэджання ўцёкаў. Надзець калодкі на ногі.
4. Сярэдняя частка кола, у якой умацоўваюцца спіцы. Колы па калодкі западвалі ў чорную гразь. Лобан.
5. Драўляная або металічная аправа, у якую ўстаўляецца або на якую насаджваецца асноўная частка інструмента. Калодка рубанка.
6. Металічны або драўляны брусок у тормазным прыстасаванне які прыціскаецца да вобада кола або тормазнага шківа для тармажэння.
7. Планка, пры дапамозе якой прымацоўваюцца да адзення ордэны, медалі. // Вузкая палоска ордэнскай стужкі, якую носяць замест ордэна, медаля. На грудзях Яўмена Іванавіча былі пярэстым радком калодкі ўсіх яго ордэнаў і медалёў. Ермаловіч.
8. мн. (кало́дкі, ‑дак). Абл. Род скуранога абутку на драўлянай падэшве; дзеравяшкі. Калодкі часта слізгалі, ад пастаяннага напружання хутка пачалі ныць калені. Быкаў.
•••
Класці галаву на калодку гл. класці.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
від I (род. ві́ду) м.
1. (перспектива, открывающаяся взору) вид;
в. на мо́ра — вид на мо́ре;
2. см. вы́гляд;
3. мн. (предположения) ви́ды;
ві́ды на ўраджа́й — ви́ды на урожа́й;
◊ ві́ду не пака́зваць — не пока́зывать ви́ду;
не мець ві́ду — не име́ть ви́да;
ста́віць на в. — ста́вить на вид;
быць на віду́ — быть на виду́;
ві́дам не віда́ць, слы́хам не чува́ць — погов. ви́дом не вида́ть, слы́хом не слыха́ть; не ви́дано, не слы́хано
від II (род. ві́ду) м.
1. (разновидность, тип, подразделение) вид;
в. па́ліва — вид то́плива;
в. дзе́йнасці — вид де́ятельности;
2. биол. вид;
ві́ды раслі́н — ви́ды расте́ний
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
верх м.
1. (род. ве́рху) в разн. знач. верх;
в. гары́ — верх горы́;
фу́тра з суко́нным ве́рхам — шу́ба с суко́нным ве́рхом;
2. только мн., муз. верхи́;
у яе́ до́бра гуча́ць вярхі́ — у неё хорошо́ звуча́т верхи́;
3. (род. ве́рха) (верхняя часть предмета) верх; (у шляпы — ещё) ту́лья ж.;
наня́ць в. да́чы — снять верх да́чи;
◊ узя́ць в. — взять верх;
в. даскана́ласці — верх соверше́нства;
з ~хам — с ве́рхом;
це́раз в. — че́рез край;
чый в. — чей верх;
мой (твой, яго́, яе́ і г.д.) в. — мой (твой, его́, её и т.д.) верх
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
двор I (род. двара́) м.
1. в разн. знач. двор; (место вне жилых помещений — ещё) у́лица ж.;
увахо́д з двара́ — вход со двора́;
на дварэ́ гарачыня́ — на у́лице жара́;
у вёсцы дзе́сяць дваро́ў — в дере́вне де́сять дворо́в;
жывёлапрыго́нны д. — скотоприго́нный двор;
птушы́ны д. — пти́чий двор;
2. ист. (помещичья усадьба) уса́дьба ж.; поме́стье ср., име́ние ср.;
па́нскі д. — поме́щичья уса́дьба, поме́стье;
○ мане́тны д. — моне́тный двор;
зае́зны д. (дом) — постоя́лый двор;
◊ прахадны́ д. — проходно́й двор;
ні кала́ ні двара́ — погов. ни кола́ ни двора́
двор II (род. двара́) м. (в монархических странах) двор;
ца́рскі д. — ца́рский двор
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
нія́кі мест. отриц. (ж. нія́кая, ср. нія́кае, мн. нія́кія) м.
1. (какой бы то ни было) никако́й; (ни один из имеющихся) никото́рый;
н. во́раг нам не стра́шны — никако́й враг нам не стра́шен;
~кіх адзна́к ру́ху — никаки́х при́знаков движе́ния;
~кай з гэ́тых кніг ён не купі́ў — никото́рой из э́тих книг он не купи́л;
2. (вовсе не) никако́й;
н. ён не камандзі́р — никако́й он не команди́р;
○ н. род — грам. сре́дний род;
◊ ~кімі сі́ламі — никаки́ми си́лами;
~кім чы́нам — нико́им о́бразом;
ні ў я́кім ра́зе — ни в ко́ем слу́чае;
без нічо́га нія́кага — без причи́ны
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
возмуще́ние ср.
1. абурэ́нне, -ння ср.;
2. (мятеж) уст. бунт, род. бу́нту м., сму́та, -ты ж.;
3. астр. адхіле́нне, -ння ср.;
возмуще́ние небе́сных тел адхіле́нне нябе́сных цел;
магни́тное возмуще́ние физ. магні́тная бу́ра;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
жуть
1. жуда́, -ды́ ж.; жу́дасць, -сці ж.; страх, род. стра́ху м.;
жуть берёт жуда́ бярэ́, страх аго́ртвае;
2. безл., в знач. сказ., прост. страх;
люде́й бы́ло — жуть людзе́й было́ — страх ко́лькі.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
геро́й в разн. знач. геро́й, род. геро́я м.;
геро́й по́вести геро́й апо́весці;
геро́й дня геро́й дня;
геро́й Бре́ста геро́й Брэ́ста;
Геро́й Сове́тского Сою́за Геро́й Саве́цкага Саю́за;
Геро́й Социалисти́ческого Труда́ Геро́й Сацыялісты́чнай Пра́цы;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)