каваленка - Пошук - Энцыклапедыі

ПРО́ЗА (ад лац. prosa),

1) мастацкая і немастацкая (навук., дзелавая, публіцыстычная, мемуарная, філас., рэліг.-прапаведніцкая) невершаваная творчасць.

2) Тып мастацтва слова, што суадносіцца з паэзіяй, ад якой адрозніваецца спосабам арг-цыі моўнага матэрыялу, спецыфікай рытму, ступенню перавагі рацыянальна-аналіт. адносін над эмацыянальна-псіхалагічнымі.

3) Эпас як род л-ры побач з лірыкай і драмай (сутнасць эпасу праяўляецца менавіта ў П., лірыкі — у паэзіі, драмы — у драматургіі). Тэрмінам «П.» абазначаецца таксама сукупнасць празаічных твораў якой-н. нац. л-ры (бел. П), пэўнага гіст. перыяду (П. пач. 19 ст., П. 1920-х г. і г.д.), асобнага пісьменніка (П. Л.Талстога, Я.Коласа, І.Шамякіна і інш.). У цэнтры ўвагі П. асоба ў яе сувязях з асяроддзем (прыродай, соцыумам); прадметам і суб’ектам П. з’яўляецца характар і разнастайнасць сувязей, якія фарміруюць асобу. П. цікавіць не проста эмацыянальна-мысліцельны стан (як паэзію), а стан, які ўзнік у сувязі з пэўнымі абставінамі і выводзіцца з іх. Калі паэзія спецыялізуецца на абсалютызацыі станаў душы, спыняе імгненне, то ў П. імгненні разгортваюцца ў падзеі і выстройваюцца ў канцэптуальны парадак. Фармальныя адрозненні П. і паэзіі не толькі ў графічным афармленні: гэта розныя віды славесна-маст. творчасці, хаця музычнасць, метафарычнасць, эмацыянальнасць і суб’ектывізм у значнай ступені ўласцівы і П. Як і паэзія, П. валодае рытмам, аднак рытм П. прынцыпова інш. прыроды і з’яўляецца найменш вывучанай праблемай. паэтыкі П. Стылявымі дамінантамі П. з’яўляюцца сюжэт, сітуацыя, прадметная і псіхал. дэталь, мова, у т. л. суб’ектная арг-цыя мовы. Функцыяй П. з’яўляецца маст. аналіз. Слова ў П. выступае сродкам адлюстравання і ўзнаўлення рэальных аб’ектаў, дзеянняў, перажыванняў герояў, мае канкрэтызаваны сэнс, пластычную дакладнасць і даволі выразную праяву амбівалентнасці.

Да 19 ст. П. называлі ўсе немаст. славесныя творы, а паэзіяй — усю маст. л-ру (да новага часу вершаваная форма адыгрывала пануючую ролю ў мастацтве ў цэлым, а П. развівалася на перыферыі маст. творчасці). Крыніцай П. з’яўляецца сярэдневяковы рыцарскі раман. Уласна П. ў сучасным разуменні пачала складвацца ў эпоху Адраджэння (італьян. навела, творы Ф.Рабле, М.Сервантэса). Станаўленне зах.-еўрап. П. прыпадае на эпоху Асветніцтва (раманы Д.Дэфо, А.Ф.Прэво, Г.Філдынга, С.Рычардсана, Ж.Ж.Русо), яе росквіт звязаны з узнікненнем маст. сістэмы рэалізму ў 19 ст. (Стэндаль, А.Бальзак, Г.Флабер, Ч.Дзікенс, У.Тэкерэй). У канцы 19 — пач. 20 ст. побач з рэаліст. П. (Дж.Голсуарсі, Г.Ман, Т.Ман і інш.) з’яўляецца мадэрнісцкая П. (Э.Заля, М.Пруст, О.Уайльд, Дж.Джойс і інш.). Зах.-еўрап. П. развіваецца ў 2 асн. кірунках: рэаліст. (Э.Хемінгуэй, Р.Ралан, Г.Бёль, У.Фолкнер, Г.Грын і інш.) і мадэрнісцкім (Ф.Кафка, А.Камю, Ж.П.Сартр і інш.), які паўплываў на фарміраванне постмадэрнісцкай П. (Джойс, У.Эка, Т.Стопард і інш.). Сусветна вядомая рус. класічная П. (А.Пушкін, М.Лермантаў, М.Гогаль, І.Ганчароў, Ф.Дастаеўскі, Л.Талстой, І.Тургенеў, А.Чэхаў). Рус. П. 20 ст. таксама развівалася ў рэчышчы рэалізму (М.Горкі, М.Зошчанка, А.Купрын, А.Салжаніцын, А.Талстой, М.Шолахаў, В.Шукшын, В.Бялоў, Ю.Бондараў, В.Праскурын і інш.) і мадэрнізму (Дз.Меражкоўскі, Б.Пільняк і інш.). Творам некат. аўтараў уласцівы рысы абедзвюх маст. сістэм (раманы М.Булгакава). У 2-й пал. 20 ст. фарміруецца рус. постмадэрнісцкая П. (У.Набокаў, А.Бітаў, Венядзікт Ерафееў, В.Пялевін, С.Сакалоў, У.Сарокін і інш.).

У бел. л-ры пераход да маст. П. пачаў складвацца ў выніку ўзмацнення эстэт. пачатку ў традыц. гіст.-дакумент. аповедзе (бел.-ўкр. хранограф «Вялікая хроніка»), Тая культ.-гіст. сітуацыя, што існавала на Беларусі, дазволіла ўзнікнуць уласна маст. П. толькі ў канцы 19 ст. (апавяданні Ф.Багушэвіча). Станаўленне бел. П. ў розных яе жанравых мадыфікацыях адносіцца да пач. 20 ст.; псіхал. апавяданне (М.Гарэцкі), быт. апавяданне (Цётка, Ядвігін Ш., К.Каганец, Я.Лёсік, і інш.), маст. алегорыя, прытча і мініяцюра (Я.Колас, М.Багдановіч, З.Бядуля), раман (Ядвігін Ш.). Бурнае развіццё малых жанраў П. адбылося ў 1920-я г. (А.Вольны, П.Галавач, М.Зарэцкі, В.Каваль, К.Крапіва, М.Лынькоў, Я.Маўр, Б.Мікуліч, К.Чорны і інш.). На гэты ж перыяд прыпадае станаўленне буйнога жанру — рамана (Я.Колас, Ц.Гартны, З.Бядуля, Гарэцкі, Зарэцкі, К.Чорны) і аповесці (Я.Колас, Гарэцкі, Л.Калюга, Мікуліч і інш). Вынікам паскоранага развіцця было паглыбленне псіхал. аналізу ў л-ры, засваенне ёю не толькі рэаліст. стылю, але і мадэрнісцкага (Багдановіч, З.Бядуля, В.Ластоўскі і інш.). Аднак у нац. бел. л-ры гэтага часу панавала паэзія. На творы бел. празаікаў паўплывалі падзеі Вял. Айч. вайны (зб-кі апавяданняў Лынькова, К.Чорнага), і тэма вайны на доўгі час стала галоўнай (творы Я.Брыля, І.Грамовіча, А.Кулакоўскага, У.Краўчанкі, М.Лупсякова, І.Мележа, Шамякіна і інш.), хоць у творах таго перыяду пераважаў спрошчаны паказ сац. і псіхал. канфліктаў, гераічная праблематыка адцясніла на другі план трагічную. Высокім маст. узроўнем вызначаюцца трылогія Я.Коласа «На ростанях» (1954), пенталогія Шамякіна «Трывожнае шчасце» (1957—65). У 1950—60-я г. выйшлі першыя кнігі П. А.Адамовіча, В.Адамчыка, В.Быкава, В.Карамазава, У.Караткевіча, І.Навуменкі, І.Пташнікава, Б.Сачанкі, М.Стральцова, І.Чыгрынава і інш. У 1960—70-я г. ў бел. П. прыйшлі С.Алексіевіч, В.Гігевіч, Г.Далідовіч, А.Жук, В.Казько, А.Кудравец і інш. Вял. грамадскі рэзананс выклікалі гіст. раманы Караткевіча, Мележа, аповесці Быкава. У 1980-я г. першыя кнігі П. выдалі А.Асташонак, А.Кажадуб, Х.Лялько, А.Наварыч, У.Рубанаў, К.Тарасаў, А.Федарэнка, У.Ягоўдзік і інш. Сярод сучасных празаікаў Т.Бондар, Брыль, Быкаў, Гігевіч, М.Гіль, Далідовіч, Жук, В.Іпатава, І.Капыловіч, А.Кудравец, Г.Марчук, Навуменка, Пташнікаў, Э.Скобелеў, М.Чаргінец, Чыгрынаў, Шамякін і інш. Існуюць прамежкавыя формы паміж П. і паэзіяй, якія, аднак, больш імкнуцца да апошняй: па змястоўных прыкметах вылучаюць верш ў П., ці версэт («Думкі ў дарозе» Я.Коласа, версэты А.Разанава), па фармальных — свабодны верш, ці верлібр («Мой хлеб надзённы» М.Танка) і рытмічную П. («Пэўна, любіце вы, пане...» Багдановіча). Гл. таксама Апавяданне, Аповесць, Раман, Літаратуразнаўства, Беларусь (раздзел Літаратура).

Літ.:

Шкловский В.Б. Художественная проза. М., 1961;

Дзюбайла П.К., Жураўлёў В.П., Луфераў М.П. Праблемы сучаснай беларускай прозы. Мн., 1967;

Каваленка В.А., Мушынскі М.І., Яскевіч А.С. Шляхі развіцця беларускай савецкай прозы. Мн., 1972;

Хромчанка К.Р. Беларуская мастацкая проза (канец XIX — пачатак XX ст.). Мн., 1979;

Грамадчанка Т.К. Перад праўдай высокай і вечнай: Бел. проза сёння. Мн., 1991;

Локун В.І. Маральна-філасофскія пошукі беларускай ваеннай і гістарычнай прозы, 1950—1960-я гг. Мн., 1995;

Бельскі А.І. Сучасная беларуская літаратура: Станаўленне і развіццё творчых індывідуальнасцяў (80—90-я гг.). Мн., 1997;

Макарэвіч А.М. Праблема жанравых мадыфікацый у беларускай прозе XIX — пачатку XX ст. Магілёў, 1999.

А.М.Андрэеў, С.Ю.Лебедзеў.

т. 13, с. 38

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ГЕРО́Й САВЕ́ЦКАГА САЮ́ЗА,

ганаровае званне ў СССР у 1936—91, найвышэйшая ступень адзнакі за асабістыя ці калектыўныя заслугі, звязаныя са здзяйсненнем гераічнага подзвігу. Зацверджана пастановай ЦВК СССР ад 16.4.1934. Паводле палажэння ад 29.7.1936 прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета СССР. Згодна з ім герою ўручаліся: ордэн Леніна, медаль «Залатая Зорка» і Грамата Прэзідыума Вярх. Савета СССР. Герой Савецкага Саюза, які здзейсніў гераічны подзвіг 2-і раз, узнаг. ордэнам Леніна і 2-м медалём «Залатая Зорка», на радзіме ўстанаўліваўся яго бронзавы бюст. Паводле пастановы Прэзідыума Вярх. Савета СССР ад 22.8.1988 пры паўторным узнагароджанні Герою Савецкага Саюза ўручаўся 2-і ордэн Леніна, але медаль «Залатая Зорка» 2-і раз не ўручалася; бронзавы бюст мог быць устаноўлены па хадайніцтву дзярж. органаў і грамадскіх арг-цый пасля смерці Героя Савецкага Саюза. Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена каля 12,7 тыс. чал., у т. л. 486 беларусам і ўраджэнцам Беларусі, з іх 443 воінам Вял. Айч. вайны. Гэтай узнагароды ўдастоены 88 удзельнікаў падполля і партыз. руху на Беларусі. Прозвішчы Герояў Савецкага Саюза — воінаў беларусаў і ўраджэнцаў Беларусі, а таксама сыноў братніх народаў і замежных грамадзян, партызан і падпольшчыкаў, якія вызначыліся ў баях за Беларусь у Вял. Айч. вайну, увекавечаны ў мемарыяльнай зале Бел. дзярж. музея гісторыі Вял. Айч. вайны.

Чатыры разы Героі Савецкага Саюза:

Л.І.Брэжнеў (1966, 1976, 1978, 1981), Г.К.Жукаў (1939, 1944, 1945, 1956).

Тройчы Героі Савецкага Саюза:

С.М.Будзённы (1958, 1963, 1968), І.М.Кажадуб (люты, жн. 1944, 1945), А.І.Пакрышкін (май, жн. 1943, 1944).

Двойчы Героі Савецкага Саюза — беларусы і ўраджэнцы Беларусі: П.Я.Галавачоў (1943, 1945), С.І.Грыцавец (люты, жн. 1939), І.І.Гусакоўскі (1944, 1945), У.В.Кавалёнак (1978, 1981), П.І.Клімук (1973, 1975), С.Ф.Шутаў (студз., вер. 1944), І.І.Якубоўскі (студз., вер. 1944).

Двойчы Героі Савецкага Саюза — прадстаўнікі іншых народаў, якія вызначыліся ў баях за Беларусь: С.Амет-Хан (1943, 1945), І.Х.Баграмян (1944, 1977), А.Я.Баравых (1943, 1945), П.І.Батаў (1943, 1945), А.П.Белабародаў (1944, 1945), Л.І.Бяда (1944, 1945), І.А.Вараб’ёў (1944, 1945), А.М.Васілеўскі (1944, 1945), С.А.Каўпак (1942, 1944), М.І.Крылоў (крас., вер. 1945), Я.М.Кунгурцаў (люты, крас. 1945), У.Дз.Лаўрыненкаў (1943, 1944), І.Ф.Паўлаў (1944, 1945), І.А.Пліеў (1944, 1945), К.К.Ракасоўскі (1944, 1945), Я.Я.Савіцкі (1944, 1945), С.П.Супрун (1940, 1941), М.Ц.Сцепанішчаў (1944, 1945), П.А.Таран (1942, 1944), Я.П.Фёдараў (1940, 1945), Ц.Ц.Хрукін (1939, 1945), І.Д.Чарняхоўскі (1943, 1944), В.І.Чуйкоў (1944, 1945), А.М.Яфімаў (1944, 1945), В.С.Яфрэмаў (май, жн. 1943).

Героі Савецкага Саюза — беларусы і ўраджэнцы Беларусі (пра кожнага гл. асобны артыкул):

1936. П.Е.Купрыянаў, М.А.Сяліцкі.

1937. Ф.К.Каўроў, І.П.Мазурук, Г.М.Склязнёў, О.Ю.Шыіт.

1938. А.С.Благавешчанскі.

1939. В.М.Кажухоў, Я.М.Нікалаенка.

1940. П.Р.Алейнікаў, І.І.Валасевіч, Дз.Д.Валенцік, М.М.Гармоза, А.Л.Дыдышка, П.В.Кандрацьеў, І.П.Кірпічоў, І.М.Коібзун, І.М.Максіменя, І.В.Матрунчык, І.М.Нядзвецкі, Р.С.Пінчук, А.П.Сабалеўскі, І.М.Саламонаў, М.Ф.Турцэвіч, А.Р.Целешаў, С.І.Чарняк, С.Я.Ялейнікаў.

1941. А.К.Антоненка, Ц.П.Бумажкоў, А.Тарэлік, М.Ф.Гастэла, Л.М.Даватар, І.А.Каўшараў, А.Л.Лізюкоў, Л.З.Муравіцкі, К.Н.Осіпаў, Б.Л.Хігрын.

1942. М.В.Аўдзееў, В.І.Казлоў, М.А.Карначонак, В.П.Карповіч, У.Ц.Курыленка, Ф.А.Мінкевіч, Г.А.Палаўчэня, М.Ф.Сільніцкі, Ф.А.Смалячкоў, М.Дз.Шастакоў.

1943. М.І.Абрамчук, І.А.Авекаў, С.І.Азараў, П.А.Акуцыёнак, І.Е.Аляксееў, М.М.Антонаў, К.П.Арлоўскі, Дз.Я.Аскаленка, Р.Б.Багданаў, І.М.Багушэвіч, М.С.Байкоў, Р.М.Баталаў, А.А.Белы, Я.А.Бірбраер, Ф.П.Бруй, А.М.Бурак, Л.У.Буткевіч, А.Я.Варанчук, А.А.Вашкевіч, З.Д.Віхнін, А.А.Волах, Г.І.Вялічка, А.К.Гаравец, П.А.Гарошак, З.С.Гарэлік, С.Ш.Гурэвіч, М.П.Давідовіч, П.Л.Даўбешкін, Ф.Ф.Дуброўскі, П.І.Жданаў, Н.І.Жолудзеў, С.А.Забагонскі, М.І.Зіньковіч, Я.І.Злацін, Г.П.Ісакаў, С.М.Каданчык, П.К.Казакевіч, М.М.Казачэнка, У.А.Канаваленка, І.Р.Карасёў, В.А.Князеў, І.С.Козіч, Б.Л.Коўзан, А.І.Крайко, Г.А.Крумінь, У.Е.Лабанок, А.Р.Мазанік, Ф.Я.Макавецкі, М.І.Марозаў, В.Ф.Марцехаў, І.В.Мацкевіч, А.І.Мельнікаў, Дз.М.Мінчугоў, М.М.Мядзель, М.К.Навумчык, П.У.Несцяровіч, Ц.П.Новікаў, М.Б.Осіпава, М.К.Піліпенка, П.А.Пілютаў, А.Я.Пісарэнка, Б.Т.Пішчыкевіч, М.Ф.Рабчэўскі, А.І.Радкевіч, П.М.Рудкін, І.Е.Самбук, А.Ф.Самусёў, І.В.Свідзінскі, У.І.Свідзінскі, М.І.Семянцоў, М.Д.Сіянін, А.Я.Смалякоў, І.П.Собалеў, М.Л.Співак, М.І.Сталяроў, П.А.Странакоў, П.Ф.Сычэнка, І.Я.Сяржантаў, Г.С.Тамілоўскі, Н.В.Траян, А.І.Уласавец, І.А.Уласенка, В.Я.Фурсаў, Б.А.Царыкаў, Я.М.Целешаў, В.І.Цямчук, С.М.Чарапнёў, К.П.Чарноў, Б.Т.Шабан, Я.А.Юрчанка, П.І.Ярмоленка.

1944. К.А.Абазоўскі, А.С.Азончык, С.П.Алейнікаў, Ц.Д.Алексяйчук, У.Ц.Алісейка, М.Г.Альхоўскі, А.А.Аляхновіч, С.Ф.Аляшкевіч, М.А.Ананьеў, П.І.Аўрамкаў, С.А.Бабрук, У.А.Барысенка, А.А.Барэйка, П.М.Бахараў, І.А.Бельскі, А.К.Болбас, А.М.Бондараў, П.М.Буйко, П.М.Бухонка, Е.С.Бялявін, І.Ф.Ваксман, А.І.Валынец, І.К.Вальваценка, І.К.Варапаеў, М.А.Высагорац, А.К.Габрусёў, Р.С.Гарфункін, В.М.Гінтаўт, К.П.Грыб, П.Л.Грышчанка, Р.А.Тусараў, А.П.Даніліцкі, Л.В.Дземянкоў, І.М.Ерашоў, П.Е.Жгіроў, Дз.П.Жмуроўскі, У.Г.Завадскі, І.К.Захараў, А.Л.Ісачанка, М.Р.Кавалёў, П.І.Кавалёў, А.В.Казлоў, П.М.Казлоў, М.К.Казлоўскі, І.Е.Каленікаў, В.М.Калеснікаў, С.М.Канашэнка, І.Дз.Кандрацьеў, М.П.Каралёў, С.А.Карнач, А.П.Карпенка, І.Б.Катунін, А.Л.Кляшчоў, І.П.Кожар, П.Ю.Корбут, В.З.Корж, А.Р.Корзун, Ф.П.Котчанка, М.К.Круглікаў, І.І.Крукаў, С.Д.Крэмер, А.М.Кулагін, Ф.Л.Кухараў, І.А.Лапянкоў, Э.В.Лаўрыновіч, І.С.Леановіч, Дз.І.Лугаўской, М.П.Лутоўскі, С.Лукашэвіч, А.П.Луцэвіч, А.Б.Ляшчынскі, Ф.А.Малышаў, С.С.Манковіч, П.Маргелаў, У.Р.Масальскі, Г.І.Маслоўская, Г.Г.Маслякоў, А.Дз.Мацюшоў, Р.Н.Мачульскі, П.М.Машэраў, Я.К.Мінін, Я.І.Міркоўскі, М.М.Мультан, М.В.Мураўёў, Г.М.Надтачэеў, У.А.Парахневіч, А.В.Петрушэўскі, А.З.Петушкоў, С.Петушкоў, А.М.Рабцэвіч, П.М.Раманаў, М.В.Рамашка, А.Д.Салянікаў, І.І.Семянюк, С.І.Сікорскі, У.А.Скугар, А.Л.Сліц, Я.Р.Слонскі, М.А.Старавойтаў, І.І.Строчка, Дз.Г.Сухавараў, С.Я.Сцяпук, Ц.Я.Сычкоў, Ц.Р.Сянькоў, М.М.Тамашэвіч, І.Г.Тамашэўскі, В.І.Тарлоўскі, А.Р.Таўпека, М.М.Ткачэнка, А.Тумар, І.М.Туфтаў, Р.А.Худалееў, У.З.Царук, А.М.Цюльга, М.Л.Часнык, І.Чубукоў, К.А.Шабан, М.П.Шмыроў, П.І.Шпетны, М.К.Шут, А.Г.Юхнавец, П.У.Ялугін, У.І.Ярмак, В.І.Яронька.

1945. Я.А.Аляхновіч, С.П.Анішчанка, Ф.К.Анташкевіч, К.І.Арлоўскі, Ф.Ф.Архіпенка, Ф.А.Асташэнка, С.Н.Багарад, А.І.Банкузаў, М.У.Барташоў, М.У.Барысаў, А.І.Барычэўскі, П.Х.Басянкоў, М.Р.Батракоў, І.С.Бескін, П.М.Буйневіч, І.Р.Бумагін, А.К.Бурак, Ф.М.Бялевіч, Дз.В.Бярнацкі, М.Р.Вайнруб, Я.Р.Вайнруб, А.В.Вакульскі, П.Ф.Вансецкі, Н.Варанцоў, І.П.Гаманкоў, М.І.Гапяёнак, Ц.Л.Гарноў, П.А.Глазуноў, М.Ф.Грыгаровіч, А.І.Гурын, П.І.Гучок, Е.У.Дабравольскі, Л.С.Данілюк, А.Ф.Дзюбко, І.І.Дзякаў, В.А.Дзямідаў, П.А.Дудчык, А.М.Дулеба, В.І.Брэтонка, А.А.Жук, П.С.Жукаў, Ц.С.Жучкоў, У.Р.Жыгуноў, І.С.Зайцаў, М.Л.Зайцаў, Г.С.Здановіч, К.М.Зубовіч, В.К.Зыль, А.Я.Каваленка, С.А.Каваленка, М.К.Кавалёў, Р.С.Кавалёў, Д.В.Казакевіч, А.Я.Казлоў, І.І.Казлоўскі, В.Ф.Каленнікаў, С.А.Калінкоўскі, І.І.Камінскі, Л.М.Каплан, М.Дз.Капусцін, П.М.Каралёў, С.Дз.Карыцкі, П.В.Касцючык, М.П.Катлавец, Я.І.Качанаў, В.А.Квіцінскі, У.М.Кірмановіч, М.А.Кісляк, М.М.Кольчак, М.Дз.Конанаў, Л.С.Корнеў, В.А.Кот, І.М.Краснік, С.А.Красоўскі, А.Ц.Краўцоў, П.А.Крыванос, А.А.Кубліцкі, П.І.Купрыянаў, М.І.Кучынскі, С.А.Лавянецкі, І.І.Ладуцька, А.І.Лапацін, М.А.Ласкуноў, У.С.Лаўрыновіч, П.І.Лізюкоў, А.Я.Ліпуноў, М.В.Лусто, З.Р.Лышчэня, П.В.Мажэйка, І.Ц.Майсееў, Б.А.Майстрэнка, І.А.Макіёнак, І.В.Максімча, Дз.К.Марозаў, У.М.Марцінкевіч, Я.Р.Маскаленка, С.С.Мацапура, М.П.Мебш, А.А.Мінін, Я.А.Мойзых, П.Мухін, Я.Г.Навіцкі, У.А.Наржымскі, Дз.С.Наруцкі, І.Б.Непачаловіч, І.Ф.Несцераў, М.А.Неўскі, П.П.Нікіфараў, Ф.П.Нікіцін, А.В.Паддавашкін, М.Г.Падсаднік, С.А.Панамароў, А.А.Парцянка, І.М.Паўлаў, І.М.Паўловіч, М.П.Пацееў, Ц.А.Пачтароў, С.А.Пашкевіч, Дз.Н.Пенязькоў, Ф.І.Перхаровіч, А.М.Пінчук, М.Р.Пінчук, Г.І.Пісараў, К.М.Полазаў, П.П.Пурын (Пурынь), С.С.Пустэльнікаў, С.Ф.Пшонны, А.Ф.Пятаковіч, М.Я.Рабцаў, М.Я.Раманькоў, Ф.Ф.Раўчакоў, М.С.Рогаў, У.А.Рыбак, У.Р.Рыжоў, Ц.А.Саевіч, В.Д.Сакалоўскі, А.І.Салодышаў, С.А.Свідзерскі, П.С.Сінчукоў, В.В.Скрыганаў, М.І.Смарчкоў, М.К.Спірыдзенка, Г.М.Станкевіч, М.П.Судзілоўскі, М.А.Сурын, Я.Я.Сусько, М.П.Сыдзько, М.Ф.Талкачоў, П.Ф.Тоўсцікаў, П.С.Труханаў, Ф.А.Угначоў, Я.І.Фаміных, А.А.Філімонаў, М.А.Халяўка, А.К.Харчанка, А.С.Хмялеўскі, М.В.Хоцімскі, А.Дз.Церашкоў, Дз.М.Цырубін, А.І.Чарныш, Л.С.Чэркас, А.Дз.Шамянкоў, М.П.Шарко, А.К.Шмыгун, М.Д.Шыла, М.Ф.Шындзікаў, В.П.Юбкін, І.І.Янушкоўскі, У.Р.Яўсеенка.

1946. М.І.Аверчанка, Ф.М.Аўхачоў, М.С.Быкаў, Я.В.Васілеўскі, Я.І.Ганчароў, П.У.Гельман, С.Г.Жукаў, М.М.Зялёнкін, М.С.Камельчык, У.Р.Карачун, Р.В.Ксяндзоў, А.А.Нячаеў, А.С.Мілюцін, К.Ф.Міхаленка, І.С.Нікалаеў, А.А.Нячаеў, А.С.Пешчанка, А.К.Стампкоўская, У.А.Тышэвіч, Ю.А.Шандалаў, А.К.Шэлепень.

1948. Л.І.Гарагляд, П.М.Стафаноўскі.

1951. Я.М.Стэльмах.

1954. Ц.Ц.Рамашкін.

1957. З.М.Тусналобава-Марчанка.

1958. Е.С.Зянькова, З.М.Партнова.

1960. В.З.Харужая.

1965. Ц.С.Барадзін, П.А.Галецкі, І.Драздовіч, І.К.Кабушкін, М.І.Казей, М.А.Кедышка, Л.Дз.Лорчанка, Л.Я.Маневіч, Т.С.Марыненка, Г.М.Халасцякоў, У.А.Хамчаноўскі, Р.І.Шалушкоў.

1978. Р.У.Дольнікаў.

1980. М.П.Чэпік, В.В.Шчарбакоў.

1984. В.В.Піменаў.

1985. Я.П.Іваноўскі, П.І.Івашуцін.

1988. А.А.Мельнікаў.

Героі Савецкага Саюза — прадстаўнікі іншых народаў, якія вызначыліся ў баях за Беларусь:

1939. І.І.Фядзюнінскі.

1941. К.Я.Анохін, Ф.А.Баталаў, Я.Дз.Бяляеў, М.М.Дзмітрыеў, І.А.Кадучэнка, У.Р.Каменшчыкаў, Я.Р.Крэйзер, Ф.І.Паўлоўскі, С.Р.Рыдны, М.М.Чапурной.

1942. В.Я.Сітноў.

1943. М.І.Агароднікаў, Х.Ш.Агліулін, Д.Азізаў, А.Алімбетаў, Р.А.Аляксееў, М.М.Андрэйка, П.Л.Анішчанкаў, Б.С.Антаеў, В.П.Антонаў, Я.А.Антонаў, М.Р.Апарын, С.В.Артамонаў, М.М.Арцем’еў, Р.Е.Бабкоў, Дз.А.Бакураў, Б.Ф.Баннікаў, М.С.Барысаў, Г.І.Басманаў, І.А.Бахмецьеў, І.А.Бачанкоў, П.К.Баюк, Ц.А.Баярынцаў, В.Дз.Белазерцаў, У.К.Беламесных, В.А.Бердышаў, А.Л.Бондараў, Ц.І.Брагонін, А.І.Бруханаў, І.М.Будзілі, Г.Дз.Буднік, М.В.Бузінаў, В.В.Бутылкін, А.В.Быкаў, М.В.Бычкоў, А.П.Валошын, К.Р.Верцякоў, Ф.П.Віслеўскі, М.Л.Воінаў, С.А.Волікаў, Е.Дз.Волкаў, У.Высоцкі, Дз.(М.)Г.Гайнутдзінаў, А.М.Гарбуноў, Г.Дз.Гардаполаў, І.М.Гардзіенка, Х.Г.Гізатулін, В.В.Глаголеў, А.Я.Гнусараў, І.М.Грачоў, С.У.Грышын, А.М.Губін, П.М.Гудзь, П.Я.Гур’янаў, У.В.Гусеў, Ф.М.Давыдаў, А.В.Дамрачоў, Б.Е.Даўлетаў, І.Т.Дацэнка, Т.Джумабаеў, М.Т.Дзёмін, Р.Я.Дзмітрыеў, І.М.Дзям’яненка, А.Ф.Дзячкоў, М.І.Дружынін, І.Х.Дубін, А.Дусухамбетаў, С.А.Елістратаў, Ф.А.Ермакоў, С.Жала, А.М.Жарыкаў, А.П.Жыдкіх, І.П.Зайцаў, І.Ф.Залатароў, У.М.Зарамбо, К.С.Заслонаў, А.Р.Звягін, І.Дз.Зуеў, І.Ф.Зуеў, Т.Ібрагімаў, І.Л.Іваноў, І.С.Іваноў, І.В.Ільгачоў, С.П.Ільін, Б.Ісаханаў, Г.М.Іўлеў, К.Ф.Казакоў, М.Л.Казакоў, С.А.Казакоў, С.Д.Казанаў, А.А.Казаран, А.А.Казарэзаў, А.Г.Казлоў, Ф.М.Калакольцаў, Л.А.Калацілаў, Б.П.Калінін, А.С.Калмыкоў, І.М.Калодзій, А.І.Кальцоў, М.І.Кананенкаў, І.М.Карачараў, А.Карпенка, К.М.Карэлін, П.П.Карэлін, С.Касімхаджаеў, І.Р.Касяк, Т.Каумбаеў, І.А.Качурын, Дз.К.Квітовіч, А.Кжывань, М.І.Кікаш, М.Ф.Кліменка, І.Клімовіч, С.Т.Кляўцоў, І.М.Князеў, М.В.Красавін, І.П.Красільнікаў, Я.Я.Краўцоў, С.У.Крывенка, В.В.Крыклівы, Дз.Ф.Кудрын, І.А.Кузаўкоў, А.М.Кузняцоў, І.Ф.Кузняцоў, С.Н.Кузняцоў, І.З.Куляшоў, М.А.Куратнікаў, А.А.Куцін, С.І.Кязімаў, І.М.Дабанаў, А.А.Лазараў, А.Я.Ламакін, І.Г.Лапін, Л.С.Лапцеў, А.С.Лапшын, І.Ф.Лапшын, С.А.Ларыёнаў, У.Ф.Латышаў, П.М.Лашчанка, І.М.Левусенка, М.Ф.Лімань, Р.М.Лінькоў, І.П.Лісін, М.М.Літвіненка, А.Е.Лук’янаў, Р.А.Лумпаў, Б.Р.Лунц, М.Ц.Лучок, І.Г.Лысанаў, І.І.Люднікаў, Н.А.Лявухін, І.С.Лямайкін, Г.В.Ляхаў, І.М.Ляшэнка, В.М.Макараў, Р.П.Маланог, М.Е.Маліноўскі, М.І.Маргун, І.А.Мардасаў, А.В.Маркаў, В.В.Матасаў, І.М.Мацюгін, В.І.Мельнікаў, А.Е.Меншыкаў, П.М.Мешчаракоў, М.І.Міхайлаў, А.Е.Мішчанка, М.У.Мялашчанка, Р.П.Мясаедаў, А.Г.Мяцяшкін, У.Ф.Несцераў, А.Р.Ніканаў, А.В.Новікаў, М.А.Новікаў, В.А.Някрасаў, А.М.Нямчынаў, А.Р.Огнеў, М.Д.Ольчаў, А.А.Осіпаў, С.А.Папоў, П.А.Патапенка, М.А.Паўлоцкі, І.А.Пахалюк, П.М.Пахомаў, Б.А.Піскуноў, А.У.Посны, М.С.Пруднікаў, С.Дз.Пруткоў, Ц.Д.Пугачоў, К.А.Пуляеўскі, М.П.Пухаў, В.С.Пуцілін, З.Ф.Пянакі, І.М.Пяткоўскі, П.К.Рагозін, І.А.Радаеў, М.К.Раманаў, С.П.Рашчупкін, А.А.Румянцаў, А.С.Румянцаў, І.М.Румянцаў, П.А.Рындзін, В.Р.Салдаценка, М.Е.Самохін, М.Л.Сарокін, Р.П.Саўчук, І.Л.Сердзюкоў, В.Дз.Серыкаў, М.І.Сечкін, Л.С.Сібагатулін, А.В.Сідараў, М.М.Сілін, В.Я.Сітнікаў, Е.Сіхімаў, В.Н.Сласцін, М.Ф.Смірноў, М.Я.Смірноў, С.Р.Смірноў, А.Ф.Спірын, І.Я.Спіцын, М.І.Сташак, Ш.С.Сулейманаў, Дж.Сулейменаў, Б.М.Сураўцаў, Р.М.Суркоў, Г.І.Сурнін, І.Я.Сухараў, С.Я.Сухараў, Дз.П.Сухарнікаў, Ф.П.Сушкоў, А.Л.Сярожнікаў, П.Ц.Таранцаў, В.Ф.Тарасенка, К.Таскулаў, К.Я.Ткабладзе, В.І.Трусаў, А.В.Трыфанаў, Ф.А.Трыфанаў, М.І.Тузаў, А.І.Уладзіміраў, М.Дз.Уласаў, М.М.Уласаў, П.М.Фамічоў, Б.М.Фарунцаў, І.Д.Фіёнаў, М.В.Філімонаў, А.Р.Фралянкоў, В.С.Хабіеў, М.І.Харламаў, Ф.М.Хлуднеў, М.М.Хухлоў, А.П.Цаплін, А.С.Цвердахлебаў, М.К.Цімашэнка, У.Я.Цімашэнка, В.М.Цімонаў, В.Ф.Цітоў, К.А.Ціханаў, І.В.Цымбал, Ф.П.Чабурын, К.З.Чалоўскі, Я.Дз.Чарамноў, У.І.Чаркасаў, П.А.Чарняеў, П.А.Чудзінаў, М.А.Шавялёў, Б.П.Шайко, С.Шакіраў, М.Р.Шаламцоў, М.С.Шанцоў, М.Т.Шарстабітаў, У.П.Шарстнёў, І.К.Шаумян, В.В.Швец, Дз.В.Шурпенка, А.В.Шчарбакоў, В.В.Шчарбіна, А.Ф.Шчукін, М.П.Шыбаеў, Д.К.Шышкоў, Ш.Эргашаў, М.М.Юр’еў, І.А.Юсупаў, Ц.С.Ягораў, Г.Т.Якушкін, А.К.Ярохін, А.І.Яршоў, М.А.Яхагоеў.

1944. С.С.Абдужабараў, А.Н.Абрамаў, К.К.Абрамаў, М.Р.Абросімаў, А.Р.Абухаў, В.Ц.Абухаў, В.Г.Аверчанка, А.Л.Агафонаў, А.С.Агафонаў, К.Азалаў, Р.Азімаў, Ф.Ф.Азміцель, І.К.Айтыкаў, В.І.Акімаў, М.П.Акімаў, Г.К.Акпераў, М.С.Актуганаў, М.В.Акцябрская, М.Я.Алавяннікаў, М.Альбер, А.В.Азяксандраў, І.Аляксандраў, М.А.Аляксандраў, І.П.Аляксееў, Я.А.Аляксееў, Х.Амінаў, К.М.Андрусенка, У.К.Андрушчанка, Я.Т.Андрушчанка, А.Дз.Андрэеў, М.М.Андрэеў, А.Аннаеў, Дз.А.Анохін, І.Ф.Анохін, А.А.Анпілаў, І.М.Антонаў, М.І.Антонаў, Я.Ф.Антошын, І.М.Анціпін, А.К.Апалеў, І.І.Арандарэнка, В.К.Ардашаў, Ц.М.Арлоў, І.Я.Арол, А.М.Арсянюк, М.А.Аруцюнян, М.В.Архангельскі, Д.Асаналіеў, В.С.Аскалепаў, П.А.Афанасьеў, С.Я.Афанасьеў, Ф.Т.Афанасьеў, Г.А.Ахмераў, К.Х.Ахметшын, Т.Бабаеў, К.М.Бабошка, В.М.Бабошын, С.А.Багамолаў, І.В.Багданаў, У.Р.Багуслаўскі, А.В.Бажанаў, М.Байрамаў, А.Г.Байцоў, А.І.Баксаў, І.П.Баладурын, Р.В.Баламуткін, І.М.Банаў, М.П.Баранаў, У.П.Баранаў, М.І.Баркоў, Н.Д.Баронін, Е.І.Барыкін, М.Б.Барысаў, І.А.Барысевіч, М.Г.Барышаў, М.І.Барэеў, Г.П.Бахвалаў, В.А.Башкіраў, Ф.А.Башкіраў, В.І.Баяркін, К.Ф.Белаконь, Г.М.Бзараў, Г.Біктыміраў, І.С.Бірукоў, А.Л.Болатаў, І.К.Болдун, М.М.Броннікаў, А.П.Брынскі, С.Ц.Брэусаў, І.І.Бувін, І.А.Буканаў, Б.А.Булат, В.Г.Булатаў, Х.С.Булатаў, А.А.Бурнашоў, М.А.Бухтуеў, М.І.Быкоўскі, А.С.Бычак, Р.В.Бязуглаў, А.І.Бялоў, А.К.Бялоў, П.А.Бялоў, Р.А.Бялоў, А.І.Бяспятаў, А.Дз.Валогін, М.Я.Валошын, М.П.Варатынцаў, А.Ф.Варонін, А.Варонін, І.І.Варэпа, М.А.Васеў, І.Васіленка, А.М.Васільеў, І.В.Васільеў, М.М.Васільеў, М.Ф.Васільеў, С.А.Ваўпшасаў, Р.І.Вахонін, У.К.Венцаў, Л_Л.Вінер, П.Дз.Вінічэнка, Ю.М.Віннік, У.М.Вішнявецкі, А.П.Возлікаў, В.Ф.Волкаў, М.Ц.Волкаў, А.І.Воранаў, М.А.Вычужанін, В.А.Вядзенка, К.А.Вяршынін, М.Дз.Вяснін, Р.П.Вятчынкін, Ф.Г.Габдрашытаў, С.К.Гадавікоў, І.Я.Гайдым, А.С.Гайко, С.К.Галавашчанка, А.В.Галадноў, В.М.Галаулін, Б.Л.Галушкін, І.В.Ганжэла, Е.К.Гаранян, В.Ф.Гарачаў, І.П.Гарбуноў, А.С.Гардзееў, Ю.І.Гарохаў, Ш.Ю.Гатыятулін, П.П.Гаўрылаў, Ф.Г.Гаўрылаў, П.І.Гаўрыш, Я.І.Генералаў, П.М.Герасіменка, А.П.Гергель, І.В.Гермашаў, А.Г.Гізатулін, С.Я.Гладкоў, Ф.І.Говараў, Дз.Ф.Грачушкін, М.А.Грачыхін, А.І.Громаў, А.М.Громаў, І.К.Груздзеў, Л.А.Грыгаровіч, А.І.Грыгор’еў, Т.С.Грыгор’еў, Л.М.Грыгор’еў, Дз.А.Грыдзін, М.А.Грынёў, К.Д.Грыцынін, А.С.Грышын, С.С.Грэбчанка, А.І.Гуляеў, Дз.Ц.Гуляеў, С.І.Гурвіч, В.В.Гусеў, Ф.Л.Гушчын, А.Я.Давыдаў, Л.Ш.Давыдаў, М.Я.Дакучаеў, Р.А.Далгоў, А.Дз.Данілаў, П.А.Данілаў, Е.І.Данільянц, А.Ф.Данукалаў, М.С.Дароўскі, І.М.Дарохін, І.С.Даутаў, А.Г.Даўлетаў, Б.Даўледжанаў, Б.Р.Даўлятаў, І.К.Двадненка, Э.Б.Джумагулаў, Я.А.Дзерцеў, М.А.Дзёмін, Б.М.Дзмітрыеў, П.А.Дзяльцоў, Г.А.Дзяменцьеў, А.А.Дзямідаў, А.М.Дзянісаў, С.Р.Дрынь, А.Е.Дубікаў, А.Дэхканбаеў, П.В.Едзелеў, Р.П.Ерафееў, А.П.Еўдакімаў, В.В.Еўдакімаў, І.С.Еўсцігнееў, А.Жанзакаў, В.Р.Жолудзеў, С.Т.Жунін, А.І.Жылін, М.Ф.Забродзін, Я.Г.Заверталюк, І.А.Заулін, В.Ф.Загайнаў, Г.П.Загайнаў, М.М.Зазуля, Я.П.Зайцаў, А.З.Закіраў, А.А.Залатароў, В.В.Засядацелеў, Р.Дз.Заўгародні, К.Ф.Захараў, М.А.Звераў, В.Ф.Здуноў, У.К.Зелянёў, Я.Дз.Зімін, М.А.Зіноўеў, П.П.Зонаў, Р.М.Зубаў, А.М.Зуеў, Ю.М.Зыкаў, П.П.Зюбін, П.М.Зюлькоў, М.В.Зябніцкі, С.І.Зямлянаў, Ю.П.Іванкін, І.Я.Ігнаценка, С.І.Іларыёнаў, Г.А.Іназемцаў, І.В.Індракоў, В.Я.Ісаеў, А.І.Ісіпін, Дз.Д.Іўліеў, Ю.Дз.Іўлеў, Г.М.Ішчанка, П.А.Кабанаў, І.Р.Кабякоў, Б.Я.Каваленка, П.І.Каваленка, П.С.Кавалёў, С.М.Кавалёў, А.І.Кадамцаў, І.П.Кадачнікаў, А.Л.Казачкоў, Г.Ф.Казачук, А.І.Калабін, А.П.Каламоец, Дж.Калдыкараеў, У.Р.Калеснік, І.С.Калеснікаў, А.Каліеў, Ц.І.Калінін, М.Дз.Калініч, М.Т.Калінкін, Ф.А.Калыхматаў, Дз.Я.Камароў, Ф.І.Каменеў, К.Л.Камынін, У.М.Камышаў, М.С.Канавалаў, Ф.Ф.Канавалаў, А.І.Канарчык, Ф.І.Кангалёў, П.Я.Кандраценка, П.В.Канькоў, С.Л.Капытаў, І.В.Каралькоў, Б.А.Карасёў, А.І.Караткоў, Д.Т.Каржоў, Я.Ф.Карнееў, Г.М.Касатонаў, П.С.Кастрамцоў, У.М.Кастрыкін, С.П.Касцерын, М.М.Катаеў, І.П.Каўрыжка, В.Я.Каўтун, П.М.Каўтун, Г.М.Каўтуноў, А.Г.Качаткоў, А.Р.Кашынцаў, А.С.Квіткоў, Ц.Кенжэбаеў, Ж.К.Кізатаў, Ц.П.Кіранкоў, А.В.Кірсанаў, І.В.Кірык, В.П.Кірычук, А.М.Кісліцын, П.М.Кіслоў, М.М.Кліменка, П.Ф.Кляча, А.А.Князеў, І.М.Князькоў, А.Ф.Колесава, А.С.Конеў, Б.Л.Корнеў, С.Ф.Костычаў, І.І.Косцін, М.І.Котаў, У.П.Краеў, М.А.Крапіва, А.В.Красікаў, М.П.Красільнікаў, І.Я.Краснік, М.П.Краўчанка, А.С.Крахмаль, А.М.Круташынскі, І.К.Кручкоў, П.Я.Крывень, А.М.Ксьшкін, Г.Л.Кубышка, І.Г.Кувіка, Л.У.Кудакоўскі, Д.А.Кудравіцкі, М.Г.Кужакоў, М.Ц.Кузняцоў, А.П.Кузоўнікаў, М.Я.Кузякін, В.І.Кулікаў, М.Р.Кулябяеў, П.М.Куманёў, Дз.Р.Курапятнік, А.Курманаў, Т.Т.Кусімаў, Ф.М.Кустаў, М.І.Кучаравенка, М.М.Куюкаў, В.І.Лабанаў, А.П.Лабачоў, І.С.Лазарэнка, І.А.Лазенка, М.Г.Лапата, П.Р.Лапацін, А.В.Лапік, П.С.Лапушкін, Р.Р.Лахін, М.С.Лацкоў, А.К.Леанцюк, В.М.Лебедзеў, Г.С.Лебедзеў, І.М.Лебядзенка, В.П.Лезін, А.Дз.Леўчанка, М.П.Лешчанка, В.І.Лівенцаў, А.Ц.Лінчук, І.Дз.Ліхабабін, А.С.Лічынка, А.Р.Логінаў, А.А.Лосік, М.Т.Лукінаў, П.Ф.Лунёў, Я.М.Лунін, М.Я.Лут, А.А.Лысенка, М.Дз.Любічаў, А.Г.Ляпкін, Х.Магамед-Мірзоеў, М.М.Магерамаў, П.С.Мазураў, М.М.Майсееў, М.С.Майсееў, Г.В.Майсурадзе, Г.М.Макараў, М.І.Макарычаў, М.Р.Маладзікоў, Б.Г.Малышаў, І.Е.Малышаў, Дз.К.Малькоў, Г.А.Мальцаў, В.А.Малясаў, Дз.Б.Маматаў, П.С.Мамкін, М.Мамраеў, Х.Мамутаў, М.Ф.Манакін, Я.Ф.Манахаў, М.К.Мандыбура, Ф.Р.Маркаў, С.С.Маркін, Я.Маркоўскі, М.Т.Мармулёў, І.А.Мартынаў, К.Х.Марусічэнка, А.П.Маслаў, М.В.Маслаў, А.Т.Маслікаў, І.Ф.Маслоўскі, М.П.Масонаў, М.Т.Маструкоў, М.Ф.Махаў, П.Я.Махіня, Р.Махмудаў, Р.Махнёў, І.Р.Махота, І.Я.Мацвееў, П.К.Мацвееў, П.Я.Мацвееў, А.В.Машок, В.Я.Мацюшкін, П.М.Меншчыкаў, Р.І.Мільнер, Т.Т.Міндыгулаў, П.А.Мірашнічэнка, Б.А.Міхайлаў, М.А.Міхайлашаў, В.П.Міхалько, А.М.Міхін, М.М.Мішэнін, І.М.Моцін, П.Ц.Мужэцкі, М.С.Музалёў, В.П.Мухін, Дз.М.Мядзведзеў, І.П.Мядзведзеў, Р.І.Мяншун, В.Набіеў, М.І.Навасельцаў, К.Л.Навумаў, М.П.Нагорны, А.П.Назараў, А.Г.Наканечнікаў, В.Л.Недагавораў, Д.П.Несцярэнка, М.А.Ніканаў, А.Ф.Нікіфараў, І.Я.Нікіфараў, Е.А.Нікуліна, Т.Ніязмамедаў, К.Л.Новікаў, М.С.Новікаў, В.С.Няжноў, Б.Л.Няклюдаў, Я.М.Няўмоеў, М.І.Осіпаў, У.П.Падзігун, С.У.Падлузскі, Г.Ф.Пакроўскі, М.П.Пакроўскі, В.В.Падавіваеш, А.С.Паланскі, П.Ц.Панамароў, Дз.П.Паноў, Ф.К.Папоў, А.Р.Папугаеў, Н.М.Пархоменка, Ф.І.Паршын, І.А.Парыгін, А.П.Пасар, М.Дз.Паўлаў, М.М.Паўлаў, М.П.Паўлаў, М.С.Паўлаў, І.Дз.Паўленка, А.М.Паўлоўскі, Ф.К.Паўлоўскі, Г.Ф.Пацёмкін, І.С.Перахода, М.Дз.Петухоў, І.Ц.Петчанка, П.С.Півень, А.Н.Піразеў, В.Р.Пічугоў, Ц.Р.Плужнікаў, А.В.Плюшч, І.А.Плякін, Л.А.Працэнка, В.І.Прохараў, П.А.Прымак, Г.А.Прыходзька, П.С.Прыходзька, Р. дэ ла Пуап, А.М.Пузікаў, Дз.М.Пяроў, М.А.Пярфільеў, Г.М.Пятлюк, М.В.Радчанка, Р.М.Раеўскі, М.А.Ражноў, Г.С.Размадзе, Б.Дз.Раманаў, В.М.Раманаў, М.І.Раманюк, А.А.Раслякоў, Н.Р.Рафіеў, Ш.С.Рахматулін, А.П.Рудакоў, М.М.Рудзь, М.Рудой, М.М.Рудык, С.І.Рудэнка, Ф.С.Румянцаў, В.А.Русакоў, Г.Ф.Русін, І.Русінаў, М.А.Рыжанкоў, А.А.Рыжкоў, А.П.Рыжоў, В.Дз.Рылаў, Дз.Р.Рэдзькін, А.В.Сабашнікаў, І.К.Сабко, П.С.Савачкін, А.Л.Сазонаў, М.А.Салагуб, А.Ф.Салаўёў, Г.Л.Салаўёў, М.Я.Салаўёў, У.Д.Саілончанка, І.П.Салтыкоў, І.Ф.Самаркін, С.А.Самародаў, А.М.Самахвалаў, З.А.Самсонаў, Б.В.Самсонаў, У.А.Сапрыкін, А.А.Саркісянц, В.П.Сарокін, А.Г.Сафонаў, П.С.Сафронаў, Р.І.Свердлікаў, Г.Г.Светачаў, А.А.Свірыдаў, С.Сейтваліеў, М.П.Селязнёў, І.П.Сівакоў, С.М.Сідаркоў, В.М.Сідзельнікаў, А.М.Сіманаў, В.П.Сімон, Ф.М.Сінічкін, М.Т.Сірычэнка, П.П.Скалацкі, М.Г.Скляраў, М.М.Слабацкоў, М.В.Смірнова, Дз.І.Смірноў, Дз.М.Смірноў, У.Я.Смірноў, Ю.В.Смірноў, У.П.Созінаў, Р.І.Спольнік, А.І.Старчанка, М.П.Ступішын, П.А.Сувораў, М.П.Судакоў, А.А.Суслаў, І.М.Сухамлін, А.П.Сухараў, М.Ц.Сушанаў, П.Ц.Сушкоў, М.Ф.Сцепавой, В.А.Сцёпін, М.М.Сцяжкін, І.В.Сцяпанаў, М.А.Сцяпанаў, М.П.Сядненкаў, Л.С.Сядоў, В.А.Сяменчанка, В.П.Сяргееў, У.П.Сяргееў, А.П.Сярогін, Р.А.Такуеў, А.Е.Талмачоў, П.М.Тамілін, М.Тапівалдыеў, А.І.Тарнапольскі, Дз.П.Татмянін, В.Ф.Токараў, І.М.Траўкін, М.П.Трубіцын, П.Ц.Труфанаў, Д.Тураеў, Дз.І.Туркоў, А.Я.Углоўскі, А.Узакаў, І.П.Украдыжэнка, У.Ф.Уладзіміраў, М.М.Уласаў, С.П.Уласенка, Ф.І.Ульянін, М.Умурдзінаў, І.Ургенішбаеў, І.Р.Усацюк, Д.Усманаў, В.С.Уткін, А.І.Уцін, С.Л.Ушакоў, М.П.Фамін, Н.І.Фенічаў, М.П.Фёдараў, М.Ц.Фёдараў, І.А.Філацьеў, Л.А.Філін, Я.Ф.Філіпскіх, М.І.Філоненка, М.Д.Фірсаў, А.В.Фларэнка, В.М.Фокін, Я.Ц.Форзун, І.В.Фралоў, А.К.Фядзюнін, П.І.Фядотаў, Г.М.Хадзімухаметаў, Х.Хазіеў, К.К.Хайбулін, А.С.Хайдараў, Ц.Г.Халікаў, С.В.Харламаў, В.Дз.Харытонаў, С.Х.Хасанаў, Ф.П.Хахракоў, Х.І.Хіндрэус, І.І.Хмель, К.Е.Ходаў, Ц.А.Холад, У.Г.Хомрач, В.П.Храмых, А.Р.Хрыстоў, А.М.Хутаранскі, С.Хушназараў, К.І.Царыцьш, М.П.Цеплякоў, І.М.Цімчук, І.П.Ціткоў, А.А.Цітоў, А.Ц.Цітоў, У.Л.Ціхаміраў, Р.М.Ціханаў, Л.П.Ціхмянаў, М.С.Цыбульскі, В.Е.Цыганкоў, В.Ф.Цымбаленка, М.Дз.Цыплухін, В.Т.Цыс, А.В.Цюрын, Л.Ф.Цюрын, С.Ц.Цяплоў, С.В.Цярэшчанка, Р.А.Чакмянёў, В.І.Чамадураў, М.Дз.Чапрасаў, І.І.Чарапанаў, Г.Я.Чарашнёў, У.Д.Чарнаморац, С.А.Чарнаўской, В.Я.Чарнышоў, А.Р.Чарняк, А.С.Чугаеў, М.К.Чупілка, В.С.Чурумаў, М.С.Чурыкаў, С.Г.Чыгладзе, В.П.Чыжоў, А.Я.Чыкін, Ш.І.Чылачава, А.Ф.Чынкоў, А.А.Чыркоў, І.М.Чысцякоў, Дз.Л.Чэпусаў, А.А.Шавялёў, В.С.Шавялёў, М.С.Шавялёў, У.Ш.Шакіраў, П.І.Шамаеў, І.Ц.Шапачка, А.А.Шастакоў, А.М.Шаталін, В.Р.Шашкоў, М.Ф.Шварцман, М.І.Шкуліпа, Г.Ф.Шляпін, М.І.Шмаргун, Дз.А.Шмонін, К.Ф.Шувалаў, П.П.Шумаў, А.Дз.Шчаблакоў, В.К.Шчарбакоў, М.І.Шчацінін, М.М.Шчукін, М.М.Шыкін, А.П.Шылкоў, Ф.Ф.Шыляеў, А.М.Шыхаў, І.Т.Шэйкін, П.К.Юдзін, Дз.Р.Юркоў, А.М.Юрын, Дз.М.Яблачкін, М.А.Якаўлеў, А.Якубаў, К.Б.Якубаў, М.Я.Якупаў, Б.Я.Янтыміраў, М.М.Яромушкін, П.М.Яфрэмаў, В.М.Яшын.

1945. К.А.Авакян, С.В.Авяр’янаў, Ф.Я.Агафонаў, М.І.Агурэчнікаў, С.Адашаў, Дз.Е.Алейнічэнка, В.А.Алісаў, І.П.Алтухоў, У.С.Алхімаў, М.М.Альшэўскі, М.Я.Аляксандраў, Ф.М.Аляксандраў, А.М.Аляксеенка, А.А.Аляксееў, Ж.Андрэ, А.С.Андрэеў, І.Я.Андрэеў, П.К.Андрэеў, Я.В.Анісімаў, М.А.Аніскін, С.П.Анішчанка, М.А.Ануфрыеў, С.А.Апраксін, М.П.Аргуноў, В.Дз.Арлоў, Я.Н.Арлоў, І.М.Арсеньеў, І.С.Арцішчаў, П.А.Арэф’еў, І.І.Асінны, М.С.Аслікоўскі, С.Ц.Атрохаў, А.К.Аўдзееў, Дз.М.Аўсяннікаў, Б.В.Аўчыннікаў, М.Ц.Аўчыннікаў, Б.М.Афанасьеў, В.М.Афанасьеў, Д.М.Ахмедаў, Ф.Ахмедаў, С.Ашыраў, К.І.Бабахін, В.А.Бабічаў, М.М.Бабкін, В.М.Бабкоў, М.І.Баброў, Л.Г.Бабушкін, А.М.Багалюбаў, М.Ц.Багамолаў, Ф.М.Бажора, П.С.Байцоў, С.І.Балгарын, І.М.Бандарэнка, С.Дз.Барадулін, С.М.Баразянец, Т.М.Барамзіна, В.М.Бардуноў, В.М.Барсукоў, П.М.Батыраў, М.І.Бахцін, Б.Л.Белік, І.М.Беразуцкі, Р.Я.Бераснеў, Ф.С.Берастаў, Я.А.Бікбаў, В.М.Бірукоў, Ф.Ц.Блахін, В.П.Брагін, В.Я.Брагін, Т.А.Братчыкаў, М.В.Будзюк, М.І.Будзянкоў, К.С.Бурдзейны, Ф.В.Буслаў, П.П.Бухнін, М.К.Буянаў, Л.А.Быкавец, І.Л.Бялоў, І.М.Бярэзін, Ф.С.Вазнясенскі, В.А.Валасатаў, А.М.Валошын, М.Ф.Валошын, І.М.Валчкоў, В.У.Ванцян, П.Я.Вараб’ёў, М.А.Васін, Г.І.Вахалкоў, А.Я.Вахненка, А.Ф.Везіраў, Р.І.Велікаконь, Р.П.Віктараў, М.М.Вінаградаў, П.І.Вінаградаў, Ф.І.Вінакураў, А.Л.Вісяшчаў, І.П.Віткоўскі, В.А.Віхіраў, А.А.Волкаў, А.П.Волкаў, М.Е.Волкаў, Х.Н.Гайсін, М.А.Гакель, У.А.Галаскокаў, К.М.Галіцкі, А.К.Галубкоў, А.М.Галубой, Б.Б.Гарадавікоў, А.В.Гарбатаў, Д.І.Гарбуноў, В.С.Гаўрылаў, Р.С.Гашава, А.І.Гераськін, А.М.Герман, М.М.Глебаў, І.В.Глушкоў, К.С.Гнідаш, А.Е.Голубаў, А.Ф.Грабнёў, К.В.Гразноў, М.І.Грыбкоў, Дз.П.Грыгор’еў, В.І.Грышаеў, В.С.Грышко, І.Ц.Грышын, І.П.Гураў, К.Ф.Гураў, П.Ф.Гушчын, М.С.Давыдаў, М.П.Дакучаеў, В.І.Далгаполаў, У.К.Далгоў, А.А.Данілаў, М.І.Данілаў, М.М.Даніленка, А.І.Данскіх, Ю.М.Двужыльны, Г.І.Джункоўская-Маркава, І.М.Дзусаў, М.М.Дзяканаў, П.М.Дзякаў, М.І.Доліна, С.А.Долінскі, М.І.Дружынін, М.Я.Дубровін, Г.А.Дуброўскі, М.В.Дунічаў, В.Дз.Едкін, Л.К.Ерафееўскіх, Ф.П.Ерзікаў, Р.Дз.Ермалаеў, Ф.П.Ермалаеў, Е.М.Жагранкоў, П.М.Жалтухін, А.П.Жэсткаў, А.М.Жданаў, Л.В.Жолудзеў, І.Я.Жудаў, М.А.Жуканаў, В.П.Жукаў, Я.А.Жыгуленка, В.І.Жылін, М.М.Завадоўскі, В.С.Заварызгін, В.І.Загароднеў, В.Г.Зайцаў, В.Л.Зайцаў, С.Х.Зайцаў, М.А.Замулаеў, Ю.Ф.Зарудзін, І.М.Запарожскі, А.І.Зараўняеў, А.Н.Захараў, Г.Н.Захараў, А.М.Звераў, І.Е.Злыгосцеў, Е.М.Зорын, А.Л.Зубкова, А.А.Ібраеў, Ф.Я.Іванішка, А.В.Іваноў, К.В.Іваноў, М.В.Іваноў, М.А.Лзюмаў, І.І.Ілазараў, Г.М.Інасарыдзе, А.Дз.Іонаў, М.А.Ісайка, С.Іскаліеў, В.У.Істомін, А.Ішанкулаў, П.В.Каваленка, П.П.Кажамякін, М.А.Кажушкін, А.А.Казакоў, В.І.Казакоў, Р.П.Каалоў, В.Г.Казянкоў, В.М.Каламоец, Б.П.Калач, І.А.Калашнікаў, М.С.Калашнікаў, П.Р.Калеснікаў, С.М.Калінін, М.А.Калодка, П.І.Каломін, У.Я.Калпакчы, Б.Л.Калядзе, Г.В.Камароў, Г.У.Камароў, Р.К.Камарыцкі, Дз.К.Камзаракаў, У.Р.Канарэеў, Г.Ф.Канцаў, І.В.Капейкін, А.М.Карасёў, М.В.Каранаў, Е.М.Карніенка, В.І.Карнішын, Я.І.Каровін, М.П.Карпееў, В.І.Карпенка, В.Р.Карпенка, Я.Ф.Касавічоў, Ф.Дз.Касценка, Г.Л.Катарын, П.Р.Кашчэеў, М.І.Кашын, В.Ш.Квачантырадзе, Р.К.Кіба, Г.Ф.Кірдзішчаў, М.С.Кірылаў, У.Л.Кірылаў, Р.Р.Кіяшка, В.С.Кладзіеў, І.К.Кліманаў, М.І.Кліменка, Дз.М.Клімзаў, П.Ф.Кляпач, М.І.Колычаў, М.І.Конанаў, В.М.Косцін, У.М.Кошалеў, К.А.Кошман, М.В.Крапцоў-Зайчанка, І.Т.Красноў, В.І.Краўчанка, В.І.Круглоў, Ф.Т.Крылоў, С.М.Крынін, І.Н.Кудзін, С.А.Кудрашоў, К.Г.Кузняцоў, Р.І.Кузняцоў, В.С.Кузьмін, М.А.Кузьмін, Л.Дз.Кукалеўскі, П.А.Кулакоў, А.Г.Куліеў, С.З.Кульбашной, А.П.Кулясаў, Дз.А.Купцоў, С.А.Купцоў, П.А.Курачкін, М.Ц.Курбатаў, Дз.М.Курлук, А.В.Курын, К.П.Кутрухін, С.Ф.Куфонін, Е.М.Кухараў, М.М.Лазькоў, П.Б.Лакціёнаў, Г.Д.Лапацін, Г.С.Лебедзеў, С.А.Лебедзеў, В.А.Леванян, М.Лефеўр, М.Н.Ліннік, К.С.Лісіцын, В.М.Літвінаў, М.М.Логінаў, У.Л.Логінаў, І.П.Луеў, Л.В.Лук’янчыкаў, М.А.Лунькоў, А.А.Лучынскі, І.І.Лысенка, Ф.К.Лысенка, А.С.Люты, В.І.Лявіцкі, І.М.Лявонаў, І.Р.Лядоўскі, І.А.Мазгавой, М.С.Майдан, А.С.Майсеенка, Т.П.Макарава, К.В.Макараў, М.Р.Макараў, Я.А.Макееў, А.М.Максін, П.П.Маладых, А.І.Малаў, А.А.Мален, М.С.Малінін, І.Т.Малка, М.П.Мальчанка, М.В.Мамонаў, В.М.Манкевіч, А.І.Маркаў, В.В.Маркін, А.І.Марозаў, І.В.Марозаў, М.М.Мартынаў, У.К.Мартынаў, М.І.Марцьянаў, А.А.Марчанкаў, М.Ф.Мар’яноўскі, С.І.Масіенка, Ц.Д.Масін, А.П.Маслаў, А.А.Матросаў, У.М.Мачалаў, В.А.Меднаногаў, Н.Ф.Меклін-Краўцова, І.А.Мельнічэнка, А.М.Меркушаў, А.І.Міронаў, Р.Р.Міронаў, С.М.Міт, М.І.Мітрафанаў, В.К.Мітрохаў, А.Б.Міхайлаў, В.П.Мішэнін, Г.Г.Мурзаханаў, Р.Ф.Мусланаў, Г.М.Мядзведзеў, І.М.Мяльноў, П.П.Набойчанка, А.С.Навічкоў, М.К.Нагульян, П.І.Назарэнка, Я.Налепка, М.М.Нарган, А.М.Наскоў, М.З.Нешкаў, В.М.Нікалаеў, М.П.Ніканаў, Т.А.Нікандрава, Я.М.Ніхаеў, А.П.Нічыпарэнка, К.Б.Нуржанаў, В.П.Нячаеў, А.М.Осіпаў, В.В.Осіпаў, Б.М.Падалка, А.М.Пайкоў, С.А.Палавін, Ф.П.Палій, І.С.Палявой, П.Я.Палякоў, М.П.Панамароў, І.С.Панамарэнка, Е.М.Панкоў, А.Дз.Паноў, М.Ф.Паноў, В.І.Панькоў, А.В.Папова, В.І.Папоў, Г.П.Папоў, М.Ф.Пасько, А.В.Пашкевіч, П.П.Перасумкін, Г.Е.Петэрс, М.М.Піджакоў, В.В.Піліпас, М.Ф.Пісарэўскі, Дз.М.Пічугін, М.Я.Платонаў, І.Л.Пратапопаў, В.І.Протчаў, М.Ц.Пуцілін, А.Дз.Пуцін, Ю.І.Пыркоў, А.А.Пятраеў, В.М.Пятроў, М.П.Пятроў, П.Г.Пятроў, С.В.Пяцялін, К.В.Рабава, А.А.Рабаў, А.М.Рагожнікаў, С.А.Разінкін, А.К.Разумаў, А.М.Рай, П.М.Рак, І.П.Раманаў, Я.П.Раманаў, А.С.Расказаў, Б.Г.Расохін, А.М.Рашчупкін, С.Дз.Роман, У.С.Рублеўскі, А.А.Рудноў, А.А.Рудэнка, А.Е.Рудэнка, А.В.Рыбакоў, М.І.Рыбін, В.П.Рыбкін, І.Ц.Рыжоў, А.Е Рытаў, М.Я.Рэдзькін, П.Дз.Рэшатаў, П.С.Садакоў, І.Ф.Садчыкаў, А.К.Сакольскі, У.С.Салавей, М.І.Саламацін, В.А.Салаўёў, У.А.Салаўёў, Ц.І.Салопенка, С.Р.Саннікаў, В.А.Санфірава, С.А.Саркісян, М.Д.Свінарчук, Л.С.Святашэнка, Ц.І.Святлічны, А.П.Селязнёў, М.Я.Селязнёў, У.П.Сенчанка, Ф.І.Сенчанка, В.А.Сідарэнка, Е.І.Сізінцаў, М.А.Сікорскі, П.І.Сірагоў, В.М.Сіроцін, Г.І.Скрыпнікаў, А.В.Смірноў, М.Я.Смірноў, Р.Я.Смірноў, Ф.А.Смірноў, У.С.Смятанін, Я.М.Смятнёў, І.М.Снітко, А.Н.Сталяроў, Ф.М.Стралец, С.М.Стралкоў, В.С.Стрыгуноў, Ю.К.Субоцін, В.В.Сугрын, Я.М.Сулейманаў, Б.Султанаў, В.Я.Супрун, С.Х.Суф’янаў, А.Г.Сухарукаў, У.П.Сухачоў, С.З.Сухін, Ф.А.Сцебянёў, Е.М.Сыпала, І.Ф.Сяброва, Я.М.Сялянін, У.Ф.Сямёнаў, Л.А.Сяргееў, В.В.Тамілоўскіх, Г.Е.Твауры, С.К.Токараў, А.А.Томскі, Дз.Я.Трамасаў, М.М.Трасцінскі, Р.А.Тупіцын, В.А.Турбін, С.В.Угрумаў, А.Т.Удавічэнка, М.М.Уладзіміраў, Н.З.Ульяненка, М.І.Усачоў, В.В.Фабрычнаў, Дз.К.Фалін, К.Я.Фамічова, І.П.Фанароў, В.В.Фацін, С.А.Федарэнка, Н.Н.Федуценка, П.В.Фешчанка, А.А.Філасофаў, А.Р.Філонаў, А.В.Фірсаў, М.А.Фірсаў, Я.Я.Фогель, Я.Б.Фрадкоў, М.А.Фралоў, Дз.Г.Фролікаў, І.С.Фурсенка, Э.Хаджаеў, Х.З.Хайрулін, В.Дз.Халеў, І.В.Халманаў, М.Н.Хамянкоў, С.І.Харламаў, У.М.Харытонаў, М.А.Хахлоў, М.П.Хваткоў, М.Я.Ходасаў, С.К.Хрукін, М.М.Хрыкаў, Л.І.Царэнка, С.Р.Церашкевіч, І.Р.Цюрын, М.Ф.Цяплоў, П.І.Цяраеў, М.К.Цярэшчанка, В.М.Чабатароў, М.П.Чалы, І.А.Чарнец, Р.І.Чарноў, А.Ф.Чарнышоў, І.В.Чашчарын, А.П.Чумакоў, Дз.В.Чумачэнка, Р.І.Чэрнікаў, І.С.Шабельнікаў, Ш.Шаімаў, А.С.Шалаеў, С.Е.Шалковы, А.Я.Шамшурын, І.Я.Шапавалаў, І.Р.Шарамет, В.І.Шаркоў, М.П.Шароў, П.С.Шароў, Б.А.Шахіраў, М.Ф.Шаціла, А.К.Шомін, М.М.Шохін, Р.А.Шпількоў, Ф.Г.Шунееў, Р.С.Шупік, С.І.Шулаў, У.Г.Шчогалеў, Р.І.Шыбанаў, П.В.Шысцяроў, М.М.Юдзін, Б.І.Юркін, А.С.Юрчанка, П.Д.Юрчанка, І.П.Ябараў, А.М.Ягораў, В.В.Ягораў, А.А.Якаўлеў, Г.Якубаў, А.І.Якуненка, С.Р.Янкоўскі, П.А.Ярмілаў, М.І.Яромін, С.П.Яўграфаў, М.І.Яшын.

1946. Р.Е.Аронава, А.Дз.Асадчыеў, С.Багданаў, А.М.Васільеў, М.К.Васільеў, П.С.Дакучалаў, І.М.Жмурко, А.І.Казакоў, П.А.Казленка, В.І.Касалапаў, Я.Кручкоў, Ц.А.Кучараба, А.У.Майсееў, І.А.Малікаў, К.Я.Малін, І.І.Мар’ін, Р.Ф.Махрынаў, У.А.Мілюкоў, У.А.Міхайлаў, Я.Д.Міхайлік, В.А.Мядзведзеў, І.І.Нечыпурэнка, М.Е.Півавараў, М.А.Прасвірнаў, Н.М.Распопава, М.П.Рэнц, Р.П.Сабкоўскі, А.М.Сідаровіч, В.З.Строкаў, М.Г.Сыртланава, І.Ф.Фацееў, М.І.Фясенка, А.М.Харытошкін, А.Ф.Худзякова, А.А.Царагародскі, А.Т.Цішчанка, М.П.Чэчнева, Ф.С.Шмырын, Ш.І.Шургая, С.С.Шчаглоў, А.М.Юльеў.

1948. У.С.Баскоў, Л.М.Літвінава.

1957. П.М.Гаўрылаў.

1965. У.С.Амельянюк, Ф.М.Ахлопкаў, П.Ф.Баціцкі, І.П.Казінец, А.М.Касаеў, А.М.Кіжаватаў, Я.У.Клумаў, П.А.Ротмістраў, В.М.Усаў.

1978. А.Д.Радзіеўскі, І.М.Русіянаў.

Літ.:

Герои Советского Союза: Краткий биогр. слов. Т. 1—2. М., 1987—88;

Навечно в сердце народном. 3 изд. Мн., 1984.

т. 5, с. 194

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЗАСЛУ́ЖАНЫ РАБО́ТНІК СЕ́ЛЬСКАЙ ГАСПАДА́РКІ РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойваецца высокапрафес. работнікам сельскай гаспадаркі, у т. л. работнікам фермерскіх гаспадарак, органаў дзярж. кіравання, н.-д. устаноў, прадпрыемстваў, арг-цый і аб’яднанняў, якія абслугоўваюць сельскую гаспадарку і працуюць у галіне сельскай гаспадаркі не менш як 15 гадоў, за заслугі ў павелічэнні вытв-сці і рэалізацыі с.-г. прадукцыі, забеспячэнні паспяховага функцыянавання с.-г. прадпрыемстваў. Устаноўлена законам ад 13.4.1995, прысвойваецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. З 1971 існавала званне засл. работнік сельскай гаспадаркі Беларускай ССР, якое прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР.

Заслужаныя работнікі сельскай гаспадаркі Беларускай ССР

1972. І.В.Піліпенка.

1973. І.Л.Бабіцкі, К.Дз.Балай, У.Р.Барысаў, Дз.П.Белавусаў, Н.Я.Бяляўская, Б.В.Венядзіктаў, У.П.Гаўрыленка, М.Дз.Грачышкін, В.А.Грыгор’еў, Г.Л.Дзмітровіч, М.М.Дземідзенка, І.Дз.Дульскі, І.Б.Жалток, П.І.Жукоўская, А.Г.Жураўлёў, В.У.Загароўская, Т.Дз.Кавалёва, А.Я.Каліноўскі, А.У.Караткевіч, П.Я.Карпенка, Ф.А.Касько, Н.Л.Касяновіч, У.Г.Кобрын, А.Т.Корхава, Е.Дз.Косцік, Б.І.Кулінчык, Л.І.Лявонаў, А.А.Маскоўскі, А.І.Мялешка, Н.І.Ніканава, А.Ц.Новікаў, М.Ц.Пашкоў, Л.М.Пунтус, У.Т.Самалётаў, У.Ц.Самойленка, Н.М.Сарока, М.І.Сачыўка, М.К.Светлік, В.С.Свянціцкі, А.Т.Седукова, А.Ц.Сідарэнка, А.І.Сілаева, І.А.Сініла, У.А.Сцепчапка, А.Л.Трапкоў, А.П.Удавенкаў, П.Я.Уцянаў, Н.Я.Цімафеенкава, У.І.Шаблюк, Р.І.Шавякоў, К.І.Шаплыка, З.М.Шчэрбіч, Ф.А.Яроцкі, І.П.Яршоў.

1974. І.Л.Асколкін, А.П.Бандарэнка, Дз.І.Бярозкін, М.В.Бялясаў, А.А.Гламазда, І.Д.Жаваранкаў, С.С.Сяліцкі, А.С.Осіпава, Я.Б.Фрыдлянд.

1975. А.А.Акуловіч, У.А.Амельяновіч, М.З.Асмыковіч, А.Т.Ахраменя, М.В.Баркевіч, Р.М.Басалыга, П.Р.Баярчук, С.І.Белавус, В.І.Бранавец, В.М.Будніцкая, К.П.Буснюк, М.М.Буцько, В.А.Валанцэвіч, П.Т.Валатковіч, І.А.Вараб’ёў, Г.Р.Васілеўскі, І.К.Вятушка, У.Дз.Гамеза, І.В.Ганчароў, Ф.А.Гармаш, І.І.Герасімаў, В.І.Грыдзюшка, А.В.Гурло, А.І.Дамарацкі, П.В.Дзяменцьеў, К.М.Дзям’янаў, Дз.М.Дзяржаўцаў, В.І.Жук, М.С.Жукоўскі, В.А.Зазноба, М.Д.Захараў, А.В.Змушко, І.П.Зуйкевіч, М.І.Іваноў, С.С.Каваленка, Я.М.Казлоў, М.П.Каланчук, С.Ф.Канавалаў, С.А.Карняевец, Р.Р.Касмін, І.І.Каян, А.А.Кніга, Л.П.Козел, Я.І.Козін, С.А.Комлеў, У.Ф.Коўзік, Д.А.Крыцук, К.А.Кузьміч, М.М.Купрацэвіч, Л.І.Курлючэнка, І.С.Лазовік, В.П.Лазука, Р.М.Ланец, І.Д.Лебедзеў, А.І.Ліс, К.В.Лукашэвіч, М.М.Лупееў, В.М.Лучкоўскі, У.Я.Максіменка, І.Т.Малаеў, В.А.Мацецкі, С.І.Мяжуеў, І.А.Панамар, А.В.Папок, А.І.Петрукевіч, А.Ф.Пілецкі, В.І.Пішчулін, С.С.Працько, С.П.Пыжык, І.П.Рай, І.У.Рудзько, В.С.Рулніцкі, І.П.Рудніцкі, Ю.С.Рымковіч, М.В.Сапановіч, Д.І.Сапліцкі, Л.А.Сачыўка, І.А.Спадабаеў, І.С.Сурта, В.Л.Талочка, Ф.С.Трус, В.І.Урбановіч, І.Я.Халаеў, Р.М.Халам’еў, М.Н.Храменкаў, В.І.Цагельнік, С.Я.Целяпнёў, У.Я.Цуба, А.С.Чагін, У.Ц.Чарвякоўскі, М.М.Чаркесаў, В.С.Чарнякоў, А.В.Часнакоў, К.Ф.Чыркоў, М.С.Шумчык, Н.С.Шынкароў, Р.С.Якуш, М.К.Ярошаў.

1977. С.Т.Анісаў, В.Г.Анісенка, А.А.Архіпаўскі, М.Т.Арыстава, Л С.Астаноўка, Я.В.Баранаў, К.Ф.Барысавец, М.П.Брацянкоў, З.І.Бычкова, Р.А.Варабей, Т.І.Галіца, У.С.Грынюк, І.М.Дайнека, М.І.Данілкаў, С.М.Жуковіч, М.У.Знак, В.С.Кадушкіна, Л.І.Казырын, А.Дз.Канаплянікаў, Г.М.Катляроў, Я.І.Кімстач, Ф.Я.Красінская, М.А.Крысіна, Д.І.Кудравец, І.І.Курзянкоў, А.В.Марцынкевіч, В.Р.Масюткін, М.М.Мельнік, В.С.Мілеўскі, К.П.Місюк, К.І.Пазняк, П.С.Палто, А.Ф.Рапецкая, Б.М.Сак, Л.В.Сакоўскі, І.П.Салёнаў, І.М.Саўко, В.А.Сідаровіч, Н.С.Скамарохава, В.І.Снапкова, Л.І.Сыса, А.К.Усава, Б.М.Фунцікаў, А.М.Ходас, А.М.Шаўчурка, А.П.Шуткін, А.П.Шыбека.

1978. А.Т.Анішчанка, Л.Ц.Батвінёнак, І.С.Гатоўскі, І.В.Грынашкевіч, А.М.Дудук, Б.М.Жураўль, М.Дз.Іванова, Г.К.Іваноў, Ф.Б.Ненартовіч, М.П.Пазднякова, А.А.Патапікін, У.П.Самсонаў, В.К.Старавойтаў, Л.Ф.Сычова, У.І.Урбан, Ф.І.Чэрнікаў.

1979. В.С.Ждановіч, В.Ф.Карманаў, В.П.Махлай, А.В.Пятрова, І.І.Савенка, Р.А.Сініцына, У.Ф.Скрыцкі, М.К.Снегіроў, Л.І.Хітрун, В.П.Цімашэнка.

1980. А.А.Валадзько. А.П.Жыбуль, М.П.Жыдаль, І.І.Лазарчук, І.Е.Мядзведзеў, Я.У.Рудэнка, У.М.Рэпкін, Л.І.Сарокіна.

1981. А.С.Гераскін, Л.Я.Падымака, І.І.Сяргееў.

1982. М.К.Андрасюк, М.А.Германовіч, К.К.Кавалёва, Т.І.Капчонкава, В.І.Каравай, Н.К.Лапука, Г.Ц.Новікаў, А.А.Пакала, Р.С.Самцова, А.К.Халенкава.

1983. Н.І.Барадаценка, М.Ф.Дзехцярова, К.А.Карабко, У.У.Конан, Я.Ф.Кульгавеня, Э.Я.Ляшнеўскі, Ф.У.Мірачыцкі, А.К.Петрушкевіч, М.І.Сідарэнка, Ф.А.Скудная, Н.В.Тарасевіч. 1984. М.А.Магучы.

1985. В.І.Арцюшэўская, Н.М.Бакун, Н.У.Бутрымовіч, А.М.Бухаўка, І.Я.Бяспалых, А.Я.Васільеў, А.К.Віцкоўскі, В.А.Галінская, П.І.Гамза, Ю.І.Гурыновіч, У.А.Давыдаў, І.К.Даніловіч, М.У.Жук, С.А.Жукоўская, П.А.Жушма, С.П.Зяневіч, Л.І.Кадлубовіч, Л.М.Казакова, Г.У.Казляк, М.М.Кандаулаў, В.М.Каравай, Я.П.Каспяровіч, У.М.Клімовіч, М.А.Кляпец, І.С.Ключынскі, А.Т.Кобрусеў, В.Я.Лапушынскі, А.В.Ляснічы, А.В.Майсевіч, С.М.Мурашкін, У.І.Мядзведзеў, Г.У.Налівайка, М.І.Ніканчык, М.П.Панасенка, У.І.Панкратаў, Н.А.Панцялеева, Н.А.Пархоменка, М.У.Раманчык, Г.І.Расолава, М.А.Рэмізанава, К.С.Савановіч, М.П.Смаляк, Б.І.Таракан, С.В.Тарасава, М.І.Уласік, Т.С.Федасенка, Т.А.Шаўчэнка, Р.К.Шпакаў, М.С.Шыракапыт, М.Л.Яркевіч.

1986. І.С.Барыскін, В.У.Барысюк, А.М.Беза, Э.І.Бербаш, М.Дз.Варабей, І.І.Дзяміда, З.У.Дубінка, Я.М.Дудкевіч, Ю.І.Жураўская, В.Б.Жаўнова, А.Р.Зарэмскі, В.С.Кавалёва. Р.Я.Капчыкава, У.П.Кемежук, У.М.Коршунаў, Я.І.Кудзінаў, А.М.Ладзюкоў, Я.І.Лявіцкая, Ф.М.Мардухай, Ф.І.Маскаленка. Я.В.Машарскі, Н.А.Мельнікава, Л.П.Новік, Н.В.Паўлючкова, В.С.Прэнза, А.У.Пяхота, В.І.Развадоўскі, А.Ф.Раманюк, А.І.Русак, В.І.Савіцкі, М.В.Саленік, В.М.Сваток, Ф.А.Сякацкі, С.В.Трусевіч. І.Я.Харашкевіч, І.Г.Хільмановіч, Л.П.Цэд, Я.С.Чарняўская, Г.Р.Шантаровіч, М.Е.Шчарбіна, Л.А.Шыдлоўская, В.К.Шынкевіч.

1987. У.А.Баум, Дз.С.Ляшук, В.Я.Расянкова.

1988. В.І.Бабушкіна, П.В.Галадко, Н.А.Гладышава, А.М.Зінкевіч, Т.В.Конан, М.М.Міндзюкевіч, Г.І.Няфёдава, Н.І.Сянчыла.

1989. А.В.Караткевіч, В.М.Котаў, Ф.А.Наркевіч, В.А.Тарасюк, А.Л.Фрыдман.

1990. У.А.Быкаў, Р.Р.Гарашчэня, Л.А.Дазорцаў, У.С.Кітаеў, Я.С.Ліўшыц, І.З.Майдзін, І.Ф.Новікаў, В.А.Папкоў, Э.А.Пятровіч, П.М.Шарснёў.

1991. Р.П.Бараноўскі, І.В.Геведзе, А.П.Герасімаў, У.І.Дубоўскі, М.Н.Кананчук, М.Дз.Лянкевіч, Ч.І.Рынкевіч, М.І.Рэдказубаў, М.У.Саўчык, М.Ц.Славашэвіч, Ф.П.Цыганоў, А.А.Яроменка.

1992. П.М.Бацяноўскі, З.Д.Гільман, П.С.Жукава, В.А.Матусевіч, І.І.Мікановіч, В.М.Шарэшык.

1993. М.С.Герасімук, П.М.Заяц, Н.І.Мілановіч, А.І.Паўлоўскі, А.С.Скакун.

1994. А.І.Антановіч, А.А.Багушэвіч, Л.І.Бярдзічавец, Г.І.Віяленцій, Я.М.Вырко, В.П.Груша, А.М.Жук, А.К.Захарэвіч, М.А.Канстанцінаў, М.А.Карчміт, М.А.Мароз, М.У.Нячаеў, М.С.Пронька, К.У.Рахатка, У.В.Савашынскі, М.Т.Смалянка, В.П.Яцкевіч.

1995. В.С.Кашуй, К.К.Курыловіч, Л.П.Навуменка, І.І.Плаўскі, М.А.Расолька, У.І.Урбан, Б.М.Шапіра.

1996. Я.А.Бухавецкі, І.А.Голуб, У.І.Крамко, Л.С.Майсееў, У.В.Рудзянок. У.Ч.Серахан, К.С.Шкраба.

1997. С.У.Сабко, Дз.І.Самусік, Г.Ф.Скакун, Я.П.Разнічэнка.

т. 6, с. 566

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

МАСТАЦТВАЗНА́ЎСТВА,

1) у шырокім сэнсе — комплекс грамадскіх навук, які вывучае мастацтва: яго асобныя віды, заканамернасці развіцця, сукупнасць пытанняў зместу і формы маст. твораў, маст. культуру грамадства ў цэлым. Уключае літаратуразнаўства, музыказнаўства, тэатразнаўства, кіназнаўства. Уяўляе сабой адзінства тэорыі, гісторыі мастацтва, мастацкай крытыкі. Тэорыя мастацтва вывучае метады творчага працэсу, прынцыпы кампазіцыйнай і маст. формы, адзінства вобразнага зместу і выяўл. сродкаў, заканамернасці эстэт. ўспрыняцця твораў мастацтва, сінтэз розных відаў мастацтва, узаемасувязі колеру, матэрыялу і інш. Гісторыя мастацтва даследуе агульныя заканамернасці развіцця сусв. мастацтва ад першабытнасці да сучаснасці, мастацтва асобных кантынентаў, рэгіёнаў, краін, творчасць розных суполак, аб’яднанняў, асобных майстроў у розныя эпохі і перыяды.

2) У вузкім сэнсе — навука пра пластычныя мастацтвы, архітэктуру, дызайн і тэхн. эстэтыку. Даследуе маст. творчасць, дае яе эстэт. ацэнку і навук. аналіз, спрыяе эстэт. выхаванню грамадства. У структуры М. вылучаюць раздзелы: іканаграфія, сацыялогія мастацтва, псіхалогія мастацтва, музеязнаўства, рэстаўрацыя і ахова помнікаў (гл. Ахова гісторыка-культурнай спадчыны) і інш. Звязана з філасофіяй, археалогіяй, нумізматыкай, геральдыкай і інш. навукамі.

Элементы М. вядомы са старажытнасці і разглядаліся ў кантэксце філасофій, л-ры, багаслоўя, гіст. хронік, практычных кіраўніцтваў па рамёствах. Першыя вядомыя вучэнні пра мастацтва распрацоўваліся ў Стараж. Грэцыі Арыстоцелем і Платонам. Пытанні стылістыкі, іканаграфіі, тэхнікі закраналі ў сваіх трактатах скульпт. Паліклет, жывапісцы Еўфранор, Апелес, Памфіл, эвалюцыю грэч. жывапісу — першыя гісторыкі мастацтва Дурыс і Ксенакрат. Апісанні маст. твораў рабілі падарожнікі Палемон і Паўсаній. Больш цэласны і універсальны характар мелі маст. трактаты Стараж. Рыма. Эстэт. зварот да грэч. мастацтва сцвярджалі Цыцэрон і Квінтыліян, прынцыпы ўзаемасувязі арх. формы і буд. канструкцыі — Вітрувій, помнікі мастацтва апісваў Пліній Старэйшы. Здабыткі архітэктуры і мастацтва Усходу змяшчаюць трактаты стараж. і сярэдневяковай Індыі («Чытралакшана», «Шылпашастра», «Манасара», 1—12 ст.), Кітая (Се Хэ, Ван Вэй, Го Сі, 5—11 ст.), Японіі (Нісікава Сукэнобу, Сіба Какана, Кацусіка Хакусай, 18—19 ст.) і інш., краін ісламу (Султан Алі Мешхедзі, Дуст Мухамад, Казі-Ахмед, Садыгі-бек Афшар, 16 — пач. 17 ст.) і інш. У раннім хрысц. мастацтве эстэтыку «хараства свету і майстэрства творцы» распрацоўваў тэолаг Аўгусцін (4—5 ст.).

Пытанні эстэтыкі візант. рэліг. мастацтва закраналі багасловы Іаан Дамаскін і Феодар Студыт (8—9 ст.), якія сцвярджалі яго вял. ролю як матэрыяльнага пасрэдніка да першавобраза — Божага свету. У 12 ст. трактат пра выяўл. і дэкар. мастацтва напісаў Тэафіл (Германія). У 13 ст. ў Францыі цэласную сістэму хрысц. мастацтва стварыў Фама Аквінскі, суадносіны прапорцый у гатычным мастацтве распрацаваў Вілар дэ Анекур. Важным этапам у станаўленні М. стала эпоха Адраджэння. Гуманіст. ідэалы ант. традыцыі ў мастацтве, прызнанне ў асобе мастака творцы сцвярджаў італьянец Ч.Чэніні («Трактат пра жывапіс», 14 ст.). У 15 ст. акцэнт на навук. прынцып спасціжэння свету і чалавека закладзены ў працах італьянцаў Л.Гіберці («Каментарыі»), Л.Б.Альберціні (работы пра жывапіс, архітэктуру і скульптуру), Франчэска ды Джорджа (пра арх. прапорцыі), А.Філарэтэ («Трактат пра архітэктуру») і інш. У 16 ст. мастацтвазнаўчыя ідэі ў Італіі выказвалі Леанарда да Вінчы (сумяшчаў тэарэтычныя, ідэйна-вобразныя і метадычныя мэты мастацтва), П.Арэціна (адзін з першых крытыкаў венецыянскага жывапісу), Дж.Віньёла, Д.Барбара, С.Сермо, А.Паладыо (распрацоўваў у архітэктуры рэнесансавую ордэрную сістэму на аснове ант.), у Германіі — А.Дзюрэр («Чатыры кнігі пра прапорцыі чалавека», 1528, і інш.), у Нідэрландах — К. ван Мандэр (біяграфіі нідэрл. жывапісцаў). Вял. ўклад у развіццё М. зрабіў італьянец Дж.Вазары («Жыццеапісанні найбольш вядомых жывапісцаў, скульптараў і дойлідаў», 1550). У 17 ст. пашырылася колькасць трактатаў, аглядаў і апісанняў, прысвечаных мастакам і творам мастацтва розных часоў. У Італіі Дж.П.Белоры распрацаваў тэарэт. прынцыпы класіцызму («Жыццеапісанні сучасных жывапісцаў, скульптараў, архітэктараў», 1672). Першы слоўнік тэрмінаў выяўл. мастацтва склаў Ф.Бальдынучы (Італія). Жывапіс класіцызму даследаваў А.Феліб’ен, архітэктуру — Ф.Бландэль (абодва Францыя). Ант. мастацтва даследаваў англічанін Ф.Юніус («Пра жывапіс старажытных». 1637), раннехрысціянскае — італьянец А.Бозіо («Падземны Рым», 1634), праблемы каларыту — француз Р. дэ Піль («Да дыскусіі пра каларыт», 1673; «Асновы курса жывапісу», 1708), італьянец М.Баскіні («Скарбы венецыянскага жывапісу», 1684) і інш. У 18 ст. М. склалася як самаст. навука ў работах І.Вінкельмана (Германія), які паказаў развіццё ант. мастацтва як адзіны працэс змены маст. стыляў, звязаны з эвалюцыяй грамадства і дзяржавы («Гісторыя старажытнага мастацтва», 1763), англічан У.Чэмберса (даследаваў англ. готыку), У.Хогарта («Аналіз хараства», 1754), французаў Ф.Феліб’ена, К.Ф.Кейлюса («Зборы егіпецкіх, этрускіх, грэчаскіх і рымскіх старажытнасцей», т. 1—7, 1767), італьянцаў Л.Ланцы (апісанні жыцця і творчасці італьян. жывапісцаў з часоў антычнасці), Ф.Міліцыа («Запіскі пра антычных і новых дойлідаў», 1781; «Слоўнік мастацтва», 1787) і інш. У перыяд Асветніцтва ў работах Д.Дзідро зарадзілася прафес. маст. крытыка («Салоны», 1759—81, энцыклапедычныя артыкулы і інш.). Ням. філосаф Г.Лесінг увёў тэрмін «выяўленчыя мастацтвы» і прааналізаваў іх спецыфіку. У 19 ст. на развіццё М. ўплывалі эстэт. канцэпцыі ням. філосафаў І.Канта, Ф.Шэлінга, А. і Ф. Шлегеляў, Г.Гегеля і інш. Пераадольваліся канцэпцыі класічных маст. норм, распрацаваных Г.Меерам (Германія) і А.К.Катрмерам дэ Кенсі (Францыя). Новы погляд на свабоду творчасці і індывідуалізму ўнеслі рамантыкі Дж.Констэбл (Англія), Э.Дэлакруа, Ш.Бадлер (Францыя) і інш. У Германіі першыя спробы стварэння ўсеагульнай гісторыі мастацтва зрабілі Ф.Куглер, К.Шназе, А.Шпрынгер. У Францыі развівалася крытыка дэмакр. кірунку, што выступала ў абарону рэалізму (Т.Тарэ і інш.). Вял. ролю адыгралі эстэт. погляды англічаніна Дж.Рэскіна, які імкнуўся адрадзіць гармонію з прыродай і маст. традыцыі сярэднявечча. У канцы 19 ст. ў еўрап. М. абвастрылася барацьба з кансерватыўнай тэндэнцыяй непрыняцця новых маст. кірункаў (імпрэсіянізм, сімвалізм, сезанізм і інш). У Расіі першыя трактаты пра архітэктуру (П.Яропкін, І.Корабаў, М.Зямцоў) і выяўл. мастацтва (І.Урванаў, П.Чакалеўскі і інш.) з’явіліся ў 18 ст. У 19 ст. цікавасць да гісторыі нац. мастацтва выявілася ў творах І.Акімава, П.Свіньіна, І.Снегірова, А.Вастокава, А.Пісарава. У 20 ст. стылістычны аналіз мастацтва зрабіў І.Грабар, візант. мастацтва і хрысц. іканаграфію даследавалі Дз.Айналаў, Н.Кандакоў, усеагульную гісторыю мастацтва — А.Бенуа, І.Цвятаеў, Б.Фармакоўскі. Важны ўклад у развіццё сав. М. зрабілі М.Алпатаў, Н.Гершэнзон-Чагадаева, Грабар, Ю.Колпінскі, В.Лазараў, Г.Недашывін, В.Палявой, Г.Вагнер, Б.Рыбакоў, Дз.Сараб’янаў, А.Фёдараў-Давыдаў, У.Стасаў, У.Фаворскі і інш. Вял. ўклад у развіццё М. зрабілі Г.Апалінэр, А.Англіўель дэ Ла Бамель, Т.Бюрале, Д.Габары (Францыя), Ф.Вікгоф і М.Дворжак (Аўстрыя), А. і Л. Вентуры, А.Баларын. Л.Белозі (Італія), Я.Беластоцкі (Польшча), Я.Гамолка (Чэхія), Э.Панофскі (ЗША), Э.Боўнес (Вялікабрытанія) і інш. Сярод тэарэтыкаў сучаснага мастацтва — К.Малевіч (Расія), У.Страмінскі (Беларусь—Польшча), П.Мондрыян (Нідэрланды), Ле Карбюзье (Францыя) і інш. Сучаснае М. ахоплівае шырокае кола праблем мастацтва ўсіх эпох і краін, мае развітую метадалогію, апіраецца на філас.-эстэт. думку, грамадскія і дакладныя навукі. Сярод кірункаў — іканалогія (Э.Папофскі), даследаванне структуры помнікаў (П.Франкастэль), псіхалогія творчасці (Э.Гомбрых), псіхааналіз (Э.Крыс).

На Беларусі першыя звесткі і выказванні пра мастацтва трапляюцца ў «Словах» Кірылы Тураўскага (11 ст.), прадмовах і пасляслоўях Ф.Скарыны да ўласных выданняў (16 ст.), некат. прамовах-пропаведзях і трактатах Сімяона Полацкага (17 ст.). Вывучэннем бел. мастацтва ў 19 ст. займаліся пераважна прафес. мастакі, якія напісалі шэраг прац мастацтвазнаўчага характару: К.Ельскі (трактат «Аб сувязі архітэктуры, скульптуры і жывапісу», 1822), А.Шэмеш («Успаміны пра Дамеля», 1845), В.Смакоўскі («Валенты Ваньковіч», 1845), А.Ромер (вывучаў бел. нар. дэкар.-прыкладное мастацтва, падрыхтаваў навук. публікацыю пра слуцкія паясы), а таксама У.Сыракомля (апісаў маст. творы, якія знаходзіліся ў 19 ст. ў храмах Мінска) і інш. Матэрыялы пра бел. мастацтва змяшчаў час. «Атэнэум», што выдаваўся ў Вільні. У 1920-я г. ў перыяд. друку з’яўляліся даследаванні пра гравюры ў выданнях Скарыны і В.Вашчанкі, выдадзены «Нарысы па гісторыі беларускага мастацтва» М.Шчакаціхіна, перакладзены працы ням. мастацтвазнаўца А.Іпеля, прысвечаныя самабытнасці бел. мастацтва. Манаграфіі пра набіванку (крашаніну) выдалі А.Шлюбскі і І.Фурман, пра гравюры С.Юдовіна — Фурман, пра мастакоў Віцебска — І.Гаўрыс. Вял. ролю ў развіцці бел. М. адыграў Інстытут беларускай культуры і дзейнасць аднаго з яго заснавальнікаў — Шчакаціхіна. Матэрыялы па праблемах мастацтва змяшчалі час. «Искусство», «Полымя», «Маладняк», «Трыбуна мастацтва», у 1930-я г. — газ. «Літаратура і мастацтва», час. «Чырвоная Беларусь», «Мастацтва і рэвалюцыя». У Зах. Беларусі тэарэт. працы па эстэт. задачах мастацтва пісаў Ф.Рушчыц, па тэорыі фотамастацтва — Я.Булгак. У «Нарысах па гісторыі выяўленчага мастацтва Беларусі» (1940) зроблена спроба вызначыць асн. этапы развіцця бел. выяўл. мастацтва і даць характарыстыку творчасці вядучых мастакоў. З канца 1940-х г. вывучэнне бел. мастацтва вядзецца планамерна і мэтанакіравана. Важнае значэнне ў развіцці бел. М. мела стварэнне Інстытута мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору Нац. АН Беларусі, Нацыянальнага мастацкага музея Беларусі, Беларускай акадэміі мастацтваў і інш. Вял. ўклад у развіццё бел. М. зрабілі А.Аладава, М.Арлова, А.Воінаў, Н.Высоцкая, В.Гаўрылаў, П.Герасімовіч, Л.Дробаў, І.Елатомцава, В.Жук, Ю.Карачун, М.Кацар, А.Лявонава, А.Лакотка, П.Масленікаў, М.Нікалаеў, М.Раманюк, Я.Сахута, А.Сурскі, У.Чантурыя, В.Церашчатава, Т.Чарняўская, Р.Шаура, В.Шматаў, Ю.Якімовіч, М.Яніцкая і інш. Праблемы розных відаў мастацтва даследавалі і даследуюць А.Атраховіч, М.Баразна, В.Буйвал, Л.Вакар, П.Васілеўскі, Э.Вецер, Т.Габрусь, Т.Гаранская, В.Гаршкавоз, М.Гугнін, В.Каваленка, П.Карнач, Б.Крэпак, А.Кулагін, В.Лабачэўская, Б.Лазука, Л.Лапцэвіч, Л.Налівайка, Э.Петэрсон, І.Паньшына, А.Пікулік, У.Пракапцоў, Э.Пугачова, У.Рынкевіч, Г.Сакалоў-Кубай, Л.Салавей, А.Сяліцкі, В.Трыгубовіч, Н.Трыфанава, Л.Фінкельштэйн, М.Цыбульскі, М.Шамшур, А.Ярашэвіч і інш. Артыкулы па гісторыі і тэорыі мастацтва, нарысы пра творчасць мастакоў, агляды выставак друкуюцца ў час. «Мастацтва», «Беларусь», «Маладосць», «Нёман», альманаху «Запіскі Беларускай акадэміі мастацтваў» (з 1998), газ. «Культура», штотыднёвіку «Літаратура і мастацтва» і інш.

Літ.:

Базен Ж. История истории искусства: От Вазари до наших дней: Пер. с фр. М., 1995;

Беларускае сучаснае мастацтвазнаўства і крытыка: Прабл. адаптацыі да новых рэальнасцей. Мн., 1998.

Я.Ф.Шунейка.

т. 10, с. 198

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

РАМА́Н (франц. roman, ням. Roman, ад лац. romanus рымскі; у часы позняга сярэдневякоўя — твор, напісаны на раманскай мове),

празаічны (часам вершаваны) твор; жанр эпічнай л-ры (гл. Эпас). У аснове Р. ляжыць аповед пра прыватны лёс чалавека ў грамадстве і ў свеце. Р. ўласціва свабодная празаічная форма апавядання, спалучэнне высокай патэтыкі з празаічна-прыземленым паказам жыцця, арган. зліццё эпасу, драмы і лірыкі. Мае розныя формы аповеду: апавяданне ад першай асобы — сказавая форма; дыялагічная форма і аб’ектыўнае апавяданне ад трэцяй асобы. Як эпічная форма л-ры, Р. убірае, сінтэзуе і ўзнаўляе шматгранны свет жывой і нежывой прыроды, паказвае ўсё багацце складаных падзей і вострых жыццёвых сітуацый, што рэалізуюцца праз паводзіны людзей, іх учынкі (выяўляюцца ў дыялогах), у паглыбленым даследаванні ўнутр. свету чалавека. Р. даступна адлюстраванне сац. структуры грамадства, паказ гіст. мінулага народа, маст. аналіз глыбінь чалавечага інтэлекту і псіхікі, узнаўленне нораваў і побыту, стварэнне жывапісных карцін прыроды. У цэнтры гэтага маст. цэлага знаходзіцца чалавек, які з’яўляецца ядром той маст. сістэмы, што называецца Р. Уся гісторыя Р. — гэта гісторыя маст. выяўлення, асэнсавання і спасціжэння сутнасці і характару ўзаемаадносін чалавека і грамадства, чалавека і свету прыроды. Само ж маст. асэнсаванне ў Р. абумоўлена як статусам рэальнай асобы, сац. прыроды грамадства, характарам узаемаадносін грамадства і асобнага чалавека, так і ступенню навук. спасціжэння сац. структуры грамадства і прыроднай сутнасці чалавека.

Р. узнік у антычнай л-ры, выкарыстаўшы быт. варыянты традыц. міфічных сюжэтаў («Дафніс і Хлоя» Лонга, «Залаты асёл» Апулея, «Эфіопіка» Геліядора). У сярэднія вякі раманныя тэндэнцыі і асаблівасці нёс у сабе рыцарскі раман, у якім гал. месца адводзілася аналізу псіхалогіі рыцара, які гераічна змагаўся дзеля асабістай славы і праслаўлення каханай. У 16 ст. на бел. мову перакладзены рыцарскія раманы «Аповесць пра Баву», «Аповесць пра Трышчана». У 17 ст. створаны Р. «Дон Кіхот» М.Сервантэса, звязаны з ідэйна-філас. пошукамі, з духам эпохі. Гэты твор разам з Р. «Гарганцюа і Пантагруэль» Ф.Рабле сталі папярэднікамі пазнейшага рэаліст. Р. Новая хваля гуманіст. ідэй у эпоху Асветніцтва (асабліва 18 ст.) стварыла спрыяльныя ўмовы для творчасці раманістаў розных літ. кірункаў і індывідуальнасцей (Д.Дэфо, А.Р.Лесаж, А.Ф.Прэво, Ж.Ж.Русо, С.Рычардсан, Дж.Свіфт). Станаўленню рэаліст. Р. садзейнічалі В.Скот, Т.Смолет, Г.Філдынг. У 19 ст. асн. жанрам л-ры становіцца рэаліст. Р. У творчасці А.Бальзака, В.Гюго, Ч.Дзікенса, Э.Заля, Г.Мапасана, Стэндаля, У.Тэкерэя, Г.Флабера, рус. раманістаў М.Гогаля, Ф.Дастаеўскага, Л.Талстога, І.Тургенева Р. дасягнуў найвышэйшага маст. ўзроўню, шырока выявіў свае жанравыя магчымасці, ідэйна-тэматычнае і жанравае багацце. У 20 ст. Р. развіваўся, удасканальваўся, набываў рэаліст. традыцыі ў творчасці Дж.Голсуарсі, Г.Уэлса, Г.Грына, Ч.П.Сноу, С.Моэма, А.Франса, Р.Ралана, Р.Мартэна дзю Гара, Ф.Марыяка, Дж.Лондана, Т.Драйзера, Ф.С.Фіцджэральда, Э.Хемінгуэя, У.Фолкнера, Дж.Э.Стэйнбека, Т. і Г. Манаў, Э.М.Рэмарка, Г.Бёля, Г.Граса, Х.Лакснеса, С.Лагерлёф, Я.Гашака і інш. Рэаліст. традыцыі Р., падпарадкаваныя сацыяліст. ідэям, развівалі М.Горкі, А.Талстой, М.Шолахаў, Л.Лявонаў, А.Фадзееў, Ю.Бондараў. У 2-й пал. 20 ст. ў сусв. літ. працэс актыўна ўвайшоў лацінаамерыканскі Р. (М.А.Астурыяс, А.Карпенцьер, Х.Картасар, Г.Гарсія Маркес). Адначасова ўзнікалі мадэрнісцкія (Дж.Джойс, Ф.Кафка, М.Пруст; гл. ў арт. Мадэрнізм) і экзістэнцыялісцкія (Ж.П.Сартр, А.Камю) плыні Р. Трансфармацыю жанру зазнаў Р. у тэорыі і практыцы аўтараў «новага рамана». У канцы 20 ст. для Р. характэрна выкарыстанне міфалагічных сюжэтаў і вобразаў, стварэнне сімвалічных сітуацый, імкненне да ўзбуйнення і завастрэння ідэйнага зместу, надання твору абрысаў прыпавесці (Абэ Коба, Веркор, У.Голдынг, Гарсія Маркес, М.Фрыш). Сучасны Р. знаходзіцца ў стане актыўнага творчага ўзаемадзеяння розных рэаліст. і мадэрнісцкіх тэндэнцый.

Бел. Р. узнік у 20 ст. на глебе рэв. руху, барацьбы народа за сац. і нац. вызваленне, на хвалі сцвярджэння чалавекам сваёй нац. і чалавечай годнасці. Яго ўзнікненне і развіццё мае выразна акрэсленую грамадска-сац. абумоўленасць. Першыя творы раманнага жанру ў бел. л-ры: 1-я ч. рамана Ц.Гартнага «Сокі цаліны» «Бацькава воля» (1916), Ядвігіна Ш. «Золата» (1920, незаконч.), 1-я ч. трылогіі Я.Коласа «На ростанях» «У палескай глушы»; яго Р. у вершах «Новая зямля» (абодва 1923). Усе гэтыя Р. створаны на грунтоўнай жыццёвай аснове, маюць сац.-быт. характар, актыўнага рэальнага героя. На хвалі рэв. пераўтварэнняў у грамадстве, актывізацыі духоўнага жыцця створаны Р. «Сцежкі-дарожкі» (1927), «Вязьмо» (1932) М.Зарэцкага, «Зямля» (1928), «Бацькаўшчына» (1931), «Трэцяе пакаленне» (1935) К.Чорнага, «Драпежнікі» (1928—30, незаконч.) Я.Нёманскага, «Запіскі Самсона Самасуя» А.Мрыя, «Амок» Я.Маўра, «Сын» (усе 1929), «Салаўі святога Палікара» (1940) Р.Мурашкі, «Язэп Крушынскі» З.Бядулі (кн. 1—2, 1929—32), «Мядзведзічы» (кн. 1, 1932) К.Крапівы, «Віленскія камунары» (1933, апубл. 1963), «Камароўская хроніка» (1937, апубл. 1966) М.Гарэцкага, «Пустадомкі» (1933—35, апубл. 1990) Л.Калюгі, «Праз гады» П.Галавача, «На чырвоных лядах» (абодва 1934) М.Лынькова, «Калі ўзыходзіла сонца» (1935—36, апубл. 1957) С.Баранавых, «Будучыня» (1938) Э.Самуйлёнка. Як самы малады жанр нац. л-ры, Р. імкнуўся стаць сапраўдным люстрам нар. жыцця, узбагачаўся тэматычна і стылёва, паглыбляўся філасофска і псіхалагічна, больш актыўна выяўляў адносіны аўтара да жыцця і часу. Побач з cau.-быт. з’яўляецца сатыр. Р., прыгодніцкі Р., Р. з глыбокім псіхал. пранікненнем у чалавечыя характары, з панарамна-эпапейным даследаваннем жыцця. Асаблівая роля ў станаўленні і развіцці бел. Р. належыць К.Чорнаму. Яго герой увасабляе не толькі ўвесь свет і сваю прыналежнасць да гэтага свету, адказнасць за яго. У звычайным бел. мужыку К.Чорны бачыць увасабленне і Эжэні Грандэ, і Івана Карамазава, і Андрэя Балконскага. К.Чорны надаў нац. Р. эпічную і філас. сталасць, паглыбіў маст. гістарызм і псіхалагізм: «Вялікі дзень» (1941—44, нясконч., апубл. 1947), «Пошукі будучыні» (1943, апубл. 1950), «Млечны шлях» (1944, апубл. 1954).

Рэпрэсіі 1930-х г., Вял. Айч. вайна і гады ням.-фаш. акупацыі, пасляваен. часы жорсткай ідэалаг. рэгламентацыі і дыктату на дзесяцігоддзі парушылі нармальнае развіццё Р. Нават лепшыя творы тых гадоў (І.Шамякін «Глыбокая плынь», 1947—48, «У добры час», 1953, «Крыніцы», 1956; І.Мележ «Мінскі напрамак», 1950—52, П.Пестрак «Сустрэнемся на барыкадах», 1951—54; М.Лынькоў «Векапомныя дні», 1958) нясуць на сабе адзнакі зададзенасці, схематызму, спрошчанасці, ідэалізацыі.

У 1960-я г. пачаўся новы перыяд у развіцці бел. Р. Ён становіцца гал. жанрам л-ры. Р. сталі эстэтычна падуладныя гісторыя і сучаснасць, трагедыя і высокія ўзлёты чалавечага духу, падзеі выключныя і звычайны будзень, сац. канфлікты, штодзённыя адносіны людзей, паэзія прыгожых асабістых узаемаадносін, чароўны свет прыроды. Ва ўмовах грамадскіх сац. змен у 2-й пал. 1950-х г. Р. па-новаму асэнсоўваў і пераасэнсоўваў далёкую і больш блізкую гісторыю, шукаючы там адказ на надзённыя пытанні. З’явіліся разгорнутыя шматтомныя эпічныя палотны Мележа («Людзі на балоце», 1961; «Подых навальніцы», 1965; «Завеі, снежань», 1976), М.Лобана («На парозе будучыні», 1961; «Шэметы», 1963, «Гарадок Устронь», 1967—68), А.Чарнышэвіча («Засценак Малінаўка», 1961—64), В.Адамчыка («Чужая бацькаўшчына», 1977; «Год нулявы», 1982; «І скажа той, хто народзіцца», 1985; «Голас крыві брата твайго», 1990). Натхнёны сучаснасцю, Р. сягае і ў далёкую гісторыю, шукаючы там прыклады высокага служэння радзіме і народу (У.Караткевіч «Каласы пад сярпом тваім», 1965, «Хрыстос прызямліўся ў Гародні», 1966, «Чорны замак Альшанскі», 1979; А.Лойка «Францыск Скарына, або Сонца Маладзіковае», 1990; Г.Далідовіч «Кліч роднага звона», 1997). Р. звярнуўся найбольш да падзей Вял. Айч. вайны. Жорсткая праўда, драматызм і трагізм гучання, сцвярджэнне высокіх духоўных якасцей, адмаўленне вайны ў творах Я.Брыля «Птушкі і гнёзды» (1963), В.Быкава «Знак бяды» (1982), «Кар’ер» (1986), Шамякіна «Зеніт» (1987), І.Навуменкі «Сасна пры дарозе» (1962), «Вецер у соснах» (1967), «Сорак трэці» (1973), «Смутак белых начэй» (1979), І.Чыгрынава «Плач перапёлкі» (1970), «Апраўданне крыві» (1976), «Свае і чужынцы» (1983), «Вяртанне да віны» (1992), Б.Сачанкі «Вялікі Лес» (1979—83), М.Аўрамчыка «Падзямелле» (1983). Творчасць Быкава тыпамі герояў, звычайнасцю і прастатой узноўленых драм. і трагічных падзей, стрымана-аналітычнай манерай аповеду развівае магутную празаічную плынь, пачатую К.Чорным. Творы Шамякіна «Сэрца на далоні» (1963), «Снежныя зімы» (1968), «Атланты і карыятыды» (1974), «Вазьму твой боль» (1978), І.Пташнікава «Мсціжы» (1970), «Алімпіяда» (1984), В.Карамазава «Пушча» (1978), В.Казько «Неруш» (1981), «Бунт незапатрабаванага праху» (2000), Далідовіча «Гаспадар-камень» (1984), «Заходнікі» (1992), А.Кудраўца «Сачыненне на вольную тэму» (1984), А.Карпюка «Карані» (1986), Н.Гілевіча «Родныя дзеці» (1985), М.Кусянкова «Явар з калінаю» (1994), «Арляк і зязюля» (1997) узнімаюць розныя праблемы, закранаюць розныя сферы нар. жыцця. Р. набыў жанравую сталасць і стылявую разнастайнасць, узбагаціў нац. традыцыі і зрабіў наватарскія адкрыцці. Побач з шырокімі эпічнымі палотнамі, што закранаюць розныя сферы нар. жыцця (Мележ, Лобан, Караткевіч), развіваецца Р. сац.-псіхалагічны (Пташнікаў, Кудравец), Р. лёсу (Брыль, Быкаў, Казько), Р. гісторыка-біягр. (Лойка, В.Коўтун), навукова-фантаст. (В.Гігевіч), раман-падзея (Шамякін, А.Асіпенка). Сучасны бел. Р. знаходзіцца ў пошуку новых філас. ідэй, характараў, жанравых магчымасцей.

Літ.:

Белинский В.Г. Разделение поэзии на роды и виды // Собр. соч. М., 1978. Т. 3;

Грифцов Б.А. Теория романа. М., 1927;

Чичерин А.В. Возникновение романа-эпопеи. М., 1958;

Фокс Р. Роман и народ: Пер. с англ. М., 1960;

Декс П. Семь веков романа: Пер. с фр. М., 1962;

Судьбы романа. М., 1975;

Кожинов В.В. Происхождение романа. М., 1963;

Бахтин М.М. Вопросы литературы и эстетики. М., 1975;

Днепров В. Черты романа XX в. М.; Л., 1965;

Адамовіч А.М. Беларускі раман. Мн., 1961;

Яго ж. Горизонты белорусской прозы. М., 1974;

Дзюбайла П.К. Беларускі раман.

Гады 70-я. Мн., 1982; Беларуская савецкая проза: Раман і аповесць. Мн., 1971; Каваленка В.А., Мушынскі М.І., Яскевіч А.С. Шляхі развіцця беларускай савецкай прозы. Мн.,1972; Матрунёнак А.П. Псіхалагічны аналіз у сучасным беларускім рамане. Мн., 1972; Яго ж. Псіхалагічны аналіз і станаўленне беларускага рамана. Мн., 1975; Жураўлёў В.П. Якуб Колас і паэтыка беларускага рамана. Мн., 1991.

С.А.Андраюк.

т. 13, с. 288

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

САЮ́З КІНЕМАТАГРАФІ́СТАЎ БЕЛАРУ́СІ, Беларускі саюз кінематаграфістаў,

добраахвотная грамадская творчая арганізацыя дзеячаў кінамастацтва Рэспублікі Беларусь (сцэнарыстаў, рэжысёраў, аператараў, мастакоў, акцёраў, кіназнаўцаў, крытыкаў, арганізатараў кінавытворчасці і інш.). Мае на мэце садзейнічаць развіццю нац. кінамастацтва, росту эстэт., маральнай і духоўнай культуры грамадства, арганізацыі інтэлектуальна-творчага асяроддзя і ўмоў для стварэння маст., дакумент. і анімацыйных фільмаў. Створаны ў ліст. 1962 на 1-м устаноўчым з’ездзе кінематаграфістаў Беларусі (аргкамітэт засн. ў ліст. 1957) як С.к.Б. З 1999 наз. Бел. саюз кампазітараў. Вышэйшы кіруючы орган — з’езд кінематаграфістаў Беларусі, выканаўчы — праўленне. З’езды адбыліся ў 1967, 1971, 1976, 1981, 1986, 1991, 1994, 1997, 1998, 2000. Першыя сакратары праўлення: У.Корш-Саблін (1957—74), І.Дабралюбаў (1974—76), В.Тураў (1976—81), А.Карпаў (1981—86), В.Нікіфараў (1986—91); старшыні: А.Красінскі, Нікіфараў (1991—94), Красінскі (1994—97), І.Воўчак (1997—2000), Ю.Марухін (з 2000). Праводзіць фестывалі, канферэнцыі, семінары, творчыя сустрэчы, абмеркаванні фільмаў, займаецца матэрыяльна-быт. пытаннямі, абараняе прафес. інтарэсы і правы кінематаграфістаў. Мае гільдыі (кінарэжысёраў, кінааператараў, акцёраў), секцыі і камісіі (маладых кінематаграфістаў, ветэранаў, арганізатараў вытв-сці, сацыяльна-быт.), дырэкцыю фестывальных праграм, з’яўляецца заснавальнікам шэрагу самаст. студый. Уваходзіць у Бел. канфедэрацыю творчых саюзаў і Канфедэрацыю саюзаў кінематаграфістаў краін СНД і Прыбалтыкі. У чэрв. 1999 перайменаваны ў Рэсп. грамадскае аб’яднанне «Беларускі саюз кінематаграфістаў». На 5.2.2002 у саюзе 362 члены.

Члены Беларускага саюза кінематаграфістаў

1957. У.Л.Акуліч, Т.Н.Аляксеева, К.Г.Бак, У.П.Белавусаў, М.З.Бераў, М.М.Блісцінаў, Е.Л.Бондарава, С.М.Браўдэ, Н.У.Брыльянтшчыкава, А.А.Булінскі, Ю.А.Булычоў, І.Н.Вейняровіч, Е.М.Ганкін, М.І.Гарбуноў, Л.У.Голуб, К.Л.Губарэвіч, У.У.Корш-Саблін, А.А.Куляшоў, Л.І.Матусевіч, І.Ц.Пікман, В.П.Смоляр, С.І.Сплашноў, М.А.Стальмакова, У.М.Стральцоў, В.Ц.Тураў, Г.Я.Удавянкоў, М.П.Фрайман, С.Р.Фрыд, У.П.Цяслюк.

1958. П.С.Васілеўскі, А.Я.Карпаў, Б.К.Сарахатунаў.

1959. А.Е.Кучар, У.А.Пужэвіч, Я.П.Сакалоў, П.П.Шамшур, В.М.Шаталаў.

1960. А.Ц.Аўдзееў.

1961. М.Дз.Ведзянееў, М.Лужанін (А.А.Каратай), Р.І.Масальскі, Б.М.Сцяпанаў.

1962. Ю.П.Альбіцкі, В.М.Дзёмкін, В.Р.Карпілаў, Г.Л.Лейбман, І.К.Рамішэўскі, С.І.Тульман, У.С.Усціменка, І.Л.Хазанская, Р.З.Ясінскі.

1963. Р.І.Глухоўскі, А.В.Красінскі, В.І.Смаль, У.Дз.Станкевіч, Г.П.Тарасевіч.

1964. В.С.Анціпаў, М.В.Бярковіч, У.А.Дзяменцьеў, Я.А.Ігнацьеў, Ю.А.Марухін, Ч.І.Цяўлоўскі.

1965. Ю.М.Дубровін, А.А.Жук, Ю.Я.Збоеў, В.А.Поршнеў, В.М.Сукманаў.

1966. В.А.Арлоў, С.Н.Вейняровіч, І.М.Дабралюбаў, М.Б.Дзодзіева, Ю.В.Лысятаў, С.І.Міхліна, В.Я.Нікалаеў, Б.А.Папоў, А.М.Парыцкі, Ю.Л.Рыбчонак, Н.П.Сава, Б.С.Смірноў, Ю.М.Цвяткоў, В.П.Чацверыкоў.

1967. Г.С.Бекарэвіч, А.М.Браілоўскі, А.М.Бычкоўскі, Л.Р.Вежнявец, У.Э.Іваноўскі, Ю.М.Іванцоў, Б.Ф.Кавецкі, Р.Я.Кобец, В.Г.Кубараў, А.І.Лазіцкі, У.А.Пранько, І.А.Рудамётаў, Л.Р.Румянцава, М.С.Юрэвіч.

1968. В.П.Алешка, Г.А.Дубровіна.

1969. А.У.Грыбава, В.Н.Дашук, М.К.Заслонава, М.А.Калінін, У.Я.Карасёў, В.Ф.Нячай, С.У.Пятроўскі, Г.Ф.Таран, А.Дз.Ястрабаў.

1970. Дз.Я.Зайцаў, А.С.Ігішаў.

1971. П.К.Аліфярэнка, Э.І.Гайдук, А.М.Іваноў, П.В.Кармунін, А.І.Клімава, В.П.Тарасаў, Б.А́Шангін, Р.І.Янкоўскі, М.М.Яроменка.

1972. Б.А.Аліфер, У.Я.Гарбачоў, Л.В.Емяльянаў, Ф.Я.Конеў, Ф.М.Осіпаў, А.І.Сіманаў, Р.Р.Храпуцкі.

1973. С.І.Шухман.

1974. І.П.Афанасьеў, А.А.Дзялендзік, Л.У.Мартынюк, Э.А.Мілова, С.Дз.Міхайлава, В.А.Нікіфараў, С.Г.Палякоў, У.Ф.Паначэўны, Э.Н.Садрыеў, У.У.Цяслюк, Р.М.Шмыроў.

1975. Н.А.Жукоўская, І.І.Каваленка, С.І.Канавалаў, Ф.А.Кучар, С.П.Лук’янчыкаў, Дз.Н.Міхлееў, Г.Р.Рагачова, В.Д.Рубінчык, С.І.Сухавей, С.П.Турава, І.І.Шышоў.

1976. А.І.Алай, В.Р.Бірукоў, М.С.Браўдэ, Р.Г.Гольдберг-Раманаў, А.П.Дзянісаў, Г.В.Ратнікаў.

1977. А.М.Адамовіч, Н.Т.Жыжаль, А.Я.Кавецкая, І.В.Калоўскі, А.П.Колас, К.С.Красніцкі, В.Я.Купрыянаў, Т.Дз.Логінава, А.Л.Мілаванаў, М.М.Пташук, В.П.Рыбараў, Э.Р.Сямёнава, В.Л.Сяргееў, С.В.Урусаў, У.Т.Халіп, У.Ф.Чарнышоў, А.І.Чартовіч.

1978. У.А.Арлоў, Г.С.Аўсяннікаў, В.Р.Басаў, І.Д.Белавус, В.С.Белахвосцік, В.Дз.Булавіна, У.Ф.Васінеўскі, Г.П.Гірава, А.В.Зубрыцкі, М.А.Карпук, А.У.Кляйменаў, А.М.Крукоўскі, М.М.Мартынюк, В.М.Назараў, Н.А.Суханава.

1979. А.П.Бабкова, Ю.С.Бароўскі, М.А.Жданоўскі, А.А.Карпаў, У.П.Папоў, С.С.Пахіленка, С.Д.Цярэшчанка, А.В.Яфрэмаў.

1980. А.П.Белавусаў, А.С.Бяспалы, Я.К.Вайтовіч, Л.В.Гедравічус, В.П.Гроднікаў, У.У.Грыцэўскі, Р.А.Гушчына, Я.І.Крупеня, А.І.Мацвяйчук, Р.З.Мірскі, Т.Т.Мужэнка, Л.А.Нячаеў, І.Л.Пісьменная, Н.У.Розанцава, Л.А.Рэніч, У.Л.Січкар, А.А.Сярбантаў, В.В.Шанько, П.П.Юрчанкоў, Л.П.Яршоў.

1981. У.В.Гасцюхін, У.І.Гаўрыкаў, В.С.Морс, Ю.М.Плюшчаў, С.М.Станюта, А.І.Шклярэўскі.

1982. А.М.Аржылоўскі, І.Дз.Кавелашвілі, І.І.Мацкевіч, М.Я.Пяцігорская, Л.Б.Шчаглоў.

1983. А.І.Бецеў, Л.М.Гарохава, Ю.М.Гарулёў, В.Ф.Жыгалка, С.А.Картэс, А.А.Салавей, Ю.А.Санжарэўскі, У.І.Святлоў, Л.Н.Слобін, І.В.Тапілін, Н.Ц.Фральцова, Б.К.Шадурскі.

1984. А.Л.Верашчагін, С.А.Гайдук, Г.М.Гарбук, Б.М.Гарошка, У.А.Калашнікаў, А.І.Кудраўцаў, Я.А.Ларчанка, Т.Р.Мархель, У.В.Мацвееў, В.А.Тарасаў, Т.М.Цюрына.

1985. В.П.Букін, Я.С.Волкава, В.Л.Доўнар, В.Дз.Панамароў, М.Г.Паўлаў, Л.В.Паўлючык, М.І.Сідорчанка, С.У.Смірноў, У.П.Спарышкоў, В.В.Шавялевіч, Р.І.Шаталава.

1986. А.В.Пяткевіч.

1987. Т.У.Жыткоўская, У.П.Пяткевіч, С.А.Чупроў.

1988. С.А.Алексіевіч, У.В.Бокун, І.В.Воўчак, А.М.Голуб, М.І.Комаў, Л.І.Пінчук, Н.А.Сардарава, Ю.І.Хашчавацкі.

1989. Ю.А.Аксанчанка, А.М.Банад, Л.Л.Баталава, В.А.Ганчарова, Н.М.Гурло, А.П.Данец, У.В.Дашук, В.П.Дзяругін, А.С.Дударэнка, В.А.Дудзін, С.Л.Зубікаў, В.П.Кавалёў, В.В.Кавальчук, А.В.Казазаеў, В.І.Казлоў, А.І.Калашнікаў, В.І.Калядэнка, А.У.Кацянёў, А.Г.Корчыкаў, Л.Ц.Мікула, В.В.Моракава, У.Р.Мушперт, А.С.Полагаў, І.В.Поршнеў, А.Ф.Рудзь, У.П.Сухадолаў, А.М.Цімошкін, А.М.Чакмянёў, А.У.Шкадарэвіч, М.М.Шэлехаў.

1990. А.А.Абадоўскі, Я.Д.Будзінас, А.В.Гур’еў, Л.М.Зайцава, Г.П.Злабенка, Н.У.Лось, С.П.Пераверзева, С.Р.Сычоў, А.М.Тыцюха, В.І.Ханцеева, Л.М.Цыпкіна.

1991. М.І.Андруковіч, В.І.Анціпава, В.Б.Баброўскі, В.М.Бандарэнка, С.А.Бубенка, С.А.Булыга, Э.М.Гарачы, Л.М.Давідовіч, І.М.Дзям’янава, І.А.Дылеўскі, А.Дз.Зайцаў, С.В.Іваноў, В.С.Іваноўскі, Дз.У.Іосіфаў, В.М.Каралёў, А.Б.Кашпераў, С.А.Кішоў, Н.А.Крывашэева, А.Р.Ледзянёў, І.А.Лянёў, В.А.Мядзведзева, У.А.Мірашнічэнка, У.Я.Міхарскі, І.В.Нарбекава, В.К.Небышынец, С.А.Новікаў, А.К.Памазан, А.Э.Пасіч, А.І.Паўлаў, М.У.Пятроў, М.Ц.Ражкоў, К.І.Рамішэўскі, Л.П.Саянкова, А.М.Смірноў, Ж.П.Чацверыкова, Г.Я.Чацверыкоў, С.М.Шульга, А.Р.Шыцікаў, М.Г.Южык.

1993. Ю.П.Ківалаў-Станкевіч, Х.Н.Хасанава.

1994. С.П.Бельцюкоў, С.М.Гасцюхіна, А.Б.Залётнеў, І.В.Кадзюкова, В.М.Капыцько, М.П.Князеў, А.І.Кудраўцаў.

1995. В.М.Анапрыенка, І.А.Аўдзееў, Б.З.Берзнер, В.Я.Бялько, Л.А.Зубенка, А.А.Калоўская, Г.В.Канановіч, А.С.Каткоў, В.М.Кацарэнка, Т.В.Кубліцкая, А.А.Ленкін, М.Л.Мартынюк, С.Э.Мураўскі, Н.В.Пальчонак, А.Р.Рыклін, А.А.Сакольчык, А.Б.Сергачоў, Т.У.Федасеенка, Г.І.Холад, В.В.Швяцоў.

1996. Г.В.Адамовіч, Ю.У.Азаронак, Л.У.Асіненка, В.М.Аслюк, І.Я.Белакапытаў, С.Т.Бондараў, Ю.М.Бяржыцкі, І.А.Волах, А.М.Волкаў, С.А.Галавецкі, Р.В.Грыцкова, А.А.Дудараў, Р.Я.Зголіч, С.А.Ісакаў, С.Г.Кацьер, В.В.Красноў, А.Я.Кудраўцаў, З.Я.Мажэйка, В.В.Марчанкова, І.С.Пашкевіч, А.В.Пестралобаў, В.Ю.Савіна, В.А.Сцяпанава, У.А.Талкачыкаў, А.М.Трафіменка, А.В.Турава, Д.В.Хайцін, І.В.Чацверыкоў, Я.М.Шыфрын, В.Р.Шышоў.

1997. А.А.Волкаў, Т.І.Гарчакова, А.Ю.Казакоў, І.М.Калінка, І.В.Лазярко, У.І.Матросаў, С.В.Спяранскі, Дз.М.Сурыновіч, Г.Ю.Тумеля, М.Б.Тумеля, У.Ю.Шчагалькоў, А.Я.Шчэпетаў.

1998. С.М.Арцімовіч, М.С.Зусмановіч, С.В.Катаржэнка, В.П.Коктыш, П.В.Крывастаненка, А.Р.Проліч, Л.М.Пташук, А.І.Сільвановіч, Ю.П.Чабатароў, М.І.Чаргінец, Н.М.Шукан, С.Ю.Шункевіч.

1999. Ю.А.Дакучаеў, А.А.Карпілава, Л.І.Пруднікаў, П.Л.Хацько, А.І.Чупрынскі, Г.У.Шур, У.Р.Янкоўскі.

2000. С.А.Акружная, У.В.Дзёмкін, Н.А.Касцючэнка, Я.І.Краўцоў, А.А.Лапатко, С.А.Матылёнак, Ю.К.Мільтнер, С.М.Мосін, У.А.Мядзведзеў, К.І.Патапаў, С.Г.Саўчык, Л.М.Цімашэнка, Л.В.Чыжэўская, В.В.Чыкіна, Т.І.Яўменава.

2001. Т.П.Адыгеева, У.А.Байрачны, М.В.Бурачэнка, А.М.Бычкоў, Н.М.Вараб’ёва, Г.В.Вольскі, І.К.Грышан, А.А.Кудзіненка, В.В.Леўчанка, С.А.Машкоўская, Д.Л.Ніжнікоўская, В.Дз.Новікаў, Г.П.Сідарэнка, Н.А.Сосіна, Г.Р.Шкораў, Г.В.Шкуратаў.

А.У.Шкадарэвіч.

т. 14, с. 227

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЗАСЛУ́ЖАНЫ РАБО́ТНІК КУЛЬТУ́РЫ РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойвалася высокакваліфікаваным работнікам устаноў культуры, кінематаграфіі, тэлебачання і радыё, друку, выд-ваў, паліграф. прам-сці і кніжнага гандлю, турысцка-экскурсійных арг-цый і ўстаноў і інш., якія працавалі ў галіне культуры не менш як 10 гадоў, за заслугі ў развіцці культуры. Устаноўлена Указам Прэзідыума Вярх. Савета БССР ад 29.10.1971, прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР. З 13.4.1995 прысвойваецца званне заслужаны дзеяч культуры Рэспублікі Беларусь.

Заслужаныя работнікі культуры Рэспублікі Беларусь

1971. А.А.Кузняеў.

1972. М.П.Ананьін, Г.А.Арцёменка, А.А.Асаевіч, М.А.Бабіч, М.Н.Будзько, Я.Г.Буракоў, А.М.Бяляеў, М.П.Валатковіч, Г.М.Верасаў, К.А.Галыня, Я.І.Гардзей, М.А.Грыгор’еў, В.М.Жыгалаў, Н.К.Захарава, Л.Я.Зведзачотава, Г.М.Іванова, В.І.Ігнацьеў, М.С.Карпенка, В.А.Кенгурава, М.Я.Колас, М.А.Лісіцын, Н.А.Літвінюк, У.С.Лукошка, А.Дз.Малочка, Р.Дз.Мацюшэнка, Р.Г.Мачулін, С.А.Міхальчук, М.А.Піваварчук, А.М.Плешавеня, М.П.Рубіс, М.І.Собаль, В.Б.Філіпскіх, Т.К.Хадкевіч, С.А.Цімановіч, Р.Л.Шапіра, Б.А.Шурын.

1973. А.Г.Астроўскі, А.П.Жукаўскас, Р.В.Канавалаў, М.Л.Нагнібеда.

1974. М.А.Антоненка, Г.Е.Барысаў, Ф.А.Бачыла, Я.Я.Глезер, В.І.Дзебалтоўская, П.Б.Жукоўскі, Б.Р.Зельцэр, М.І.Калачынскі, А.М.Кулакоўскі, М.П.Лобан, У.Н.Лупейка, А.А.Лютарэвіч, Ф.І.Люцко, В.А.Малевіч, А.А.Маркевіч, В.А.Мінаў, С.А.Нортман, П.М.Падкураў, Н.Е.Пашкевіч, В.І.Сіманава, А.Т.Сімураў, Б.У.Усцінаў, У.П.Шляхцін, Н.Л.Юшпрах.

1975. І.М.Агееў, І.А.Алексяевіч, В.В.Барысава, П.В.Бельскі, У.Ф.Богдан, А.М.Вараб’ёў, Р.М.Вараб’ёў, М.Ф.Варвашэвіч, І.Л.Вінаградава, М.М.Гарміновіч, Л.М.Гурэвіч, А.П.Дземчанкава, С.І.Дробыш, І.С.Зайцаў, Т.А.Зелікаў, І.Д.Казека, А.С.Казлоўскі, А.П.Калачова, А.Г.Л.Каплан, А.М.Капусцік, К.І.Каралёў, А.Д.Колас, Я.Я.Красоўскі, В.Г.Курэпін, Дз.У.Кухарава, П.С.Лавецкі, І.П.Лагоўскі, Р.Дз.Лазарэвіч, М.В.Лапша, Р.У.Лахцянкоў, С.Дз.Лі, А.П.Мадзіеўскі, Дз.М.Марчанка, М.С.Мінянкова, У.А.Навіцкі, П.Л.Паноў, Л.І.Папковіч, А.Л.Петрашкевіч, Р.М.Піятухоўская, К.К.Плігаўка, Я.А.Руманоўскі, В.М.Савельева, І.А.Санкова, А.Ц.Цількоў, М.І.Цыбульская, А.М.Цяцерын, І.П.Чэрнік, Я.А.Штопа, В.Р.Шурпач, А.П.Шутаў, П.С.Шчадроў, Дз.С.Юракоў.

1976. Л.І.Айзенштат, А.І.Анісовіч, І.А.Аношка, А.Ц.Аўдзееў, І.П.Вараб’ёў, А.М.Вінаградаў, Г.Л.Гарбачова, М.В.Гершман, А.К.Грэцкі, А.Е.Дрозд, Т.П.Здзітавецкая, В.Ф.Касцюкова, І.С.Качан, Я.Р.Клінава, У.Р.Лахтанаў, В.А.Ляшковіч, В.Л.Марцыёнка, К.І.Назарава, М.І.Наздрын-Платніцкі, А.І.Стук, В.Я.Цітавец, А.Р.Цярцічны, У.А.Шаліхін, К.П.Шылко, У.М.Юрэвіч.

1977. Э.К.Агуновіч, Ю.І.Анейчык, А.Ц.Бажко, В.М.Барысевіч, П.Я.Белавус, А.А.Бялова, Ю.Р.Гразноў, В.І.Дашкоўская, П.К.Дубовік, Дз.І.Дудко, П.А.Жмайлік, М.М.Засінец, А.А.Здаравенін, І.Ф.Карповіч, Я.Р.Кацнельсон, Г.І.Клёсава, В.Р.Кудзелін, С.Ф.Любчук, М.Я.Матукоўскі, І.М.Міцкевіч, І.А.Музычка, А.П.Нікіціна, М.А.Няронскі, Г.Л.Папоў, У.С.Перацяцька, Р.Ф.Самусенкава, А.Ф.Серы, Дз.У.Сталяроў, І.Ф.Сушко, І.М.Хвораст, В.К.Шарэцкі, В.Н.Шчадрына, А.В.Шылава.

1978. П.С.Абадоўскі, Ф.І.Агафонаў, В.І.Аркашаў, М.Д.Астаневіч, В.А.Белік, Р.М.Валькова, А.С.Васілевіч, Л.М.Васкаўцова, І.І.Гаўрылаў, І.І.Грамовіч, М.А.Грусман, Д.А.Дубінскі, М.В.Дыбкін, Р.С.Жук, Р.В.Жукава, З.А.Жураўлёва, С.М.Іонычава, П.Н.Кавалёў, А.С.Каткоў, З.Д.Колб, М.Н.Котаў, А.Ф.Кукарэка, В.С.Куляшоў, І.П.Куцко, У.І.Кушнер, В.М.Марозаў, А.Я.Міронаў, В.П.Мянжынская, Р.А.Немянкова, А.А.Раздзялоўскі, А.М.Радзіёнаў, А.Г.Ражкова, Ю.Л.Рыбчонак, У.К.Саковіч, Б.У.Сасноўскі, Т.І.Хапалюк, А.С.Харэбін, М.П.Чыркун, Р.В.Шкраба, М.Я.Ярмоленкаў.

1979. А.Х.Асіпенка, А.А.Бажэлка, М.Г.Белісаў, Л.П.Болдырава, Ю.П.Ванаг, М.А.Варон ш, Б.П.Гадуноў, В.С.Гарбук, М.А.Гарулёў, А.В.Дзебалюк, Т.Дз.Дулуб, А.А.Коласаў, Ф.В.Конышаў, В.С.Ляпеская (Палтаран), У.В.Мацвееў, М.Ф.Мельнікаў, Я.Р.Меркуль, Б.Я.Папоў, І.В.Пушкоў, У.В.Пятровіч, А.А.Савельеў, Т.А.Слесарук, К.І.Суботка, А.А.Тоўсцік, З.Ю.Цалуйка, В.Дз.Чанін, М.В.Шапалін, Р.А.Шаўчэнка, У.М.Шахавец, Н.Ц.Шпак, Г.І.Ярашэўская.

1980. С.І.Ажыгін, Ф.А.Аксёнаў, В.І.Аламаха, А.К.Аляксеенка, М.І.Аляксееў, Г.С.Андрэева, А.С.Андрэеў, А.М.Антошкін, А.І.Арлоў, К.Г.Арцёменка, Р.І.Арыка, М.Я.Аўрамчык, І.І.Бадроў, В.К.Бандарчык, П.Р.Белікаў, А.А.Бірукоў, В.І.Бранавіцкі, У.Л.Бядуля, В.К.Ванчукевіч, Я.Ф.Васькова, І.Дз.Вятроў, П.К.Галаваты, М.М.Гаранскі, А.М.Гарбачоў, Р.А.Гарленка, С.І.Гуляева, А.В.Далжонак, П.М.Дамброўскі, М.У.Дарафеенка, П.Т.Дземчанка, В.Дз.Дончык, І.С.Жыгараў, З.С.Зайцава, І.К.Захараў, У.А.Захараў, П.В.Збароўскі, А.Г.Зенін, М.Ц.Іваноў, Ф.С.Кавалёў, М.С.Карнееў, А.Н.Карпюк, М.І.Касарэнка, Дз.А.Кіргетаў, Ф.М.Клецкін, І.Ф.Клімаў, Ф.Дз.Конін, А.С.Кулага, Л.М.Кулакоўская, С.І.Кухараў, К.І.Лобач, Н.К.Логвіна, В.А.Лявончанка, М.В.Ляпін, А.Р.Мазанік, І.Ф.Мальцаў, М.А.Мармалюкоў, А.Н.Марціновіч, А.І.Махнач, Р.Н.Мачульскі, П.М.Машэраў, П.С.Мікуленка, А.М.Міцюля, Ю.М.Новікаў, М.Б.Осіпава, В.І.Пакумейка, С.А.Пранько, В.А.Пырх, А.В.Пысін, А.М.Ракавец, Д.М.Раманюк, А.Дз.Рудак, В.М.Савін, Ц.Е.Саладкоў, Г.І.Станіславава, Т.М.Стрыжак, М.П.Стрыжонак, М.А.Суша, П.В.Сяргейчык, А.В.Такмянінаў, Г.Р.Цішэвіч, В.І.Чалоўскі, Я.А.Чарняўская, С.І.Чыбісава, В.А.Шаўлак, М.І.Шматкоў, Е.С.Шурпач, Я.К.Шуціла, А.Я.Юшчанка (Алекса Юшчанка). 1981. М.С.Арэхва, Г.М.Галубовіч, В.М.Губарэвіч, А.Р.Дрозд, М.І.Каменскіх, М.І.Карпенка, А.М.Кацкель, В.М.Краўчанка, А.І.Кузьміч, Ф.Ф.Лагвіновіч, А.С.Ліпскі, В.М.Макарэня, І.Я.Маслан, Ж.М.Міронава, В.Дз.Нікалаенка, С.А.Пульманоўскі, Н.Ф.Рыдзеўскі, У.І.Салашэнка, А.І.Смірноў, В.А.Сувалава, Г.Я.Цыганкоў, І.Ц.Чарняўскі (Ігнат Дуброўскі), М.А.Шырокаў.

1982. Т.А.Абакумоўская, І.У.Арахоўская, А.С.Аўрынская, Л.С.Барадулька, М.М.Ваданосаў, Р.І.Валынец, Ц.М.Гурэвіч, Я.І.Ждан, А.С.Захарошка, В.А.Казлоў, Л.Р.Кісялёў, Г.М.Конанаў, В.Ф.Маеўскі, І.А.Мандрык, Р.Я.Матусевіч, І.В.Міхневіч, К.А.Мішанава, І.А.Муравейка, А.С.Палубінскі, М.А.Парахоўнік, І.А.Сініцына, Г.І.Стрыха. І.М.Ступнікаў, П.А.Суткаленка, П.П.Суцько, Г.І.Харошка, С.А.Ходас, Р.Л.Чарахоўская, У.Т.Шайлук, І.І.Шылько, П.В.Янушка.

1983. А.С.Бурдзялёў (Аляксей Русецкі), С.І.Грахоўскі, Л.М.Карамазава, Р.С.Паповіч, І.М.Пташнікаў, З.К.Скачкоўская, А.М.Сысоеў, І.П.Хаўратовіч, С.П.Шушкевіч.

1984. С.Х.Александровіч, М.М.Афонін, Л.А.Валковіч, Б.П.Гарнастаеў, П.Р.Калеснікаў, Н.С.Ляпілава, М.М.Назараў, В.І.Сінчылін, Ф.П.Стэльмашак. Г.А.Суслаў, А.П.Уладзімірава, У.П.Чаркасаў, К.С.Чыкаў, А.Д.Шчарбакоў.

1985. Э.В.Аўраменка, А.Я.Варын, С.Я.Гурыч, М.І.Клебановіч, Ф.С.Міхалёў, Ф.Ф.Пісарук, І.Я.Прылілка, У.С.Садзін, І.А.Скрыган (Янка Скрыган), В.М.Смірноў, У.А.Толкач, А.Р.Хадарын, М.М.Шыманскі, У.Н.Яцко.

1986. У.М.Гром, А.Д.Клімовіч, Э.П.Луканская, Л.А.Нечыпарэнка, А.К.Рамановіч, А.І.Савіцкі, А.К.Сульянаў, У.В.Таран, М.Ф.Ягораў.

1987. М.П.Агароднікаў, С.А.Аслезаў, С.В.Барадоўскі, А.М.Белакоз, А.У.Богуш, С.А.Галаўко. Ю.М.Іваноў, П.С.Каваленка, С.У.Клімянценка, Я.В.Малашэвіч, М.Ф.Нікіцін, В.В.Тупіцын, М.В.Шоба.

1988. М.А.Дэйка, М.І.Дзялец, В.І.Ермаловіч, Я.А.Крыскавец, А.Р.Курачкін, Т.М.Курыла, А.І.Марозава, Л.А.Міхайлідзі, У.І.Пруднікаў, С.П.Самуэль, Р.С.Сарока, Ф.Р.Шкляраў, Дз.П.Юхнік.

1989. В.Я.Балаханаў, Л.А.Валчок, Э.І.Герасімовіч, П.С.Дурчын, У.М.Душкевіч, П.В.Елец, К.М.Лімарэнка, Я.Я.Лявінскі, А.С.Міскевіч, А.А.Мошчанка, Ю.І.Нікалаеў, М.М.Нядбайла, Г.А.Сакалова, В.В.Саўчанка, І.І.Семяжонаў (Язэп Семяжон), З.А.Танклеўскі, М.І.Трафімук, І.Я.Фяцісаў, Г.П.Чысцякова, А.А.Шагаў, Р.Я.Шацаў, В.У.Яўстратава.

1990. В.А.Бабчанка, А.І.Барданаў, К.П.Батракова, І.П.Галко, В.А.Губіч, М.М.Дубінін, А.С.Жукоўскі, Н.І.Жураўленка, С.В.Звалінская, В.Б.Зелянко, Р.С.Зыкава, У.І.Казакевіч, І.А.Канаплянік, Г.М.Качалава, Я.Я.Квачаў, А.С.Костылева, М.М.Кузняцоў, У.В.Курылін, М.Я.Ленсу, А.М.Маліцкі, В.К.Мацкевіч, К.Ц.Мельнікава, М.Я.Мінін, М.М.Наско, А.У.Нікалайчык, Г.П.Обух, М.І.Падабед, А.В.Папоў, Т.П.Рашчынская, Т.Д.Рудова, В.М.Сяліцкая-Нікітчанка, К.М.Турына, Р.Р.Храпуцкі, М.С.Царкоў, Э.Р.Шчыры, В.П.Ямінскі.

1991. У.Дз.Бараноўскі, Я.Я.Бацяноўскі, Я.М.Быткоўскі, А.А.Бянько, І.І.Вашкевіч, А.І.Вярцінскі, А.І.Гатоўская, Р.Ф.Герасімовіч, М.Р.Дарашкоў, Н.Р.Дземянчук, Р.В.Дубікаў, П.Б.Звонак (Алесь Звонак), Л.П.Кац-Лазарава, Г.М.Ліхман, М.П.Мацкевіч, Р.Я.Пармон, У.М.Правалінскі, У.Р.Правасуд, Я.С.Раманаў, В.Р.Раманцоў, Н.І.Салдатава, П.І.Свярдлоў, В.С.Семенякоў, Л.К.Толкач, Г.Дз.Чорны, Т.І.Шахновіч, В.П.Шымчонак, І.С.Янкоўскі.

1992. А.Н.Аўрамчанка, В.Дз.Васіленка, Ю.С.Васільеў, У.Р.Громаў, Ц.М.Дамашэвіч, В.Ф.Жукоўскі, Н.С.Загорская, Л.Ф.Мельнік, А.А.Мурзіч, П.І.Пруднікаў, Ю.В.Пучынскі, І.Дз.Сухан, А.У.Тамашэўскі.

1994. С.А.Андраюк. Э.С.Валасевіч, А.М.Ваніцкі, А.А.Зарубіна, А.К.Клышка, Ч.У.Клячко, Ф.І.Савіцкі, С.К.Сцефановіч.

т. 6, с. 563

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

КУПАЛАЗНА́ЎСТВА,

галіна бел. літ.-знаўства, прысвечаная вывучэнню творчасці Я.Купалы.

Першы зб. вершаў паэта «Жалейка» (1908) стаў падзеяй у бел. л-ры і выклікаў водгукі. Ядвігін Ш. у газ. «Минское эхо» (9.7.1908) даў агульную ацэнку кнізе, але не ўбачыў яе наватарства і самабытнасці. У.Самойла характарызаваў зборнік як «сонца жывой сапраўднай паэзіі», адзначаў, што «беларуская песня з галіны этнаграфіі пераходзіць у галіну літаратуры; беларускі народ з аб’екта фалькларыстычнага вывучэння ператвараецца ў суб’ект нацыянальнай самасвядомасці» («Минский курьер», 23.8.1908). Ён высока ацаніў і паэму «Адвечная песня», а паэзію Я.Купалы лічыў каштоўнейшым скарбам, дзе поўна і глыбока адлюстроўваецца душа бел. народа. У гэтым ён бачыў не толькі нац., але і агульначалавечае значэнне паэзіі Я.Купалы («Наша ніва», 16.9.1910). На «Адвечную песню» змясціў водгукі бел., рус., польск. і літ. друк. Польскі пісьменнік З.Пяткевіч сцвярджаў, што ліра Я.Купалы плача штучнымі слязамі. Гнеўны адказ на гэта даў А.Бульба, які падкрэсліваў глыбока нар. характар творчасці Я.Купалы, назваў яе стогнам набалелай душы (тамсама). У рэцэнзіі на зб. «Гусляр» (1910) Бульба адзначаў панаванне ў творах фантазіі, якая абумовіла багацце форм, настрояў (тамсама, 21.10.1910). Цікавыя думкі пра паэзію Я.Купалы ў той час выказвалі С.Палуян, Л.Гмырак. Самую грунтоўную ацэнку творчасці Я.Купалы даў М.Багдановіч. Ён адзначаў не толькі велічыню таленту Я.Купалы, але і яго гнуткасць, здольнасць да ўсебаковага развіцця. Вызначальным у форме купалаўскіх вершаў ён лічыў рытм. Высокая ацэнка творчасці Я.Купалы М.Горкім, А.Пагодзіным, І.Свянціцкім, Д.Дарашэнкам, Л.Гірам, В.Вегняровічам, С.Руднянскім, Е.Янкоўскім, А.Чэрным сведчыла пра значны рэзананс, які выклікала паэзія песняра не толькі на Беларусі. Сістэматычнае вывучэнне творчасці Я.Купалы пачалося ў 1920-я г. У «Гісторыі беларускай літаратуры» М.Гарэцкага паэт ахарактарызаваны як лірык, у якога на першым плане грамадзянскія матывы. Гарэцкі скіроўваў увагу на творчае пераасэнсаванне Я.Купалам фальклору. Я.Карскі таксама падкрэсліваў лірычную прыроду таленту Я.Купалы, аднак да творчасці паэта ставіўся досыць абмежавана: вылучаў у ёй толькі сумныя тоны, адмаўляў наяўнасць агульначалавечых тэм і матываў. У сувязі з 20-годдзем творчай дзейнасці Я.Купалы і наданнем яму звання нар. паэта Беларусі (1925) з’явіўся шэраг літ.-крытычных артыкулаў, дзе яго творчасць разглядалася ў розных аспектах. «Маладнякоўцы» вылучалі ў купалавай паэзіі матывы змагання, заклік да працоўных узняцца да Сонца з «санлівых нізін». Спробу даследаваць філас. матывы лірыкі Я.Купалы зрабіў А.Бабарэка ў арт. «З далін на ўзвышшы» («Маладняк», 1926, № 10), дзе акцэнтаваў увагу на тонкім адчуванні паэтам «моцы жыцця». Першая спроба перыядызацыі творчасці Я.Купалы — арт. М.Піятуховіча «Асноўныя этапы ў развіцці лірыкі Янкі Купалы» («Полымя», 1925, № 4). У зб. «Жалейка» аўтар бачыў эмбрыён далейшых гал матываў творчасці паэта. На яго думку, асабліва падрабязна распрацавана ў зборніку тэма сялянскай беднасці, а ў кн. «Гусляр» выявілася даволі акрэсленая сістэма агульнафілас. светапогляду Я.Купалы.У зб. «Шляхам жыцця» (1913) спалучалася паглыбленне сац. матываў з верай у здзяйсненне сваіх ідэалаў. У зб. «Безназоўнае» (1925) Я.Купала ўяўляўся аўтару песняром Кастр. рэвалюцыі. Піятуховіч намагаўся спалучыць сацыялагічны падыход з эстэт. ацэнкамі твораў. На думку А.Вазнясенскага («Узвышша», 1927, № 1), паэмы Я.Купалы — узор спалучэння рамантызму і класіцызму. Дзякуючы гэтаму паэт уводзіў бел. л-ру ў «агульнае рэчышча літаратуры еўрапейскай». Драм. творы Я.Купалы разглядаў І.Замоцін («Узвышша», 1927, № 1), на думку якога пісьменніку найб. удаюцца п’есы рэальна-быт. характару. На рамант. пачатак у творчасці Я.Купалы звяртаў увагу М.Байкоў. Калі ён параўноўваў Я.Купалу з Т.Шаўчэнкам, то іх паэзію звязваў з т. зв. нац. рамантызмам. Ц.Гартны лічыў, што сімвалізм купалавай паэзіі нёс службу рамантызму, які адыгрываў станоўчую ролю, бо гучаў нотамі закліку да пратэсту. У 1928 выйшаў зб. «Янка Купала ў літаратурнай крытыцы», у 1932 у Вільні — кн. А.Луцкевіча «Янка Купала як прарок Адраджэння». К. 1920—30-х г. не заўсёды вызначалася навук. падыходам, у ім моцнай была вульгарна-сацыялагічная трактоўка. Паэта абвінавачвалі ў нацыяналізме, у адрыве ідэй нац. вызвалення ад вызвалення класавага, груба папракалі ў ідэалізацыі мінулага, у падробцы пад нар. песню, у рэакцыйным рамантызме (Л.Бэндэ, А.Кучар. М.Клімковіч і інш.). Да вытокаў творчасці Я.Купалы звярнуўся Я.Казека ў арт. «З невычарпальнай крыніцы» («Полымя рэвалюцыі», 1936, № 5), у якім аналізаваў арганічнае засваенне фальклору ў паэтыцы Я.Купалы. У 1940 паявіліся артыкулы, дзе творчасць Я.Купалы разглядалася больш аб’ектыўна, з улікам складанасці эпохі, у якую ён тварыў. Даследчыкі скіроўвалі ўвагу на яго рэалізм — працяг лепшых рэаліст. традыцый Ф.Багушэвіча (Я.Шарахоўскі). Імкнучыся хутчэй пераадолець погляды крытыкаў-вульгарызатараў, даследчыкі не пазбеглі іншай крайнасці і пераход паэта да сав. творчасці бачылі як прамое пераўтварэнне рэв.-дэмакр. рэалізму ў сацыяліст. рэалізм (Н.Перкін, Шарахоўскі, І.Ляндрэс і інш.). Важнае метадалагічнае значэнне меў арт. Ю.Пшыркова «Дарэвалюцыйныя паэмы Янкі Купалы» («Полымя рэвалюцыі», 1940, № 12), дзе аўтар вёў палеміку з вульгарызатарамі, паказаў неправамернасць адрыву тэмы мінулага ад сучаснасці і даказваў, што менавіта тэма мінулага дазваляе Я.Купалу адлюстраваць сучасныя сац. адносіны ў гіст. аспекце. У 1943 у Маскве і Ташкенце выйшлі зб-кі «Памяці Янкі Купалы». Яны ўключалі арт. і даклады Я.Коласа, К.Чорнага, С.Гарадзецкага і інш., дзе давалася рознабаковая характарыстыка творчасці Я.Купалы, адзначаўся яе высокі грамадз. сэнс і гуманіст. накіраванасць.

Спадчына Я.Купалы прываблівала шырынёй праблем, невычэрпным багаццем маст. сродкаў. Выходзілі працы, прысвечаныя асаблівасцям паэтыкі Я.Купалы (М.Лужанін, 1947), эстэтычным поглядам паэта (Перкін, 1952). Пшыркоў у арт. «Янка Купала — рэдактар «Нашай нівы» («Беларусь», 1946, № 5—6) даў змястоўную і аб’ектыўную характарыстыку нашаніўскага перыяду дзейнасці паэта. У манаграфіі Я.Мазалькова «Янка Купала» (1949, Дзярж. прэмія СССР 1950) творчасць паэта разглядалася як маст. адзінства. Значных поспехаў дасягнула К. ў 1950—60-я г. пасля выдання Збору твораў песняра ў 6 т. (1952—54, 1961—63). Увагу даследчыкаў прыцягвалі літ.-эстэт. погляды Я.Купалы, сувязь яго з літ.-грамадскім рухам у перыяд рэвалюцыі 1905—07, асаблівасці творчага метаду і стылю маладога паэта (В.Івашын, 1953), вывучаліся асобныя жанры (М.Ярош, 1959). У 1952 і 1955 выйшлі зборнікі матэрыялаў аб жыцці і дзейнасці паэта. Адметныя ў іх артыкулы Я.Коласа, М.Лынькова, В.Таўлая. Больш шырокай стала тэматыка даследаванняў, больш глыбокім асэнсаванне асобных твораў. З’явіліся работы пра творчыя сувязі Я.Купалы з рус., укр., літ., польск., чэш. л-рамі (С.Александровіч, Івашын, М.Ларчанка, К.Корсакас, М.Барсток), вывучаліся моўнае багацце і слоўнае майстэрства паэта, сувязь яго творчасці з фальклорам (У.Юрэвіч, В.Бечык), перакладчыцкая спадчына (Дз.Палітыка, М.Булахаў). Выйшлі зб-кі «Любімы паэт беларускага народа» (1960), «Народны паэт Беларусі» (1962) з новымі матэрыяламі пра жыццё і творчасць паэта. У кн. Р.Бярозкіна «Свет Купалы» (1965) даследавана сістэма вобразнага мыслення, падкрэслена спалучэнне рэалізму і рамантызму ў творчасці Я.Купалы. Гуманізм і народнасць творчасці паэта адлюстраваны ў манаграфіі Івашына «Ля вытокаў сацыялістычнага рэалізму» (1963). Рэв.-дэмакр. асновы творчасці паэта падкрэсліў А.Макарэвіч у кн. «Ад песень і думак народных» (1965) і «Фальклорныя матывы ў драматургіі Янкі Купалы» (1969). Фальклорныя традыцыі ў яго паэзіі разглядаў М.Грынчык («Фальклорныя традыцыі ў беларускай дакастрычніцкай паэзіі», 1969). Манаграфія І.Навуменкі «Янка Купала: Духоўны воблік героя» (1967, 2-е выд. 1980) адзначыла ўзаемапранікненне ў творчым метадзе паэта рамант. і рэаліст. пачаткаў. У 1970-я г. К. адметнае пільнай увагай да прыроды творчага метаду Я.Купалы, небеспадстаўным аспрэчваннем тэзіса пра рэаліст. кірунак яго творчасці. Шмат прац прысвечана рамант. пачатку ў творчасці паэта, праблеме ідэалу, жанрава-стылявым асаблівасцям, пытанням тыпалогіі (А.Лойка, В.Каваленка, У.Калеснік, У.Казбярук, У.Конан, М.Арочка), структуры верша (Грынчык, І.Ралько). Па-ранейшаму цікавіць даследчыкаў тэма традыцый і наватарства паэзіі Я.Купалы («Янка Купала і беларуская паэзія» Яроша, 1971). Новыя аспекты выявіліся з выхадам кніг Р.Гульман «Тэксталогія твораў Янкі Купалы» (1971), А.Есакова «Янка Купала і беларускі тэатр» (1972), І.Жыдовіча «Янка Купала — публіцыст» (1972). Да 90-годдзя Я.Купалы і Я.Коласа выйшаў зб. «Народныя песняры» (1972). Філас. падыходам характарызуюцца эсэ Р.Семашкевіча «Янка Купала і Эпімах-Шыпіла» (1967), «Не загаснуць зоркі ў небе...»: «Янка Купала ў «Нашай ніве» (1981), дзе прасочваецца станаўленне Я.Купалы як мастака. Важная падзея — выданне ў 1972—76 навук. каменціраванага Збору твораў Я.Купалы ў 7 т. Развіццю К. спрыяў 100-гадовы юбілей паэта. Апубл. шмат артыкулаў у перыёдыцы і зборніках («Песні беларускай валадар», 1981; «Разам з народам», 1983, і інш.); выйшлі манаграфіі А.С.Майхровіча «Янка Купала і Якуб Колас: Пытанні светапогляду» (1982), Яроша «Пясняр роднай зямлі» (1982), зб. дакументаў і матэрыялаў «Пуцявінамі Янкі Купалы» (1981, складальнік Г.Кісялёў). В.Рагойша ў кн. «Напісана рукой Купалы» (1981) падагуліў свае купалазнаўчыя росшукі. Творчасць песняра папулярызуе кн. Юрэвіча «Янка Купала» (1983).

Казбярук у манаграфіі «Рамантычны пошук» (1983) даследуе рамант. і неарамант. прынцыпы ў паэзіі Я.Купалы. Ідэйна-маст. і стылявым асаблівасцям зб. «Спадчына» прысвечана праца В.Гапавай «Перачытваючы «Спадчыну» Янкі Купалы» (1983). Падзеяй у культурна-грамадскім жыцці стала дакумент.-маст. кніга А.Лойкі «Янка Купала» (1982, на рус. мове ў серыі «Жыццё выдатных людзей», на бел. мове «Як агонь, як вада...», 1984, новая рэд. 1992). Своеасаблівым падрахункам развіцця К. стаў энцыклапедычны даведнік «Янка Купала» (1986), у якім разглядаецца пераважная большасць твораў паэта, асвятляецца іх змест, тэматычная і сюжэтная накіраванасць, прааналізаваны выяўл. сродкі, прыведзена інфармацыя пра першую публікацыю, іх пераклады і інш. У канцы 1980-х г. апублікаваны многія раней забароненыя творы Я.Купалы (А.Сабалеўскі, Я.Саламевіч, Б.Сачанка і інш.). Усе матэрыялы пра Я.Купалу за 1905—85 сабраны ў бібліягр. слоўніку «Беларускія пісьменнікі» (т. 3, 1994). Большасць з іх змешчана ў зб. Я.Купалы «Жыве Беларусь!» (1993, складальнік Рагойша). Вопыт сучаснага прачытання твораў Я.Купалы, звужэнне кола яго творчасці ў 1930-я г., супярэчлівасць думкі паэта, шматмернасць яго вобразаў, тыпалагічную блізкасць да твораў М.Метэрлінка, К.Гамсуна, Г.Гаўптмана, Ж.П.Сартра, А.Камю, Ф.Кафкі, Дж.Джойса раскрыў у манаграфіі «Драматургічная спадчына Янкі Купалы» (1994) П.Васючэнка. Па-новаму прачытаў, пераасэнсаваў творы Я.Купалы «Адвечная песня», «Сон на кургане», «Магіла льва», «Над ракою Арэсай», «Безназоўнае», «Тутэйшыя», вершы 2-й пал. 1930-х г. У.Гніламёдаў у дапаможніку для настаўнікаў «Янка Купала» (1995). Вял. укладам у К. стала выданне першага каменціраванага, нанава выверанага 9-томнага Поўнага збору яго твораў (т. 1—5, 1995—99). Вял. работу па прапагандзе жыцця і творчасці песняра, укладанні бібліягр. даведнікаў, падрыхтоўцы зб-каў успамінаў, альбомаў, буклетаў і інш. праводзіць Купалы Янкі літаратурны музей, які выдаў зборнікі, дзе па-сучаснаму асэнсаваны і пастаўлены многія праблемы К.: «Янка Купала і Якуб Колас у літаратурным працэсе Беларусі» (1993), «Янка Купала і «Наша ніва» (1997), «Янка Купала — публіцыст» (1998). Значным укладам у К. стала выданне 8-томнага «Слоўніка мовы Янкі Купалы» (т. 1—2, 1997—99).

К. на Захадзе пачалося ў 1910 (артыкулы З.Пяткевіча і Ч.Янкоўскага ў варшаўскіх газ.). Пасля творчасць і жыццё Я.Купалы аналізавалі ў Чэхаславакіі (Т.Грыб, Ф.Грышкевіч, А.Чэрны), Польшчы (А.Баршчэўскі), Германіі (А.Адамовіч, Я.Запруднік, Х.Ільяшэвіч, Я.Карскі, М.Куліковіч, М.Маскалік, С.Станкевіч), ЗША (Ю.Віцьбіч, М.Кавыль, М.Панькоў, В.Тумаш), Канадзе (К.Акула, В.Жук-Грышкевіч, У.Сядура, С.Хмара), Італіі (П.Татарыновіч, В.Сянкевіч), Англіі (А.Макмілін, А.Надсон), у Аўстраліі, Бельгіі, Францыі і інш. Абаронены доктарскія дысертацыі, якія выйшлі кнігамі, Жук-Грышкевічам (Атава, 1952), Маскалікам (Мюнхен, 1959), В.Арэхва (Мюнхен, 1970). З успамінамі пра Я.Купалу выступілі Ю.Віцьбіч, Я.Кіпель, Куліковіч, І.Плашчынскі, І.Рытар, А.Савёнак, З.Станкевіч, М.Шыла і інш. У 1982 у ЗША выйшлі зб. ўспамінаў «Янка Купала і Якуб Колас» (складальнік А.Калубовіч) і кн. С.Станкевіча «Янка Купала: На 100-я ўгодкі ад нараджэння».

Літ.:

Янка Купала: Семінарый. Мн., 1963;

Мушынскі М.І. Беларуская крытыка і літаратуразнаўства, 20—30-я гг. Мн., 1975;

Яго ж. Беларускае савецкае літаратуразнаўства. Мн., 1979;

Александровіч С.Х., Александровіч В.С. Беларуская літаратура XIX — пачатку XX ст.: Хрэстаматыя крытыч. матэрыялаў. Мн., 1978;

Сіненка Г.Д.Насуперак канону. Мн., 1997. С. 273—275, 316—317, 324—368;

Колас Г. Карані міфаў: Жыццё і творчасць Янкі Купалы. Мн., 1998;

Янка Купала ў літаратурнай крытыцы і мастацтвазнаўстве: Бібліягр. Мн., 1980;

Янка Купала: Да 100-годдзя з дня нараджэння: Біябібліягр. паказ. Мн., 1984;

Кіпелі В. і З. Янка Купала і Якуб Колас на Захадзе: Бібліягр. Ньо-Ёрк, 1985.

І.Э.Багдановіч, І.У.Саламевіч.

т. 9, с. 28

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

САЮ́З МАСТАКО́Ў БЕЛАРУ́СІ, Беларускі саюз мастакоў,

добраахвотная грамадская творчая арганізацыя, якая аб’ядноўвае мастакоў і мастацтвазнаўцаў рэспублікі. Мае на мэце садзейнічаць развіццю і прапагандзе бел. выяўл. і дэкар.-прыкладнога мастацтва, мастацтвазнаўства, павышэнню духоўнай культуры грамадства. Засн. ў 1938 на 1-м з’ездзе мастакоў Беларусі (аргкамітэт створаны ў 1933) як С.м.Б. З 1992 наз. Бел. саюз мастакоў. Вышэйшы кіруючы орган — з’езд мастакоў Беларусі, выканаўчы — праўленне. З’езды адбыліся ў 1938, 1948, 1956, 1958, 1960, 1962, 1965, 1968, 1973, 1977, 1982, 1986, 1990, 1992, 1998, 2001. Старшыні праўлення: І.Рубінштэйн (з 1938), А.Грубэ (в.а. з 1941), І.Ахрэмчык (в.а. з 1944), Я.Зайцаў (з 1948), А.Бембель (з 1950), У.Сухаверхаў (з 1954), П.Гаўрыленка (з 1956), П.Масленікаў (в.а. з 1961), В.Цвірка (з 1962), Н.Воранаў (в.а. з 1963), У.Стальмашонак (з 1965), В.Грамыка (з 1968), В.Пратасеня (з 1973), Грамыка (з 1977), Бембель (з 1982), У.Гардзеенка (в.а. з 1984), Стальмашонак (з 1987), Г.Буралкін (з 1990), У.Басалыга (з 2001). У С.м.Б. ўваходзяць Брэсцкая, Віцебская, Гомельская, Гродзенская і Магілёўская абл. арг-цыі. Саюз праводзіць пленумы, канферэнцыі, семінары, арганізоўвае выстаўкі. Уваходзіць у Бел. канфедэрацыю творчых саюзаў. Пры С.м.Б. Маст. фонд Беларусі. На 12.11.2001 у С.м.Б. 1125 членаў.

Члены Беларускага саюза мастакоў

1940. З.І.Азгур, А.М.Арлоў, І.В.Ахрэмчык, А.А.Бембель, А.М.Бразер, Г.С.Віер, В.В.Волкаў, П.Н.Гаўрыленка, І.Р.Гембіцкі, Д.П.Генін, А.К.Глебаў, А.В.Грубэ, М.І.Гусеў, І.А.Давідовіч, М.В.Дучыц, А.І.Жораў, Я.А.Зайцаў, Г.М.Ізергіна, К.М.Касмачоў, М.А.Керзін, Я.Я.Красоўскі, Л.Ю.Кроль, У.М.Кудрэвіч, Л.М.Лейтман, А.П.Мазалёў, Б.Я.Малкін, М.І.Манасзон, А.П.Марыкс, І.І.Мільчын, З.І.Мірынгоф, Ш.В.Пікус, А.М.Тычына, У.Я.Хрусталёў, Я.М.Ціхановіч, А.М.Шаўчэнка.

1945. Л.С.Бойка, Г.Ф.Бржазоўскі, А.В.Волкаў, А.С.Каржанеўскі, А.М.Кох, Р.У.Кудрэвіч, М.П.Міхалап, С.Р.Раманаў, І.А.Салавей, М.П.Станюта, У.П.Сухаверхаў, А.А.Ус, В.М.Ціхановіч, А.Дз.Шыбнёў.

1946. Г.Г.Азгур, М.З.Беляніцкі, А.С.Гугель, В.К.Дзежыц, В.А.Дзядок, Б.Ф.Звінагродскі, С.П.Каткоў, Дз.М.Красільнікаў, А.І.Кроль, С.Дз.Лі, Х.М.Ліўшыц, С.Д.Палеес, З.С.Паўлоўскі, Т.Я.Разіна, Л.С.Ран, М.К.Сеўрук, М.Л.Тарасікаў, М.М.Філіповіч, І.М.Хозераў, В.К.Цвірка.

1947. М.Дз.Чураба.

1948. С.І.Селіханаў.

1949. С.А.Адашкевіч, С.А.Андруховіч, М.А.Блішч, Н.М.Воранаў, Н.І.Галоўчанка, П.А.Данелія, В.І.Ждан, В.К.Жолтак, К.І.Максімцоў, П.В.Масленікаў, Д.М.Парахня, П.М.Раманоўскі, І.Я.Фяцісаў, П.М.Явіч.

1950. П.М.Герасімовіч, Ф.І.Дарашэвіч.

1951. П.К.Белавусаў, А.М.Заспіцкі, В.У.Палійчук.

1952. Е.М.Ганкін, І.В.Пушкоў.

1953. Я.Дз.Нікалаеў.

1954. М.Л.Бельскі, А.Б.Грыгар’янц, М.Ц.Гуціеў.

1955. П.П.Нікіфараў. 1956 Н.П.Варвановіч, С.П.Герус, М.В.Гурло, П.С.Дурчын, В.Ф.Казачэнка, П.С.Крахалёў, А.Р.Курачкін, А.А.Малішэўскі, У.А.Мінейка, В.М.Савіцкі, У.Ф.Сокалаў, А.С.Шкляр.

1957. А.С.Бархаткоў, І.М.Глебаў, Л.Г.Ліхтаровіч, А.А.Паслядовіч, Я.І.Радзялоўская, Я.М.Харытоненка.

1958. У.П.Белавусаў, І.С.Дмухайла, А.С.Казлоўскі, У.І.Кухараў, В.Б.Папоў, Я.А.Печкін, М.А.Савіцкі, І.Б.Элентух.

1959. І.М.Басаў, А.І.Вайнштэйн, М.Х.Даўгяла, К.І.Завіша, У.П.Кульваноўскі, У.А.Лагун, Ю.В.Пучынскі, І.Дз.Рудчык, І.А.Санін, У.І.Стальмашонак.

1960. М.А.Аўчыннікаў, В.А.Грамыка, М.В.Данцыг, А.М.Кашкурэвіч, М.Я.Лісоўскі, А.В.Луцэвіч, І.І.Пешкур, І.Н.Стасевіч, Г.І.Чарняўскі, В.К.Шыкін, І.М.Елатомцава.

1961. Г.Х.Вашчанка, В.В.Галубовіч, Ф.Ф.Зільберт, Т.Дз.Ігнаценка, П.В.Калінін, І.В.Карасёў, В.М.Міхеева, Ф.І.Мохаўцаў, Г.І.Мурамцаў, Г.Г.Паплаўскі, Н.Я.Паслаўская, І.П.Харламаў, А.М.Чуркін, М.П.Чэпік, А.І.Шахновіч.

1962. А.В.Аладава, А.А.Анікейчык, В.А.Баравік, С.М.Вакар, Б.У.Івонцьеў, Г.А.Ісаевіч, Ф.Л.Лейтман, І.Я.Маслан, У.Н.Папсуеў, І.Ю.Раманоўскі, М.М.Федарэнка.

1963. А.А.Бялова, М.В.Бяляеў, М.В.Бярковіч, В.І.Васільеў, М.С.Гугель, М.К.Казакевіч, А.Г.Лось, М.Ф.Навіцкі, І.В.Назімава, У.М.Пасюкевіч, В.З.Ражкоў, А.К.Сапетка, В.І.Сахненка, М.А.Шарэнка, В.С.Ягораў.

1964. А.І.Абрамава, У.І.Ананька, Б.У.Аракчэеў, Ф.М.Бараноўскі, І.І.Белановіч, Р.С.Ганцэвіч, В.Г.Гаўрылаў, В.І.Грос, Л.М.Гумілеўскі, Л.Н.Дробаў, М.Р.Залозны, А.М.Замай, Л.П.Замах, Л.К.Ізмайлава, Б.А.Кірыленка, А.М.Кішчанка, В.Г.Кубараў, Э.С.Куфксо, А.І.Левітан, У.С.Мурахвер, Л.М.Мягкова, М.Я.Навумаў, І.У.Немагай, Я.Р.Новікаў, Б.А.Няпомняшчы, Я.П.Пакаташкін, Л.М.Пакаташкіна, В.С.Пратасеня, І.І.Радунскі, І.П.Рэй, М.З.Савіцкая, У.С.Садзін, А.Ф.Сямілетаў, А.І.Таўкач, І.Ц.Ціханаў, Л.Дз.Шчамялёў, В.Ф.Ярмоленка.

1965. Дз.І.Алейнік, Ю.П.Альбіцкі, Ф.І.Анісовіч, Г.І.Барышаў, Ю.А.Булычоў, Р.А.Віткоўскі, А.Дз.Дзям’янаў, М.М.Зялёнкін, Я.С.Кулік, Б.М.Кузьмічоў, І.Я.Міско, М.С.Палянкоў, В.І.Ральцэвіч, В.М.Сабалеўскі, К.М.Саломка.

1966. А.А.Агафоненка, А.Л.Анісовіч, Б.Ф.Герлаван, У.А.Дамарад, Л.П.Дубар, А.Р.Захараў, М.С.Кірылаў, М.М.Куйчык, І.В.Мядзведзеў, Г.С.Осіпава, А.І.Осіпаў, П.П.Пагодзін, І.М.Паньшына, Н.М.Паплаўская, Т.М.Паражняк, М.Ф.Рыбалкіна, М.А.Рыжанкоў, А.А.Салаўёў, А.А.Сурскі, В.М.Ткачук, Л.І.Шакінка, Н.І.Шчасная.

1967. Л.П.Асецкі, Л.М.Асядоўскі, Л.Я.Багданаў, Л.Ц.Баразна, І.Ю.Бароўскі, В.М.Варламаў, В.І.Вярсоцкі, С.Я.Гарачаў, У.Ц.Гардзеенка, Г.Р.Гаркуноў, І.І.Глазава, У.К.Гоманаў, Ф.Ф.Гумен, Г.І.Дзянісаў, Р.Г.Дубар, Л.А.Дударэнка, Я.К.Іванешка, А.І.Казак, В.А.Леантовіч, Б.П.Льдокаў, П.К.Любамудраў, У.М.Лятун, Л.А.Майзельс, Б.І.Маркаў, М.А.Моўчан, З.С.Мяньшова, М.А.Назарчук, М.П.Назарэнка, М.М.Палякоў, А.С.Папоў, К.М.Пятроў, С.Я.Раўдвеэ, У.А.Рыкалін, Я.У.Санько, І.М.Сталяроў, В.Ф.Сумараў, А.А.Ткачонак, Б.Н.Ус, І.К.Утарушын, В.М.Філімонаў, В.Е.Ціханенка, К.Г.Ціхановіч, Я.Р.Чамадураў, М.М.Шаўцова, Г.Ф.Шутаў, Л.М.Эрлер.

1968. М.А.Апіёк, М.С.Макаранка.

1969. Ф.І.Валадзько, А.П.Веліксонаў, А.М.Дзямарын, Ю.К.Зайцаў, Г.Т.Злотнік, Б.Ф.Кавецкі, М.А.Карпук, Я.К.Красоўскі, І.У.Краўчанка, В.А.Крылоў, І.Г.Крэйдзік, Л.М.Лось, М.Дз.Міхайлаў, У.М.Мудрогін, Л.Ф.Панамарэнка, У.С.Пашчасцеў, Э.А.Петэрсон, М.М.Пушкар, У.А.Самачарноў, К.І.Харашэвіч, П.А.Цомпель, В.П.Шаранговіч, У.Н.Шпартаў.

1970. С.Ц.Абрамаў, А.Я.Арцімовіч, У.А.Бойка, К.А.Вакс, М.М.Волахаў, Л.Э.Гадлеўскі, В.Г.Дзівінская, П.М.Драчоў, Ф.М.Жураўкоў, А.Ц.Зайцаў, С.Р.Кавалёў, Б.І.Казакоў, В.А.Казлоў, М.І.Кандрацьеў, Я.А.Карманаў, С.С.Каткова, М.У.Кірэеў, Б.А.Крэпак, У.Л.Кузняцоў, З.В.Літвінава, П.П.Лысенка, У.К.Міхайлоўскі, С.І.Нартава, Л.Я.Прагін, С.Дз.Салохін, В.М.Свентахоўская, П.У.Свентахоўскі, У.П.Слінчанка, Ю.В.Тышкевіч, Г.Я.Ціхановіч, Л.В.Чурко, В.С.Швяцоў, Л.А.Шпак, Я.А.Шыбнёў, М.А.Шырокаў, Г.К.Шэлег.

1971. Э.К.Агуновіч, М.С.Басалыга, У.С.Басалыга, А.К.Белавусаў, У.А.Булыга, М.І.Ганчароў, І.У.Грыгаровіч, Л.Р.Давідзенка, У.А.Дзяменьцеў, Л.Б.Зільбер, Г.П.Івакін, А.А.Краўчук, М.Р.Лазавой, М.А.Плужнік, В.Ф.Шматаў, М.М.Якунін.

1972. А.Р.Арлоў, А.П.Бельцюкова, В.А.Говар, Г.С.Грубіна, У.П.Зубараў, А.У.Ільіноў, М.І.Крукоўскі, Ю.М.Любімаў, В.С.Мігаль, А.В.Някрасаў, Дз.А.Папоў, В.А.Позняк, А.М.Пуцейка, А.І.Рыбчынскі, М.М.Рыжыкаў, Г.С.Скрыпнічэнка, А.Л.Чысцякоў, Я.С.Ясьвін, В.К.Яўсееў.

1973. М.П.Балюк, А.В.Бараноўскі, С.А.Волкаў, А.І.Зіменка, Я.А.Ігнацьеў, Л.П.Каленік, Г.К.Качаноўскі, Ю.І.Кухараў, В.М.Лук’янаў, М.А.Меранкоў, В.А.Напрэенка-Ляховіч, У.Ф.Пракоф’еў, І.М.Пратасеня, У.Р.Раманаў, В.А.Тарасаў, А.М.Тарасян, В.П.Цюрын, В.С.Чайка.

1974. І.М.Андрыянаў, Г.Ц.Гарбанёў, Н.М.Голышава, Я.І.Жылін, Я.Г.Каробушкін, М.І.Ліханенка, Л.М.Марчанка, Ю.І.Нікіфараў, Б.І.Пярвунінскіх, У.В.Уродніч, С.М.Цуканаў.

1975. І.Б.Булгакава, У.І.Вітка, Л.П.Воранава, М.Ф.Глушко. А.М.Даўгяла, Л.І.Зяневіч, У.Я.Крукоўскі, Л.Г.Лапцэвіч, Т.Ц.Мацвеенка, У.Л.Новак, Ю.В.Няжура, Ю.Г.Палякоў, У.С.Піменаў, Э.П.Позняк, С.М.Сакалоў, А.У.Хадыка, І.А.Шастапалаў, А.С.Шатэрнік, М.М.Яніцкая.

1977. П.С.Арцёмаў, А.А.Бачкароў, Э.А.Белагураў, Г.А.Гаравая, Г.С.Грак, Э.М.Грамыка, Я.І.Ждан, А.П.Крахалёў, А.А.Марачкін, В.П.Маркавец, М.М.Селяшчук, М.А.Стома, А.Ф.Федаркоў, У.В.Церабун, У.Ф.Чарнышоў, Г.С.Шумскі, В.Дз.Шчарбакоў, А.А.Ясюкайць.

1978. Э.Б.Астаф’еў, Ю.Б.Багушэвіч, Я.С.Бусел, АІ.Гаршкавоз, Ю.В.Гаўрын, В.У.Грыдзіна, В.П.Занковіч, Г.П.Кісялёў, М.Р.Клімаў, М.М.Купава, Т.І.Малышава, У.А.Нікалаеў, В.В.Нямцоў, А.І.Салятыцкі, А.М.Сурмач, У.В.Ткачоў.

1979. У.М.Вольнаў, ГЛ.Жарын, П.С.Захараў, В.А.Захарынскі, В.І.Кліменка, А.А.Кокцеў, Р.Я.Ландарскі, Л.Ф.Леўчанка, А.В.Масіенка, А.Р.Пятрухна, Т.М.Сакалова, У.А.Самсонаў, Я.М.Сахута, Л.І.Скрыпнічэнка, Б.Б.Цітовіч, А.І.Чартовіч, Ф.В.Шастак, К.Ф.Шастоўскі, Ю.В.Якубовіч.

1980. М.І.Байрачны, Т.П.Белавусава-Пятроўская, Г.В.Буралкін, М.У.Бушчык, М.І.Валынец, В.Ф.Дзенісенка, С.Дз.Дзьяканаў, У.І.Жук, А.М.Зінчук, У.М.Капшай, Т.І.Кіршчына, А.С.Клімянкоў, А.А.Концуб, А.А.Лапіцкая, С.М.Ларчанка, У.Л.Лашкевіч, Н.В.Лівенцава, У.М.Маскоўскіх, А.І.Мятліцкі, С.Ф.Палякоў, У.Т.Паражняк, А.М.Пашкевіч, В.Р.Прыешкін, А.І.Родзін, Л.М.Сцяпанава, Я.М.Сямёнаў, А.М.Ціткоў, В.І.Юркова.

1981. К.І.Аляксееў, В.Ф.Байцун, В.І.Валынец, У.У.Васюк, Ю.П.Герасіменка, У.Л.Зінкевіч, М.І.Ісаёнак, М.Р.Казлоў, В.А.Калтыгін, І.І.Курачыцкі, В.В.Мікіта, Л.П.Сівакова, В.П.Славук, У.Я.Сулкоўскі, У.А.Ткачэнка, С.М.Федарэнка, В.К.Чуглазаў, У.С.Шнарэвіч, А.К.Шэвераў.

1983. Л.Р.Аганаў, І.А.Волкава, С.Р.Гарбунова, А.Я.Дзятлава, А.В.Кузьміч, А.В.Кузняцоў, К.Г.Паплаўская, Г.А.Пусеў, П.А.Семчанка, У.І.Слабодчыкаў, В.М.Смаляк, Н.У.Сухаверхава, В.П.Ціханаў, А.І.Цыркуноў.

1984. В.У.Альшэўскі, А.А.Анішчык, В.К.Барабанцаў, В.М.Буціна, В.Ц.Даўгала, С.І.Катовіч, С.І.Кірушчанка, У.М.Коўзусь, В.С.Крывашэева, І.М.Лобан, А.М.Маціевіч, В.М.Назараў, Л.І.Пятруль, В.Ю.Сазыкіна, Л.Ф.Салавей, А.М.Фінскі, М.Я.Цурыкаў, В.П.Чайка, У.У.Чурыла, П.П.Шарыпа, Ф.І.Янушкевіч, А.І.Яскін.

1985. С.А.Бандарэнка, М.С.Будавей, І.А.Галавацкая, С.У.Дамарад, Ю.М.Івахнішын, М.І.Ісаёнак, В.М.Карнееў, У.У.Кожух, З.У.Ландзік, Г.В.Літвіненка, М.І.Міронаў, М.Л.Несцярэўскі, АІ.Салохіна, С.У.Саркісаў, П.М.Фей, А.М.Шныпаркоў, Г.А.Юзеева.

1986. Т.П.Агафоненка, В.Ф.Александровіч, Т.А.Арцёмава, Дз.В.Бабкін, М.Т.Бандарчук, Т.І.Васюк, А.М.Гвоздзікаў, Л.Р.Главацкая, У.П.Голуб, Р.М.Данчанка, У.Э.Дубавецкі, А.Ф.Кавалёў, І.Дз.Кліменка, Г.П.Крамко, Г.П.Крываблоцкая, У.В.Крываблоцкі, М.І.Лук’янаў, А.І.Мацвяйчук, Ю.А.Піскун, У.І.Пракапцоў, С.М.Рабашчук, В.Б.Сідоркін, Р.С.Сітніца, А.М.Слепаў, Н.У.Сустава, М.Я.Таболіч, Р.Ф.Таболіч, Г.Я.Туроўская, В.М.Фей, Т.Л.Хацановіч-Дарбінян, В.А.Шылко.

1987. Л.Э.Бартлаў, А.І.Бранцаў, С.В.Войчанка, Н.Ф.Высоцкая, Ю.У.Гудзіновіч, Ю.П.Зуеў, В.С.Каваленка, В.В.Кавальчук, Л.М.Кавальчук, У.Дз.Кандрацьеў, С.І.Казак, П.А.Карнач, К.І.Качан, А.П.Ксяндзоў, М.П.Кузьміч, У.Э.Куфко, В.С.Лявунін, М.А.Маеўскі, А.У.Отчык, І.І.Рамашоў, В.П.Свістуноў, Р.П.Сіплевіч, Б.А.Скрамблевіч, Л.В.Хобатаў, У.Я.Цэслер, А.І.Шалюта, М.К.Ягорава.

1988. М.К.Абрамаў, Л.С.Анцімонаў, І.В.Арлоў, Г.А.Асташонак, М.В.Аўчыннікаў, С.У.Балянок, А.А.Баразеннікаў, В.В.Баранаў, Ю.А.Баранаў, І.А.Бархаткоў, З.У.Баўтрук (Раўко), А.У.Бацвінёнак, Т.П.Беразенская, Н.Г.Бранавец, В.Я.Буйвал, В.М.Бяляўскі, П.П.Васілеўскі, У.М.Вішнеўскі, В.В.Вярсоцкі, Т.Г.Гаранская, Л.М.Гатальская, М.А.Гатальскі, М.М.Гаўрыленка, В.І.Грыгарышына, С.А.Грыневіч, Л.В.Грыцкоў, М.І.Гуршчанкоў, А.А.Дабравольскі, В.М.Даманава, А.У.Даманаў, Л.П.Данелія, Ю.А.Дзееў, В.В.Дзёмкіна, В.К.Дубрава, М.К.Дубрава, У.А.Еўтухоў, М.П.Жабінская, В.І.Жук, У.М.Жук, У.У.Іваноў, В.З.Кавалеўскі, І.У.Казак, А.М.Каласенцава, В.В.Камароў, Ю.А.Карачун, В.К.Касцючэнка, У.У.Качан, І.І.Кузняцова, С.У.Кузьмічоў, К.М.Куксо, Т.М.Курачыцкая, Н.У.Кухарэнка, М.Я.Латушка, С.В.Ліфанаў, С.А.Логвін, У.А.Лукашык, А.П.Лучыновіч, Ю.Г.Макараў, У.А.Малахаў, І.В.Малеціна, Н.В.Маліноўская, А.А.Мацюшэўская, У.І.Мелехаў, Л.Ю.Міньковіч, А.І.Непачаловіч, Ю.М.Несцярук, А.Р.Ойстрах, А.А.Панцюк-Жукоўскі, У.У.Папсуеў, Л.Л.Пуцейка, С.М.Пчалінцаў, Т.А.Пятроўская, К.С.Ракіцкі, У.П.Рамейка, В.В.Распопаў, Н.А.Рачкоўская, Л.М.Рацько, Л.А.Рыжкоўскі, Э.Г.Рымаровіч, Г.Г.Сакалоў-Кубай, Л.У.Салодкіна, С.С.Свістуновіч, Г.М.Сіверцава, АА.Скавародка, А.П.Ступень, У.І.Сытчанка, В.А.Трыгубовіч, І.І.Уладычык, А.М.Фралянкоў, У.П.Хадаровіч, Ф.І.Хамініч, К.У.Хацяноўскі, Я.І.Хайрулін, В.В.Хмялеўскі, В.В.Ціханавец, М.М.Цудзік, Ю.С.Чарняк, Р.П.Часнова, Г.Л.Чысцякова, К.П.Шаранговіч, А.К.Шастоўская, Л.Л.Шчамялёва, АС.Шыёнак, В.С.Юзвук, В.М.Юркоў, В.І.Янушкевіч.

1989. А.Б.Александровіч, А.В.Александровіч, Л.Б.Алімаў, К.Г.Асадаў, С.В.Асоскаў, М.І.Астапенка, А.К.Баглай, М.А.Бакуменка, М.І.Басаў, Л.Б.Бортнік, М.В.Бязберды, Н.А.Валынец, Р.У.Галаватая, У.В.Ганжа, Л.У.Гоманаў, Л.І.Грыцэнка, А.Я.Грэсь, І.М.Данілава, А.М.Дваронін, Л.І.Захадзячэнка, Я.П.Зельская, Г.А.Зельскі, Р.М.Іваноў, У.К.Казакоў, У.П.Кароткі, Р.І.Кійко, І.А.Кісялеўскі, С.Б.Кічко, Р.П.Клімковіч, М.Н.Кляцкоў, Г.А.Кобрын, А.Дз.Кудраўцава, А.П.Кузняцоў, Г.П.Лебедзеў, Я.І.Ліс, У.М.Лосеў, А.У.Лось, П.Дз.Лук’яненка, У.Б.Максімаў, Р.Л.Малышаў, У.П.Масленікаў, А.К.Мароз, Дз.Р.Маслій, В.А.Мядзвецкі, І.І.Надашкевіч, Л.І.Пакульніцкі, В.А.Палікарпава, А.С.Петрыканец, Я.Б.Пуставой, М.Ю.Пюке, М.С.Ржавуцкі, Б.Ф.Рэпін, Н.Я.Сакалова, Г.У.Саламянка, Я.П.Саламянка, Р.С.Салаўёва, Л.М.Салаўёў, Г.М.Сідарэвіч, В.Дз.Ціханава, Я.І.Ціханаў, К.Я.Цюрына, С.В.Цярэнцьева, В.І.Чарняк, Н.А.Чорнагалова, А.П.Чудзін, У.А.Шапялевіч, В.Ф.Шкаруба, М.Л.Шкробат, Я.Ф.Шунейка, А.І.Шчаслівая, М.П.Шышлоў, А.К.Юрашкевіч, С.М Янкоўскі, П.В.Янушкевіч, Н.А.Яўглеўская.

1990. В.А.Андросаў, М.М.Андруковіч, Т.В.Арасланава, А.П.Багустаў, М.Ф.Барздыка, І.І.Бокій, М.В.Бякеева, К.Г.Вашчанка, А.Б.Высоцкі, Л.Б.Гандыш, У.І.Ганчарук, І.П.Ганяеў, Т.В.Гардашнікава, Г.В.Говар, В.А.Губараў, С.Л.Гумілеўскі, А.Ф.Гуршчанкова, А.І.Дасужаў, В.П.Дземянчук, Ф.М.Драгун, М.А.Драненка, А.В.Дранец. В.Г.Дубовік, А.Г.Задорын, Р.Л.Заслонаў, В.У.Іванькова, У.П.Ісачанка, А.Ю.Кажаноўскі, М.П.Канцавой, В.І.Каралёў, І.А.Кашкурэвіч, Ф.А.Кашкурэвіч, А.А.Квяткоўскі, Л.Г.Кір’янаў, С.Я.Клімчук, Я.А.Колчаў. С.А.Кузьмар, С.С.Курашова, А.І.Ладзісаў, І.І.Лісіца, А.У.Лось, П.І.Лук, В.У.Лямачка, С.А.Малішэўскі, А.В.Масейкаў, У.У.Мехавіч, Г.М.Міхайлава, В.Ф.Міхайлоўскі, В.А.Міхайлюк, Г.М.Міхейчык, В.П.Мурашка, Я.С.Мусінская, А.М.Назаранка, П.М.Назаранка, У.П.Напрэенка, А.П.Новік, П.А.Новікаў, М.П.Няхайчык, М.Ф.Образаў, Я.Г.Панамарэнка, А.Р.Папоў, У.М.Рубцоў, Т.А.Рудэнка, Ю.В.Рудэнка, Л.Г.Русава, В.К.Рускевіч, Л.І.Сакалоў, С.К.Сенчанка, А.І.Сеслікава, В.Я.Сіверцаў, А.М.Смаляк, С.У.Стальмашонак, А.І.Судар, Дз.А.Сурскі, А.Я.Сямёнава, У.П.Табушаў, М.І.Таранда, Э.С.Трыкоза, С.А.Цімохаў, Т.М.Чуглазава, У.Дз.Шапо, М.Ф.Шкляраў, В.М.Ярэська.

1991. М.І.Агафонаў, А.А.Алонцаў, У.І.Асіповіч, А.А.Бараноўская, П.П.Бондар, К.Г.Гаджыеў, Г.Дз.Герасімава, В.А.Герасімаў, М.С.Гіргель, Л.М.Гоманаў, М.А.Гугнін, С.Ф.Давідовіч, У.У.Дзядзюля, Л.А.Доўбаш, М.М.Дундзін, В.П.Дураў, Л.М.Зуева, В.А.Ільіна-Загнетава, В.Я.Кавальчук, В.М.Калацэй, В.І.Камлюк, У.М.Каралькоў, А.Ф.Карпан, Г.М.Конанава, А.У.Крошкін, А.В.Крылоў, А.У.Кукоўскі, В.Р.Ландарскі, А.П.Лапшын, В.Р.Лук’яненка, Т.І.Отчык, У.І.Панцялееў, Т.І.Паўлючук, А.В.Пашкевіч, А.Р.Пашкевіч, Л.В.Прошчанка, А.М.Пушкін, В.І.Ражко, І.В.Рымашэўскі, У.І.Рынкевіч, І.Г.Савін, А.А.Сальнікаў, В.С.Стасевіч, Г.Х.Стасевіч, А.С.Суша, У.Б.Сушкевіч, І.В.Сямека, Г.Л.Танковіч, П.Б.Урублеўскі, А.І.Фяцісава, Г.С.Хінко-Янушкевіч, С.Г.Харашаўцаў, У.Ц.Хмызнікаў, І.В.Хоміч, В.В.Чукін, В.У.Шоба, Л.С.Шчасная, У.І.Шчэрбін.

1993. С.Л.Абрамовіч, В.М.Ажгірэй, В.В.Аржанухіна, Г.М.Бараноўская, М.І.Барбарчык, А.С.Бычкоўскі, А.В.Васілевіч, Г.С.Васільева, В.В.Васільеў, А.Л.Верашчагін, В.Р.Віткоўская, У.І.Гавазюк, У.В.Гладкевіч, М.Г.Голубева, П.Л.Гонта, А.У.Грыбава, У.У.Дамнянкоў, У.К.Даўшэвіч, У.А.Дзіўніч, А.Я.Дзянісьеў, У.І.Жбанаў, Л.В.Журавовіч, Ю.І.Казакоў, Ю.М.Каралевіч, А.М.Каструкоў, А.В.Кошалеў, А.У.Кулін, Г.С.Лойка, Л.М.Лук’янцаў, В.К.Лябедка, Э.Г.Малішэўская, Г.В.Матусевіч, А.І.Мірончык, В.Е.Несцярэнка, Ю.М.Падолін, М.Р.Панічэўскі, Ю.А.Платонаў, А.М.Пятроў, В.У.Рабчонак, М.С.Ракіцкене, М.Дз.Рыжы, В.С.Сідарава, А.Дз.Слуцкі, В.П.Сташчанюк, В.С.Сямашка, Э.Р.Сямёнава, Б.А.Сямілетаў, Г.П.Сянькоўскі, І.В.Тапілін, М.І.Ткачоў, Ю.І.Хілько, В.В.Шамшур, Р.В.Шараеў, Р.Ф.Шаура, С.К.Швайбовіч, У.Ф.Швайбовіч, І.М.Шкуратаў, В.І.Шчасны.

1994. А.Я.Агафонава-Шох, А.Б.Аракчэева, А.І.Атраховіч, Г.Я.Балаш, А.Р.Барташэвіч, Т.У.Батакова-Мацвеенка, М.Г.Бацюкова, В.М.Блінцова, А.І.Бяляўскі, Н.С.Варламава, Г.А.Выгонная, Дз.М.Вымаркава, І.І.Генаў, М.В.Грук, Л.М.Гурбо, Л.М.Густава, С.У.Даманава, В.Я.Данчук, А.А.Дзяшко, Н.М.Залозная, П.В.Зарэцкі, Б.У.Караванаў, М.І.Кебец, Р.І.Кірдзей, М.Б.Князева, М.К.Канькоў, М.П.Кулеш, С.А.Лагуновіч-Чарэпка, А.П.Лубнеўскі, Б.М.Малахаў, Т.Дз.Пясецкая, А.В.Раеўскі, Л.В.Раманоўскі, А.П.Сакалоў, В.А.Санкова, Дз.У.Сарока, М.У.Сенькін, Ю.П.Сергіенка, І.В.Сміціенка, Г.Ф.Сурма, Г.У.Сухамлінаў, І.У.Уласаў, А.Я.Фядусь, А.М.Хвісевіч, В.І.Хмыз, І.М.Цішын, Г.Р.Чысты, А.Б.Шаліма, У.У.Шаркоў, С.С.Шафрановіч, М.В.Шматава, А.К.Шостак, Ю.У.Якавенка.

1995. І.В.Андрасюк, В.В.Антановіч, У.Я.Ануфрыеў, Н.М.Апіёк, В.І.Баранаў, А.Я.Белы, Э.У.Бубашкіна, Я.Я.Бусел, Р.П.Вашкевіч, В.М.Велігжанін, А.Дз.Вярбіцкі, І.В.Грыгарышына, С.Ф.Давідовіч, В.Л.Доўнар, А.І.Дулуб, В.К.Жыхараў, М.Р.Залатуха, І.С.Засімовіч, Дз.А.Зяньковіч, А.С.Ізаітка, М.М.Інькоў, К.К.Калодзіч, А.В.Канавалаў, Т.І.Карэлкіна, Р.Ф.Клікушын, М.Л.Круглікава, А.Р.Купрыянаў, Ф.С.Ладуцька, У.А.Ламейка, Н.С.Лісоўская, І.В.Лыскавец, А.А.Люцко, М.В.Ляўковіч, А.А.Ляшчынскі, В.У.Магучы, Ю.І.Маліноўскі, А.У.Малярэвіч, А.А.Міхайлаў, І.С.Мойгіс, М.У.Несцярук, У.У.Няфёд, У.А.Осіпаў, В.П.Пакаташкін, І.Дз.Папоў, С.П.Прывада, Ю.Ф.Пятроў, У.В.Ракіцкі, С.Л.Рыжыкава, Ф.А.Сарока, У.П.Свентахоўскі, К.У.Селіханаў, Г.А.Скабіцкі, А.А.Стралкоў, А.Б.Сувораў, Л.Ю.Сцефановіч. Л.І.Талбузін, Т.І.Хвайніцкая, Б.Я.Хесін, Л.С.Хоміч, В.М.Целеш, У.А.Ціханаў, І.М.Чумакоў, Г.В.Шапялевіч, А.С.Шомаў, М.А.Шулякоўскі, Н.І.Шчасная, А.В.Юр’ева, Л.П.Яшэнка.

1996. Я.П.Адзіночанка, І.В.Алісевіч, С.Т.Асапрылка, А.Я.Бур’як, А.М.Варвашэня, А.А.Велікжанін, А.М.Волкаў, І.У.Голубеў, П.Б.Грывусевіч, А.М.Грышкевіч, Н.М.Гурло, А.В.Даманаў, І.І.Данільчанка, А.М.Дзямідаў, Л.А.Елісееў, І.Л.Жук, Б.Г.Іваноў, С.В.Іванцоў, У.А.Канцадайлаў, А.А.Карповіч, А.І.Карповіч, В.А.Каўшырка, П.А.Кірылін, Г.А.Кірыловіч, В.Ф.Крук, Дз.А.Кузняцоў, І.В.Леантовіч, З.А.Луцэвіч, А.І.Лышчык, В.М.Мартынчук, В.С.Маршак, А.Л.Марышаў, П.І.Мураўчук, С.Г.Наздрын-Платніцкая, А.П.Новікаў, М.М.Паграноўскі, А.М.Падалінскі, П.В.Прохараў, Л.І.Радзевіч, І.К.Радкевіч, Р.М.Раманка, Дз.М.Раманюк, П.Дз.Русак, С.В.Рымашэўскі, А.М.Сільвановіч, Б.М.Смольскі, І.Г.Стальная, С.П.Статкоўская, Ю.Л.Сухаў, Г.А.Фалей, Г.А.Фатыхава, А.А.Чміль, А.І.Чыгрын, Ж.К.Чыстая, А.М.Шабалтас, А.Г.Шлегель-Лавецкая, Ж.А.Шыдлоўская, Т.В.Юркевіч, А.У.Яснова.

1997. Ю.М.Алісевіч, Ю.Г.Анушка, Х.Г.Асадулаеў, В.Р.Асіпенка, П.С.Багданаў, А.У.Басалыга, Т.Дз.Беразоўская, У.А.Бірыцкі, В.К.Бондараў, В.А.Борзды, К.Л.Бяляева, Р.Л.Газаранц, І.Л.Гардзіёнак, В.М.Гардзіёнак-Кірэева, Н.М.Гарчанюк, У.Я.Голубеў, В.В.Даноўскі, А.Л.Дударэнка, А.І.Жалудко, А.П.Жураўлёў, Ю.І.Івашкевіч, І.Л.Каваленка, Н.У.Кавалёва, А.Д.Кастагрыз, А.К.Касцючэнка, М.У.Кухарэнка, Т.Ю.Лактаева, Г.А.Лаўрэцкі, У.І.Лісавенка, І.В.Магучая, І.А.Марачкін, Н.П.Марчанка, А.П.Махніст, Ю.В.Мацко, Л.І.Мельнікаў, А.В.Мірскі, В.В.Мурашова, Л.Л.Мядзведскі, І.М.Мятліцкая, П.К.Паршын, Ю.В.Пашкуць, А.С.Плячкоў, Т.С.Радзівілка, Н.М.Сакалова-Кубай, У.У.Сарока, А.В.Свірыдзенка, Т.А.Сіплевіч, А.Г.Сіцько, В.А.Татарнікава-Панок, П.Ю.Татарнікаў, Ю.І.Татарнікаў, Л.В.Трацэўскі, У.Дз.Тулупаў, А.У.Фалей, А.І.Фядотаў, А.І.Шароін, І.У.Шкіра, В.Р.Шрамякоў, І.В.Ягораў, А.В.Ярмоленка.

1998. Я.Н.Ражкоў, В.І.Ясюк.

1999. М.А.Арасланаў, П.І.Асмакоўскі, А.А.Асташоў, Н.М.Богдан, І.М.Бяспалаў, Т.В.Габрусь, А.А.Грыгор’еў, Ф.С.Грыг’ян, В.Г.Грыцаева, С.П.Гусельцаў, Г.П.Драздоў, А.Э.Духоўнікаў, М.У.Загранічны, Н.В.Зелянко, У.У.Кандрусевіч, Т.С.Карака, Л.М.Кірылава, І.М.Козел, А.П.Колас, М.М.Колас, В.К.Копач, М.М.Крукаў, В.Г.Крупянкова, У.Э.Лавецкі, В.В.Лагоўскі, Б.Ч.Лазарэвіч, Я.А.Ларчанка, Т.П.Лісіца, Л.А.Макатун, І.Б.Маланаў, Н.Л.Марчанка, Р.В.Мяжуеў, В.М.Нікалаеў, В.М.Нуднаў, А.Л.Нядзелька, А.Я.Няхайчык, Ж.Я.Няхайчык, Г.С.Панамароў, У.М.Панамароў, А.Ц.Пушкар, Ю.Л.Рыжыкаў, А.В.Сандрыгайла, В.В.Саўчанка, В.Я.Семянько, Л.А.Сідзельнікава, В.А.Смоляр, Дз.М.Сурыновіч, Г.І.Сямікашава, А.Р.Сяргеева, Л.М.Тарабука, А.В.Томка, А.А.Фалей, К.У.Харанека, В.К.Цімафееў, М.Л.Цыбульскі, Т.А.Чарнышова, А.У.Шапо, А.П.Шарыпа, С.Л.Шэмет, А.Я.Шыбнёў, Р.І.Яновіч.

2000. А.М.Алебастраў, К.М.Андруковіч, М.М.Асауляк, У.А.Афанасьеў, С.І.Бышнёў, Л.Ф.Валасюк, Ю.В.Валынец, А.М.Гайдуковіч, Г.В.Горава, У.М.Грыцкевіч, С.М.Дзенісенка, Т.У.Дзянісава, В.В.Ерамееў, М.С.Забіран, В.Ф.Калясінскі, П.У.Кандрусевіч, Ж.А.Капуснікава, Т.В.Капыльская, С.У.Кастрыца, А.А.Касцючэнка, У.Э.Кірэенка, Я.Л.Кір’янаў, У.А.Клімушка, І.Р.Кныш, Ю.М.Козел, Ю.Г.Крупянкоў, А.С.Кухараў, В.М.Лазоўскі, А.Я.Мацвеенка, Дз.М.Мохаў, І.І.Мядзведзеў, В.В.Нікішына, У.М.Пахаўцоў, А.М.Пікулік, В.П.Раманоўская, А.У.Савіч, Н.А.Сардарава, М.П.Свістуноў, У.П.Тамашэвіч, В.В.Угрыновіч, А.А.Хараберуш, В.П.Храмцэвіч, В.І.Цэхановіч, С.В.Чарановіч, Н.В.Шаранговіч, І.Г.Шчасная.

С.У.Пешын.

т. 14, с. 229

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЗАСЛУ́ЖАНЫ НАСТА́ЎНІК РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойваецца высокапрафес. настаўнікам, выкладчыкам, выхавальнікам і інш. работнікам дашкольных устаноў, агульнаадук. устаноў усіх відаў, устаноў пазашкольнай і прафес.-тэхн. адукацыі, дзіцячых дамоў, якія працуюць па спецыяльнасці 15 і больш гадоў, за заслугі ў пед. і выхаваўчай дзейнасці, што забяспечвае атрыманне навучэнцамі і выхаванцамі глыбокіх ведаў, развіццё і ўдасканаленне іх творчага патэнцыялу. Устаноўлена законам ад 13.4.1995, прысвойваецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. У 1940—88 існавала званне засл. настаўнік Беларускай ССР, якое прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР.

Заслужаныя настаўнікі Рэспублікі Беларусь

1941. М.А.Акульміна, Н.Ф.Арлова, Я.В.Астроўскі, М.С.Арцюхоў, П.І.Біран, В.С.Бірыч, М.І.Гайсёнак, А.Г.Гарачун, А.С.Дарашчанка, К.А.Зайцава, І.К.Зіновіч, М.І.Канавальчыкаў, І.Г.Крукоўскі, А.Ф.Крылова, А.С.Крыцкая, Э.А.Лютарэвіч, Г.В.Макарава, П.С.Нікалаенка, А.Р.Нікіценка, Х.Р.Пранік, У.П.Пушкарэвіч, П.І.Сівой, Н.І.Сіўко, Д.К.Талкачоў, Г.В.Харытановіч, А.А.Шаплыка.

1944. І.М.Галынец.

1945. В.Р.Адзінцова, К.В.Асмалоўская, Н.Г.Афанасьева, П.А.Бабіцкі, К.А.Барысевіч, Ю.І.Букатая, К.А.Бурдзілава, І.С.Вадэйка, Л.Г.Валачковіч, П.С.Васілеўскі, В.Л.Вільтоўская, І.П.Вольскі, А.П.Воранава, П.С.Вяндзіла, М.М.Гаваркоў, Г.П.Гілевіч, Я.Р.Грыгор’еў, Л.В.Грынаўцова, Г.Л.Дзівак, А.К.Дзяруга, Е.С.Елісеева, Н.П.Жукаў, А.І.Іваноў, М.А.Кавалевіч, М.К.Кандрацьеў, І.У.Капаевіч, А.А.Кармалітава, В.Ц.Карпенка, Г.І.Катлінскі, А.М.Кісялёва, К.Ф.Коршук, Б.Р.Крупадзёраў, В.С.Кузьміна, В.М.Кунько, Б.М.Лаўрыновец, В.І.Ліяранцэвіч, Т.А.Лютароўская, М.С.Магільніцкая, П.Л.Макарэня, Ю.А.Марозава. З.П.Міроненка, С.А.Нікіцін, Н.Я.Паднясінская, М.Ф.Паніткова, Б.А.Петрашкевіч, М.М.Пруднікава, В.А.Прэйс, М.Р.Разоўскі, А.Н.Салоха, В.А.Самцэвіч, І.А.Сасіновіч, Г.К.Севярнёва, Я.У.Семяноўская, Н.І.Слайчэўская, М.Ф.Старычонак, М.М.Сяргеенка, Я.А.Федчанка, А.А.Чаркас, А.Б.Чарноў, П.А.Чуліцкі, І.П.Шаплыка, Н.В.Шыдлоўская, А.А.Яўнас, Е.С.Яўсеева.

1946. Ф.С.Голуб.

1947. Я.Г.Абросава, В.С.Бандарчык, М.С.Баразнёнак, Р.Р.Барам, Л.М.Белавусава, Г.Р.Блаў, А.М.Былінская, А.А.Васілевіч, Дз.А.Вінаградаў, І.А.Гальчук, М.П.Гапановіч, В.С.Гарбацэвіч, М.Б.Голуб, Р.М.Гуткоўскі, М.Р.Дамарацкі, А.Я.Дарашэвіч, В.А.Дашук, І.А.Дзешчыц, С.С.Дзіковіч, П.І.Дубінін, Н.Я.Жыльчык, А.І.Ігнацьева, С.А.Казак-Цяста, Л.М.Казлоўская, А.І.Калістратава, А.С.Карась, Г.М.Кац, А.Н.Котаў, Г.К.Кузняцоў, Е.В.Лазарэтава, Н.М.Лапушанская, П.М.Лепяшынскі, М.І.Лобан, П.С.Лубяка, А.І.Львова, Г.Ф.Лявонава, А.Я.Мажэйка, І.А.Пісарчык, Е.С.Прэйс, Я.М.Разумоўская, Т.Ф.Сапелкіна, І.А.Скрынікава, А.Н.Стахоўскі, Т.П.Сцяшковіч, П.П.Фядотаў, Г.У.Хадоска, А.Г.Цыкуноў, З.А.Чарнагорцава, М.Ц.Шабураў, С.Ф.Шаснеўская, А.А.Шаўко, П.П.Шымановіч, М.К.Яновіч, Г.А.Ярмусік.

1949. М.М.Азараў, Т.І.Азёрнікава, У.К.Азёрнікаў, А.Г.Александровіч, Я.В.Андрэева, К.А.Арлова, В.П.Арлоў, Д.Д.Арцямюк, Я.М.Баранава, А.П.Балтрушэвіч, В.І.Бальшова, Г.М.Буланчыкава, І.Р.Вадэйка, Ю.В.Валавікова, Г.А.Варановіч, В.П.Васілеўская, Л.Я.Васільеў, К.М.Весяліцкая, К.М.Вярыга, Л.А.Вяткіна, З.І.Дарашэвіч-Дынкіна, І.І.Жардзецкі, П.І.Забелін, К.М.Захар’яш, М.А.Казлоўская, А.П.Калецкі, Д.К.Карага, В.І.Кацямірава, І.І.Кмеша, Л.Т.Кур’ян, Я.Д.Кушнер, Г.М.Лабузноў, С.М.Латушка, Я.Г.Лахнода, М.І.Леанёнак, К.С.Лучкоў, Ф.Я.Лысянкоў, М.І.Малкова, К.І.Мілановіч, К.Р.Нікалаева, І.В.Папко, Ф.І.Раманюк, А.Ф.Рымараў, С.А.Сацэвіч, К.Дз.Севасцьянава, В.І.Смірнова, М.С.Стральчэнка, Я.І.Фанкевіч, М.І.Федчанка, Т.А.Хальпукова, М.Ф.Хальпукоў, І.Ф.Шаланкевіч, В.У.Шкарубская, І.А.Шмуляўцаў, К.П.Шчаглавітава, М.Я.Якушэвіч.

1950. А.Дз.Базыка, В.Я.Высоцкая, П.Дз.Гагарын, В.А.Гусарэвіч, З.С.Жгун, З.І.Закржэўская, П.А.Клімковіч, Т.А.Красоўская, Н.А.Крыўцова, А.Ц.Навіцкая, І.П.Новікаў, В.П.Пучкоўская, Дз.С.Раздзёраў, Л.А.Ржавускі, А.М.Саламаха, А.П.Травулька, Я.М.Тэпо, М.Ф.Целяшоў, Р.В.Шакун.

1953. В.С.Багдановіч, М.К.Беразоўскі, Н.В.Міхалковіч, М.Л.Раман, У.М.Самусік, Г.Г.Субоціна.

1954. Ф.А.Азарава, І.Ф.Афанасенка, Г.В.Вайткевіч, З.С.Гуло, М.Ф.Гусак, В.Б.Іванчыкава, М.І.Пяшкоўская, У.П.Раздзялоўскі, Ф.С.Скеп’ян, Н.М.Талецкая, Ф.Н.Чаўновік.

1955. Т.І.Аўчыннікава, С.Дз.Белы, Я.П.Бярэзіна, В.А.Варончанка, І.Р.Герман, В.В.Гурыновіч, Я.М.Дабратворская, Н.Я.Дарасевіч, А.Дз.Ермакова, З.П.Калашнікава, С.Дз.Кітовіч. М.П.Красоўская, П.П.Куяўскі, Дз.Ц.Лушчаеў, М.Г.Мазінг, М.Ф.Марчанка, Р.Ш.Мендзелева, Н.І.Міцкевіч, Г.Р.Новікаў, А.А.Папоў, В.І.Савіцкая, М.Г.Сачнёва, У.С.Сліж, А.С.Смаршкова, А.М.Тычына, П.У.Хадоска, М.Р.Чарнышова, Н.А.Шамоўская, С.М.Шарабайка.

1956. В.Л.Градзенчык, А.М.Дудар, Р.І.Жыглевіч, Р.А.Зылькоў, К.А.Каліна, Н.С.Пятроўская, М.У.Салоха, Н.І.Сінская.

1957. У.Ц.Альфер, В.Ф.Альшэўская, С.С.Арлоўская, М.М.Арэхаў, М.М.Астраховіч, В.В.Багданенка, Т.А.Балтрукевіч, Дз.Ц.Басько, Д.В.Бекарэвіч, С.Г.Беланожка, А.К.Белашова, Н.Р.Бельская, І.Н.Булойчык, Ф.С.Бусел, Н.А.Быкоўская, В.У.Бяляева, Н.Д.Бярозкін, Л.П.Ванькевіч, Я.Н.Варонін, Дз.Я.Верам’юк, С.Л.Вестэрман, Я.І.Вігура, З.А.Вінаградава, Г.А.Вішнеўская. К.В.Волкава, А.С.Гайдаш, І.А.Грабцэвіч, А.А.Гуцько, Ю.Э.Дабражынецкая, К.С.Дабрынская, А.Я.Джэжорэ, І.К.Дзіковіч, А.І.Дробыш, А.С.Елісеенка, А.Ф.Ерафееў, А.В.Ждановіч, А.В.Жукава, Е.Ф.Жыгач, В.П.Зайцава, Г.В.Зайцава, А.І.Зайцаў, Н.К.Захарава, В.А.Захарошка, В.М.Зелянькевіч, Л.Ф.Знаменская, Дз.П.Івашка, Я.Н.Івашкова, К.Дз.Ігнацьеў, Г.М.Ісаева, Н.І.Ішчанка, М.А.Кавалёва, І.М.Казак, А.Р.Каласоўская, Дз.А.Карлоўскі, В.А.Карпінская, В.І.Касабуцкая, А.Ф.Качан, В.А.Кашыцкі, І.Дз.Кірэй, Г.П.Клейнава, А.Ш.Клябанаў, Ю.А.Краснова, С.П.Кузьма, К.Х.Кузьміцкая, П.П.Кучаравенкаў, М.П.Ладэс, В.Р.Лапіцкі, Ю.А.Лявоненка, К.Ф.Лявонцьева, Н.У.Ліпская, Я.П.Лосева, А.Р.Лукіна, К.С.Лукоўнікава, А.Л.Ляшкевіч, П.Р.Мазалаў, В.П.Мароцкая, А.Ф.Мацкевіч, А.М.Меркуль, М.В.Мілава, М.П.Молчан, Т.І.Мурашка, М.М.Мядзведзева, Н.М.Мялкоўская, М.І.Нікіценка, С.С.Нікіціна, В.Я.Новікава, К.А.Новікава, С.Р.Новікаў, А.М.Падбярэзная, Н.В.Палікарповіч, І.І.Праліска, Н.У.Пратасевіч, В.А.Прачук, Г.В.Пуплікава, П.А.Пцічкіна, М.Л.Пяткевіч, Н.Л.Рабчанка, З.В.Размыслова, З.І.Раманенка, Р.К.Рамановіч, С.Ф.Рубанаў, Г.А.Рудза, М.А.Рудкоўская, Л.А.Ружанцава, Е.І.Садкоўскі, А.П.Саковіч, В.І.Серапіна, Н.І.Случаноўская, Ю.В.Смаршкова, Г.К.Сталовіч, А.М.Субоціна, В.Т.Сцепаненка, К.П.Сцяпанава, А.І.Сычова, А.А.Сяргейчык, П.В.Тур, П.Р.Тышкевіч, Н.Я.Уласава, У.П.Фомчанка, М.Е.Францішаў, У.В.Фурсаў, М.А.Хадасевіч, Л.І.Хвалько, К.П.Цітавец, Н.В.Чарненкава, Н.Н.Шарай, М.П.Шаўчук, Н.М.Шляпіна, Г.С.Шумейка, М.Н.Шчэрбава, А.С.Якубчык.

1958. В.П.Александроўская, К.М.Астахава, А.Г.Атрошчанка, І.Ф.Бабковіч, Е.Е.Бабыр, А.В.Багамазава, Т.А.Балабаеў, Д.Б.Баршчоўская, М.С.Бахаўчук, Н.С.Бейзарава, Г.Ц.Гардзей, В.Р.Дубровіна, К.С.Кавалёнак, Н.Е.Кацько, М.М.Крукоўская, Ф.К.Лагацкая, Л.М.Нікалаева, Г.І.Рэут, К.Ц.Садоўская, Р.В.Сазоненка, Н.Я.Саковіч, А.Ц.Сарокіна, А.Ф.Сасноўскі, А.І.Страпчанка, В.Л.Філютовіч, К.А.Шабека.

1959. Н.А.Арол. М.Е.Арцем’ева, У.І.Баран, І.В.Барсукоў, В.І.Берзін, К.С.Бялова. І.К.Галіноўскі, Л.П.Гарбацкая. Н.А.Гарнакова, Л.В.Гітковіч. У.Дз.Грышановіч, М.П.Дарафеенка, М.Ф.Драбушэвіч, М.П.Дылёнак, І.Л.Запрудскі, А.І.Зяновіч, М.У.Івашын, П.С.Кісялёў, С.А.Крэмез, Л.І.Лешына, К.С.Несцяровіч, М.С.Няронскі, З.М.Пакроўская, А.А.Парабковіч, Дз.С.Прыхожы, Я.Л.Ржавуская, К.Л.Старынская, Л.А.Талкачова, Ф.Я.Таран, М.Я.Францэвіч, І.Н.Храмцоў, М.Г.Цыбульская, М.А.Цымановіч, К.А.Шкляроўская, М.В.Шляхота, Т.А.Шпакоўская, Г.А.Шчэмелеў.

1960. В.І.Адамовіч, Я.Ф.Анціпенка, Л.А.Асташкевіч, М.М.Аўчыннікава, Н.Л.Бабкова, М.П.Багамазава, Н.П.Бальшакова, Ф.М.Батурэвіч, Б.Л.Белкіна, М.І.Беціна, Е.В.Брусава. В.І.Буры, І.Д.Буяк, І.У.Бяляўскі, Н.У.Валькова, А.С.Васілеўская, В.М.Васільева, Ф.І.Велічкевіч, Н.Л.Вільтоўская, Т.С.Віткіна, Г.В.Волкава, Х.Я.Генкіна, В.І.Гіргель, Т.П.Гладкая, М.С.Грушэвіч, Н.В.Грыбко, М.Л.Грынкевіч, С.П.Гурын, С.П.Гурыновіч, Ф.М.Гуткоўскі, Е.П.Дайнека, М.І.Додалева, А.П.Драчылоўская, Г.П.Жук, В.Л.Жукоўская, В.В.Замыка, Я.Л.Злотнік, А.А.Зюзіна, М.Я.Іванчыкава, Д.А.Казлоўская, М.І.Казлоўская, Н.К.Калантаева, К.І.Кандратовіч, А.П.Каралёў, Г.І.Карпюк, Н.І.Кевіш, Я.А.Кернажыцкая, В.І.Кляўз, А.А.Корбут. К.А.Корзун, А.Л.Крэз, Н.С.Кузняцова, Л.М.Кузняцоў, А.К.Кулініч, А.М.Куляшова, З.П.Лапата, М.І.Ліхач, М.П.Лучына, В.І.Лысакова, П.М.Лычкоўскі, М.А.Любанская, Н.А.Мажэйка, А.А.Майсейкава, П.І.Малаток, Г.К.Мальцава, С.В.Масько, В.І.Матросава, Г.І.Мацвеенка, М.П.Машкоўская, В.І.Мельнікава, Н.Н.Моніч, В.Ц.Мядзведская, Т.М.Назарава, М.У.Назарэнка, Г.І.Назіна, Е.М.Небрадоўская, Э.М.Некрашэвіч, В.Б.Нікольская, М.П.Ніценка, В.Я.Озераў, М.Г.Осіпава, А.Ф.Палішына, І.Ф.Палтарацкі, А.П.Панамарова, Л.Дз.Папова, Л.Ф.Парфёнава, А.В.Паўлава, Л.Я.Паўлюшчанка, А.Л.Перагуд, М.В.Полаў, Я.В.Попала, М.П.Пусоўскі, А.У.Пятровіч, Г.К.Пятровіч, Н.С.Пятрэня, В.Я.Раманоўская, К.Ф.Рамашкова, А.Л.Рачок, В.М.Рудая, А.В.Рыбская, А.Л.Садоўская, Л.Г.Сакалова, В.А.Саўчанка, В.М.Семчанка, К.П.Славецкая, Н.Дз.Станкевіч, Г.Р.Ставер, В.В.Суша, С.Я.Сычоўская, С.І.Сяргееў, Х.Д.Тайманава, К.М.Туцкі, Л.П.Урагова, Ф.М.Уронская, П.М.Усцінаў, В.М.Храмовіч, В.А.Чувасава, М.Я.Шавельдзіна, Л.Е.Шаўлоўская, А.А.Шафарэнка, С.Д.Шмакава, Л.М.Шыкіравая, З.Г.Шынгель, Г.С.Шыянок, Э.А.Юшкевіч, М.В.Ядроўская, Н.І.Язерская, Я.Н.Ярмоленка, В.С.Ярэміна.

1961. І.С.Салдаценкаў, Л.І.Чыстоўскі.

1963. П.Л.Аленскі, Я.Ф.Анціпенка, Г.С.Апянчук, Л.Ю.Бань, Р.Р.Барысава, К.Л.Башаркіна, Ю.Н.Борда, А.А.Булат, К.Ц.Бялова, Я.А.Бярэзіна, С.М.Валодзін, І.М.Вашчылін, Н.Я.Ганчарова, К.П.Гарбялёва, М.Т.Глушнева, Г.А.Громава, В.А.Гудзень, М.М.Дудкіна, І.А.Ерафеенка, Р.І.Еўдакімчык, Г.А.Зарыцкевіч, Л.І.Зімацкая, К.С.Зінькевіч, Я.В.Зяблікава, В.Р.Іванова. В.К.Івашкевіч, В.В.Ізмайлаў, М.П.Ільінец, П.Ф.Ільюкевіч, В.Л.Камандзенка, Г.П.Касякова, Ф.У.Кец, М.К.Князева, М.Б.Коласава, І.Ф.Крук, У.І.Кудзеліч, А.С.Кудраўцава, В.І.Кулікоўская, Р.Ц.Куляшова, М.М.Курловіч, М.А.Лісава. Н.Г.Літвінава, М.Ф.Лосеў, Н.І.Лысенка. Л.У.Ляшкевіч, Я.І.Маеўская, Ц.М.Меднік, А.І.Мілеўскі, А.Н.Мінкова, В.С.Мірановіч, А.А.Міткевіч, А.В.Міхайлава. І.М.Мурзаў, Н.Я.Набярэжнева, П.Н.Несцярэнка, В.Я.Пагужэльская, М.І.Пасюцін, Н.С.Пашэвіч. К.Ф.Пшонка, І.М.Пярэдня, А.Л.Рамашова, А.Я.Рашэцька, І.С.Русаковіч, Н.Б.Савельева, М.В.Савічава, П.М.Свірка, М.М.Седранок, В.Дз.Семачкін, А.Р.Семяненя, Т.М.Сінельнікава, Л.П.Слепакурава, Н.Ф.Смірнова, М.А.Сталяроў, М.С.Старава, З.І.Студнева, Е.М.Сцепаненка, А.К.Тарайкоўская, Ф.В.Фёдараў, Н.Я.Цікунова, А.С.Чабан, В.Я.Чаранок, Н.І.Чэчыкава, Н.Л.Шаўрукова, Л.А.Штукар, Н.А.Шумілоўская. М.Ф.Шупейка, Р.І.Элькінд, М.Р.Юдава, Л.І.Язвінская.

1964. Н.Е.Агароднікава, А.С.Адамчык, М.Я.Аляшкевіч, Н.Я.Андрэева, В.Л.Андрэйчыкава, М.М.Арарэй, А.З.Арэшка, М.І.Базылёва, М.К.Балвановіч, Н.А.Банцырава, М.М.Бардовіч, З.А.Баўбель, М.М.Бачыла, С.А.Белік. М.Я.Белянкоў, М.Б.Біскін, З.З.Бондарава, В.І.Брэцкая, І.А.Букрэеў, Л.М.Быстрэнка, М.У.Бяспалава, М.І.Валасевіч, М.І.Варанько, Л.Я.Васільева, В.К.Вернікоўская, І.Л.Гайманаў, В.П.Галавашына, В.С.Ганчарова, М.П.Гаранін, М.К.Гарбаценка, В.В.Гарбачова, Г.Л.Генералава, Н.І.Грашнова, В.Ф.Грашчанка, Н.П.Гусінцава, К.П.Давідчык, Л.Дз.Дамарацкая, М.С.Данілевіч, М.А.Дзмітрыеў, Н.А.Еўдачэнка, І.В.Жук, З.ЛЖукоўская, К.П.Жураўкова, Л.І.Жыліна, М.М.Зарэцкі, Л.П.Звонава, С.М.Зубоўскі, Н.Дз.Зуева, Н.К.Зязюліна, М.Ф.Ільюшэнка, М.А.Кавальчук, Р.П.Казімірава, Г.Е.Казлова, В.І.Каленік, С.І.Калугіна, Л.Ф.Камароўскі, В.А.Кандрацьеў, Н.Ф.Капіч, М.А.Картузаў, В.С.Карцель, Т.І.Касцюкевіч, А.С.Кецко, Г.А.Кір’янава, В.Е.Клімовіч, В.Дз.Кляменценка, Т.Ф.Корж, Ф.Л.Крайнік, А.М.Красціна, М.М.Кудраўцава, В.П.Кукуруза, Г.І.Кунцэвіч, Г.А.Лабанок, Т.П.Лазарава, Л.І.Лайко, А.Т.Лебедзева, Н.М.Лебедзева, І.І.Луцаеў, Л.М.Любімцава, М.Ц.Макаева, Л.П.Малахава, В.Ф.Малышава, М.М.Манышаў, М.М.Марцінкевіч, М.М.Маторына, С.К.Мірановіч, А.Р.Міхалёнак, С.І.Мялешка, В.У.Навуменка, Н.А.Навуменка, А.М.Несцярук, В.М.Нікалаеня, В.І.Нікіфаровіч, Е.Дз.Новік, З.Н.Носава, В.Л.Някрасаў, М.М.Няпраўскі, В.Е.Паўлава, К.П.Паўлава, Л.Я.Паўлава, З.П.Петрачкоў, Г.А.Платонава, І.Ф.Пратасевіч, А.С.Пушкін, Т.В.Пушная, В.К.Раждзественская, В.В.Ражкова, Л.Ф.Разгуляева, В.І.Расінскі, В.І.Рузава, М.С.Рынкевіч, В.В.Рэгель, У.В.Савельеў, Р.М.Савіцкі, Р.У.Салаўёва, Р.І.Салдаценка, С.Д.Самушчаў, В.Ф.Самцэвіч, М.Р.Семяненя, С.Ф.Серапін, М.М.Сівакова, Т.Р.Сідарчук, А.М.Скавароднік, С.Т.Смялоўская, Н.Дз.Сокалава, Н.М.Сокалава, Н.А.Сосна, К.І.Стаброўская, Г.С.Стукалава. Л.Р.Суворава, М.М.Супічэнка, В.У.Сухавей, А.Я.Сцефаненка, М.М.Сянкевіч. М.І.Талейка, М.С.Талочка, Н.С.Талстая, І.Р.Тупіцын, Д.П.Уласава, Р.І.Ушакова, П.І.Фядоценка, Г.П.Хадкевіч, В.М.Хіль, В.Р.Цабкала, Н.М.Цітарэнка, Н.Е.Ціханава, В.А.Чанцава, А.М.Чарнякоў, Б.Я.Чорнабародава, В.Г.Чысцякова, С.П.Чэчка, М.М.Шайкоўскі, А.І.Шкурдзюк, Л.Я.Шляхціна, К.А.Шот-Чатовіч, Б.Б.Шумейка, К.Т.Шынкевіч, Н.А.Юркавец, В.А.Якушава.

1965. Н.М.Агалец, Д.К.Анісімава, В.У.Антановіч, В.І.Архіпаў, М.І.Аўраменка, А.І.Бабарыкіна, Ф.У.Багдановіч, А.М.Балаболіна, В.М.Баліна, Е.І.Банчук, Н.Н.Барысава, А.М.Барысенка, І.Д.Бельская, І.А.Беразінская, Д.Ц.Бірулёў, Н.Н.Бірыч, Я.В.Бродскі, В.Р.Бязмозгая, П.Ф.Бяляк, М.В.Бярэзіна, В.І.Вайцянкова, А.Ф.Валюкевіч, Н.Н.Вараб’ёва, Н.А.Верамейчык, Е.І.Вішнеўская, К.І.Воранава, Г.А.Вырадаў, А.В.Галкіна, У.А.Гардусенка, П.М.Гарэлінкаў, К.І.Геаргберыдзе, Р.С.Гінзбург, У.А.Глінскі, В.М.Голубеў, К.Л.Грабайла, Л.Ф.Грынчук, Ц.А.Грычанок, А.Ф.Гудоўская, А.С.Гулевіч, І.Ф.Гуркоў, І.С.Данілаў, П.А.Данюк, Е.С.Дзенісюк, Я.П.Дзіканава, В.Дз.Дзмітрыеў, Х.А.Драбкіна, Г.І.Жураўская, М.І.Забродзіна, Н.К.Залужная, І.І.Захарэнка, Я.А.Зінкевіч, Е.Д.Іваніцкая, Г.І.Іваноўская, Б.В.Іванюк. Т.С.Ігнаценка, Г.С.Кавалёва, У.А.Казакевіч, А.І.Казей, І.С.Казлоў, Л.С.Казлоў, М.А.Кайрыш, С.В.Калачык, А.С.Калеснікава, М.М.Калістратаў, М.М.Калкоўскі, А.В.Качкоў, К.М.Кіявіцкая, С.П.Класоўская, В.Р.Ключынская, Я.В.Кляноўская, Т.М.Краўцова, А.А.Круцько, С.І.Ксянзоў, В.В.Кузьмін, М.І.Кузьміна, Н.Б.Куляшова, Т.М.Курдо, М.І.Курловіч, Л.А.Кустова, М.П.Куцапалава, Т.А.Лазарава, М.Я.Лазук, В.Ф.Ларыёнава, К.С.Лісоўская, П.Г.Ліхачоў, Н.М.Лугавая, Р.М.Лук’янчык, А.А.Мазанік, Г.А.Майсеева, Я.П.Малюгіна, В.П.Маркаў, А.А.Мароз, Л.А.Мартыненка, І.Ф.Марціновіч, В.І.Маціеўская, Г.С.Мельнік, К.І.Мельнікава, Н.Х.Міхальчук, З.У.Мурашка, М.В.Мурашка, Г.І.Мусакоў, Е.С.Мядзведзева, А.І.Мякішкова, В.С.Мяцеліца, К.Ф.Мяшкоўская, А.П.Некрашэвіч, М.Д.Некрашэвіч, А.А.Нікіфарава, Л.Дз.Ніціеўская, Н.С.Новікава, М.С.Орсіч, П.Я.Паграбной, С.С.Палейка, В.І.Палянскоў, М.А.Панцыраў, У.А.Парахневіч, А.І.Пасько, Г.П.Перапёлава, М.Ф.Петрыкевіч, А.І.Прадзедава, Е.М.Прохарава, В.Р.Прохарык, Я.І.Пушкарова, А.І.Ржэўская, М.Р.Рыбак, М.Ц.Рыжанкова, В.С.Рымдзёнак, Ф.С.Савік, А.М.Савошчык, Р.Ф.Самойлаў, Г.Ф.Сініцына, А.Ф.Сіранькоў, Л.І.Сіткевіч, Б.Ф.Сіўко, Г.А.Смірнова, Г.А.Сташэўская, М.Д.Сукачова, Л.П.Сухадольская, Л.Н.Сянкевіч, А.Ф.Трафімаў, М.У.Трыпуцін, К.С.Тышкевіч, Ф.М.Ус, Б.Д.Фалкіна, Р.Ц.Фугіна, К.А.Харкевіч, А.К.Цабкала, У.Ц.Цабо, І.Я.Цімашкоў, З.І.Чарапкоў, І.Н.Чаркасава, М.М.Шабурава, Л.М.Шапіра, Г.П.Шарай, А.А.Шаўчук. І.К.Шашэнька, А.П.Шнейдэр, Н.П.Шэмет, А.А.Эмінава, Г.М.Юхнавец, А.М.Якаўлева, С.С.Якаўлеў, К.В.Якімовіч, М.І.Якімюк, Я.Дз.Янчанка, В.Ф.Ясінская, Я.Ф.Ясноўскі, А.П.Яфрэменка.

1966. А.А.Абрамовіч, А.Р.Адзінец, Дз.С.Акімава, Р.П.Акуліч, В.П.Аленькава, В.А.Алешын, Л.І.Анжыеўская, І.А.Апанасевіч, М.Р.Арлова. Ф.Ф.Аскерка, А.В.Асмалоўскі, У.Т.Аўсеенкаў, Л.Ф.Афанасьева, М.І.Ачкін, А.І.Бабкоў, В.М.Балашова, А.С.Бандарэнка, В.І.Бараноўскі, В.С.Барысава, В.І.Барысавец, Т.Р.Белякова, Б.Х.Берлін, П.А.Берташ, А.Р.Будзіловіч, З.С.Буракова, Н.І.Быкава, А.В.Валчок, Н.К.Валчок, В.Э.Варатынская, В.І.Васілеўская, І.Р.Васільева, Б.Т.Васкавец, А.М.Віннічак, В.І.Воранава, В.І.Вярсоцкі, А.П.Гавароўская, Э.А.Гакава, З.С.Галаніна, А.М.Галкін, К.В.Гарбачова, І.С.Гаруноў, Н.К.Гаўры кава, П.С.Гершан, Г.А.Глуздакова. Б.С.Грачыха, М.С.Грынцэвіч, Г.І.Грышына, М.П.Гулевіч, М.М.Гуль, С.Р.Гушча, У.Ф.Далжанкоў, М.Г.Даманцэвіч, Э.М.Дамінікевіч, Е.Г.Дарафеева, У.А.Дарашук, Ю.І.Джасава, Я.П.Дземідовіч, П.Ц.Дзівакоў, К.В.Дзмітрыева, А.М.Дзмітрыеў, Э.М.Дзягілава, А.А.Дзядзюля, Ц.Ф.Дзянісаў, В.П.Драздоўская, К.Л.Дунец, Д.В.Ерамеева, Л.Р.Ерафеева, В.І.Жадзейка, В.Ю.Жалкоўскі, В.І.Жарская, В.А.Жорава, М.І.Жураўская, В.Г.Жываглод, Н.І.Жыгмунт, Г.С.Забалотная, Н.М.Зантовіч, В.М.Зікунова, А.В.Зубец, Н.Т.Зуева, В.Я.Ігнатовіч, Н.А.Ігнатовіч, Т.А.Ільінская, М.М.Іоначкіна, В.Н.Ісаевіч, А.П.Ісаенка. М.Я.Кавалеўскі, М.П.Казакоў, С.Р.Казачонак, В.В.Канавальчык, А.Р.Кандратовіч, К.А.Канцавой, М.Д.Капеліёвіч, І.М.Капітан, М.Ф.Капскі, С.І.Карпечкін, Л.У.Кармалітава, Ю.І.Касабуцкая, С.П.Каткоў, З.С.Качарэўская, А.М.Качынскі, Я.І.Кашалёва, П.Р.Квашніна. Т.А.Кляпацкая, Н.І.Кобрына, А.М.Колас, М.П.Краўцова, Г.У.Краўчанка, В.А.Кротава, В.Л.Крушаніцкая, З.А.Кубіцкая, І.М.Кузін, Н.П.Кузіна, Т.А.Кузнечык, І.М.Кузьмін, В.М.Кузьміна, Н.С.Кузьмянок, К.А.Кукушкіна, В.Я.Кулакова, М.В.Курдо, У.Я.Курловіч, А.Ц.Курылін, Г.Я.Кутневіч, Л.С.Лабус, М.І.Лавер, М.М.Лазоўская, В.І.Лаленка, Г.М.Лапо, Т.А.Лапчынская, М.Ф.Ларыёнава, Г.Ф.Лашкова, М.Ф.Левановіч, В.С.Леўчанкава, Н.І.Ліпская, Н.І.Логінава, І.М.Лукашык, П.Ф.Лук’янскі, Е.В.Ляцко, Я.Л.Макаеў, Я.Ф.Максіменка, І.В.Малец, С.П.Малішэўскі, В.І.Малюк, Н.М.Манеўская, М.А.Маніс, Я.Г.Марцінкевіч, Г.М.Марчанка, З.І.Марчанка, Л.П.Масальскі, Я.Р.Маткоўская, В.І.Матус, М.А.Махачкеева, А.П.Мельнікава, М.А.Мельнікаў, К.М.Мікрукова, Л.У.Мілей, С.А.Мілун, М.А.Мінюк, С.Я.Міронаў, Дз.С.Мішкуцёнак, І.А.Музычкін, Е.С.Мяжэнін, В.С.Навагран, В.Р.Навумаў, А.С.Налягач, Н.П.Новік, С.П.Нярэціна, К.Б.Падольскі, Л.М.Пазнякоў, Н.В.Пакроўская, Е.П.Палоўнікава, М.І.Палтарацкая, Т.Ф.Палхоўская, С.Г.Папова, В.А.Паташкоў, Н.Дз.Паўлава, З.С.Пачкаева, І.І.Пашкоўская, Я.В.Перавозная, П.С.Пехцяроў, А.І.Печкурэнка, С.А.Піскунова, Н.Г.Пляханава, У.Ф.Праневіч, М.І.Пырачкін, М.М.Пятрэнка, Ф.С.Рабічка, В.Я.Раманава, Р.М.Раманенка, Г.Х.Раманькова, Р.Ф.Растаргуеў, В.Р.Рашкевіч, В.І.Рымашэўская, М.Л.Рэлес, Л.М.Садоўская, М.Н.Саковіч, М.Г.Сарагавец, В.В.Секержыцкая, В.І.Семяновіч, М.А.Семяняка, Г.М.Серабракова, М.С.Серада, А.М.Сеўба, І.У.Сівак, А.В.Сімакоў, В.М.Скотнікава, К.М.Скробаў, С.Г.Славінская, Т.В.Славінская, І.І.Смарыга, Г.М.Сопель, М.М.Станкевіч, І.А.Станілевіч, М.П.Старыковіч, А.Дз.Страўе, М.Ц.Стэльмах, Л.Б.Суле, Г.С.Сухадолец, М.Ф.Сцепанькова, К.М.Сцёпін, А.В.Сялюгін, Т.А.Тарасевіч, А.Я.Точын, А.М.Троцкая, Р.М.Туравец, З.І.Удальцова, А.В.Уласава, Г.І.Усольцава, М.А.Фалейчык, М.М.Федасенка, З.Л.Фенчанка, М.К.Фешчанка, І.М.Фёдараў, Г.П.Філіпава, У.І.Філіпенка, А.П.Фінскі, М.І.Хадаронак, С.Р.Халяўка, А.А.Хандожка, С.М.Хацьянаў, Л.В.Цімаховіч, Г.Е.Ціханава, М.Н.Цыбірова, К.В.Цыбулька, М.С.Цяслюк, С.Р.Чакмарова, Л.П.Чарткова, В.Дз.Шавялёва, П.І.Шадурын, А.Дз.Шайтэр, Е.М.Шамшурава, М.А.Шамкавяк, А.П.Шацікава, П.А.Шыбаева, А.П.Шышонак, Н.Л.Юрцэвіч, В.С.Юферава. В.В.Язвінскі, Л.В.Якаўлева, Г.Дз.Яроміна, Д.В.Яфрэмава, Р.М.Яфрэменка.

1967. П.Н.Абушкевіч, В.С.Агароднік, Т.П.Адамовіч, Г.П.Адамчык, Н.Ф.Азарава, М.Б.Аксельрод, А.І.Акуліч, Г.П.Алекса, З.І.Альхімовіч, А.М.Аляксееў, В.Ф.Амплейкін, Т.А.Андрэева, А.С.Анісімава, К.П.Антонава, Г.Л.Арлоўская, Л.І.Арлоўская, Н.Ф.Асінская, Л.Л.Асоўская, Л.Н.Астафурава, М.Р.Атрашонак, Н.В.Аўраменка, П.М.Багадзяж, Я.Е.Багатырова, А.І.Базылевіч, В.В.Бакунова, В.Ц.Баранава, Т.І.Барсток, А.С.Барысенка, В.І.Барысовіч, А.П.Берасцевіч, Б.З.Бодніч, Г.П.Бохан, Ф.І.Браноўская, В.К.Брыкін, Л.І.Буйневіч, М.І.Булан, І.М.Бурдзіна, Дз.С.Бяклемішаў, В.А.Бяліцкі, К.Л.Ваньковіч, К.С.Вараб’ёва, А.П.Васільеў, Г.А.Верамейчык, К.А.Віктароўскі, Віяна Гомес дэ фонсеа Харарда, Г.Ф.Воранава, І.М.Воюш, В.Р.Вялічка, Ф.А.Вярцінскі, М.В.Вяршкова, Э.С.Вярыга, К.П.Вятрова, Т.Ц.Гагалінская, Л.П.Гажэнка, Р.Р.Ганжураў, З.В.Гарадзецкая, Л.А.Гарадзецкая, Н.П.Гарбачова, Л.Г.Гарбузава, З.І.Гардзейка, М.К.Гардзіенка, Е.А.Гарнізонава, В.В.Гарох, Я.В.Гарэцкая, В.Р.Гатальскі, І.Г.Гаўрылаў, М.М.Генкіна, В.С.Герасіменка, Л.Дз.Герасімовіч, У.А.Германовіч, К.С.Главінская, З.А.Гладоўскі, У.І.Гляцэвіч, Л.А.Гніларыбава, М.Н.Горбач, Б.З.Гордзін, А.П.Грамыка, Л.А.Грахоўская, Т.П.Грысюк, М.М.Грыцкевіч, А.М.Грышкіна, М.Я.Гузман, П.А.Гулько, А.Р.Давыдзько, Г.І.Дайнека, Л.В.Дайнека, Г.А.Далецкая, А.А.Дамарацкі, І.П.Дзегялевіч, Р.П.Дзяйкун, Л.І.Дзялендзік, І.Ц.Дзямідаў, М.І.Драека, Ц.В.Дражын, Л.А.Драздова, С.П.Дрангоўскі, Г.І.Дуранкова, Ц.Р.Евельсон, Г.М.Емяльянава, М.А.Еўдакімаў, І.М.Жарыкаў, В.Г.Жук, У.С.Жук, Н.Я.Жукава, Н.А.Жыгарова, К.Ф.Жыгунова, А.Г.Жыткевіч, Г.Д.Зарачанская, С.М.Затоненка, М.П.Зыль, К.А.Іванова, Н.Т.Іванова, Р.М.Іванова, Л.Дз.Іванькова, В.Дз.Івашына, З.А.Іонкіна, К.Р.Іўковіч, А.В.Каваленка, Н.П.Кавалёва, Т.Л.Кавалёва, В.З.Кавалёў, Р.Б.Кадзін, В.У.Кадышаў, У.К.Казакова, К.М.Казьміна, П.Я.Каленчыц, В.А.Калінава, Н.А.Камарова, Н.В.Камарова, Ф.А.Камарова, В.П.Камароўская, Я.С.Кананюк, М.А.Капусціна, К.А.Каратай, І.В.Карнееў, А.П.Каршуноў, Н.А.Касабуцкая, А.А.Касабуцкі, Н.Ф.Катлярова, М.І.Кірылаў, Ф.С.Кісялёва, С.А.Клокаў, Г.Н.Клепча, П.В.Конанава, І.А.Корбан, М.А.Корнева, Н.Я.Коцікава, М.М.Красненкаў, В.А.Красуцкая, М.С.Круцікаў, Н.С.Круцько, А.М.Кузняцоў, М.А.Кулагіна, В.П.Кулай, А.П.Курганскі, К.А.Кухарэнка, Н.І.Лабанава, Ф.К.Лагутаў, Н.М.Ламакіна, Г.К.Ламіцэўская, Н.А.Лаўрэнава, М.А.Лебедзеў, У.А.Лебедзеў, Н.І.Левін, С.І.Леўчык, А.А.Лешчына, Л.Ц.Ліхачэўская, Г.М.Лугаўцова, М.І.Лунь, Л.І.Любецкая, Л.У.Лютко, А.А.Мазаляка, З.В.Макрыца, М.І.Максіменка, К.С.Малахава, М.В.Малышава, А.І.Маркаў, С.Р.Маркевіч, І.І.Мароз, М.М.Мартынаў, Н.В.Маскалёва, А.М.Маталыцкі, А.А.Мельнікава, Г.Р.Мельнікава, В.Дз.Мельнікаў, М.К.Мерабішвілі, Р.С.Мінчанка, М.М.Мірончык, М.В.Мірыцкі, С.В.Місяюк, В.В.Мурашка, В.У.Мурашка, Н.А.Мяшкова, Г.І.Набокіна, М.В.Навіцкая, Г.А.Немагай, А.Л.Новікава, В.К.Новікава, А.Дз.Нядзведская, А.Ф.Нячаеў, М.Г.Ойстрах, Г.І.Осіпава, Л.І.Пакаташкін, Н.В.Палавінка, Я А.Палішчук, В.А.Панамарова, М.І.Панасюк, В.С.Панцялеева, Т.П.Паплаўская, І.І.Папоў, П.С.Патапейка, З.Ф.Паўлоўская, М.П.Пацёмкіна, І.Я.Петраш, А.А.Пігулеўскі, Н.А.Платко, Л.П.Пракоф’ева, С.І.Праўко, М.Р.Прывалава, В.М.Прышчэпчык, Л.В.Прэйс, П.П.Пукала, У.І.Пуцееў, М.В.Пушкарова, У.А.Пятроўскі, В.Я.Пячаткіна, І.М.Равуцкі, Л.Дз.Раманенка, Э.А.Рапапорт, А.І.Ратковіч, А.Ц.Русакоў, Е.Ф.Савельева, Н.А.Савіцкая, Р.І.Садкоўская, Н.Д.Сазонава, У.Дз.Салавей, А.І.Салаўёва, Ф.П.Сапроненка, А.М.Сасноўская, Л.В.Сасноўская, У.М.Саўко, П.П.Сачыўка, М.Я.Свірыдзенка, Ц.Т.Свістуноў, М.С.Селіверстава, М.У.Семак, Ф.І.Семчанка, М.А.Семянкова, А.М.Семяновіч, Г.У.Сіліч, Н.А.Сілкіна, П.П.Сінякевіч, Ю.А.Скваркоўская, Л.І.Скварцова, Т.В.Скібіцкі, Л.І.Скокава, В.М.Станкевіч, А.Ф.Старавойтава, В.П.Старавойтаў, Н.Г.Строк, Н.І.Суворава, Л.А.Сцефаненка, А.І.Сцешыц, В.С.Сцяпанава, Г.Ц.Сцяпук, Г.А.Сяльскова, А.С.Сямашка, Г.М.Тагановіч, В.М.Такарэўская, Н.М.Тамарава, Т.П.Тамашэвіч, Б.В.Таранчук, В.А.Тарасевіч, П.Я.Тарасенка, У.І.Трафіменкаў, Г.І.Трубская, Н.М.Тужыкава, Г.В.Тумашкова, Ц.І.Тупіца, П.Дз.Урублеўскі, В.П.Ускоў, В.А.Усціменка, А.П.Ушкалава, З.І.Філімоненка, Г.М.Філіпава, І.Г.Фясенка, Л.В.Хіжынская, М.Л.Ходар, К.Ф.Целюкова, Л.М.Цітко, М.М.Цітова, М.П.Ціцяк, А.П.Цыхун, Ю.А.Цярэня, В.М.Чабатаронак, Б.У.Чабоцька, А.П.Чакліна, Е.С.Чарнова, А.Ф.Чарнякова, М.А.Чорная, Г.І.Шавель, І.Г.Шадур, С.А.Шалак, Н.П.Шалонік, Т.М.Шалюта, Р.І.Шамко, В.В.Шапялевіч, Я.В.Шарыпава, П.Р.Шастакоў, Л.В.Шахлевіч, Г.І.Швабоўская, П.Ф.Шкаленка, К.Я.Шкуднова, Н.І.Шматкова, В.П.Шульга, М.М.Шумаў, М.С.Шумская, В.В.Шчасная, М.П.Шыпінская, Н.А.Шыфрына, З.К.Шышова, В.П.Эгліт, А.У.Юдашкіна, М.П.Юдзеніч, З.Ц.Юдзянкоў, Я.І.Юралайц, З.А.Язерская, Н.Ф.Якаўлева, Ц.С.Яльчык, Е.І.Янушкевіч, Н.А.Ярэміна, Я.Р.Ярэц, В.А.Яўнайс, М.І.Яфімава, Р.С.Яфрэмава, Ю.М.Яшчак.

1968. І.І.Абрамовіч, Е.Ф.Авярковіч, Т.С.Агеенка, А.С.Агінская, П.Д.Адзінцоў, К.С.Акачонак, Т.М.Аляксеенка, Н.Е.Амбразевіч, Ц.Ц.Андрэеў, К.М.Андраюк, Л.Г.Андрухіна, Ж.І.Андрушкевіч, А.Ф.Антончык, Н.В.Апацкая, І.Л.Архіпенка, З.Я.Арцем’ева, Я.П.Арэтаў, П.А.Астапенка, Н.Д.Асюлева, В.І.Аўрукевіч, К.С.Аўчыннікаў, З.М.Афонская, С.Р.Бажко, М.Н.Бакатанава, Н.М.Балвановіч, Н.А.Баравая, Н.В.Баранава, І.М.Барановіч, К.І.Бараноўская, М.С.Бароўскі, А.І.Барысевіч, А.І.Барэйка, Дз.Х.Батрова, В.Я.Баханькоў, Е.А.Бахарава, Г.В.Бежалёва, Р.Р.Бейненсон, Л.П.Бекерава, Н.М.Белайчук, В.А.Белакурская, В.В.Белая, С.М.Белы, У.І.Белы, М.П.Бельскі, А.П.Берасцнёў, М.Я.Берніптэйн, І.В.Бешанцаў, М.С.Блінкова, З.А.Бондар, І.Р.Бочкін, З.І.Бранавец, Я.С.Бранавіцкая, Ф.У.Бубен, І.А.Будай, Г.Дз.Буднікава, А.Г.Бузава, Н.І.Бузо, П.Я.Букініч, М.М.Буланкова, З.І.Булыга, І.П.Булыка, С.П.Бурак, С.В.Бусел, Г.Ю.Бухаўцова, Я.І.Бухцеева, Г.Я.Буцэнка, М.Ю.Буцявіцкі, Я.І.Бычкоўская, В.І.Бялугіна, А.Р.Бяспалава, С.Ф.Валатовіч, Т.М.Валадзько, В.А.Валожына, П.І.Валуй, Т.А.Валынец, А.П.Ванаршэнка, П.К.Варывончык, Ф.Ф.Васілевіч, М.М.Васілеўская, Б.Г.Васільеў, В.Э.Васілько, У.Я.Васілюк, А.П.Васькоўская, А.М.Ваўчкова, В.С.Вераб’ёў, А.Дз.Весялова, В.М.Віннікава, Я.П.Вішнеўскі, І.І.Волкаў, З.В.Вярбіцкая, М.М.Гавядзінаў, А.І.Галавешкін, А.С.Галакціёнава, П.Д.Галенчык, С.П.Гарабчанка, К.А.Гарбацэвіч, Л.В.Гарлачова, М.У.Гасцёва, В.А.Гатоўка, Н.П.Гаўрусейка, Е.П.Гаўрылава, Н.П.Герашчанка, А.І.Гертман, Н.Г.Гетманская, В.В.Гіліцкая, Д.Г.Гінзбург, І.Л.Гінсбург, Е.В.Гладкевіч, І.І.Глушцоў, В.Г.Гоева, З.Л.Голубева, М.Дз.Гразнова, Г.І.Грыгор’ева, А.А.Грынчык, В.М.Грынчык, І.А.Грыцук, П.Н.Гурко, Т.Ц.Гурская, Д.І.Гурчанка, Н.В.Гурына, Л.С.Гурэвіч, І.С.Гуцеў, Н.А.Дабравольская, А.А.Давыдаў, І.П.Данілевіч, В.З.Данільчык, У.М.Дарафей, В.А.Дарошка, А.М.Дашкоўская, В.М.Дзенісюк, Г.К.Дзенчык, З.А.Дзіцяціна, Т.І.Дзядзюль, Н.П.Дзяжурка, М.І.Дзякевіч, С.Ц.Дзямешка, Н.І.Драбышэўская, Г.В.Драніцкая, К.Я.Другамілава, Ф.С.Дубінчык, П.М.Дубовік, А.Ц.Дубоўская, П.А.Дуброўскі, Дз.В.Дудараў, Н.І.Дудко, В.А.Дунец, Я.П.Дусь, М.А.Елісееў, П.С.Ерамейчык, Ц.А.Ерафеенка, В.У.Жабуртовіч, А.С.Жук, М.А.Жук, А.П.Жукава, Л.А.Жукоўская, М.М.Жукоўскі, З.С.Жураўлёва, А.П.Забенька, І.В.Завадскі, А.І.Задора, П.М.Зайкін, Е.І.Зайкоўская, Л.Н.Зайчык, Г.С.Зароўская, У.І.Зарэцкі, А.Л.Захарэнка, Т.І.Заяц, У.А.Зінавенка, К.С.Злобіна, А.Т.Зялёны, В.М.Зяньковіч, Г.А.Іванова, З.К.Іванова, П.М.Іванцоў, В.К.Івашкевіч, І.М.Івашкоў, Г.І.Ігнацьева, Л.Э.Іофе, В.І.Іцянкоў, Л.А.Ішчанка, А.І.Кавалёва, Е.А.Кавальчук, Т.К.Кадрэвіч, Л.Р.Кажамякіна, А.В.Казлова, Ф.А.Казлоўскі, Л.Я.Калініна, Н.І.Каліноўская, С.К.Кальчук, А.К.Калясень, М.Дз.Камярылава, А.П.Кандратовіч, М.М.Кандраценка, М.Ф.Кандрацкі, Н.А.Кандрусь, У.І.Канецкі, Т.А.Канцавая, П.А.Капусцін, М.М.Капусціна, М.К.Каралёва, А.П.Каралькоў, А.Н.Караткова, С.С.Карачун, Я.Ц.Кардаш, В.А.Карміліна, Г.В.Кароль, М.М.Карпенка, М.Е.Карпучок, П.С.Карэтнікаў, В.Ф.Кастко, М.А.Касцюкевіч, І.П.Касцючэнка, М.І.Касяк, Н.В.Кацора, М.Т.Кіеня, М.А.Кілачыцкі, Е.М.Кіпнюк, А.А.Кісялёў, С.І.Кісялёў, А.С.Козік, Г.І.Конах, М.М.Кончыц, Н.Я.Корсікава, Ш.М.Коўнер, М.А.Кравец, Т.І.Крапошына, Л.В.Краўцова, П.В.Краўчанка, І.Г.Краўчанка, Г.Г.Круганава, А.І.Кругленя, А.Дз.Крукоўскі, У.Дз.Крукоўскі, Л.Л.Крупская, Я.С.Крываблоцкая, Т.Т.Крывалапава, В.М.Крышко, Л.К.Кудраўцава, П.І.Куземчык, А.Е.Кузняцова, Ф.І.Куксін, К.Ф.Кулакова, Л.Н.Кулакоўская, А.А.Кулікава, Т.М.Кулінковіч, Г.М.Кунцэвіч, К.Р.Купершток, Я.В.Купрыянава, М.Т.Купрыянец, В.П.Курацева, Н.І.Курачыцкая, А.П.Курносаў, А.М.Курчэўская, К.Ф.Кухарава, Ф.Дз.Кухарава, М.В.Кухараў, Г.П.Кушалеўскі, Р.В.Лагачова, М.А.Ладуцька, І.П.Лазук, І.І.Лакішык, А.Р.Лапанькоў, Н.Ф.Лапіцкая, П.Р.Лапіцкі, Р.І.Лапіцкі, А.М.Лапунова, З.Ф.Латышова, Ф.В.Лаўчынскі, М.В.Лебедзева, Н.С.Лебедзева, І.Ц.Леўкін, М.П.Літвінаў, В.К.Лобан, В.Ц.Лонь, В.П.Лукашовіч, Г.І.Лылава, К.Е.Лысенка, Н.П.Лысуха, Я.С.Лябецкая, Р.С.Ляндацкі, І.А.Ляўда, І.Ф.Ляўковіч, А.І.Ляхаў, Л.А.Мазгавая, Т.І.Макейчык, Я.І.Макутонін, Е.П.Малаковіч, М.А.Малашук, М.Ф.Маліноўская, А.М.Малышка, А.Л.Мальцаў, У.С.Марозаў, П.А.Мартыненка, І.М.Мартыновіч, П.А.Марцінята, М.І.Масальская, М.Г.Мастовіч, У.Ф.Матрунчык, К.І.Мачаліна, І.А.Мацкевіч, Т.П.Мацкевіч, А.В.Мілова, А.А.Мінчук, Л.Ф.Мірановіч, Т.В.Міроненка, Н.В.Місюк, Л.А.Міхановіч, І.І.Муравіцкі, А.А.Мусцейкіс, А.Б.Муха, Г.Р.Навумава, Н.В.Навумава, А.А.Налягач, В.І.Напрэенка, В.К.Насілоўская, М.С.Нацэвіч, П.П.Несцераў, З.А.Нікольская, С.К.Нікуленка, А.Ф.Новік, К.І.Новікава, В.А.Падзвінская, Г.І.Палонская, В.І.Папова, К.Дз.Папова, Л.К.Папова, М.М.Папоў, Я.С.Парфененка, Г.Ц.Парфёнава, В.Я.Паўлава, Л.М.Паўлоўская, Л.М.Пафнуцьева, П.К.Пацей, Н.С.Пацкевіч, Т.П.Пачынская, К.А.Пекар, Н.А.Петрачэнка, В.П.Піваварава, С.В.Піскун, Ф.А.Пішчыкава, Б.С.Пладуноў, М.М.Плескачоўская, К.Т.Прахарэвіч, Л.І.Прышчэпчык, Л.Ф.Пуранкоў, Э.М.Пяткевіч, А.Д.Пятрова, К.М.Пятровіч, Ю.Ф.Пятроўская, М.М.Пятрухін, Е.І.Рабцава, К.Л.Равянок, А.Н.Радзечка, М.Р.Радзянкова, Л.А.Радзішэўскі, А.А.Радоўская, Г.М.Радзько, Г.М.Разанка, Л.І.Разнюк, Д.Л.Ракашова, Ф.К.Расінскі, З.І.Родзін, Н.М.Роскач, Р.І.Румянцаў, В.С.Русакова, У.Т.Рыжыкаў, М.І.Рыльскі, Б.А.Рымашэўскі, В.В.Рытчык, Н.В.Саевіч, Р.П.Сакалова, В.А.Саковіч, С.В.Салагуб, Л.В.Самовіч, Г.М.Саўкіна, Н.Ф.Сачкова, Г.М.Селеванчук, М.Р.Семашкевіч, Г.І.Семянцова, В.П.Сергіеня, С.К.Сердзюкоў, К.А.Сідзюк, А.Р.Сімчанка, П.М.Сінічкін, П.П.Сірош, Н.М.Скалабова, В.В.Скалубовіч, М.А.Скуратовіч, К.Л.Слабуха, К.Н.Смірнова, В.Ф.Сопатава, І.А.Сотнікаў, П.М.Сотчанка, Я.А.Сошнікава, В.А.Сошына, М.Дз.Станевіч, М.І.Старчанка, У.А.Стаскевіч, С.Г.Статкевіч, Т.Л.Стахоўская, А.А.Сташэўскі, У.С.Субоцін, М.М.Сулкоўскі, Н.Я.Сумарокава, А.К.Сураўцова, І.А.Сухарукаў, В.М.Сушкевіч, У.М.Сцяпанаў, І.І.Сысой, П.М.Сяргеенка, Ф.І.Сяргееў, М.І.Сятун, Н.В.Талмазава, М.Я.Талмачоў, Р.І.Талюш, Е.А.Тамаева, Л.І.Тамковіч, Е.З.Тараноўская, С.І.Тарасевіч, Г.Б.Ткачэнка, А.П.Тоўсцік, С.Р.Троцкі, А.М.Трошына, М.І.Трусаў, С.І.Трызна, М.П.Тузаў, І.Г.Тунякоў, П.П.Турайкевіч, Ф.А.Турскі, Л.Ф.Украінская, М.І.Унучак, Дз.П.Усаў, Н.І.Усікава, З.І.Усовіч, В.С.Фаміна, К.М.Фаміна, В.У.Фомчанка, Ф.П.Фрайман, Г.А.Фядосава, Е.С.Хадарэнка, Р.І.Хамчонак, Н.Я.Хамякова, С.М.Ханенка, В.А.Хапалюк, А.Л.Хашкоўская, З.У.Хвір, Н.П.Хмурчык, Л.С.Храмцова, А.І.Цалко, Н.Дз.Царова, П.П.Ціванюк, Ш.В.Цівес, С.І.Цімошчанка, В.А.Цітова, Г.А.Цітова, В.К.Ціхамірава, С.І.Цішкавец, І.І.Цяртычная, М.П.Цярэшка, М.М.Цярэшчанка, Я.А.Чабан, В.К.Чайкоўская, Б.Р.Чамаданаў, М.Б.Чаркас, М.І.Чарняўскі, М.К.Чмярэнка, А.Т.Чубкоў, Р.Е.Чэрні, А.М.Чэрнік, В.С.Шабалтас, М.Я.Шабан, С.Л.Шакулава, Е.Г.Шалак, В.Дз.Шалуха, М.Ц.Шалышка, Я.К.Шалькевіч, М.П.Шалюта, Г.С.Шанько, Т.В.Шапавалава, І.З.Шапіра, А.С.Шарыбчанка, А.П.Шарэц, М.Л.Шатанава, Р.Ф.Шаўчук, С.С.Шаўчук, Л.Н.Шафранаў, Ф.Е.Шашэнька, І.М.Шведаў, Л.Ф.Шкляр, В.А.Школьнікаў, М.Р.Шкрабава, А.К.Шкутаў, В.М.Шлец, Н.А.Шляхценка, З.А.Шмуратка, В.І.Шніп, А.Ф.Шурупова, І.Г.Шут, У.М.Шутко, М.С.Шчарбачэня, А.А.Шчарбіна, У.Л.Шыла, Н.Р.Шылкіна, А.В.Шынгель, В.Г.Шынгель, П.А.Шынкароў, Н.Р.Шырай, А.В.Шэдаў, М.І.Шэйпак, С.Р.Шэміс, Г.І.Юркевіч, М.Н.Юркевіч, А.С.Юркоў, В.І.Якубовіч, М.І.Якуніна, М.І.Якушэнка, Я.Ц.Яраслаўцаў, М.Р.Ярашэвіч, А.В.Ярмоленка, І.І.Ярмусік, Б.К.Яроцкі, А.П.Яўланава.

1970. П.М.Абраменка, Н.А.Агнішчанка, В.М.Аксёнава, Н.М.Акунёва, В.А.Алісіевіч, М.С.Аляксеенкава, В.В.Анішчук, А.П.Анцімонік, С.Дз.Арлова, К.М.Бабіцкая, М.А.Багдановіч, В.І.Баран, А.В.Бараноўскі, Т.Я.Баталка, Г.М.Баўшава, Т.В.Белянкова, В.А.Бембель, М.Дз.Брашко, М.М.Буеўская, М.М.Бусел, А.К.Бяглюк, І.М.Валошын, Г.І.Вараненка, Н.А.Васілеўская, Г.Ф.Вянцковіч, М.І.Гараднічы, Б.І.Гемская, Н.П.Голікава, Г.М.Грыбоўская, Я.К.Дзяменцьеў, З.У.Дзямідзенка, Г.Н.Дрожжа, А.Р.Друшчыц, А.П.Дубініна, І.Я.Дуброўская, А.С.Жук, В.Р.Жукавец, І.І.Жураўскі, Т.І.Заяц, В.І.Іцянкова, Н.П.Кавака, Р.І.Кавалёва, І.К.Кавалёў, В.П.Кавалькоў, Т.П.Кажамякіна, М.М.Калеснікаў, Т.М.Калядка, З.І.Канавалава, Е.Т.Каралёва, Л.У.Каржыцкая, М.В.Каўцэвіч, Л.Г.Кірпічэнка, У.К.Кісялёва, М.В.Козел, Г.П.Корзун, М.П.Косцеў, Ф.Ф.Кудасаў, Дз.А.Кудрыс, Н.А.Кулакова, А.Дз.Кунцэвіч, В.А.Купрэйчык, М.П.Кучкоў, Г.С.Лабовіч, М.А.Лазарава, М.Ц.Лейфман, Н.М.Лістратава, Л.Я.Лукашок, Н.А.Лукічова, С.З.Ляйховіч, М.Ц.Лялькова, Е.І.Ляшчанка, Д.М.Маёрава, Р.М.Макарэвіч, У.С.Малчанаў, А.Ф.Марозава, Я.Л.Марцінюк, Г.А.Мілашэўскі, П.М.Міхалап, Я.І.Муралава, П.А.Мускі, В.І.Назарэвіч, Я.П.Нікіцін, І.А.Новік, Г.М.Новікава, Л.К.Новікава, Т.Р.Паборцава, І.Ф.Пабудзінская, Д.А.Пацеенка, Л.Дз.Петракова, С.Ц.Пігулеўскі, Г.Ф.Праходская, М.А.Пухава, Н.К.Рабёнкава, К.Дз.Рабчынская, Э.А.Рыдзеўскі, Ю.Ш.Рыўкіна, В.А.Савіцкая, Я.І.Санько, В.Е.Саўчанка, М.М.Саўчанчык, А.М.Сачок, А.Ф.Свістунова, Н.К.Сідаровіч, А.Р.Сідракова, А.А.Сімчанка, А.І.Сінкевіч, Э.Л.Сінкевіч, Н.І.Сляпчук, А.А.Собаль, М.І.Сушко, М.М.Сцепаненка, М.А.Сэй, В.А.Талокіна, А.Л.Таранда, Б.І.Таўбін, Н.С.Трафіменкава, А.Ц.Траццякова, Я.А.Урублеўскі, Т.М.Фадзеева, Н.Я.Філазафовіч, Т.П.Філіпенка, А.П.Церахаў, Н.П.Ціханюк, Л.Я.Цярэнцьеў, Г.М.Чэпікава, М.Дз.Шалай, Л.В.Шалуха, К.Ф.Шандрык, Л.М.Шарава, Л.А.Шнурко, П.П.Шпакоўская, В.П.Шупенькава, Н.І.Шыганава, М.А.Язвінская, Я.І.Якубоўскі, Л.М.Якушава.

1971. С.А.Абразцова, М.В.Абросімаў, К.І.Агурцова, А.І.Акуленка, В.М.Амялюсік, А.Ц.Армонік, М.А.Асмалоўскі, Г.І.Бабіч, М.Ц.Бабуркін, Э.І.Багдановіч, Л.А.Бакава, Ф.Ф.Бандаровіч, В.М.Бандарэнка, Г.Ю.Бароўка, М.Л.Басацкі, Н.І.Безбародзька, М.А.Берасцевіч, У.М.Бусел, В.М.Буяк, Г.У.Варабей, А.І.Варонін, Г.М.Васіленка, Р.І.Васілеўская, Н.Р.Вашацькова, В.І.Вільчынскі, Дз.К.Воранава, А.Л.Вялічка, А.І.Вярбіцкая, В.М.Гарэленка, Н.І.Герасімава, Л.М.Гінзбург, Г.Я.Гольцман, В.С.Гражданкіна, М.С.Давыдава, Т.П.Дзіканава, А.С.Дзялендзік, М.П.Дзятлава. Р.А.Дражнюк, Н.І.Ерамёнак, С.Р.Ерашова, В.С.Еўдакіменка, А.І.Жаваранкава, А.Р.Жукава, Н.М.Збітнева, І.Ц.Зяневіч, К.П.Зяньковіч, М.С.Іеўлева, І.Л.Каваленка, Г.Р.Кадырка, А.П.Казловіч, І.Дз.Калінін, К.Т.Камароў, Л.В.Камінская, М.Б.Карабан, І.У.Карабанава, А.Ц.Карпіловіч, С.І.Каршук, Л.Р.Катлярова, Г.Е.Кіршчына, В.І.Кірылава, І.В.Клікунец, К.К.Клімаў, З.Я.Кожар, В.В.Косцева, М.Ф.Красніцкая, Н.У.Красько, Н.А.Куляшова, Л.К.Купчэня, Г.І.Куцяпалава, З.Л.Лабкова, М.Дз.Лазарэвіч, Л.В.Ліпай, К.П.Лусікава, Л.П.Майсеня, Н.П.Малашка, В.А.Мамыкіна, С.У.Марозаў, В.П.Марудава, К.С.Маханькова, З.Я.Мельнікава, В.П.Млынарчык, З.П.Наронская, Н.І.Нахаева, В.М.Нікіценка, В.К.Нікіцін, П.У.Новік, Я.Дз.Панасенка, В.М.Панкевіч, В.Г.Пляскач, М.А.Побаль, Г.М.Прохарава, Е.Ц.Рабочая, Н.П.Рагацэвіч, М.І.Рамушэвіч, І.В.Раўнейка, Ч.К.Рацько, В.Д.Рубанава, У.А.Рыбчык, А.Н.Савінава, В.В.Савіч, А.П.Салдаткіна, А.І.Сіліна, А.М.Сіткевіч, М.Н.Смалюк, Л.І.Стока, Н.П.Стралкоўская, П.В.Студзянкоў, М.А.Сурта, М.К.Сцегін, С.С.Сянюк, Г.Р.Сяргеенка, Р.І.Сярноў, М.С.Талмачоў, Л.Б.Топаль, І.Ф.Тоўкач, С.А.Умрэйка, К.М.Філатава, Н.І.Фядосава, М.М.Ханцэвіч, З.І.Хілько, Н.А.Цілюпа, М.П.Цыганоў, Г.П.Цыялкава, А.В.Чапко, М.І.Чарнякевіч, А.Л.Чарткова, Г.К.Шарапаў, С.І.Шлапакова, В.А.Шульга, Г.Р.Шынкарова, Г.І.Яблонская, А.П.Яроменка, Ю.С.Яроцкая, Г.С.Яўстратчык.

1972. М.І.Антошчанка, Э.А.Аржанік, Н.П.Арыніч, Г.І.Аўчыннікава, А.В.Ахраменка, Н.В.Бабіна, А.Р.Бабова, М.К.Бакаць, Г.Ф.Баркоўская, Я.І.Бердашкевіч, А.П.Берднікава, Л.Л.Блешанкова, Г.М.Бондар, П.Р.Бондарава, В.Д.Брундукоў, К.П.Булыга, Л.І.Вялічка, М.І.Гавейна, Г.В.Ганчарова, Л.Б.Ганчарова, М.Ю.Гарашчук, Н.В.Гваздзюкевіч, К.І.Грузімава, В.А.Гурын, З.С.Дарафеева; К.Л.Дзешкавец, В.Д.Дрозд, Г.А.Явоста, Г.Я.Ерамейчык, А.Д.Жалковіч, Р.Т.Жанеўская, Н.Н.Жарнакова, І.І.Забабуха, Т.М.Забароўская, А.Ф.Занько, В.Дз.Іваноў, Л.І.Каваленка, У.В.Казлоў, Л.А.Кайровіч, А.А.Кандрацюк, Г.І.Канцавая, В.К.Карпікава, Н.Х.Касаткіна, М.А.Кірпічэнка, М.І.Кір’янаў, З.А.Клемзікава, М.У.Клігунова, М.П.Кляцкова, М.А.Кот, Е.А.Котава, Н.К.Кравец, В.Е.Краснік, Л.І.Кузняцова, Н.В.Кулагіна, Ч.І.Кучынская, С.П.Лагун, Р.Ф.Лазовік, Т.Э.Лапаціна, Г.А.Леанідава, М.І.Левы, А.Е.Ляончыкава, К.Ф.Майсевіч, Р.А.Манкевіч, Т.Р.Марозава, Н.Н.Матора, Н.А.Мохава. М.А.Мятліцкі, В.Л.Навіцкі, М.І.Няронская, П.С.Падалка, М.М.Палякоў, Я.В.Панкоў, П.П.Парункевіч, Н.А.Паўлава, А.У.Паўловіч, Т.Л.Паўловіч, М.С.Паўлючэнка, П.П.Пашкевіч, З.А.Прохар, М.У.Прэткель, А.Р.Пушкарэвіч, Н.Л.Рагаўцова, Н.П.Раентава, Ф.М.Раманчанка, А.А.Раткевіч, З.А.Рупрэхт, Я.У.Сакалінская, Н.Дз.Свадкоўская, А.С.Скабей, Я.Ц.Смірнова, Г.І.Станютка, М.М.Стрынкевіч, П.І.Трафімовіч, Л.М.Хаткевіч, А.П.Царэнка, Р.Р.Цодзікава, Ю.П.Цярохіна, В.В.Чачко, В.Х.Чыкіда, В.Л.Шаблюк, Е.І.Шавель, Л.К.Шапялевіч, К.Я.Шпадарук, У.У.Юрчык, Дз.П.Якаўчык, У.К.Якімовіч, Н.П.Ярмак, М.М.Яскевіч, М.С.Яўневіч, Г.Ц.Яцына, Т.М.Яшына.

1973. Л.М.Антонава, П.З.Антонаў, В.С.Аўраменка, Л.С.Багдановіч, А.Л.Байчык, П.М.Бобрык, Г.П.Бруштунава, В.П.Вашкевіч, В.С.Галуза, Н.Я.Грачанкова, А.А.Гонтарава, Я.А.Гурыновіч, К.М.Данілава, Р.С.Дзенбург, В.М.Дзям’янкава, Г.І.Дзівак, Г.І.Дунец, В.П.Жук. Р.Ф.Жук, Я.А.Зінкевіч, В.Я.Зубар, У.І.Іваноў, У.А.Іваньковіч, Н.І.Кавалец, І.В.Капуста, З.М.Карасёва, А.В.Карпава, Б.А.Карпаў, І.А.Касуха, В.Н.Катасонава, П.І.Катлярчук, К.І.Каўбаска, В.І.Клімовіч, Т.І.Крачэўская, М.М.Круглей, І.С.Кулага, Т.К.Лазарэвіч, В.М.Лакатко, З.В.Ліцвіненка, Л.В.Лясовіч, Р.І.Макшова, М.М.Манак, Н.Т.Маторная, С.К.Мікульская, М.Г.Мінкевіч, Н.Т.Міцкевіч, В.А.Навіцкі, Г.П.Нагорная, Г.К.Нацэўскі, Л.А.Недарэзава, Р.С.Паляшчук, К.Я.Панамарова, Г.І.Паспелава, В.М.Пішчалава, Р.М.Прохарава, Т.Ц.Пясоцкая, А.Я.Радзішэўская, М.І.Раманава, В.Д.Рывоненка, З.Н.Рыдлеўская, Г.С.Рэянтовіч, М.С.Семяняка, М.А.Сідарэнка, Л.А.Сініцкая, К.С.Слесарчук, Л.В.Старавойтава, В.Р.Старасотнікава, Л.І.Старчанка, І.С.Сукрысцік, Г.Д.Сыроватка, А.І.Фаміна, Г.П.Фрол, Л.А.Цішкевіч, Я.А.Чаховіч, Л.Т.Шарко, З.Р.Шкурынская, С.І.Штурыч, К.В.Шчацінкіна, Т.Л.Шыпількевіч, А.В.Язвінская, М.Я.Яўсеенка.

1974. Н.І.Андрушкіна, М.М.Антановіч, Н.І.Бабровіч, А.А.Бандарэнка, В.З.Басарыгіна, Ф.Г.Бядунька, Г.Е.Бурак, В.К.Валадзько, А.Ю.Валошына, М.П.Васілеўскі, В.М.Верамяюк, А.В.Верас, А.А.Вінакураў, Д.Б.Ганусевіч, В.Г.Гаховіч, М.П.Герасіменка. П.Б.Голад, М.Г.Голікава, В.В.Голубева, С.М.Грэнкаў, Н.Ф.Дзёміна, Я.Я.Дзмітрук, М.І.Драгун, У.А.Дударэнка, У.А.Жукоўскі, Р.Ф.Закржэўская, М.Н.Зубчынская, С.П.Зяцікаў, В.А.Іванова, К.Ф.Іванова, П.М.Іовік, В.М.Казак, У.С.Казлова, А.Ф.Казлоўская, Л.К.Кандратава, А.П.Комлеў, І.П.Кашына, Н.П.Краміч. І.Р.Краўцоў, В.П.Кукішаў, В.Ф.Кульбіцкі, К.А.Лісоўская, В.С.Лось, Н.А.Лур’е, Н.Ц.Лычова, В.Ф.Мазурын, Н.Б.Мажайская, Л.Ф.Маркевіч, Я.І.Масквічоў, Ч.П.Махнач, М.А.Мікульскі, Л.М.Міцкевіч, І.Я.Мішэнін. М.Ф.Мяснікоў, Г.А.Мяцеліца, Н.Ф.Новік, А.Ф.Новікава, В.І.Палубан, М.І.Паўлаў, Н.П.Пуцькова, П.І.Пшанічная, М.С.Радзюкоў, Т.П.Раманоўская, Г.А.Раманчык, Г.І.Рымараў, І.В.Семянчук. Н.А.Сесіцкі, У.В.Скараходаў, Э.І.Смольская, Т.Б.Стасевіч, Л.К.Тарасевіч, Е.Р.Тараховіч, Я.І.Траснікова, Г.Я.Трухан, Н.В.Усевіч, Л.С.Харловіч, Л.М.Цвірко, Н.С.Цвяткова, В.У.Чаркасава, У.М.Чупрынскі, Т.І.Шабаліна, П.М.Шарэпа, Л.В.Шутава, У.Шырко, І.С.Ярмолінскі.

1975. Л.С.Абазоўскі, В.З.Алейнікава, В.І.Александроўская, П.М.Анічэнка, В.Р.Арлоў, Н.І.Арлоўская, Р.І.Арцімовіч, Н.Я.Асмалоўская, У.М.Асамлоўскі, А.С.Астапенка, Я.В.Аўсянская, Н.Я.Балмакова, В.С.Банадзькева, Т.Н.Бандарчык, В.А.Баркоўская, В.А.Баркоўскі, А.Дз.Белагорцаў, М.А.Бетанава, М.Ф.Бобаў, П.А.Бобрык, Ч.П.Бондар, А.А.Бранкоўская, А.А.Булаўка, А.Д.Булашаў, І.У.Буры, І.І.Варабей, Ф.С.Варабей, Л.І.Васько, Т.П.Відура, Л.К.Вярбіцкая, Т.Ц.Ганчарова, І.К.Гінтаўт, Г.П.Грозберг, Т.Я.Гурэвіч, Я.М.Гучак, В.А.Дабаровіч, І.Д.Дворкін, Л.М.Ермачонак, Т.Л.Еўдакімава, А.К.Еўсявіцкая, Г.Л.Жызнеўская, Г.Я.Жызнеўская, А.П.Жукава, В.С.Заброцкая, Л.А.Зарэцкая, А.А.Здраеўскі, Р.І.Зянькоў, В.І.Кабяк, Н.С.Кавалкіна, У.С.Казлоў, Я.М.Кананчук, І.В.Каравацкі, А.І.Карпава, Л.А.Карпінская, А.Р.Касцюкевіч, В.М.Касцян, В.Ф.Кашпар, А.Л.Кебец, І.І.Кожар, М.П.Корж, В.К.Котаў, М.П.Красікава, Г.С.Краўчанка, Н.І.Крэнь, Г.С.Кузёмкіна, В.Г.Кудрашоў, А.М.Кулік, Я.Л.Курган, М.П.Курганскі, Н.І.Кутынка, Я.А.Лазавік, В.І.Лазарава, М.І.Лазарэнка, М.І.Макарчук, М.І.Макеенак, В.Н.Маркевіч, Л.М.Марозава, М.С.Мароснікава, М.А.Марціновіч, Я.А.Марцулевіч, В.П.Маскаленка, Л.А.Маўчанюк, Л.М.Махнач, М.М.Мачанава, В.С.Міхайлаў, Г.А.Мураўёва, С.М.Муркоў, Г.І.Назарчук, Л.М.Палевікова, Я.В.Палонская, Г.Н.Панасенка, Н.Ф.Панасюк, З.А.Парыгіна, Л.Ф.Пашынскі, М.А.Прылуцкая, С.К.Радзевіч, Г.Я.Радзько, І.В.Радчанка, У.І.Радчанка, Я.Ф.Расудоўская. К.І.Савіцкі, С.С.Сазонік, Л.Ф.Салавей, Т.І.Самцова, І.Ф.Селязнёва, Р.М.Серыкава, Г.П.Сідорка, А.С.Сілівёрстава, В.І.Сіневіч, Н.І.Сіцкевіч, І.А.Скаруцкая, С.Б.Смолкін, М.К.Сувалаў, В.П.Сураўнёва, Л.Д.Сцефановіч, Р.І.Сянько, Я.С.Таборка, М.Г.Трафімовіч, А.Л.Траццякова, І.В.Філіпава, І.І.Фрадкін, Л.Ц.Фралянкова, Г.В.З.Хітрык, М.І.Царык, Ю.І.Цвірко, В.М.Цыуля, А.С.Чаранко, І.В.Чарніцкі, А.П.Чаша, А.М.Чурыла, А.І.Шалак, Г.Дз.Шаніна, Л.А.Шатраўка, М.С.Шаўкун, Дз.В.Шульгоўская, М.І.Шумская, Н.С.Шуплякова, У.Ф.Шутаў, В.С.Шышоў.

1976. Л.У.Андрэева, М.П.Аронаў, В.М.Бабакова, Я.М.Баркова, А.Б.Будніцкая, М.В.Ваніна, Т.С.Вараб’ёва, Ф.А.Варашніна, Н.М.Васілеўская, Г.У.Васільева, В.Ф.Васюшка, А.Е.Герашчанка, Я.П.Грыб, Я.Я.Грыгуць, П.Е.Гукаў, А.П.Дамарацкая, М.І.Дварэцкая, Н.Н.Еўпак, В.І.Жалезная, Т.С.Жук, К.Н.Загуста, М.П.Зайчук. Н.І.Засценская, А.І.Заяц, М.А.Казбярук, І.Ц.Казырыцкі, В.У.Каладзінская, Г.Н.Кандрацьева, Л.А.Капылова, Л.С.Караленка, С.Ф.Каранеўская, А.С.Каржукова, М.А.Кібісава, М.І.Козел, П.І.Краўцэвіч, Л.К.Крыцкая, Т.Р.Лабур, Г.Р.Лось, А.Т.Лукашэвіч, У.І.Ляпёшкін, А.А.Ляхота, В.І.Манаскіна, Р.А.Марачава, М.С.Марціновіч, Л.П.Мінчукова, Э.С.Мірановіч, З.Р.Мяшкова, С.С.Найдзен, Л.П.Нікановіч, В.І.Піляўская, Н.Т.Прыбыткіна, В.К.Рабцэвіч, М.Ф.Рыжанкова, В.І.Савенка, М.М.Сарынава, К.І.Серада, Г.І.Сідаровіч, П.І.Сікора, І.П.Сіманоўскі, Б.І.Смародзін, А.Р.Спарбер, Э.П.Стаховіч, А.М.Талабаева, І.І.Трус, В.А.Феакцістаў, Г.М.Фількова, Т.М.Цёмная, Т.І.Чобатава, В.Дз.Шасцерыкова, Л.І.Якімовіч.

1977. В.І.Акулава. К.А.Антонава, Т.В.Аўсеенка, Ю.А.Бабіч, Н.В.Багамолава, Н.І.Багацюк, М.І.Багачоў, Н.С.Багданава, Н.С.Балантэр, Т.К.Бандарэнка. П.Ц.Баравік, Н.Дз.Баравіцкая, Н.В.Беладзед, А.А.Брач, В.С.Былюк, К.Я.Бычкова, Н.І.Варанецкая, В.Т.Вірынскі, А.П.Герачынская, Ю.М.Гірдзь, Н.Р.Гняўко, П.П.Грабеннікаў, А.М.Грыцаў, А.І.Гурскі, А.П.Давыдаў, Г.П.Данешчык, Н.М.Данілава, Р.П.Дарошка, Л.К.Дзмітрыева, Л.М.Дзянісман, Э.К.Дубаневіч, Л.І.Ждановіч, Т.Дз.Жыліна. С.Л.Жылко, М.І.Жырніс, Н.П.Жыткова, З.П.Зайцава, А.І.Зарэцкая, М.К.Здрок, В.М.Зуб, Л.Л.Іваноў, М.П.Ігнаценка, В.І.Ісаева, Р.П.Калеснік, Т.М.Карпенка, В.П.Кацянкоў, В.Р.Качурка, З.З.Кашырына, Т.М.Кісель, Н.Р.Кіяшка, А.А.Крэнь, А.М.Куранкова, І.Б.Лебедзева, Н.Р.Лівенцава, В.Г.Лісоўскі, А.А.Лобач, Н.Р.Малей, В.І.Марціновіч, Г.В.Марцякова, М.Я.Мікульчык, Б.А.Муляраў, В.Г.Мурашка, І.Б.Навумовіч, А.М.Несцярчук, І.І.Палій, В.Дз.Палікіна, Г.А.Палуянская, Ф.П.Панцялеева, Р.М.Панчанка, М.Г.Парашчанка, Г.А.Паўлоўская, У.Ф.Піляк, К.А.Пісарык, Дз.В.Прастаквашын, І.Л.Пятрова, Л.С.Радкевіч, Т.А.Разгуліна, В.І.Разумава, А.З.Раса, П.К.Родзічкін, М.А.Семянчук, К.Л.Сімаковіч, І.М.Сіманенка, Р.А.Сташынская, В.А.Сташэўскі, А.А.Стральчонак, Л.Р.Сямёнава, К.М.Трафімук, Ф.А.Туміловіч, В.М.Турбан, У.В.Усціновіч, А.У.Хмяльніцкі, Л.П.Худалеева, А.Л.Хутарны, М.П.Цішчук, А.Я.Цярэнцьева, Л.В.Чыгір, Л.К.Шатухіна, П.М.Шэлест, В.Ц.Якаўлева, Я.Дз.Якімовіч, В.С.Якубовіч, Л.Я.Яшнова.

1978. А.М.Азарка, Н.В.Амельянюк, М.У.Андрончык, Л.А.Анзель, В.М.Анціпкіна, В.Р.Аўраменка, Г.П.Аўтуховіч, А.К.Афанасенка, Л.У.Барабанава, В.І.Бараноўская, А.А.Барысевіч, А.С.Бельская, А.П.Бузаева, І.П.Буланава, Н.М.Бяляцкая, З.І.Варшаўская, Г.А.Васілеўская, Л.М.Вінцэўская, В.А.Воран, А.Р.Галавач, Р.Ф.Ганчар, А.Н.Гарканава, А.П.Гілевіч, Н.А.Гірсянок, А.А.Глазоўскі, В.М.Грыгор’ева, Дз.Р.Дошчык, Л.Ц.Дубко, А.К.Жахоўская, В.П.Іваненка, В.С.Іванова, В.С.Казлякова, А.І.Каменка, В.П.Кручанок, Г.П.Крывянкова, С.С.Крэчка, З.У.Лазоўская, І.М.Лашук, М.І.Лівенцаў, А.П.Лісаў, Г.І.Ліцвіновіч, К.Я.Лойка, Л.С.Луцэвіч, В.П.Максімовіч, Г.Л.Малаш, М.В.Маркусенка, М.Ф.Марозаў, Л.Я.Мільшына, І.І.Міхалка, А.В.Міхнікевіч, Я.А.Мураўская. М.Дз.Мядзведзева, І.А.Палуянчык, Г.М.Паўлава, М.В.Петрашкевіч, В.П.Пілюта, П.І.Радзькоў, У.І.Рубан, І.І.Русак, В.Р.Русанава, М.І.Рында, М.Д.Сагановіч, К.В.Сажына, І.Ф.Салавейка, С.М.Самолейнка, Н.Дз.Сачанка, Г.А.Серакова, Н.Дз.Сідарава, М.А.Скіпар, В.С.Сраброўская, К.М.Сталярова, М.М.Труханава, Т.Р.Трыгубская, Р.П.Туравец, В.М.Туркевіч, А.А.Цімошчанка, А.І.Цітоў, Ф.Ф.Цудзіла, З.Дз.Цябут, Л.І.Шаўчэнка. А.С.Ясяновіч.

1979. М.Г.Агурцоў, Г.І.Аляксеенка, Ф.Р.Багдановіч, М.У.Вараб’ёва, Р.Ц.Васілевіч, Н.Р.Ваяводзіна, В.Я.Верамеева, Л.І.Віткоўская, Л.І.Вялічка, К.І.Гаякоўская, Л.Б.Гінтаўт, Л.А.Грубенка, Н.В.Гурэева, Н.Ц.Забермаг, В.А.Здановіч, К.А.Ісай, М.А.Казакоўцава, У.Л.Кастрыцкі, Н.Н.Круглова, Я.А.Кудраўцава, М.І.Лацянкова, Л.М.Леўс, Г.К.Лісоўская, А.А.Лопан, А.А.Максімаў, В.П.Марозава, У.А.Мацюкевіч, Ж.П.Міронава, В.П.Мядзведзь, Л.Ф.Паваляева, Т.М.Патапава, Л.Н.Пісарэвіч, К.С.Пракаповіч, А.П.Пуцькоў, І.П.Пятрова, М.С.Пятрова, Н.М.Сандрозд, М.А.Санько, Н.М.Сідарэнка, Н.С.Слясарчык, Р.І.Старасвецкая, У.П.Стрэльнікаў, Г.Р.Табанюхава, Н.А.Хайноўская, І.І.Хацкевіч, В.П.Хургіна, Г.Р.Цітова, І.М.Шаламіцкі, Я.І.Шыбека, Н.А.Шэлехава, М.С.Юрэвіч, В.І.Якавенка.

1980. Д.М.Абразцова, Б.А.Акалатовіч, В.П.Бадабед, В.А.Бакава, А.В.Башчук, В.І.Башылава, Г.М.Бугрова, А.Я.Васільчанкаў, І.В.Валадзько, В.І.Варажэйкіна, А.Дз.Вяль, Г.М.Гараніна, В.А.Гурыновіч, Я.Р.Духовіч, К.Ф.Заяц, А.Дз.Зобнінская, М.Ф.Змітровіч, В.В.Зуева, Дз.М.Калапетка, А.Р.Каменшчыкаў, Р.Дз.Каралёў, В.К.Кісель, М.І.Краўчанка. І.П.Лейка, С.І.Ліноўскі, Б.А.Літкін, М.Г.Лугаўцова, Л.І.Лузгіна, А.І.Макарэвіч, І.П.Макарэвіч, М.М.Маталыгаў, М.В.Некрашэвіч, В.В.Нікалаеў, В.П.Пакаташкін, С.І.Палей, В.Д.Панкевіч, С.К.Пятрушка, Л.Дз.Румянцава, У.І.Рэкуць, І.А.Саковіч, Г.Р.Саўчанка, А.С.Саўчык, Т.В.Сушкова, М.Л.Федзяцова, В.З.Холад, А.Я.Чудакоў, Т.М.Чырычэнка, В.І.Шапавалава, М.Н.Юркавец, Р.Э.Юркевіч, М.І.Якубовіч, П.І.Ярмола.

1981. Б.Ф.Агароднікаў, Я.А.Аляхновіч, І.П.Антоненкаў, І.Л.Ведзянеева, А.П.Глухараў, Л.С.Жугер, В.А.Мацкевіч, Г.М.Попель, Г.Ф.Сцяжко, А.Я.Трафімук, К.А.Юша.

1982. А.С.Асіпенка, Г.Р.Атаманчук, С.Г.Багдановіч, М.П.Баранава, П.М.Валасюк, Л.Н.Волкава, Ф.М.Ф.Вранко, Ж.М.Гарбунова, У.П.Гуд, Б.А.Гуляеў, Т.А.Давідовіч, П.Дз.Дзмітрыеў, М.Ц.Кавалёва, Н.Л.Касяк, Ф.Р.Кітуновіч, А.М.Клачко, Е.Я.Лабачова, М.Ф.Падсіткаў, Н.Г.Паўлава, Н.С.Пашкоўская, Т.А.Пісьмянкова, Я.С.Рымкевіч, Б.Б.Федаровіч, М.К.Філановіч, Г.І.Шумская, Л.С.Шчарбовіч.

1983. М.М.Дворак, І.Л.Емяльянава. Л.Ц.Калядка, У.М.Кацнельсон, Я.М.Крылоў, С.І.Слізскі, Г.І.Тарасава.

1984. А.П.Агаркава, А.І.Брэсцкая, Л.В.Высоцкая, Г.А.Каршакоўскі, Г.І.Русак, Н.Г.Салаўёва, У.А.Сіневіч, В.Дз.Яцухно.

1985. Н.А.Анішчанка. Г.Ю.Бурынская, М.А.Быкоўскі, Ф.Р.Гераскевіч, М.Ф.Гукаў, В.Н.Кісялёў, В.І.Раманчук, Л.У.Рачкоўская, М.М.Рудэнка, А.Ф.Худалей.

1986. Л.У.Кур’ян, Т.П.Парфёнава.

1987. А.В.Букач, С.Е.Варакса, М.П.Жыгалава, Ф.Г.Забродскі, Н.П.Кароткая, М.Б.Касьянюк, Дж.А.Курчэўскі, А.В.Руцкая, Н.В.Сухоцкая.

1988. Л.К.Сухнат.

1996. В.А.Гербутаў, У.М.Здановіч, Ю.У.Маслаў, В.М.Прахарэнка, З.К.Чумакова.

1997. Л.М.Дзмітрыева, Г.А.Зарэцкі, М.М.Серафімава, К.С.Фарына.

т. 6, с. 555

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

Verbum