вы́брацца сов.
1. в разн. знач. вы́браться;
в. з бало́та на до́брую даро́гу — вы́браться из боло́та на хоро́шую доро́гу;
в. з хало́днай — кватэ́ры вы́браться из холо́дной кварти́ры;
в. ў тэа́тр — вы́браться в теа́тр;
2. (уйти) убра́ться
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
вы́ткнуцца сов., разг.
1. вы́лезть, вы́лезти, показа́ться; вы́сунуться;
яго́ галава́ ~нулася з-за вугла́ — его́ голова́ показа́лась из-за угла́;
2. перен. вы́лезть;
чаго́ ты ~нуўся? — чего́ ты вы́лез?;
◊ в. з языко́м — су́нуть нос, взболтну́ть некста́ти
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
змро́к (род. змро́ку) м.
1. су́мрак; полумра́к;
у гэ́тым ле́се заўсёды стая́ў з. — в э́том лесу́ всегда́ стоя́л су́мрак (полумра́к);
2. (полутьма перед наступлением вечера или утра) су́мерки ед. нет;
з. ху́тка гусце́ў — су́мерки бы́стро сгуща́лись
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
запі́ска ж., в разн. знач. запи́ска;
перада́ць ~ку — переда́ть запи́ску;
дакладна́я з. — докладна́я запи́ска;
2. только мн., в разн. знач. запи́ски;
~кі пісьме́нніка — запи́ски писа́теля;
вучо́ныя ~кі ўніверсітэ́та — учёные запи́ски университе́та;
○ з. аб звальне́нні — увольни́тельная запи́ска
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ме́рацца несов.
1. в разн. знач. ме́риться, ме́ряться;
м. сі́ламі з кім-не́будзь — ме́риться си́лами с кем-л.;
м. ро́стам з кім-не́будзь — ме́риться ро́стом с кем-л.;
2. страд. ме́риться, ме́ряться, измеря́ться; см. ме́раць 1
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
сутыкну́цца сов., в разн. знач.
1. столкну́ться;
кры́гі сутыкну́ліся — льди́ны столкну́лись;
с. з карабля́мі во́рага — столкну́ться с корабля́ми врага́;
2. соприкосну́ться, столкну́ться;
с. з непажада́ным чалаве́кам — соприкосну́ться с нежела́тельным челове́ком;
іх інтарэ́сы сутыкну́ліся — их интере́сы столкну́лись
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
пазніма́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е; -а́ны; зак.
1. каго-што. Зняць адкуль-н. усё, многае або ўсіх, многіх; здзець з сябе ўсё, многае; адазваць адкуль-н. усіх, многіх.
П. дзверы з завесаў.
П. шапкі.
П. дывізіі з фронту.
2. што. Адмяніць усё, многае, адмовіцца ад усяго, многага.
П. судзімасць.
П. прапановы.
3. што. Садраць, зняць з якой-н. паверхні ўсё, многае.
П. бінты з ран.
4. каго-што. Пазбавіць усіх, многіх магчымасці дзейнічаць, вызваліць ад чаго-н. усіх, многіх.
П. баксёраў са спаборніцтваў.
П. з работы.
5. што. Скапіраваць усё, многае.
П. копіі з дакументаў.
6. Тое, што і паздымаць.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
зо́рка, -і, ДМ -рцы, мн. -і, -рак, ж.
1. Нябеснае цела, якое можна бачыць простым вокам у форме ззяючай кропкі на начным небе.
Палярная з.
З. першай велічыні (таксама перан.: пра выдатнага дзеяча мастацтва, навукі). Узыходзячая з. (таксама перан. пра чалавека: новая славутасць). Зорак з неба не хапае (перан.: пра звычайнага, нічым не прыметнага чалавека). Верыць у сваю зорку (перан.: у свой лёс).
2. перан. Пра дзеяча мастацтва, навукі, спартсмена.
3. Фігура, а таксама прадмет з трохвугольнымі выступамі па акружнасці.
Пяціканцовая з.
Марская з. (жывёліна).
|| прым. зо́рны, -ая, -ае (да 1 і 3 знач.).
Зорная карта.
Зорная ноч (з добра бачнымі зоркамі).
◊
Зорная часіна для каго — момант найвышэйшага ўздыму, напружання і выпрабавання сіл, вялікі поспех, трыумф.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
адпаве́дна.
1. прысл. Належным чынам, як таго патрабуе дадзены выпадак.
Даведайся пра пастанову і дзейнічай адпаведна.
2. чаму і з чым, прыназ. з Д і Т. Згодна чаму-н., з чым-н., у залежнасці ад чаго-н.
Адпаведна сродкам.
Адпаведна закону.
Адпаведна з рашэннем.
|| наз. адпаве́днасць, -і, ж. (да 1 і 2 знач.).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
го́нта, -ы, ДМ -нце, мн. -ы, -аў, ж., а таксама зб.
Дахавы матэрыял у форме невялікіх дошчачак, востра саструганых з аднаго боку і з пазам — з другога.
Ставіць хату пад гонтай.
Злазь з даху, не псуй гонты (прымаўка: не бярыся не за сваю справу).
|| прым. го́нтавы, -ая, -ае і ганто́вы, -ая, -ае.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)