Verbum

МАЦУЯ́МА,

горад у Японіі, на ПнЗ в-ва Сікоку. Адм. ц. прэфектуры Эхіме. Каля 450 тыс. ж. (1997). Порт на Унутр. Японскім м. Прам-сць: нафтахім., тэкст., машынабудаўнічая. Традыц. саматужныя промыслы (выраб. тканін, керамікі, паперы). Ун-т.

т. 10, с. 231

НА́МЦА, Тэнгры-Нур,

бяссцёкавае салёнае возера на ПдУ Тыбецкага нагор’я, у Кітаі. Размешчана каля паўн. падножжа хр. Ньенчэн-Тангла, на выш. 4627 м. Пл. 2,5 тыс. км². Глыб. да 40 м. Замярзае з ліст. па май.

т. 11, с. 138

НА́ШЫК, Насік,

горад у Індыі, у вярхоўях р. Гадавары, у штаце Махараштра. Каля 700 тыс. ж. (1998). Трансп. вузел. Авіяцыйная прам-сць. Прадпрыемствы харч. і харчасмакавай прам-сці. Вытв-сць тэхн. спірту. Друкарні, саматужныя прадпрыемствы. Рэліг. цэнтр.

т. 11, с. 249

НЕМРУ́Т (Nemiut),

вулкан у Турцыі, на Армянскім нагор’і, каля зах. берага воз. Ван. Выш. 3050 м. Складзены з базальтаў і андэзітаў. Апошняе вывяржэнне ў 1441. У кальдэры прэснаводнае возера (даўж. 6 км, шыр. да 2 км).

т. 11, с. 284

НО́ВА-ІГУАСУ́ (Nova Iguaçu),

горад на ПдУ Бразіліі, у штаце Рыо-дэ-Жанейра. Засн. ў 1719. Уваходзіць у склад Вял. Рыо-дэ-Жанейра. Каля 550 тыс. ж. (1998). Трансп. вузел. Прам-сць: хім., маш.-буд., металургічная, харчовая.

т. 11, с. 359

О́ЛДЭМ (Oldham),

горад на З Вялікабрытаніі, у канурбацыі Вял. Манчэстэр. Каля 230 тыс. ж. (1999). Прам-сць: маш.-буд., у т. л. эл.-тэхн., тэкст.; баваўняная, швейная, харч., паліграфічная. Маст. галерэя (англ. мастацтва 19—20 ст.).

т. 11, с. 433

ПА́ГА-ПА́ГА (Pago Pago),

горад, адм. цэнтр Усх. Самоа (уладанне ЗША), на в-ве Тутуіла. Каля 4 тыс. ж. (1999). Порт на Ціхім ак. Міжнар. аэрапорт. Рыбакансервавыя прадпрыемствы. Вываз копры і кансерваў тунца. Ваен.-марская база ЗША.

т. 11, с. 476

А́БІДАС (стараж.-грэч. Abidos),

цяпер г. Арабет-эль-Мадфунах, адзін з найб. гарадоў Стараж. Егіпта, дзе, паводле легенды, быў забіты і пахаваны бог Асірыс. Гісторыя Абідаса прасочваецца з сярэдзіны 4-га тыс. да н.э. У эпоху Сярэдняга царства (каля 2050—каля 1700 да н.э.) стаў гал. цэнтрам культу Асірыса, у выніку чаго ўзнік звычай рабіць у Абідасе паломніцтва, хаваць там нябожчыкаў і ставіць памінальныя надпісы. Захаваліся рэшткі 2 храмаў, пабудаваных у гонар Асірыса фараонамі Сеці І (14 ст. да н.э.) і Рамсесам II (14—13 ст. да н.э.), а таксама кенатаф Сеці I.

т. 1, с. 22

АКАДЭ́МІЯ ПЛАТО́НАЎСКАЯ,

старажытнагрэчаская філас. школа. Засн. Платонам каля 387 да н.э. каля Афін. Існавала да 529 н.э. Сцвярджала традыцыю аб’ектыўнага ідэалізму. У гісторыі акадэміі платонаўскай вылучаюць: Стараж. Акадэмію (Платон, Спеўсіп, Ксенакрат), якая падтрымлівала піфагарэізм і распрацоўвала праблемы матэматыкі, натурфіласофіі, дыялектыкі; Сярэднюю (Аркесілай, Лакід) і Новую (Карнеад) акадэміі, якія з пазіцый скептыцызму выступалі супраць вучэння стоікаў; т.зв. 4-ю і 5-ю акадэміі, якія эклектычна злучалі платонаўскі ідэалізм са стаіцызмам, піфагарэізмам, арыстацелізмам. З 4 ст. акадэмія платонаўская развівала вучэнне неаплатанізму. У эпоху Адраджэння акадэмія платонаўская адноўлена ў Фларэнцыі (1459—1521; М.Фічына, Піка дэла Мірандала). Ідэі акадэміі платонаўскай на Беларусі знайшлі адлюстраванне ў поглядах Ф.Скарыны, С.Буднага і інш.

Г.У.Грушавы.

т. 1, с. 182

АЛЁНА ІВА́НАЎНА (19.5.1476, Масква — 20.1.1513),

дачка вял. князя маскоўскага Івана III, жонка вял. князя ВКЛ Аляксандра. Праз шлюб Алёны Іванаўны (1495) Іван III разлічваў атрымаць доступ у ВКЛ, вял. кн. Аляксандр — спыніць паліт. і ваенны наступ Маскоўскай дзяржавы на ВКЛ. Насуперак намаганням акружэння мужа Алёна Іванаўна засталася праваслаўная, падтрымлівала правасл. царкву ў ВКЛ, асуджала агрэсіўную палітыку Івана III у дачыненні да ВКЛ. Падтрымлівала мужа ў яго барацьбе са шляхтай за цэнтралізацыю ўлады, пасля яго смерці (1506) падтрымала Жыгімонта І. Валодала землямі ў Віленскім і Трокскім ваяв., каля Менска, Гародні, у памежжы з Маскоўскай дзяржавай, замкамі ў Магілёве, каля Мсціслава, у Чачэрску і інш.

т. 1, с. 245