приказа́ть сов.
1. (отдать приказ) загада́ць; (распорядиться) распарадзі́цца;
команди́р приказа́л вы́ступить с рассве́том камандзі́р загада́ў вы́ступіць на світа́нні;
2. уст. (завещать) адда́ць (перада́ць) у спа́дчыну; завяшча́ць;
◊
приказа́л до́лго жить уст. наказа́ў до́ўга жыць;
что прика́жете? уст. што загада́еце?;
как прика́жете уст. як загада́еце (як ска́жаце, як хо́чаце);
как прика́жете вас понима́ть? як загада́еце (як дазво́ліце, як трэ́ба) вас разуме́ць?;
что прика́жешь де́лать, е́сли…? што ты бу́дзеш рабі́ць, калі́…?
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
мо́жна в знач. безл. сказ.
1. мо́жно, возмо́жно;
усё, што м. зрабі́ць, бу́дзе зро́блена — всё, что мо́жно (возмо́жно) сде́лать, бу́дет сде́лано;
2. мо́жно; позволи́тельно, разреша́ется;
м. зайсці́? — мо́жно зайти́?;
◊ м. сказа́ць — вводн. сл. мо́жно сказа́ть;
нако́лькі м. — наско́лько (ели́ко) возмо́жно;
купі́ў не купі́ў, а патаргава́ць м. — посл. попы́тка не пы́тка, а спрос не беда́; за спрос не бьют в нос;
жыць м. — жить мо́жно;
пасалі́ўшы, е́сці м. — так себе́; бо́лее или ме́нее
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
кіда́цца несов.
1. (бросать друг в друга) броса́ться, кида́ться;
2. броса́ться, устремля́ться;
3. разг. па́дать;
4. (нападать) броса́ться, кида́ться;
5. (прыгать, устремляться вниз) кида́ться, броса́ться;
6. (в сторону) броса́ться, шара́хаться;
2-6 см. кі́нуцца 1-5;
7. (не дорожить кем-, чем-л.) броса́ться;
8. (кое-как жить) мы́каться; го́ре мы́кать;
◊ асо́ю ў во́чы к. — лезть в глаза́ осо́ю;
к. ў но́гі — па́дать (припада́ть) к нога́м;
к. на шы́ю — (каму) броса́ться на ше́ю (кому);
к. сло́вамі — броса́ться слова́ми
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
хорошо́
1. нареч. до́бра; (как следует) як ма́е быць;
вся́кое де́ло на́до де́лать хорошо́ уся́кую спра́ву трэ́ба рабі́ць до́бра (як ма́е быць);
он хорошо́ рабо́тает ён до́бра працу́е;
2. безл., в знач. сказ. до́бра;
хорошо́ жить на све́те до́бра жыць на све́це;
хорошо́, что он придёт сего́дня до́бра, што ён пры́йдзе сёння;
3. част. до́бра;
приходи́ ве́чером — Хорошо́, приду́ прыхо́дзь уве́чары — До́бра, прыйду́;
я приду́ че́рез час, хорошо́? я прыйду́ праз гадзі́ну, до́бра?;
хорошо́! я э́того не забу́ду! до́бра! я гэ́тага не забу́ду!
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
гара́ ж.
1. в разн. знач. гора́;
сне́жная г. — сне́жная гора́;
го́ры кніг — го́ры книг;
жыць у гара́х — жить в гора́х;
2. черда́к м.;
◊ як г. з плячэ́й — как гора́ с плеч;
не за гара́мі — не за гора́ми;
стая́ць гаро́ю — стоя́ть горо́й;
го́ры варо́чаць — го́ры воро́чать;
го́ры перавярну́ць (звярну́ць, зру́шыць) — го́ры свороти́ть;
як на каме́нную гару́ (апіра́цца) — как на ка́менную го́ру (опира́ться);
абяца́ць залаты́я го́ры — обеща́ть (сули́ть) золоты́е го́ры;
г. нарадзі́ла мыш — погов. гора́ родила́ мышь;
сла́вен бу́бен за гара́мі — погов. сла́вны бу́бны за гора́ми;
ты на гару́, чорт за нагу́ — погов. ты на́ гору, чёрт за́ ногу
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
бага́та нареч.
1. бога́то;
б. жыць — бога́то жить;
2. (о большом количестве, о множестве чего-л.) бога́то; оби́льно; изоби́льно;
зямля́ б. ро́дзіць — земля́ бога́то (оби́льно, изоби́льно) роди́т;
3. (об отделке или о дорогом материале) бога́то; роско́шно; наря́дно;
б. ўбраць што-не́будзь — бога́то (роско́шно, наря́дно) убра́ть что́-л.;
б. апра́нуты — бога́то (роско́шно, наря́дно) оде́тый;
4. мно́го; (в сочетании с вопросительными мест. в знач. частиц — ещё) мно́гое, мно́гие;
б. блука́ць па све́це — мно́го блужда́ть по све́ту;
б. чаго́ змяні́лася — мно́гое измени́лось;
б. чаго́ зве́даць — мно́гое узна́ть;
спраў было́ ве́льмі б. — дел бы́ло о́чень мно́го;
б. хто загі́нуў у бая́х — мно́гие поги́бли в боя́х
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
гора́ в разн. знач. гара́, -ры́ ж.;
вдали́ видне́лись горы удалечыні́ відне́ліся го́ры;
сне́жная гора́ сне́жная гара́;
горы книг го́ры кніг;
жить в гора́х жыць у гара́х;
◊
кати́ться по́д гору апуска́цца, занепада́ць;
не за гора́ми не за гара́мі;
пир горо́й банке́т на ўвесь свет;
стоя́ть горой стая́ць гаро́й;
сули́ть золоты́е горы абяца́ць залаты́я го́ры;
как гора́ с плеч як гара́ з плячэ́й;
как на ка́менную гору (наде́яться, опира́ться) як на каме́нную гару́ (спадзява́цца, апіра́цца);
гора́ на душе́ (лежи́т) гара́ на душы́ (ляжы́ць);
горы воро́чать го́ры варо́чаць;
не за гора́ми не за гара́мі;
гора́ родила́ мышь погов. гара́ нарадзі́ла мыш.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
кот (род. ката́) м. кот;
○ марскі́ к. — морско́й кот;
чаро́тавы к. — камышо́вый кот;
◊ кату́ па пяту́ — от горшка́ два вершка́;
два каты́ ў адны́м мяшку́ — два кота́ в одно́м мешке́;
глядзе́ць, як к. на са́ла — гляде́ть, как кот на са́ло;
купі́ць ката́ ў мяшку́ — купи́ть кота́ в мешке́;
як к. напла́каў — как кот напла́кал; с гу́лькин нос;
жыць як к. з саба́кам — жить как ко́шка с соба́кой;
гуля́ць у ката́ і мы́шку — игра́ть в ко́шки-мы́шки;
цягну́ць ката́ за хвост — тяну́ть кота́ за хвост;
кату́ жа́ртачкі, а мы́шцы смерць — посл. ко́шке шу́тки, а мы́шке смерть;
міну́лася кату́ ма́сленіца — не всё коту́ ма́сленица;
насі́цца, як к. з селядцо́м — погов. носи́ться, как ку́рица с яйцо́м
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
расчёт м.
1. в разн. знач. разлі́к, -ку м.;
хозя́йственный расчёт гаспада́рчы разлі́к;
за нали́чный расчёт за ная́ўны разлі́к;
взять расчёт узяць разлі́к;
у меня́ с ним бу́дет осо́бый расчёт у мяне́ з ім бу́дзе асо́бны разлі́к;
я сказа́л э́то с расчётом я сказа́ў гэ́та з разлі́кам (наўмы́сна);
жить с расчётом жыць ашча́дна;
пулемётный расчёт воен. кулямётны разлі́к;
расчёт парово́го котла́ техн. разлі́к параво́га катла́;
2. (предположение) разлі́к, -ку м., меркава́нне, -ння ср.;
по мои́м расчётам он до́лжен ско́ро прие́хать па маі́х разлі́ках (меркава́ннях) ён паві́нен ху́тка прые́хаць;
3. (выгода) вы́гада, -ды ж.; (смысл) сэнс, род. сэ́нсу м.;
мне нет расчёта е́хать туда́ мне няма́ сэ́нсу е́хаць туды́;
а како́й мне расчёт э́то де́лать а яка́я мне вы́гада гэ́та рабі́ць;
◊
взять в расчёт прыня́ць пад ува́гу.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
нужда́ ж.
1. (надобность) патрэ́ба, -бы ж.; (необходимость) неабхо́днасць, -ці ж.;
нужды и запро́сы патрэ́бы і запатрабава́нні;
испы́тывать нужду́ в ко́м-л., в чём-л. мець (адчува́ць) патрэ́бу ў кім-не́будзь, у чым-не́будзь;
без нужды́ без патрэ́бы;
в слу́чае нужды́ калі́ зда́рыцца (калі́ бу́дзе) патрэ́ба, у вы́падку патрэ́бы;
нет нужды́ няма́ патрэ́бы;
по нужде́ па неабхо́днасці;
2. (недостаток) няста́ча, -чы ж.; (бедность) бе́днасць, -ці ж.; (нищета) гале́ча, -чы ж.;
терпе́ть нужду́ цярпе́ць няста́чы;
он вы́рос в нужде́ ён вы́рас у бе́днасці (у гале́чы);
жить без нужды́ жыць бязбе́дна;
быть в нужде́ быць у бе́днасці, цярпе́ць няста́чы;
3. (затруднительное положение) ця́жкае стано́вішча; (беда) бяда́, -ды́ ж.; (несчастье) няшча́сце, -ця ср.; (горе) го́ра, -ра ср.;
помо́чь в нужде́ дапамагчы́ (памагчы́) у бядзе́ (у ця́жкім стано́вішчы);
◊
нужды́ нет не бяда́, не ва́жна, дармо́ што;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)