кармунін - Пошук - Энцыклапедыі

КАРМУ́НІН (Павел Васілевіч) (н. 28.1.1919, в. Вял. Ключы Зеленадольскага р-на, Татарстан),

бел. акцёр. Нар. арт. Беларусі (1980). Працаваў у Т-ры Сав. ваен. адміністрацыі ў Берліне (1946—50), Казанскім драм. т-ры (1960—63). У 1964—93 у Бел. т-ры імя Я.Купалы. Выканаўца характарных і камед. роляў. Творчасць вызначаецца самабытнасцю, праўдзівасцю сцэн. паводзін, тонкім адчуваннем стылю твора і прыроды камічнага. Сярод роляў у т-ры імя Я.Купалы: Лявон Зяблік, Сцяпан Крыніцкі («Раскіданае гняздо», «Паўлінка» Я.Купалы), Торгала («Брама неўміручасці» К.Крапівы), Кічкайла («Амністыя» М.Матукоўскага), Чарнушка («Людзі на балоце» паводле І.Мележа), Бацька («Парог» А.Дударава); у класічным рэпертуары: Лука («На дне» М.Горкага), Вайніцкі («Дзядзька Ваня» А.Чэхава), Хлопаў («Рэвізор» М.Гогаля) і інш. Здымаецца ў кіно.

А.Ц.Чарноцкі.

т. 8, с. 78

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

Кармунін П. В. 2/251; 5/446

Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)

НАРО́ДНЫ АРТЫ́СТ БЕЛАРУ́СІ,

ганаровае званне. Прысвойваецца з 1994 Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь артыстам і рэжысёрам т-ра, тэлебачання, радыё, эстрады, кіно і цырка, кампазітарам, дырыжорам, рэжысёрам і муз. выканаўцам, якія маюць ганаровае званне заслужаны артыст Рэспублікі Беларусь, валодаюць выключным майстэрствам, стварылі выдатныя маст. вобразы, спектаклі, тэле- і радыёпастаноўкі, муз. творы, маюць асаблівыя заслугі ў развіцці мастацтва краіны. Устаноўлена СНК БССР 5.12.1927, потым Указам Прэзідыума Вярх. Савета БССР ад 13.5.1982.

Народныя артысты Беларусі

1928. У.І.Галубок.

1934. М.Ф.Рафальскі.

1938. Л.П.Александроўская, А.К.Ільінскі, У.І.Уладамірскі (Малейка).

1940. Дз.А.Арлоў, З.А.Васільева, Г.П.Глебаў (Сарокін), А.М.Ермалаеў, І.Ф.Ждановіч, П.І.Засецкі, П.С.Малчанаў, Е.А.Міровіч, Р.В.Млодак.

1941. Г.Ю.Грыгоніс.

1944. Г.Б.Абуховіч, Л.Ф.Аляксеева, А.Дз.Арсенка, І.Р.Балоцін (Балотны), В.Я.Галаўчынер, М.І.Дзянісаў, М.П.Звездачотаў, А.В.Нікалаева, Л.І.Ржэцкая, Ц.М.Сяргейчык. 1946. В.У.Галіна (Александроўская), Б.В.Платонаў, Л.Р.Рахленка.

1949. У.І.Дзядзюшка, В.А.Залатароў, В.М.Малькова, К.М.Саннікаў, М.М.Чуркін, Р.Р.Шырма.

1952. А.Р.Шэлег.

1953. М.С.Бялінская, А.Ф.Кістаў, В.М.Пола, А.П.Радзялоўская, Я.К.Цікоцкі, І.Б.Шаціла.

1954. М.Дз.Ворвулеў, С.У.Дрэчын, М.А.Зюванаў, Р.А.Качаткоў.

1955. М.І.Аладаў, С.С.Бірыла, В.Ф.Валчанецкая, С.Ю.Друкер, І.І.Жыновіч (Жыдовіч), Я.А.Карнавухаў, У.У.Корш-Саблін, К.К.Кудрашова, Л.У.Любімаў, Т.М.Ніжнікава, Б.А.Пакроўскі, І.М.Раеўскі, Л.М.Ражанава, І.П.Сайкоў, М.М.Сярдобаў, А.М.Трус, В.Ф.Фёдараў, Г.І.Цітовіч.

1956. Я.М.Палосін.

1957. Р.М.Кашэльнікава, С.М.Станюта.

1959. Л.Ф.Бражнік, С.С.Бульчык, А.А.Рыбальчанка, Ф.І.Шмакаў.

1961. З.Ф.Стома.

1963. Л.І.Галушкіна, А.М.Генералаў, А.І.Клімава, І.Дз.Сарокін, Г.Б.Шчарбакоў, Т.І.Шымко.

1964. З.І.Бабій, В.І.Глушакоў, Л.У.Голуб, В.К.Давыдаў, Н.С.Давыдзенка, Т.М.Каламійцава, А.А.Карзянкова, В.І.Крыкава, І.М.Савельева, Дз.М.Смоліч, С.Л.Талкачоў, В.М.Чарнабаеў, М.К.Шэхаў.

1966. В.П.Міронаў.

1967. З.І.Браварская, Г.А.Волкаў, Т.П.Заранок, Я.М.Кімберг, Г.К.Макарава, В.П.Тарасаў, Р.І.Янкоўскі, М.М.Яроменка.

1968. А.В.Багатыроў, А.К.Логінаў.

1970. У.У.Алоўнікаў, А.А.Астрамецкі, Я.К.Глебаўская, І.С.Папоў, Б.М.Пянчук.

1971. С.П.Данілюк, А.П.Кагадзееў, К.М.Малышава.

1972. З.І.Канапелька, І.А.Матусевіч.

1973. І.Н.Вейняровіч, Я.А.Глебаў.

1974. Г.С.Аўсяннікаў, Ю.У.Семяняка.

1975. Л.Г.Бржазоўская, Л.М.Давідовіч, В.У.Саркісьян.

1976. В.Л.Вуячыч, Г.П.Маркіна, А.М.Саўчанка.

1977. М.М.Бяльзацкая, С.С.Вуячыч, М.Г.Захарэвіч, Ю.У.Сідараў, С.А.Штэйн.

1978. В.У.Роўда.

1979. В.М.Елізар’еў, У.А.Куляшоў, А.А.Ляляўскі, У.Г.Мулявін, Ю.А.Траян, В.Ц.Тураў, В.П.Чацверыкоў.

1980. Н.В.Гайда, Г.М.Гарбук, Л.Д.Гарэлік, Л.І.Златава, П.В.Кармунін, Н.М.Паўлава, Ю.Ф.Ступакоў, І.С.Шыкунова.

1982. І.М.Лучанок.

1984. У.Ц.Камкоў, Т.А.Кокштыс, Я.Ф.Пятроў, Я.П.Шыпіла.

1985. З.А.Бандарэнка, І.М.Дабралюбаў.

1987. А.М.Вараб’ёў, М.П.Дрынеўскі, Я.А.Еўдакімаў, М.А.Казінец, Дз.Б.Смольскі.

1988. Г.М.Вагнер.

1989. В.І.Гаявая, П.П.Дубашынскі, А.Л.Мілаванаў, Ю.І.Шэфер.

1990. В.Н.Дашук, Г.С.Дубаў, Н.А.Карнеева, Г.С.Талкачова, М.М.Пташук, У.С.Экнадыёсаў, Ю.М.Яфімаў.

1991. С.А.Акружная, Г.А.Арлова, І.А.Душкевіч, Л.К.Каспорская, М.У.Пятроў, У.М.Яскевіч.

1992. У.У.Іваноў, В.Ц.Лебедзеў, Т.М.Яршова.

1993. А.І.Ярмоленка.

1994, В.С.Белахвосцік, М.Я.Фінберг.

1995. В.М.Клебановіч, Б.І.Луцэнка, Б.А.Масумян, В.П.Раінчык, В.М.Раеўскі.

1996. У.В.Гасцюхін, Л.І.Трушко, Э.С.Ханок.

1997. В.М.Мазур, В.М.Філатаў.

1998. І.У.Алоўнікаў, М.І.Берсан, Л.К.Захлеўны, В.К.Іваноў, П.В.Рыдзігер, А.Л.Ткачонак.

1999. Ю.Г.Бастрыкаў, Я.П.Гладкоў, В.У.Дудкевіч, Э.Б.Зарыцкі, С.А.Картэс, Л.К.Лаўрыновіч, А.К.Памазан, Н.А.Руднева, К.Ю.Фадзеева. (Пра кожнага гл. асобны арт.).

т. 11, с. 178

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

НАЦЫЯНА́ЛЬНЫ АКАДЭМІ́ЧНЫ ТЭА́ТР ІМЯ́ Я́НКІ КУПА́ЛЫ.

Створаны ў 1920 у Мінску як Бел. дзярж. т-р (БДТ). З 1926 наз. Першы бел. дзярж. т-р (БДТ-1). 21.12.1944 прысвоена імя Я.Купалы, у 1955 — званне акадэмічнага, са снеж. 1993 сучасная назва. Адкрыўся 14.9.1920 спектаклямі: «Рысь» паводле апавядання «У зімовы вечар» Э.Ажэшкі (бел. трупа), «Людзі» («Мэншн») Шолама-Алейхема (яўр.), «Вяселле» А.Чэхава (рус.). З 1922 т-р замацаваны за бел. трупай, што склалася пераважна з удзельнікаў Першага таварыства беларускай драмы і камедыі, традыцыі якога прадаўжаў арганізатар т-ра Ф.Ждановіч. Важная роля ў станаўленні калектыву належыць Е.Міровічу, які спалучаў дзейнасць рэжысёра-пастаноўшчыка з вучэбна-выхаваўчай і пед. работай. Выхаванае ім першае пакаленне майстроў сцэны — В.Галіна, Г.Глебаў, Г.Грыгоніс, І.Ждановіч, У.Крыловіч, К.Міронава, В.Пола, Б.Платонаў, Л.Ржэцкая, У.Уладамірскі — садзейнічала фарміраванню нац. акцёрскай школы. Да 1928 у складзе т-ра існавалі балетная і оперная трупы. У 1920-я г. аснову рэпертуару т-ра складала бел. драматургія. Былі пастаўлены п’есы «Паўлінка» (першы паказ 17.9.1920) і «Раскіданае гняздо» Я.Купалы, «Апошняе спатканне», «Залёты дзяка», «Ганка» і «Бязвінная кроў» У.Галубка, «Чорт і баба», «Манька» і «Адам і Ева» Ф.Аляхновіча. Ставіліся таксама творы В.Дуніна-Марцінкевіча, К.Каганца, К.Буйло, Л.Родзевіча, Ц.Гартнага, В.Гарбацэвіча, М.Грамыкі, М.Ільінскага. Найб. значнымі ў творчасці т-ра 1-й пал. 1920-х г. былі створаныя на фалькл. матэрыяле спектаклі «На Купалле» М.Чарота, «Машэка», «Каваль-ваявода» і гіст. драма «Кастусь Каліноўскі» Міровіча, якія вызначаліся рамант. афарбоўкай, яркім паказам нар. побыту. Акрамя бел. былі папулярнымі творы ўкр. (М.Крапіўніцкі, М.Старыцкі, І.Катлярэўскі), рус. (М.Горкі, Чэхаў, У.Караленка), польск. (Ажэшка) і франц. (пераважна Мальер) аўтараў. У 2-й пал. 1920 — пач. 1930-х г. рэпертуарная палітыка т-ра апынулася пад ідэалаг. уціскам з боку афіц. улад. У 1926 забаронены спектакль «Тутэйшыя» Я.Купалы. Вял. шкоду т-ру нанеслі ганенні і рэпрэсіі, якім падвяргаліся рэжысёры Міровіч і Ф.Ждановіч, арт. А.Крыніца, драматургі Грамыка, Р.Кобец і інш. Калектыў вымушаны быў адмовіцца ад ранейшай разнастайнай тэматыкі і ставіць пераважна тагачасныя творы на рэв. тэму з завастрэннем іх класавай сутнасці: «Мяцеж» Дз.Фурманава і С.Паліванава, «Браняпоезд 14—69» У.Іванава, «Перамога», «Запяюць верацёны» і «Лён» Міровіча, «Мост» Я.Рамановіча, «Міжбур’е» Дз.Курдзіна, «Гута» Кобеца. З прыходам у т-р рэж. Л.Літвінава спектаклі сталі больш тэатральнымі. Этапнай стала яго пастаноўка «Бацькаўшчына» К.Чорнага, дзе манум. эпічнасць спалучалася з ёмістасцю сцэн. характараў. У 1930-я г. калектыў т-ра дасягнуў творчай сталасці. Высокай пастановачнай культурай, выдатным акцёрскім ансамблем адметныя сцэн. творы «Апошнія» М.Горкага, «Скупы» Мальера Плённа супрацоўнічаў т-р з бел. драматургамі: З.Бядулем, М.Клімковічам, Э.Самуйлёнкам. Асобнае месца належала драме «Партызаны» і сатыр. камедыі «Хто смяецца апошнім» К.Крапівы, дзе была зроблена спроба сродкамі сатыры паказаць дэфармацыю грамадства. У гады Вял. Айч. вайны т-р працаваў у Томску (Расія). Пастаноўкі «Фронт» А.Карнейчука, «Рускія людзі» К.Сіманава вызначаліся актуальнай праблематыкай, публіцыстычнасцю, грамадз. пафасам. Ставіліся таксама «Паўлінка» Я.Купалы, «Сабака на сене» Лопэ дэ Вэгі, «Позняе каханне» А.Астроўскага і інш. Пасля вяртання ў Мінск (4.10.1944) гал. ўвагу т-р накіраваў на асэнсаванне падзей Вял. Айч. вайны. На сцэне ішлі творы К.Крапівы, К.Губарэвіча, А.Кучара. Найб. значны спектакль пра Вял. Айч. вайну — «Канстанцін Заслонаў» А.Маўзона (Дзярж. прэмія СССР 1948). Асн. месца ў рэпертуары т-ра першых пасляваен. дзесяцігоддзяў займалі тагачасныя сав. п’есы. На творчасць т-ра паўплывала т.зв. тэорыя бесканфліктнасці з характэрнай для яе нівеліроўкай складанасцей і супярэчнасцей характараў і канфліктаў. Сярод найб. значных спектакляў гэтага перыяду «Мілы чалавек» і «Пяюць жаваранкі» К.Крапівы (Дзярж. прэмія СССР 1952), «Выбачайце, калі ласка!» А.Макаёнка, «Крылле» Карнейчука, «У добры час» В.Розава, «На крутым павароце» Губарэвіча, «Дабракі» Л.Зорына, «Рамэо і Джульета» У.Шэкспіра, «Каварства і каханне» Ф.Шылера, «Нора» Г.Ібсена, «Ліса і вінаград» Г.Фігейрэду, «Забыты ўсімі» Назыма Хікмета.

У 1960-я г. ў т-ры адбываўся складаны працэс змены пакаленняў, назіраўся пошук у галіне сцэн. выразнасці. Ставіліся пераважна п’есы маральна-этычнай праблематыкі (Макаёнка, А.Дзялендзіка, П.Васілеўскага, С.Алёшына). Прыкметнай з’явай у жыцці т-ра сталі спектаклі «Я, бабуся, Іліко і Іларыён» Н.Думбадзе і Р.Лордкіпанідзе, «У мяцеліцу» Л.Лявонава, «Дзівак» Назыма Хікмета і «Што той салдат, што гэты» — першая паспяховая спроба асвоіць эстэтыку драматургіі Б.Брэхта. Глыбокае вытлумачэнне атрымалі творы рус. класікі: «Жывы труп» Л.Талстога, «На ўсякага мудраца хапае прастаты» і «Апошняя ахвяра» Астроўскага, «На дне» М.Горкага. Адметнай падзеяй стала інсцэнізацыя рамана І.Мележа «Людзі на балоце», якая вызначалася драматызмам, высокай паэтыкай нар. драмы. У 1970—80-я г. т-р на чале з рэж. В.Раеўскім працягваў пошукі новых выяўл. сродкаў выразнасці. Лепшым сцэн. творам уласціва сучасная эстэтыка з паглыбленнем у вобразна-асацыятыўную стыхію твора, акрэсленая канцэптуальнасць, яркая тэатральнасць. Гал. месца ў рэпертуары займалі творы бел. драматургаў. Разнастайныя праблемы сучаснасці і мінулага ўзнімаліся ў пастаноўках «Начное дзяжурства» Дзялендзіка, «Амністыя» і «Мудрамер» (Дзярж. прэмія Беларусі 1988) М.Матукоўскага, «Зацюканы апостал», «Таблетку пад язык», «Святая прастата» і «Пагарэльцы» Макаёнка, «Брама неўміручасці» К.Крапівы, «Парог» і «Вечар» А.Дударава і інш. Т-р імкнуўся па-новаму паказаць падзеі Вял. Айч. вайны. У спектаклях «Апошні шанц» В.Быкава, «Эшалон» М.Рошчына, «Плач перапёлкі» паводле І.Чыгрынава, «Трыбунал» Макаёнка, «Радавыя» Дударава (Дзярж. прэмія СССР 1985) раскрывалася жахлівая амаральнасць вайны, гучаў філас. роздум над праблемамі чалавечага быцця. Для пастановак гэтага перыяду характэрна метафарычнасць, сімволіка з паглыбленай псіхалагічнасцю акцёрскага выканання (спектаклі «У ноч зацьмення месяца» М.Карыма, «Характары» паводле В.Шукшына, «Гульня з кошкай» І.Эркеня, «Святая святых» І.Друцэ, «Гаральд і Мод» К.Хігінса і Ж.К.Кар’ера). Сучаснае гучанне набылі пастаноўкі класічных твораў: «Раскіданае гняздо» Я.Купалы, «Рэвізор» М.Гогаля, «Бура» Шэкспіра. У 1990-я г. ўзрастае цікавасць т-ра да бел. класікі і нац. гісторыі. Класічныя спектаклі «Тутэйшыя» Я.Купалы (Дзярж. прэмія Беларусі 1992) і «Ідылія» Дуніна-Марцінкевіча на асацыятыўным узроўні насычаюцца набалелымі праблемамі сучаснасці. Пастаноўкі «Страсці па Аўдзею» У.Бутрамеева, «Звон — не малітва» Чыгрынава, «Князь Вітаўт» Дударава па-мастацку асэнсоўваюць рэальныя гіст. падзеі ў шчыльнай узаемасувязі з духоўнай, побытавай, прыроднай, этнагр. нар. традыцыяй. У гэты перыяд калектыў паспяхова засвойвае эстэтыку т.зв. т-ра абсурду: «Эмігранты» і «Чароўная ноч» С.Мрожака, «Віват, імператар!» («Крэслы») Э.Іанеска, «Крывавая Мэры» Дз.Бойкі. Сярод інш. пастановак 1990-х г. найб. значныя «Ромул Вялікі» Ф.Дзюрэнмата, «Смех лангусты» Дж.Марэла, «Лес» Астроўскага, «Смерць Кандзіда Тарэлкіна» А.Сухаво-Кабыліна, «Вечны Фама» Бутрамеева паводле Ф.Дастаеўскага, «Касцюмер» Р.Харвуда, «Інтымны тэатр Еўсцігнея Міровіча» Міровіча, «Дагарэла свечачка...» А.Петрашкевіча, «Трыстан ды Ізольда» С.Кавалёва, «Восеньская саната» І.Бергмана. Лепшыя спектаклі т-ра адметныя нац. самабытнасцю, філас. асэнсаваннем бел. нар. характару, псіхал. праўдай, рэаліст. накіраванасцю, сцэн. культурай. Пры т-ры працавалі студыі: у 1945—48 (маст. кіраўнік Міровіч, з 1946 — Літвінаў), у 1956—58 і 1967—69 (маст. кіраўнік Л.Рахленка). З 1984 пры т-ры працуе Малая сцэна.

У фарміраванні творчага аблічча т-ра адметную ролю адыгралі нар. артысты СССР Глебаў, У Дзядзюшка, Г.Макарава, П.Малчанаў, Платонаў, Рахленка, Ржэцкая, З.Стома, У.Уладамірскі, М.Яроменка, нар. артысты Беларусі С.Бірыла, М.Бялінская, Г.Грыгоніс, П.Дубашынскі, І.Ждановіч, П.Кармунін, Р.Кашэльнікава, Пола, В.Філатаў, І.Шаціла, засл. артысты Беларусі Т.Аляксеева, Крыловіч, Міронава. Значны ўклад у творчасць т-ра зрабілі засл. артысты Беларусі А.Бараноўскі, А.Дзянісаў, П.Іваноў, В.Краўцоў, Б.Кудраўцаў, П.Пекур, Б.Уладамірскі, М.Федароўскі, Р.Філіпаў (нар. арт. Расіі), С.Хацкевіч, Э.Шапко, Л.Шынко, Б.Янпольскі, арт. Ю.Авяр’янаў, Б.Дакальская, Т. і У.Кін-Камінскія, А.Уладамірскі і інш., рэжысёры В.Галаўчынер, Л.Мазалеўская, М.Пінігін. У т-ры ставілі спектаклі Р.Агамірзян, А.Андросік, М.Зораў, Б.Луцэнка, М.Міцкевіч, І.Папоў, І.Раеўскі і інш. У розныя гады т-р узначальвалі: маст. кіраўнік Ф.Ждановіч (1920—21), Міровіч (1921—25, 1926—31), М.Папоў (1925—26), Літвінаў (1932—37), Рахленка (1937—43), Глебаў (1943—48), Платонаў (1961—63), В.Раеўскі (з 1973); гал. рэжысёры К.Саннікаў (1948—52), І.Судакоў (1952—55), Рахленка (1955—57), Я.Простаў (1958—60), В.Броўкін (1960—62), Г.Шчарбакоў (1962—64), Б.Эрын (1964—68), Ц.Кандрашоў (1969—72); мастакі А.Марыкс (1922—29, 1934—39), І.Ушакоў (1939—52), гал. мастакі В.Галубовіч (1958—62), А.Грыгар’янц (1962—76), Б.Герлаван (з 1976).

У складзе трупы (2000): нар. артысты СССР Г.Аўсяннікаў, С.Станюта, В.Тарасаў, нар. артысты Беларусі Арлова, В.Белахвосцік, З.Браварская, Г.Гарбук, Л.Давідовіч, М.Захарэвіч, А.Мілаванаў, А.Памазан, Г.Талкачова, засл. артысты Беларусі Г.Бальчэўская, З.Белахвосцік (засл. арт. Аўт. Рэспублікі Крым), Ф.Варанецкі, Г.Давыдзька, М.Зінкевіч, З.Зубкова, Я.Кавалёва, Н.Качаткова, М.Кірычэнка, У.Кудрэвіч, Г.Маляўскі, В.Манаеў, Т.Нікалаева, А.Падабед, У.Рагаўцоў, А.Рынковіч, артысты А.Гарцуеў, М.Громава, І.Дзянісаў, А.Долгая, А.Ельяшэвіч (засл. арт. Аўт. Рэспублікі Крым), А.Іваннікава, С.Краўчанка, Я.Кульбачная, А.Лабуш, А.Луцэвіч, С.Некіпелава, В.Няфёдава, В.Паўлюць, Н.Піскарова, Т.Пузіноўская, В.Рэдзька (засл. арт. Аўт. рэспублікі Крым), А.Сідарава, І.Усовіч, Г.Фёдарава і інш.; маст. кіраўнік — нар. арт. Беларусі В.Раеўскі, гал. мастак — нар. мастак Беларусі Герлаван, рэж. У.Савіцкі.

Будынак т-ра ўзведзены ў 1890 (гл. Мінскі гарадскі тэатр).

Літ.:

Некрашэвіч А. Беларускі першы дзяржаўны тэатр, 1920—1930. Мн., 1930;

Рамановіч Я. Першы тэатр: Кароткі нарыс. Мн., 1946;

Бутаков А.И. Искусство жизненной правды: Театр имени Янки Купалы в 20—30-х гг. Мн., 1957;

Няфёд У. Беларускі акадэмічны тэатр імя Я.Купалы. Мн., 1970;

Арлова Т. Купалаўцы: Эцюды пра акцёраў. Мн., 1985;

Бушко Т. Святло незабыўных імгненняў. Мн., 1985;

Сабалеўскі А. Сучаснасць і гісторыя: Крытыч. арт. Мн., 1985;

Театр и жизнь: Некоторые пробл. театр. процесса в Белоруссии 70—80-х гг. Мн., 1989;

Тэатральная Беларусь: Спецвып., прысвеч. 75-годдзю Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы. 1995. №5.

Т.Я.Гаробчанка.

Будынак **Нацыянальнага акадэмічнага тэатра імя Янкі Купалы**.

**Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы**. Сцэна са спектакля «Трыбунал» А.Макаёнка.

**Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы**. Сцэны са спектакляў: 1 — «Вечны Фама» У.Бутрамеева; 2 — «Касцюмер» Р.Харвуда; 3 — «Ромул Вялікі» Ф.Дзюрэнмата; 4 — «Ідылія» В.Дуніна-Марцінкевіча; 5 — «Князь Вітаўт» А.Дударава; 6 — «Тутэйшыя» Я.Купалы.

**Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы**. Сцэна са спектакля «Паўлінка» Я.Купалы.

**Нацыянальны акадэмічны тэатр імя Янкі Купалы**. Сцэна са спектакля «Радавыя» А.Дударава.

т. 11, с. 232

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

САЮ́З КІНЕМАТАГРАФІ́СТАЎ БЕЛАРУ́СІ, Беларускі саюз кінематаграфістаў,

добраахвотная грамадская творчая арганізацыя дзеячаў кінамастацтва Рэспублікі Беларусь (сцэнарыстаў, рэжысёраў, аператараў, мастакоў, акцёраў, кіназнаўцаў, крытыкаў, арганізатараў кінавытворчасці і інш.). Мае на мэце садзейнічаць развіццю нац. кінамастацтва, росту эстэт., маральнай і духоўнай культуры грамадства, арганізацыі інтэлектуальна-творчага асяроддзя і ўмоў для стварэння маст., дакумент. і анімацыйных фільмаў. Створаны ў ліст. 1962 на 1-м устаноўчым з’ездзе кінематаграфістаў Беларусі (аргкамітэт засн. ў ліст. 1957) як С.к.Б. З 1999 наз. Бел. саюз кампазітараў. Вышэйшы кіруючы орган — з’езд кінематаграфістаў Беларусі, выканаўчы — праўленне. З’езды адбыліся ў 1967, 1971, 1976, 1981, 1986, 1991, 1994, 1997, 1998, 2000. Першыя сакратары праўлення: У.Корш-Саблін (1957—74), І.Дабралюбаў (1974—76), В.Тураў (1976—81), А.Карпаў (1981—86), В.Нікіфараў (1986—91); старшыні: А.Красінскі, Нікіфараў (1991—94), Красінскі (1994—97), І.Воўчак (1997—2000), Ю.Марухін (з 2000). Праводзіць фестывалі, канферэнцыі, семінары, творчыя сустрэчы, абмеркаванні фільмаў, займаецца матэрыяльна-быт. пытаннямі, абараняе прафес. інтарэсы і правы кінематаграфістаў. Мае гільдыі (кінарэжысёраў, кінааператараў, акцёраў), секцыі і камісіі (маладых кінематаграфістаў, ветэранаў, арганізатараў вытв-сці, сацыяльна-быт.), дырэкцыю фестывальных праграм, з’яўляецца заснавальнікам шэрагу самаст. студый. Уваходзіць у Бел. канфедэрацыю творчых саюзаў і Канфедэрацыю саюзаў кінематаграфістаў краін СНД і Прыбалтыкі. У чэрв. 1999 перайменаваны ў Рэсп. грамадскае аб’яднанне «Беларускі саюз кінематаграфістаў». На 5.2.2002 у саюзе 362 члены.

Члены Беларускага саюза кінематаграфістаў

1957. У.Л.Акуліч, Т.Н.Аляксеева, К.Г.Бак, У.П.Белавусаў, М.З.Бераў, М.М.Блісцінаў, Е.Л.Бондарава, С.М.Браўдэ, Н.У.Брыльянтшчыкава, А.А.Булінскі, Ю.А.Булычоў, І.Н.Вейняровіч, Е.М.Ганкін, М.І.Гарбуноў, Л.У.Голуб, К.Л.Губарэвіч, У.У.Корш-Саблін, А.А.Куляшоў, Л.І.Матусевіч, І.Ц.Пікман, В.П.Смоляр, С.І.Сплашноў, М.А.Стальмакова, У.М.Стральцоў, В.Ц.Тураў, Г.Я.Удавянкоў, М.П.Фрайман, С.Р.Фрыд, У.П.Цяслюк.

1958. П.С.Васілеўскі, А.Я.Карпаў, Б.К.Сарахатунаў.

1959. А.Е.Кучар, У.А.Пужэвіч, Я.П.Сакалоў, П.П.Шамшур, В.М.Шаталаў.

1960. А.Ц.Аўдзееў.

1961. М.Дз.Ведзянееў, М.Лужанін (А.А.Каратай), Р.І.Масальскі, Б.М.Сцяпанаў.

1962. Ю.П.Альбіцкі, В.М.Дзёмкін, В.Р.Карпілаў, Г.Л.Лейбман, І.К.Рамішэўскі, С.І.Тульман, У.С.Усціменка, І.Л.Хазанская, Р.З.Ясінскі.

1963. Р.І.Глухоўскі, А.В.Красінскі, В.І.Смаль, У.Дз.Станкевіч, Г.П.Тарасевіч.

1964. В.С.Анціпаў, М.В.Бярковіч, У.А.Дзяменцьеў, Я.А.Ігнацьеў, Ю.А.Марухін, Ч.І.Цяўлоўскі.

1965. Ю.М.Дубровін, А.А.Жук, Ю.Я.Збоеў, В.А.Поршнеў, В.М.Сукманаў.

1966. В.А.Арлоў, С.Н.Вейняровіч, І.М.Дабралюбаў, М.Б.Дзодзіева, Ю.В.Лысятаў, С.І.Міхліна, В.Я.Нікалаеў, Б.А.Папоў, А.М.Парыцкі, Ю.Л.Рыбчонак, Н.П.Сава, Б.С.Смірноў, Ю.М.Цвяткоў, В.П.Чацверыкоў.

1967. Г.С.Бекарэвіч, А.М.Браілоўскі, А.М.Бычкоўскі, Л.Р.Вежнявец, У.Э.Іваноўскі, Ю.М.Іванцоў, Б.Ф.Кавецкі, Р.Я.Кобец, В.Г.Кубараў, А.І.Лазіцкі, У.А.Пранько, І.А.Рудамётаў, Л.Р.Румянцава, М.С.Юрэвіч.

1968. В.П.Алешка, Г.А.Дубровіна.

1969. А.У.Грыбава, В.Н.Дашук, М.К.Заслонава, М.А.Калінін, У.Я.Карасёў, В.Ф.Нячай, С.У.Пятроўскі, Г.Ф.Таран, А.Дз.Ястрабаў.

1970. Дз.Я.Зайцаў, А.С.Ігішаў.

1971. П.К.Аліфярэнка, Э.І.Гайдук, А.М.Іваноў, П.В.Кармунін, А.І.Клімава, В.П.Тарасаў, Б.А́Шангін, Р.І.Янкоўскі, М.М.Яроменка.

1972. Б.А.Аліфер, У.Я.Гарбачоў, Л.В.Емяльянаў, Ф.Я.Конеў, Ф.М.Осіпаў, А.І.Сіманаў, Р.Р.Храпуцкі.

1973. С.І.Шухман.

1974. І.П.Афанасьеў, А.А.Дзялендзік, Л.У.Мартынюк, Э.А.Мілова, С.Дз.Міхайлава, В.А.Нікіфараў, С.Г.Палякоў, У.Ф.Паначэўны, Э.Н.Садрыеў, У.У.Цяслюк, Р.М.Шмыроў.

1975. Н.А.Жукоўская, І.І.Каваленка, С.І.Канавалаў, Ф.А.Кучар, С.П.Лук’янчыкаў, Дз.Н.Міхлееў, Г.Р.Рагачова, В.Д.Рубінчык, С.І.Сухавей, С.П.Турава, І.І.Шышоў.

1976. А.І.Алай, В.Р.Бірукоў, М.С.Браўдэ, Р.Г.Гольдберг-Раманаў, А.П.Дзянісаў, Г.В.Ратнікаў.

1977. А.М.Адамовіч, Н.Т.Жыжаль, А.Я.Кавецкая, І.В.Калоўскі, А.П.Колас, К.С.Красніцкі, В.Я.Купрыянаў, Т.Дз.Логінава, А.Л.Мілаванаў, М.М.Пташук, В.П.Рыбараў, Э.Р.Сямёнава, В.Л.Сяргееў, С.В.Урусаў, У.Т.Халіп, У.Ф.Чарнышоў, А.І.Чартовіч.

1978. У.А.Арлоў, Г.С.Аўсяннікаў, В.Р.Басаў, І.Д.Белавус, В.С.Белахвосцік, В.Дз.Булавіна, У.Ф.Васінеўскі, Г.П.Гірава, А.В.Зубрыцкі, М.А.Карпук, А.У.Кляйменаў, А.М.Крукоўскі, М.М.Мартынюк, В.М.Назараў, Н.А.Суханава.

1979. А.П.Бабкова, Ю.С.Бароўскі, М.А.Жданоўскі, А.А.Карпаў, У.П.Папоў, С.С.Пахіленка, С.Д.Цярэшчанка, А.В.Яфрэмаў.

1980. А.П.Белавусаў, А.С.Бяспалы, Я.К.Вайтовіч, Л.В.Гедравічус, В.П.Гроднікаў, У.У.Грыцэўскі, Р.А.Гушчына, Я.І.Крупеня, А.І.Мацвяйчук, Р.З.Мірскі, Т.Т.Мужэнка, Л.А.Нячаеў, І.Л.Пісьменная, Н.У.Розанцава, Л.А.Рэніч, У.Л.Січкар, А.А.Сярбантаў, В.В.Шанько, П.П.Юрчанкоў, Л.П.Яршоў.

1981. У.В.Гасцюхін, У.І.Гаўрыкаў, В.С.Морс, Ю.М.Плюшчаў, С.М.Станюта, А.І.Шклярэўскі.

1982. А.М.Аржылоўскі, І.Дз.Кавелашвілі, І.І.Мацкевіч, М.Я.Пяцігорская, Л.Б.Шчаглоў.

1983. А.І.Бецеў, Л.М.Гарохава, Ю.М.Гарулёў, В.Ф.Жыгалка, С.А.Картэс, А.А.Салавей, Ю.А.Санжарэўскі, У.І.Святлоў, Л.Н.Слобін, І.В.Тапілін, Н.Ц.Фральцова, Б.К.Шадурскі.

1984. А.Л.Верашчагін, С.А.Гайдук, Г.М.Гарбук, Б.М.Гарошка, У.А.Калашнікаў, А.І.Кудраўцаў, Я.А.Ларчанка, Т.Р.Мархель, У.В.Мацвееў, В.А.Тарасаў, Т.М.Цюрына.

1985. В.П.Букін, Я.С.Волкава, В.Л.Доўнар, В.Дз.Панамароў, М.Г.Паўлаў, Л.В.Паўлючык, М.І.Сідорчанка, С.У.Смірноў, У.П.Спарышкоў, В.В.Шавялевіч, Р.І.Шаталава.

1986. А.В.Пяткевіч.

1987. Т.У.Жыткоўская, У.П.Пяткевіч, С.А.Чупроў.

1988. С.А.Алексіевіч, У.В.Бокун, І.В.Воўчак, А.М.Голуб, М.І.Комаў, Л.І.Пінчук, Н.А.Сардарава, Ю.І.Хашчавацкі.

1989. Ю.А.Аксанчанка, А.М.Банад, Л.Л.Баталава, В.А.Ганчарова, Н.М.Гурло, А.П.Данец, У.В.Дашук, В.П.Дзяругін, А.С.Дударэнка, В.А.Дудзін, С.Л.Зубікаў, В.П.Кавалёў, В.В.Кавальчук, А.В.Казазаеў, В.І.Казлоў, А.І.Калашнікаў, В.І.Калядэнка, А.У.Кацянёў, А.Г.Корчыкаў, Л.Ц.Мікула, В.В.Моракава, У.Р.Мушперт, А.С.Полагаў, І.В.Поршнеў, А.Ф.Рудзь, У.П.Сухадолаў, А.М.Цімошкін, А.М.Чакмянёў, А.У.Шкадарэвіч, М.М.Шэлехаў.

1990. А.А.Абадоўскі, Я.Д.Будзінас, А.В.Гур’еў, Л.М.Зайцава, Г.П.Злабенка, Н.У.Лось, С.П.Пераверзева, С.Р.Сычоў, А.М.Тыцюха, В.І.Ханцеева, Л.М.Цыпкіна.

1991. М.І.Андруковіч, В.І.Анціпава, В.Б.Баброўскі, В.М.Бандарэнка, С.А.Бубенка, С.А.Булыга, Э.М.Гарачы, Л.М.Давідовіч, І.М.Дзям’янава, І.А.Дылеўскі, А.Дз.Зайцаў, С.В.Іваноў, В.С.Іваноўскі, Дз.У.Іосіфаў, В.М.Каралёў, А.Б.Кашпераў, С.А.Кішоў, Н.А.Крывашэева, А.Р.Ледзянёў, І.А.Лянёў, В.А.Мядзведзева, У.А.Мірашнічэнка, У.Я.Міхарскі, І.В.Нарбекава, В.К.Небышынец, С.А.Новікаў, А.К.Памазан, А.Э.Пасіч, А.І.Паўлаў, М.У.Пятроў, М.Ц.Ражкоў, К.І.Рамішэўскі, Л.П.Саянкова, А.М.Смірноў, Ж.П.Чацверыкова, Г.Я.Чацверыкоў, С.М.Шульга, А.Р.Шыцікаў, М.Г.Южык.

1993. Ю.П.Ківалаў-Станкевіч, Х.Н.Хасанава.

1994. С.П.Бельцюкоў, С.М.Гасцюхіна, А.Б.Залётнеў, І.В.Кадзюкова, В.М.Капыцько, М.П.Князеў, А.І.Кудраўцаў.

1995. В.М.Анапрыенка, І.А.Аўдзееў, Б.З.Берзнер, В.Я.Бялько, Л.А.Зубенка, А.А.Калоўская, Г.В.Канановіч, А.С.Каткоў, В.М.Кацарэнка, Т.В.Кубліцкая, А.А.Ленкін, М.Л.Мартынюк, С.Э.Мураўскі, Н.В.Пальчонак, А.Р.Рыклін, А.А.Сакольчык, А.Б.Сергачоў, Т.У.Федасеенка, Г.І.Холад, В.В.Швяцоў.

1996. Г.В.Адамовіч, Ю.У.Азаронак, Л.У.Асіненка, В.М.Аслюк, І.Я.Белакапытаў, С.Т.Бондараў, Ю.М.Бяржыцкі, І.А.Волах, А.М.Волкаў, С.А.Галавецкі, Р.В.Грыцкова, А.А.Дудараў, Р.Я.Зголіч, С.А.Ісакаў, С.Г.Кацьер, В.В.Красноў, А.Я.Кудраўцаў, З.Я.Мажэйка, В.В.Марчанкова, І.С.Пашкевіч, А.В.Пестралобаў, В.Ю.Савіна, В.А.Сцяпанава, У.А.Талкачыкаў, А.М.Трафіменка, А.В.Турава, Д.В.Хайцін, І.В.Чацверыкоў, Я.М.Шыфрын, В.Р.Шышоў.

1997. А.А.Волкаў, Т.І.Гарчакова, А.Ю.Казакоў, І.М.Калінка, І.В.Лазярко, У.І.Матросаў, С.В.Спяранскі, Дз.М.Сурыновіч, Г.Ю.Тумеля, М.Б.Тумеля, У.Ю.Шчагалькоў, А.Я.Шчэпетаў.

1998. С.М.Арцімовіч, М.С.Зусмановіч, С.В.Катаржэнка, В.П.Коктыш, П.В.Крывастаненка, А.Р.Проліч, Л.М.Пташук, А.І.Сільвановіч, Ю.П.Чабатароў, М.І.Чаргінец, Н.М.Шукан, С.Ю.Шункевіч.

1999. Ю.А.Дакучаеў, А.А.Карпілава, Л.І.Пруднікаў, П.Л.Хацько, А.І.Чупрынскі, Г.У.Шур, У.Р.Янкоўскі.

2000. С.А.Акружная, У.В.Дзёмкін, Н.А.Касцючэнка, Я.І.Краўцоў, А.А.Лапатко, С.А.Матылёнак, Ю.К.Мільтнер, С.М.Мосін, У.А.Мядзведзеў, К.І.Патапаў, С.Г.Саўчык, Л.М.Цімашэнка, Л.В.Чыжэўская, В.В.Чыкіна, Т.І.Яўменава.

2001. Т.П.Адыгеева, У.А.Байрачны, М.В.Бурачэнка, А.М.Бычкоў, Н.М.Вараб’ёва, Г.В.Вольскі, І.К.Грышан, А.А.Кудзіненка, В.В.Леўчанка, С.А.Машкоўская, Д.Л.Ніжнікоўская, В.Дз.Новікаў, Г.П.Сідарэнка, Н.А.Сосіна, Г.Р.Шкораў, Г.В.Шкуратаў.

А.У.Шкадарэвіч.

т. 14, с. 227

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЗАСЛУ́ЖАНЫ АРТЫ́СТ РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойваецца высокапрафес. артыстам, рэжысёрам, балетмайстрам, дырыжорам, хормайстрам, муз. выканаўцам, што працуюць у сферы мастацтва 10 і больш гадоў, артыстам балета з улікам спецыфікі іх жанру, якія працуюць 5 і больш гадоў і стварылі высокамаст. вобразы, спектаклі, кінафільмы, тэлеспектаклі, тэлефільмы, канцэртныя, эстр., цыркавыя праграмы, муз., тэлевізійныя і радыётворы, што атрымалі грамадскае прызнанне. Званне засл. арт. Беларускай ССР устаноўлена 16.4.1928 і прысвойвалася СНК БССР, з 1938 — Прэзідыумам Вярх. Савета БССР; званне засл. арт. Рэспублікі Беларусь з 1991 прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета Рэспублікі Беларусь, з 1995 згодна з законам ад 13.4.1995 прысвойваецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь.

Заслужаныя артысты Рэспублікі Беларусь

1928. Е.А.Міровіч.

1931. У.М.Крыловіч.

1933. У.У.Кумельскі, У.І.Уладамірскі (Малейка).

1934. Л.М.Літвінаў.

1935. А.А.Згіроўскі, А.К.Ільінскі, А.М.Кальцаты, Р.М.Свярдлова, А.М.Файнцымер.

1936. Л.П.Александроўская, У.І.Дзядзюшка.

1938. Л.Ф.Аляксеева, Дз.А.Арлоў, Ю.С.Арончык, С.С.Бірыла, А.Л.Бяссмертны, З.А.Васільева, В.У.Галіна, Г.П.Глебаў, М.І.Дзянісаў, І.Ф.Ждановіч, М.П.Звездачотаў, М.А.Зораў (Штоклянд), Р.М.Кашэльнікава, П.С.Малчанаў, Р.В.Млодак, І.А.Мурамцаў, А.В.Нікалаева, Б.В.Платонаў, Е.Г.Рахленка, Л.І.Ржэцкая, М.Б.Сокал, Ц.М.Сяргейчык, А.Я.Трэпель.

1939. І.М.Балоцін, Г.Ю.Грыгоніс.

1940. М.Я.Аблаў, Г.Б.Абуховіч, А.Н.Амітон, А.Дз.Арсенка, А.В.Астахаў, А.В.Багатыроў, А.А.Бельскі, М.А.Бергер, Р.П.Блюмберг, С.Ф.Бычкоў, М.С.Бялінская, В.Я.Галаўчынер, К.Я.Галяйзоўскі, С.З.Друкер, П.І.Засецкі, П.С.Златагораў, П.І.Іваноў, В.В.Каліноўскі, А.К.Клумаў, М.Я.Крошнер, В.П.Лапін, І.І.Любан, В.М.Малькова, К.Э.Міронава, М.М.Моін, І.А.Мусін, С.У.Палонскі, В.М.Пола, С.У.Скальскі, І.Б.Шаціла, А.Р.Шэлег.

1942. А.Ф.Усачоў.

1943. К.М.Саннікаў.

1944. М.І.Аладаў, І.І.Жыновіч, Б.К.Кудраўцаў, Л.А.Маркевіч, М.А.Міцкевіч, П.В.Нікандраў, А.П.Радзялоўская, Я.С.Рамановіч, Э.І.Рознер, С.М.Станюта, А.М.Трус, В.І.Чэмберг, А.Л.Шапс, У.М.Шахрай.

1945. С.В.Дрэчын, Б.А.Пакроўскі.

1946. Э.П.Шапко, Л.П.Шынко, Б.З.Янпольскі.

1947. А.Ф.Кістаў.

1949. В.Ф.Валчанецкая, Г.А.Волкаў, М.Дз.Ворвулеў, Я.К.Глебаўская, М.А.Кавязін, Т.Г.Караваева, Г.В.Качаткова, Я.М.Палосін, В.В.Пацехін, П.А.Пекур, І.П.Сайкоў, М.М.Сярдобаў, С.Л.Талкачоў.

1951. Н.І.Гусельнікава, М.А.Зюванаў.

1952. А.І.Лагоўская, Ф.І.Шмакаў.

1953. А.А.Бараноўскі, Л.С.Драздова, Я.А.Карнавухаў, А.М.Савіна, З.Ф.Стома.

1954. Р.В.Асіпенка, З.І.Браварская, Л.Ф.Бражнік, У.М.Глазаў, Я.М.Глінскіх, П.Ф.Дзянісаў, З.І.Канапелька, П.С.Крук, В.І.Крыкава, К.К.Кудрашова, М.А.Лазараў, І.К.Лакштанава, К.А.Мулер, Т.М.Ніжнікава, Г.К.Някрасаў, Л.М.Ражанава, В.Ф.Сербін, Т.І.Шымко.

1955. М.П.Абрамаў, У.У.Алоўнікаў, Т.Н.Аляксеева, В.А.Белы, А.І.Білібін, В.М.Браянкоў, С.С.Бульчык, К.І.Бянеўскі, Л.У.Голуб, Н.С.Давыдзенка, А.М.Даніловіч, Т.П.Заранок, В.С.Захарава, С.П.Іванова, Т.Ф.Канавалава, В.А.Краўцоў, М.І.Кузьменка. Б.П.Макараў, А.М.Маралёў, П.А.Маркін, Г.Р.Мартынаў, Л.П.Мацісава, Я.Ц.Мілаеў, В.П.Міронаў, Н.Ф.Младзінская, С.М.Навіцкі, Т.М.Пастуніна, І.А.Ражба, Ю.І.Сляпнёў, Ю.М.Стальмакоў, М.П.Тэадаровіч, Б.В.Уксусаў, М.І.Цурбакоў, Г.І.Цэпава, А.І.Шах-Парон, А.Б.Шкапскі, Х.І.Шмелькін, М.Р.Шуманскі, В.Дз.Шутаў, М.К.Шэхаў, М.М.Яроменка.

1956. М.Я.Астанкава, Г.П.Глінаецкі, М.У.Кавязіна.

1957. А.П.Асторына, Л.І.Галушкіна, Я.М.Кімберг, І.С.Папоў.

1959. А.А.Астрамецкі, Ю.С.Гальперына, А.М.Генералаў, В.І.Глушакоў, В.П.Дуброўскі, В.Р.Кабатнікава. А.І.Клімава, І.А.Матусевіч, А.П.Раеўскі, М.Л.Співак, М.Л.Федароўскі, В.І.Юневіч, С.І.Яворскі.

1961. А.С.Аркадзьеў, С.П.Асновіч, Л.А.Гамуліна-Цурбакова, У.М.Говар-Бандарэнка, В.К.Давыдаў, С.Ц.Давыдаў, А.А.Карзянкова, Б.З.Карпілава (Разенблат), П.М.Кірыльчанка, Г.С.Лаўроў, А.П.Майзлер, Г.К.Макарава, У.Я.Мартынаў, І.М.Савельева, Т.М.Скарута, Т.В.Трушына, Ю.І.Уласаў, М.М.Шышкін, Л.С.Ядзіткіна-Весніна.

1962. Б.В.Нікольскі, Г.К.Панкрат.

1963. І.С.Абраміс, М.У.Адамейка, З.І.Бабій, А.М.Вязаў, Л.Д.Гарэлік, Р.В.Дзідзенка, А.Г.Каменская, А.С.Каменскі, А.К.Логінаў, А.С.Наважылаў, А.М.Самараў, Г.Д.Светашаў, Ю.У.Сідараў, В.П.Тарасаў, Н.А.Ткачэнка, С.Ф.Хацкевіч, В.М.Чарнабаеў, М.І.Шошчыц, Р.І.Янкоўскі, С.І.Яўдошанка.

1964. Л.Р.Ганестава, В.Дз.Ганчарэнка, В.Ф.Грачынскі, І.Дз.Дзідзічэнка, П.В.Дружына, Р.Е.Красоўская, Н.С.Нікеева, Н.Б.Парошына, Н.А.Ражнова, А.М.Саўчанка, Ю.П.Ужанцаў, Р.Я.Яўраеў.

1965. Л.Я.Стасевіч.

1966. В.В.Антонава, М А.Апанасенка, Г.В.Аўдзеенка, К.М.Верамейчык, П.П.Дубашынскі, В.В.Катаеў, А.А.Ляляўскі, М.І.Маліноўскі, З.І.Малчанава, Г.П.Маркіна, М.П.Маркоўская, В.В.Марозава, Т.В.Міянсарава, Б.М.Пянчук, Л.І.Сторажава, І.А.Цюрын, С.П.Юркевіч, С.С.Яскевіч.

1967. С.І.Аляксандраў, В.А.Бурковіч, В.Л.Вуячыч, В.Ф.Гур’еў, М.Г.Захарэвіч, Дз.І.Зубрыч, Дз.І.Іванова, У.А.Калашнікаў, Н.А.Карнеева, Г.Я.Клачко, Б.М.Левін, В.С.Окалаў, М.У.Пятрова, І.І.Раеўскі, А.А.Рачоў, А.А.Рудакоў, Б.Г.Скабло, У.І.Слаўкоў, М.А.Табашнікаў (Зорын), Г.Б.Токараў, П.П.Філіпаў, Р.С.Філіпаў, Н.Р.Фядзяева, Л.Я.Цімафеева, Л.С.Чахоўскі, Л.І.Юзафовіч, А.А.Яфрэменка.

1968. Г.А.Арлова, А.І.Бірычэўскі, В.В.Воінкаў, Г.М.Гарбук, Л.М.Давідовіч, С.П.Данілюк, Ф.М.Іваноў, У.М.Кавальчук, В.Л.Кірычэнка, У.А.Куляшоў, Р.Ф.Маленчанка, Б.А.Масумян, М.П.Пало, А.В.Рынковіч, Ю.В.Смірноў, Л.П.Сцяфанава, Г.Л.Храмушын, А.А.Цароў, П.Р.Чабаненка, В.Р.Шаўкалюк, Т.Р.Шаіцкіна, І.Л.Эйдэльман (Курган), А.М.Яўдошанка.

1969. Б.В.Барысёнак, В.Ц.Лебедзеў, У.П.Уласаў.

1970. П.В.Кармунін, Т.А.Кокштыс, І.П.Лакштанаў, Э.Л.Міцуль, Я.М.Паўловіч, Г.П.Рыжкова, Г.С.Талкачова, Б.У.Уладамірскі, Я.П.Яравой.

1971. Л.Г.Бржазоўская, В.Ф.Бруй-Шуляк, Г.У.Пятровіч, В.Г.Прышчапёнак, В.У.Саркісьян, А.А.Сухін, Ю.А.Траян.

1972. Ю.А.Агееў, Т.І.Апіёк, Г.С.Аўсяннікаў, Г.С.Дубаў, М.П.Красоўскі, А.Л.Мілаванаў, К.Ф.Старыкава, І.С.Шыкунова.

1973. В.С.Белахвосцік, З.А.Бандарэнка, Н.В.Гайда, У.Г.Мулявін, Б.І.Райскі, Л.Р.Румянцава, А.С.Самарадаў, Ю.Ф.Ступакоў, В.Р.Фаменка, В.П.Шутава.

1974. Л.У.Былінская, Т.Р.Губко (Раеўская), В.А.Кучынскі.

1975. Н.З.Багуслаўская, Н.Ф.Калаптур, Г.А.Лебедзева, П.І.Масцераў, А.Ф.Мельдзюкова, Н.М.Паўлава, А.Р.Рудкоўскі, Г.Ф.Сідзельнікава, Л.А.Смялкоўскі, Т.П.Сцяпанава, Л.М.Федчанка, Т.А.Шафранава, Н.М.Ясева.

1976. С.А.Акружная, С.І.Гулевіч, В.Ф.Гусеў, Я.І.Дашкоў, У.У.Кудрэвіч, З.В.Курдзянок, К.І.Перапяліца, Л.І.Пісарава, В.А.Смачнеў, Б.І.Сяўко, Л.М.Усанава, М.П.Цішачкін.

1977. А.А.Бялоў, А.А.Дзедзік, Л.С.Дзяменцьева, Н.В.Караткевіч, В.З.Краўчанка, А.В.Кузняцоў, У.А.Мішчанчук, В.М.Філатаў.

1978. Ф.Я.Балабайка, В.І.Гаявая, Л.К.Каспорская.

1979. Л.Л.Барткевіч, А.А.Варанецкі, У.П.Грамовіч, Ф.Ф.Гулевіч, А.С.Дзямешка, М.А.Зданевіч, У.І.Іваноўскі, А.Я.Кашапараў, У.Л.Місевіч, С.І.Пясцехін, М.У.Пятроў, Л.М.Сінельнікава, Л.Б.Тышко, Я.П.Шыпіла.

1980. У.У.Будкевіч, В.В.Волкаў, М.Ф.Галкоўскі, Ю.В.Гершовіч, Я.П.Гладкоў, А.П.Дзянісаў, Я.А.Еўдакімаў, М.М.Зінкевіч, У.У.Іваноў, Б.Дз.Казанцаў, У.Ц.Камкоў, А.Ф.Кашкер, І.А.Краснадубскі, А.Дз.Курмакін, Ю.В.Лазоўскі, А.С.Падгайскі, А.К.Памазан, У.М.Рагаўцоў, Дз.В.Рудзько, Ю.У.Труханаў, В.В.Фралоў, Ю.І.Шэфер.

1981. Б.С.Чудакоў.

1982. З.В.Асмалоўская, У.В.Гасцюхін, М.А.Дружына, В.М.Клебановіч, К.І.Лосеў, В.М.Мазур, Л.П.Максімава, Я.Ф.Пятроў, Л.І.Рабушка, В.П.Раінчык, В.І.Скорабагатаў, А.Л.Ткачонак, Г.С.Халшчанкова (Радзько), А.А.Шпянёў, У.М.Яркоў, У.М.Яскевіч.

1983. Г.В.Асмалоўская, Ю.Г.Бастрыкаў, А.М.Кашталапаў, Л.Я.Колас, Б.У.Нічкоў, М.І.Сеўрукоў, А.А.Смалянскі, У.С.Экнадыёсаў.

1984. М.Н.Баркоўскі, Н.І.Казлова, В.Ф.Карэлікава, Т.Р.Мархель, В.Ц.Петрачкова, Т.М.Яршова.

1985. І.У.Алоўнікаў, В.В.Казак (Пархоменка), Л.Л.Кудзеля, В.М.Сарока.

1986. Л.І.Трушко, А.І.Ярмоленка.

1987. М.А.Гулегіна, Г.І.Забара, В.А.Купрыяненка, С.Л.Лясун, Ф.М.Севасцьянаў, С.П.Сяргеенка, М.Р.Штэйн.

1988. В.М.Бандарэнка, Р.Я.Белацаркоўскі, І.А.Душкевіч, М.І.Емяльянаў, Г.В.Казлоў, І.А.Кідуль, Б.І.Кір’янаў, В.М.Крыловіч, А.А.Луцэнка-Гайдуліс, Р.І.Харык, У.І.Шэлестаў.

1989. З.П.Зубкова, Я.А.Кавалёва, М.Я.Ліпчык, П.А.Навасад, А.С.Падабед, А.А.Рамашкевіч, Ю.А.Раўкуць, С.І.Суседчык, У.П.Ткачэнка, Ю.М.Чарнецкі.

1990. Г.А.Белавусава, Ф.С.Варанецкі, Ю.М.Васілеўскі, Л.В.Гарбунова, А.Л.Гарэлік, Н.А.Дадышкіліяні, В.С.Дайнэка, М.А.Жылюк, Г.А.Карант, А.А.Карзянкоў, Н.Я.Кастэнка, Ю.Ф.Корсак, Л.К.Лаўрыновіч, І.А.Пеня, Т.С.Пячынская, П.В.Рыдзігер, С.А.Салодкая, У.І.Салодкі, Ю.А.Сарычаў, Л.С.Талкачова, Т.Р.Шаметавец, В.П.Шчарыца.

1991. Н.Я.Аляксандрава, М.А.Багданаў, Б.В.Баеў, М.І.Берсан, Н.Р.Васільева-Качаткова, Л.М.Веяўнік, В.І.Кавалерава, Г.Р.Маляўскі, А.І.Марцынюк, Я.К.Паплаўская, В.В.Смірноў, І.М.Тамашэвіч, А.Р.Ціхановіч, В.П.Ціхевіч, А.С.Цялькова, М.М.Чырык.

1992. Н.Н.Бранковіч, У.І.Вепрык, Г.І.Гарбук (Яроменка), Ю.М.Гільдзюк, М.І.Гулінская, М.І.Засімовіч, Р.В.Ігнацьеў, А.М.Казакоў, С.А.Кашталапава, У.П.Перлін, М.М.Скорыкаў, Г.А.Трушко, У.Л.Хмурыч, І.М.Шуміліна, В.Р.Шытаў, Ч.І.Юшкевіч.

1994. Н.Х.Галеева, Н.А.Губская, В.М.Захараў, І.В.Лапцінскі, У.М.Правалінскі, Н.А.Руднева, У.П.Тарашкевіч, К.Ю.Фурман.

1995. Э.М.Гарачы, Л.П.Івашкоў, Ю.В.Паўлішын, А.Б.Цівуноў.

1996. А.І.Лабанок, Г.В.Шкуратаў.

1997. З.В.Белахвосцік, Л.А.Волкава, Л.М.Горцава, А.А.Жук, А.М.Ісаеў, В.С.Манаеў, Я.П.Навуменка, Л.У.Нікольскі, Г.І.Паўлянок, Н.М.Раманская, У.М.Ткачэнка, Л.А.Улашчанка, А.У.Фёдараў, Н.Д.Чараднічэнка, В.І.Чэпелеў.

1998. С.Я.Анцішын, С.У.Курыленка, Л.М.Некрашэвіч.

т. 6, с. 548

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

Verbum