«Ленін» (атамаход) 1/550 (іл.); 6/294

Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)

ЛЕ́НІН,

вёска ў Жыткавіцкім р-не Гомельскай вобл., на правым беразе р. Случ. Цэнтр сельсавета і саўгаса. За 46 км на ПнЗ ад г. Жыткавічы, 274 км ад Гомеля, 18 км ад чыг. ст. Мікашэвічы. 875 ж., 318 двароў (1999).

Упершыню ўпамінаецца ў 1568 у прывілеі Жыгімонта Аўгуста кн. Юрыю Алелькавічу на заснаванне мястэчка. У ім названы і тапонім будучага нас. пункта — Ленін. У 1582 мястэчка перайшло да кн. Аляксандра Алелькавіча. З 17 ст. ва ўладанні Радзівілаў, з пач. 19 ст. — Вітгенштэйнаў. З 1793 у Рас. імперыі, цэнтр воласці Мазырскага пав. Мінскай губ. У 1863 адкрыта аднакласнае нар. вучылішча. У 1886—437 ж, 79 двароў, у 1908—1019 ж., 196 двароў. У 1922—39 у складзе Польшчы, цэнтр Ленінскай гміны Палескага ваяв. З 12.10.1940 гар. пасёлак, у 1940—50 цэнтр Ленінскага раёна Пінскай вобл. У Вял. Айч. вайну з 16.7.1941 да 6.7.1944 акупіраваны ням. фашыстамі, якія загубілі ў Л. і раёне 4474 чал.; у жн. 1942 акупанты расстралялі ў Л. каля 2 тыс. чал., у лют. 1943 у час карнай аперацыі «Горнунг» загубілі 1200 чал. 12.9.1942 адбыўся Ленінскі бой 1942. З 9.1.1952 вёска ў Ленінскім р-не Пінскай, з 1954 Брэсцкай абл., з 1960 у Жыткавіцкім р-не Гомельскай вобл. У 1972—842 ж., 252 двары.

Лясніцтва, цэх па перапрацоўцы драўніны. Сярэдняя школа, Дом культуры, б-ка, бальніца, аддз. сувязі. Брацкія магілы сав. ваеннапалонных і ахвяр фашызму, камсамольцаў, партызан. Магілы ахвяр фашызму. Помнік партызанам. Помнік архітэктуры — капліца на могілках (1870-я г.).

т. 9, с. 200

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЛЕ́НІН (Уладзімір Ільіч) (сапр. Ульянаў; 22.4.1870, г. Сімбірск, цяпер Ульянаўск, Расія — 21.1.1924),

расійскі і савецкі паліт., дзярж. дзеяч, дзеяч міжнар. рабочага руху. Нарадзіўся ў сям’і інспектара нар. вучылішчаў, які стаў патомным рас. дваранінам. Старэйшы брат Л. пакараны смерцю (1887) за ўдзел у замаху на цара Аляксандра III. Л. вучыўся ў Казанскім ун-це (1887), з якога за ўдзел у студэнцкіх хваляваннях выключаны і сасланы ў с. Какушкіна Казанскай губ. Экстэрнам здаў экзамен за юрыд. ф-т у Пецярбургскім ун-це (1891). Працаваў пам. прысяжнага паверанага ў г. Самара. У 1895 удзельнічаў у стварэнні Пецярбургскага «Саюза барацьбы за вызваленне рабочага класа», арыштаваны і высланы на 3 гады ў с. Шушанскае Енісейскай губ. У ссылцы вітаў стварэнне ў Мінску ў 1898 Расійскай сацыял-дэмакратычнай рабочай партыі (РСДРП) і асн. палажэнні яе «Маніфеста». У 1900 выехаў за мяжу і разам з Г.В.Пляханавым пачаў выданне газ. «Искра», якая падрыхтавала праект Праграмы РСДРП. У розны час быў рэдактарам бальшавіцкіх газ. «Пролетарий», «Рабочая газета», «Правда». Ha II з’ездзе РСДРП (1903, Брусель—Лондан) Л. узначаліў бальшавіцкую плынь РСДРП (гл. Камуністычная партыя Савецкага Саюза). У працах «Што рабіць?» (1902), «Крок наперад, два крокі назад» (1904) ён сфармуляваў ідэйныя і арганізац. асновы партыі новага тыпу. З 1905 у С.-Пецярбургу, з 1907 зноў у эміграцыі. У перыяд рэвалюцыі 1905—07 распрацоўваў тэорыю перарастання бурж.-дэмакр. рэвалюцыі ў сацыялістычную, абгрунтаваў неабходнасць вядучай ролі ў іх рабочага класа («Дзве тактыкі сацыял-дэмакратыі ў дэмакратычнай рэвалюцыі», 1905). Чл. ЦК партыі з ліст. 1903 (кааптаваны), у 1905—06 і з 1912 (канд. у 1907—12), чл. Палітбюро ЦК у кастр. 1917 і з 25.3.1919. Пасля Лютаўскай рэвалюцыі ў крас. 1917 вярнуўся ў Петраград, абвясціў курс на перамогу сацыяліст. рэвалюцыі мірным шляхам, пераходам улады да Саветаў. Узначальваў кіраўніцтва Кастр. узбр. паўстаннем у Петраградзе (гл. Кастрычніцкая рэвалюцыя 1917). Ha II Усерас. з’ездзе Саветаў 25—27.10(7—9.11).1917 выбраны Старшынёй Савета Нар. Камісараў (СНК) РСФСР. Адначасова з 1918 Старшыня Савета Рабочай і Сял. Абароны (з 1920 Савет Працы і Абароны). З сак. 1918 у Маскве. Адыграў вырашальную ролю ў заключэнні Брэсцкага міру 1918. 30.8.1918 пры замаху на яго жыццё эсэркай Ф.Каплан быў цяжка паранены. Адобрыў стварэнне Усерасійскай надзвычайнай камісіі (ВЧК) па барацьбе з контррэвалюцыяй і сабатажам, якая разам з палітычнымі выкарыстоўвала метады насілля і рэпрэсій у адносінах да духавенства, інтэлігенцыі, апазіцыйных партый. Адзін з ініцыятараў стварэння ў 1922 Саюза Савецкіх Сацыялістычных Рэспублік (СССР), у які ў якасці сузаснавальніка ўвайшла і Беларуская Савецкая Сацыялістычная Рэспубліка (БССР). З 6.7.1923 Старшыня СНК і Савета Працы і Абароны СССР. Чл. ВЦВК з 1917, ЦВК СССР з 1922. У 1922 цяжка захварэў і актыўна не ўдзельнічаў у паліт. жыцці. Пахаваны ў Маўзалеі на Краснай плошчы ў Маскве.

Л. рана стаў прыхільнікам ідэй К.Маркса і Ф.Энгельса. Развіваў іх вучэнне аб пераўтварэнні грамадства на камуніст. пачатках (гл. Камунізм, Марксізм, Марксізм-ленінізм) у прымяненні да новых гіст. умоў. Найважнейшым сродкам рэв. барацьбы лічыў стварэнне партыі прафес. рэвалюцыянераў — «партыі новага тыпу», у адрозненне ад парламенцкіх с.-д. партый. Л. адстойваў прынцып «дэмакратычнага цэнтралізму» ў пабудове партыі. Вызначаўся непрымірымым атэізмам. Прыйшоў да высновы, што капіталізм уступіў у апошнюю стадыю — імперыялізм, і перадавыя краіны Еўропы выспелі для сусв. сацыяліст. рэвалюцыі. Адстойваў курс на ўсталяванне замест дыктатуры буржуазіі дыктатуры пралетарыяту. Лічыў, што Расія павінна пачаць сусв. сацыяліст. рэвалюцыю. У процівагу II Інтэрнацыяналу ён стварыў III Камуністычны Інтэрнацыянал. Востры крызіс у краіне пасля грамадзянскай вайны і ваеннай інтэрвенцыі 1918—20 прывёў Л. да прызнання неабходнасці замены палітыкі «ваеннага камунізму» і пераходу да «новай эканамічнай палітыкі».

Л. пакінуў вял. навук. і літ.-публіцыст. спадчыну. У сваёй асн. філас. працы «Матэрыялізм і эмпірыякрытыцызм» (1909) прааналізаваў важнейшыя філас. напрамкі канца 19 — пач. 20 ст., абагульніў найважнейшыя прыродазнаўча-навук. адкрыцці. Ён распрацаваў праблемы класавай сутнасці і функцый розных відаў дэмакратыі і дыктатуры, Саветаў як дзярж. формы дыктатуры пралетарыяту («Дзяржава і рэвалюцыя», 1917; «Пралетарская рэвалюцыя і рэнегат Кауцкі», 1918, лекцыі «Аб дзяржаве», 1919 і інш.). У яго працах больш за 400 выказванняў, тэлеграм, запісак і інш. дакументаў, якія непасрэдна тычацца Беларусі. У творы «развіццё капіталізму ў Расіі» (1899) асветлена сац.-эканам. становішча бел. губерняў на мяжы 19—20 ст., паказана развіццё капіталіст. вытв. адносін у сельскай гаспадарцы Мінскай, Магілёўскай, Віцебскай і Гродзенскай губ., наяўнасць рэшткаў прыгонніцтва, параўнальна хуткі рост гар. насельніцтва, наяўнасць у бел. губернях пераважна дробных і сярэдніх прадпрыемстваў, вызначаны некат. спецыфічныя рысы ў сац.-эканам. развіцці Беларусі, што адбівалася на класавай барацьбе і дзейнасці мясц. парт. арг-цый. Вывучэнне сац.-эканам. становішча Беларусі дало Л. магчымасць паказаць, што гаспадарка краю развіваецца па шляху капіталізму, што ў Беларусі ёсць усе ўмовы для развіцця с.-д. руху. У працы «Вынікі дыскусіі аб самавызначэнні» (1916) ён адзначыў, што беларусы цярпелі сац. і нац. прыгнёт не толькі рус. царызму, але і польскіх памешчыкаў, што яшчэ з часоў, калі Беларусь была ў складзе Рэчы Паспалітай, Польшча захавала за сабой правы, якія «заключаюцца ў прыгнечанні чужых народаў», бо «польскі памешчык прыгнятае ўкраінскага і беларускага «хлопа». Л. адносіў Беларусь і Украіну да тых рэгіёнаў Расіі, дзе нац. рух яшчэ не завяршыўся і не вычарпаў сваёй прагрэсіўнай місіі. У працы «Аб карыкатуры на марксізм і аб «імперыялістычным эканамізме» (1916, апубл. 1924) ён пісаў: «Для ўкраінцаў і беларусаў... «Бацькаўшчына» тут яшчэ не адспявала ўсёй сваёй гістарычнай песні. «Абарона бацькаўшчыны» яшчэ можа быць тут абаронай дэмакратыі, роднай мовы, палітычнай свабоды супраць прыгнятаючых нацый, супраць сярэдневякоўя...». Л. рэзка крытыкаваў праграму культ.-нац. аўтаноміі аўстрыйскіх марксістаў, якую ўзялі на ўзбраенне амаль усе паліт. партыі Расіі, у т.л. Беларуская сацыялістычная грамада» (арт. «Да гісторыі нацыянальнай праграмы ў Аўстрыі і Расіі», 1914). Вызваленне бел. народа ад сац. і нац. прыгнёту Л. звязваў з перамогай сацыяліст. рэвалюцыі ў Расіі. Беларусь і Зах. фронт разглядаў як важны ваенна-паліт. фактар, які мог станоўча паўплываць на перамогу Кастр. ўзбр. паўстання 1917. Пасля Кастр. рэвалюцыі 1917 падтрымліваў Абласны выканаўчы камітэт Саветаў рабочых, салдацкіх і сялянскіх дэпутатаў Заходняй вобласці і фронту, адобрыў разгон Усебеларускага з’езда 1917, які не прызнаў мясц. сав. ўладу; адмоўна ставіўся да Беларускай Народнай Рэспублікі і падтрымліваў ініцыятыву беларускіх секцый РКП(б) аб стварэнні БССР.

У аналізе дзейнасці Л. і яго ідэй, якія значна паўплывалі на ход гісторыі ў 20 ст., існуе шырокі спектр ацэнак — ад пазітыўных да рэзка крытычных.

Тв.:

Полн. собр. соч. Т. 1—55. 5 изд. М., 1958—65;

Ленинский сборник. Т. 1—39. М.; Л., 1924—80;

Бел. пер. — Тв. Т. 1—45. Мн., 1948—74;

Тое ж. Т. 1—17. Мн., 1953—55;

Выбр. творы. Т. 1—10. Мн., 1986—91.

Літ.:

Воспоминания о В.И.Ленине. Т. 1—5. М., 1968—69;

Уэллс Г. Россия во мгле: Пер. с англ. М., 1970;

В.И.Ленин: Биогр. хроника. Т. 1—12. М., 1970—82;

Белявцев В.И. В.И.Ленин и Белоруссия. Мн., 1978;

Cola D. Léninisme. Paris, 1982;

В.И.Ленин: Биография, 1870—1924. Т. 1—2. 8 изд. М., 1987;

Шагинян М. Семья Ульяновых: тетралогия. М., 1988;

И вечно в памяти людской: В.И.Ленин и Белоруссия. Мн., 1990;

Ленин: Человек — мыслитель — революционер: Воспоминания и суждения современников. М., 1990;

Карр Э.Х. Русская революция от Ленина до Сталина, 1917—1929: Пер. с англ. М., 1990;

Троцкий Л.Д. О Ленине // Троцкий Л.Д. К истории русской революции. М., 1990;

Ленин, о котором спорят сегодня. М., 1991;

Волобуев П.В. Ленин (Ульянов) В.И. // Политические деятели России 1917: Биогр. словарь. М., 1993;

Волкогонов Д. Ленин: Полит. портрет. Кн. 1—2. Мн., 1994;

Латышев А.Г. Рассекреченный Ленин. М., 1996;

В.И.Ленин о Белоруссии: Библиогр. указ. Мн., 1970.

П.Ц.Петрыкаў.

У.І.Ленін.

т. 9, с. 201

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

Ленін У. І. 1/10, 14, 15, 19, 20, 39, 40, 41, 48, 56, 60, 66, 70, 73, 75, 77, 78, 80, 81, 82, 83, 85, 88, 89, 93, 103, 106, 107, 109, 110, 111, 114, 115, 120, 122, 123, 133, 134, 142, 150, 151, 175, 199, 221, 223, 252, 253, 270, 272, 281, 283, 285, 304, 310, 318, 319, 322, 325, 336 (іл.), 341, 355, 368, 369, 381, 414, 428, 439, 440, 448, 452, 467, 470, 478, 479, 480, 482, 489, 491, 495, 499, 522, 523, 524, 525, 527, 551, 557, 567, 574, 579, 589, 602, 607, 610, 612 (аўтограф), 615; 2/13, 15, 16, 42, 44, 50, 51, 52, 57, 72, 73, 83, 87, 99, 107, 116, 117, 121, 127, 149, 166, 173, 185, 192, 198, 199, 231, 260; 268, 269, 289, 302, 303, 307, 315, 323, 324, 325, 326, 329, 333, 344, 355, 363, 364, 370, 400, 408, 414, 415, 419, 435, 452, 458, 468, 477, 478, 479, 500, 503, 505, 506, 515, 516, 546, 547, 548, 549, 551, 552, 553, 557, 560, 563, 567, 587, 591, 594, 596, 604, 606, 633; 3/5, 14, 24, 40, 64, 82, 88, 90, 103, 111, 115, 117, 152, 153, 158, 164, 165, 166, 167, 177, 181, 197, 198, 205, 208, 212, 214, 228—229 (укл.), 231, 250, 252, 253 (рукапіс), 255, 256, 257, 259, 266, 290, 305, 333, 335, 341, 351, 370, 374, 376, 379, 393, 399, 411, 412, 424, 427, 428, 431, 432, 445, 459, 488, 494, 498, 499, 525, 531, 541, 557, 564, 565, 566, 567, 573, 575, 578, 584, 586, 588, 589, 590, 591, 592, 593, 594, 595, 596, 598, 599, 601, 603; 4/32, 37, 42, 45, 46, 48, 65, 67, 83, 84, 85, 87, 103, 104, 117, 127, 131, 139, 144, 161, 162, 163, 164, 167, 171, 175, 183, 184, 186, 187, 188, 189, 191, 195, 196, 201, 203, 207, 214, 222, 223, 224, 225, 226, 227, 229, 237, 238, 258, 277, 278, 282, 283, 284, 285, 286, 288, 306, 316, 321, 323, 324, 333, 338, 341, 342, 343, 349, 352, 353, 357, 358, 359, 362, 363, 364, 370, 378, 384, 385, 395, 405, 407, 410, 422, 428, 444, 461, 469, 476, 485, 496, 498, 521, 530, 532, 549, 553, 558, 559, 560, 563, 582, 585, 593, 595, 601; 5/10, 13, 19, 20, 21, 46, 47, 48, 49, 73, 74, 87, 90, 91, 92, 103, 104, 111, 112, 118, 120, 121, 122, 123, 124, 126, 127, 128, 133, 145, 152, 155, 156, 159, 169, 179, 189, 190, 192, 207, 209, 210, 214, 215, 244, 249, 252; 253, 254, 291, 311, 316, 317, 318, 319, 322, 323, 324, 337, 343, 344, 345, 346, 347, 350, 352, 354, 355, 356, 357, 358, 375, 382, 390, 391, 394, 398, 399, 400, 402, 403, 407, 410, 411, 450, 453, 461, 510, 512, 515, 518, 519, 523, 530, 532, 535, 544, 551, 566, 568, 574, 578, 579, 589, 604, 610; 6/9, 12, 14, 15, 17, 37, 57, 62, 71, 94, 95, 96, 97, 98, 104, 104—105 (укл.), 105, 113, 126, 137, 138, 142, 148, 157, 158, 179, 190, 191, 192, 217, 220, 235, 244, 253, 266, 269, 274, 278, 280, 281, 290, 291, 295, 303—312, 304—305 (укл.), 313, 314, 315, 316, 319, 320, 320—321 (укл.), 321, 328—329 (укл.), 330, 332, 335, 336, 353, 355, 364, 379, 388, 391, 392, 393, 394, 407, 410, 418, 421, 422, 423, 438, 463, 465, 466, 523, 524, 530, 575, 595, 597, 599, 602, 603, 616, 620, 621; 7/9, 10, 11, 22, 23, 25, 26, 27, 28, 29, 30, 31, 33, 42, 43, 57, 59, 65, 72, 73, 79, 85, 86, 87, 88, 89, 90, 94, 114, 115, 143, 149, 153, 157, 158, 166, 170, 176, 180, 181, 182, 183, 188, 203, 204, 205, 206, 256, 257, 262, 266, 267, 283, 327, 331, 332, 361, 364, 365, 366, 367, 373, 374, 378, 379, 387, 389, 405, 406, 408, 409, 418, 419, 421, 422, 423, 435, 438, 441, 442, 449, 450, 451, 452, 453, 454, 455, 456, 457, 458, 460, 465, 466, 467, 484, 485, 500, 529, 530, 552, 574, 581, 583, 590, 596, 599; 8/10, 21, 25, 26, 27, 28, 57, 58, 59, 60, 70, 75, 87, 88, 111, 118, 276, 281, 283, 284, 285, 286, 287, 288, 294, 295, 311, 316, 329, 346, 347, 355, 356, 367, 377, 390, 391, 399, 400, 402, 403, 404, 405, 406, 407, 408, 409, 410, 412, 420 (іл.), 422, 427, 428, 440, 458—459 (укл.), 459, 460, 465, 478, 496, 504, 512, 514, 515, 524, 527, 528, 530, 531, 532, 533, 536, 537, 538, 544, 545, 546, 547, 549, 551, 552, 553, 555, 559, 564, 566, 569, 571, 572, 574, 581, 582, 589, 593, 595, 616, 619, 624, 643, 655; 9/6, 7, 8, 9, 10, 11, 29, 37, 46, 67, 72, 73, 74, 95, 99, 104, 112, 128, 130, 156, 157, 158, 173, 180, 191, 196, 208, 216, 228, 232, 233, 234, 235, 236, 237, 238, 239, 240, 242, 245, 258, 259, 273, 274, 275, 285, 289, 292, 293, 296, 303, 304, 306, 320, 331, 334, 346, 367, 373, 374, 375, 376, 382, 383, 385, 386, 387, 388, 389, 390, 391, 392, 393, 396, 411, 412, 413, 416—417 (укл.), 424, 432—433 (укл.), 436, 451, 453, 463, 475, 478, 494, 495, 496, 502, 503, 504, 535, 541, 554, 580, 616, 622, 630, 636; 10/5, 8, 9, 11, 13, 18, 24, 30, 32, 35, 56, 59, 60, 61, 63, 78, 79, 80, 100, 101, 104, 115, 118, 120, 123, 131, 132, 139, 163, 164, 165, 166, 167, 168, 169, 171, 176, 190, 191, 201, 217, 218, 246, 265, 292, 293, 299, 308, 309, 311, 312, 316, 317, 318, 320, 325, 338, 339, 345, 349, 353, 365, 370, 378, 379, 386, 390, 394, 418, 426, 430, 431, 432, 444, 445, 446, 464, 467, 468, 469, 470, 484, 488, 493, 494, 496, 497, 499, 500, 502, 503, 504, 506, 507, 508, 515, 522, 524, 529, 530, 537, 541, 542, 547, 550, 551, 553, 561, 568, 575, 579, 586, 587, 596, 597, 603, 606, 611, 640, 644; 11/12, 51, 85, 91, 92, 93, 94, 112, 125, 130, 142, 145, 146, 154, 199, 200, 204, 208, 209, 210, 214, 215, 216, 249, 261, 282, 293, 306, 308, 318, 334, 339, 349, 350, 351, 352, 372, 403, 408, 409, 410, 411, 412, 413, 414, 415, 421, 442, 455, 458, 461, 463, 464, 468, 477, 483, 485, 489, 507, 515, 579, 592; 12/114, 115, 116, 117, 120, 123, 124, 126, 130, 131, 133, 136, 138, 141, 142, 143, 144, 179, 185, 187, 192, 194, 195, 196, 197, 198, 199, 202, 213, 216, 217, 226, 227, 228, 229, 230, 234, 235, 237, 238, 239, 245, 249, 252, 254, 255, 257, 258, 259, 271, 272, 274, 314, 332, 373, 377, 381, 382, 385, 387, 395, 396, 403, 408, 412, 413, 414, 418, 420, 492, 533, 536, 654, 664

Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)

Ульянаў Уладзімір Ільіч (Ленін)

т. 16, с. 228

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

Ульянаў У. І., гл. Ленін У. І.

Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)

АТАМАХО́Д,

судна з ядзернай энергетычнай устаноўкай. Першы атамаход — ледакол «Ленін», пабудаваны ў б. СССР у 1959, у ЗША — грузапасажырскае судна «Саванна» (1962).

т. 2, с. 67

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЛЕ́НІНСКІ БОЙ 1942,

бой партызан атрадаў «Камарова», «Пятровіча», імя М.Ц.Шыша па разгроме ням.-фаш. гарнізонаў у г.п. Ленін Пінскай вобл. 12 вер. ў Вял. Айч. вайну. Са створаных партызанамі для гэтай аперацыі штурмавых груп (150 чал.) 3 былі размешчаны на шляхах магчымага адыходу праціўніка, 2 — у засадах на дарогах верагоднага падыходу падмацаванняў ворагу. У выніку раптоўнага нападу партызаны разграмілі гарнізон, вызвалілі зняволеных патрыётаў, захапілі трафеі і арганізавана адышлі. У гонар бою партызан у в. Ленін Жыткавіцкага р-на Гомельскай вобл. пастаўлены помнік.

т. 9, с. 204

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЛЕ́НІНСКІ РАЁН,

адм.-тэр. адзінка на Беларусі ў 1940—60. Утвораны 15.1.1940 у Пінскай вобл. Цэнтр — в. Ленін, з 8.6.1950 — г.п. Мікашэвічы. 1.10.1940 падзелены на 12 сельсаветаў. З 8.1.1954 у Брэсцкай вобл. 20.1.1960 скасаваны, сельсаветы перададзены Жыткавіцкаму р-ну Гомельскай вобл., Старобінскаму р-ну Мінскай вобл., Лунінецкаму р-ну Брэсцкай вобл.

т. 9, с. 204

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

МАЗЫ́РСКІ ПАВЕ́Т,

адм.-тэр. адзінка ў ВКЛ, Рас. імперыі і БССР у 16—20 ст. Утвораны ў 1565 у складзе Кіеўскага, з 1569 — Мінскага ваяв. ВКЛ. Цэнтр — г. Мазыр. Асн. частку М.п. складалі дзярж. Мазырская, Бчыцкая (Пціцкая) і Уборцкая воласці (з пач. 15 ст. належала Віленскаму каталіцкаму біскупству). У М.п. увайшла таксама тэр. на паўн. беразе р. Прыпяць ад р. Пціч да р. Случ з маёнткамі Ленін, Жыткавічы і інш. Найб. значныя мястэчкі: Капаткевічы, Каралін, Лельчыцы, Ленін, Нароўля, Петрыкаў, Скрыгалаў. Пасля 2-га падзелу Рэчы Паспалітай павет скасаваны. 3.5.1795 адноўлены ў складзе Мінскага намесніцтва, з 12.12.1796 — Мінскай губерні. Пл. 15,6 тыс. км². У павеце было 8 мястэчак: Давыд-Гарадок, Ельск-Каралін, Капаткевічы, Лахва, Ленін, Петрыкаў, Скрыгалаў, Тураў; 6 каталіцкіх касцёлаў, 7 уніяцкіх і каля 50 правасл. цэркваў. У 1860 у М.п. 112 прыватных маёнткаў. У 1861 утворана 21 воласць: Буйнавіцкая, Бярозаўская, Грабаўская, Дзякавіцкая, Жыткавіцкая, Камаровіцкая, Капаткевіцкая, Лахвенская, Лельчыцкая, Ленінская, Лучыцкая, Ляскавіцкая, Мялешкавіцкая, Міхайлаўская, Петрыкаўская, Скараднянская, Слабода-Скрыгалаўская (у 1913 падзелена на Слабадскую і Скрыгалаўскую), Тонежская, Тураўская, Хорская, Чучавіцкая; пазней утворана Каралінская воласць. У 1878—95,3 тыс. чал. На 7.11.1917 у М.п. 23 воласці. З 29.8.1919 да 10.8.1920 у Гомельскай губерні, потым зноў у Мінскай. 18.3.1921 Бярозаўская, Лахвенская, Хорская і Чучавіцкая вол. адышлі да Польшчы, астатняя частка М.п. ўключана ў БССР. 17.12.1921 Ленінская вол. перададзена Слуцкаму пав. 3.3.1924 да М.п. далучана зах. частка Рэчыцкага пав. (7 валасцей цалкам і 3 часткова). 17.7.1924 М.п. скасаваны, тэр. ўключана ў Мазырскую акругу.

В.Л.Насевіч.

т. 9, с. 516

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)