Варушы́ць ’варушыць, пераварочваць’ (Гарэц., Шат., Касп., Бяльк.); ’рухаць’ (Яруш., БРС), варушы́цца ’рухацца, катацца’ (Касп., Гарэц., БРС, Яруш., КЭС, лаг.). Сюды ж вару́хаць, вару́хацца ’рухаць, рухацца, кратацца’ (Др.-Падб.), варо́хаць (Гарэц., Др.-Падб.). Рус. вороши́ть, ворохну́ться ’варухнуцца’, укр. ворухну́ти ’варухнуць’, воруши́ти ’варушыць’. Відаць, утварэнне ад прасл. *vorxъ ’куча, ворах’: укр. во́рох, ц.-слав. врахъ, балг. врах ’ток, снапы, прыгатаваныя для абмалоту’. Прасл. vorxъ з *vorsъ. Няясна, ці сюды ж польск. zawroch ’вецер са снегам, віхар’. У аблаутнай форме сюды прасл. *veršti (*verx‑ti) *vьrxǫ ’малаціць’, ц.-слав. врѣшти вьрху ’тс’, балг. връха́ ’малачу’, серб. вре́ћи, славен. vršiti ’малаціць збожжа, пускаючы жывёлу таптацца па ім’. І.‑е. *u̯ers‑: лат. vârsms (vàrsmis) ’збожжа, прыгатаванае для абмалоту, ворах правеянага зерня’, грэч. ἔρρω ’цягнуся, валачуся і да т. п.’ (*u̯ersi̯ō), лац. verrō ’цягну, валаку, замятаю’ (*versō), ст.-в.-ням. wërran ’блытаць, заблытваць, рабіць беспарадак’ (першаснае значэнне і.-е. *u̯ers‑ ’валачы, цягнуць’). Укр. ворухну́ти, воруши́ти з ворохну́ти і да т. п. як рэзультат укаючага вымаўлення ‑о‑ не пад націскам або хутчэй пад уплывам семантычна блізкага дзеяслова тыпу ру́хати (бел. ру́хаць). Аб гэтым сведчыць і бел. форма варушы́ць (замест фанетычнага *варашы́ць). Гл. Фасмер, 1, 355.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
пераваро́чваць несов.
1. в разн. знач. перевора́чивать;
2. опроки́дывать;
3. (скошенную траву и т.п.) перевора́шивать, вороши́ть;
4. (в поисках чего-л.) перерыва́ть, перевора́чивать, перевора́шивать;
5. (в кого-, что-л.) превраща́ть; обраща́ть; (фольк. — ещё) обора́чивать;
6. разг. (изменять смысл) искажа́ть, перевира́ть, извраща́ть;
7. разг. (вспахивать, взрывать всё, многое) перепа́хивать;
8. (об одежде) перевора́чивать, перелицо́вывать;
1-8 см. перавярну́ць
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
варо́чаць I несов.
1. (взятое или утраченное) возвраща́ть; (силы, здоровье и т.п. — ещё) восстана́вливать;
2. (заставлять вернуться) возвращать
варо́чаць II несов.
1. (с боку на бок) воро́чать, повора́чивать; (сено) вороши́ть, шевели́ть;
2. опроки́дывать, вали́ть;
3. (вокруг оси) верте́ть, враща́ть;
4. (двигать) шевели́ть;
ледзь в. языко́м — е́ле шевели́ть языко́м;
5. наклоня́ть, клони́ть;
6. перен., разг. (распоряжаться) воро́чать, вороти́ть;
в. спра́вамі — воро́чать (вороти́ть) дела́ми;
◊ в. мазга́мі — шевели́ть мозга́ми;
го́ры в. — го́ры воро́чать
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)