Verbum

ЗАСЛУ́ЖАНЫ ТЭХНО́ЛАГ БЕЛАРУ́СКАЙ ССР,

ганаровае званне, якое прысвойвалася работнікам канструктарскіх і тэхнал. арг-цый, н.-д, устаноў, вытв. і навук.-вытв. аб’яднанняў і прадпрыемстваў за вял. ўклад у распрацоўку і ўкараненне прынцыпова новай высокаэфектыўнай тэхнікі, якая адпавядае па сваіх тэхн.-эканам. паказчыках айч. і сусв. узроўням. Устаноўлена 19.8.1985, прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР. Скасавана 23.11.1988.

Заслужаны тэхнолаг Беларускай ССР

1986. В.Р.Хадзкевіч.

т. 6, с. 569

ЗАСЛУ́ЖАНЫ АРХІТЭ́КТАР РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойваецца высокапрафес. архітэктарам, якія працуюць у галіне архітэктуры 15 і больш гадоў, асабліва вызначыліся ў развіцці бел. архітэктуры, выявілі выдатную творчую дзейнасць у галіне горадабудаўніцтва, у стварэнні грамадз., прамысл., сельскіх арх. комплексаў, будынкаў і збудаванняў, што атрымалі ўсенароднае прызнанне, у рэстаўрацыі помнікаў архітэктуры. Устаноўлена законам ад 13.4.1995, прысвойваецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. З 14.6.1968 існавала званне засл. архітэктар Беларускай ССР, якое прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР.

Заслужаныя архітэктары Рэспублікі Беларусь

1969. В.М.Аладаў, М.І.Бакланаў, С.Б.Баткоўскі, Г.М.Бенядзіктаў, В.І.Гусеў, В.Б.Ладыгіна, М.Н.Ліўшыц, Г.А.Парсаданаў, Ю.В.Шпіт.

1970. А.Ю.Данілава, П.С.Рудзік.

1971. З.М.Леўчанка.

1973. І.І.Боўт, С.С.Мусінскі, Л.М.Пагарэлаў, Г.В.Сысоеў.

1974. Н.А.Э.Шпігельман.

1976. Г.А.Бяганская, Ю.П.Грыгор’еў, Л.М.Тамкоў, А.Ф.Ткачук.

1978. В.М.Волчак.

1979. Ю.М.Градаў, У.Э.Сакалоўскі, В.П.Шыльнікоўская.

1980. В.І.Анікін, Я.Л.Заслаўскі, А.П.Калніньш.

1982. Я.Л.Ліневіч.

1983. В.М.Малышаў.

1984. Б.М.Ларчанка.

1985. В.Н.Емяльянаў, Я.К.Казлоў, Л.В.Маскалевіч, Ю.Ф.Патапаў, Р.А.Шылай.

1988. Я.К.Дзятлаў, У.М.Еўдакімаў, Л.М.Левін.

1989. С.І.Пеўны.

1990. А.А.Беразоўскі, І.М.Мазнічка.

1991. В.С.Бялянкін, А.А.Воінаў, Э.М.Гальдштэйн, А.У.Жалдакоў, Э.П.Левіна, С.Б.Неўмывакін, Н.М.Нядзелька, М.М.Пірагоў, А.А.Сабалеўскі.

1997. І.І.Некрашэвіч.

1998. У.Р.Ісачанка.

т. 6, с. 549

ЗАСЛУ́ЖАНЫ НАСТА́ЎНІК ПРАФЕСІ́ЙНА ТЭХНІ́ЧНАЙ АДУКА́ЦЫІ БЕЛАРУ́СКАЙ ССР,

ганаровае званне, якое прысвойвалася за выдатныя поспехі ў галіне прафес.-тэхн. адукацыі выкладчыкам тэхн., гар. і сельскіх прафес.-тэхн. вучылішчаў, інспектарам рэсп. і абл. упраўленняў прафес.-тэхн. адукацыі, якія маюць вышэйшую адукацыю і стаж работы ў сістэме не менш за 10 гадоў. Устаноўлена Указам Прэзідыума Вярх. Савета БССР ал 30.8.1956, прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР. З 29.10.1971 устаноўлена званне заслужаны работнік прафесійна-тэхнічнай адукацыі Беларускай ССР.

Заслужаныя настаўнікі прафесійна-тэхнічнай адукацыі Беларускай ССР

1957. М.Р.Міхневіч, А.Ф.Мозерава, М.Дз.Пракоф’еў.

1965. М.М.Арэхаў, А.П.Балейка, У.І.Бараноўскі, В.А.Галанкова, Н.М.Гардзіенка, Я.Я.Грыгуць, М.Ф.Гукаў, В.В.Дамашова, Я.Г.Данільчык, І.Д.Дворкін, Л.К.Забалотнікава, М.А.Каліта, У.І.Крывашэеў, Я.Р.Курдзюкоў, М.Х.Лазараў, М.А.Лісыцын, Л.В.Натараў, У.А.Небальсін, Л.М.Панамарова. М.Г.Пераплётчыкаў, К.Я.Плаўнік, Р.Ф.Рэшчыкаў, Р.М.Смерціна, Н.Л.Смірнова, В.Т.Сувораў, Ф.Я.Шайдураў, У.В.Ягораў, І.Б.Якаўлеў, С.М.Яфімаў.

1967. У.С.Бішкірэвіч. М.А.Быкоўскі, У.К.Бычынаў, Л.В.Ведзянеева, Я.І.Верашчагін, М.А.Давыдзенка, М.І.Добін, Х.А.Котава, Р.Р.Кучук, А.В.Львоў, Дз.Р.Лявіцкі, Б.А.Міткін, В.П.Міхалковіч, С.М.Муркоў, Я.С.Пагарэлы, В.І.Пятрова, М.І.Раманаў, Я.В.Сікорская, А.І.Цітоў, С.Я.Шарупіч, П.І.Якімаў.

1968. А.С.Зайцаў, А.І.Куранцова, А.Я.Ларын, Ф.К.Латынцаў, Н.М.Лукошка, Г.М.Лявончанка, М.Г.Макулік, В.П.Марушчак, М.П.Новікава, Н.Г.Салаўёва.

1970. М.П.Аронаў, Г.І.Бацяноўская, Я.С.Бергер, А.М.Вацечкін, А.А.Камялькоў, Е.К.Мельнікава, С.П.Пархімовіч.

1971. А.З.Рыкаў, А.Л.Якубенка.

т. 6, с. 555

ЛАЎРЫНО́ВІЧ (Эдуард Віктаравіч) (27.10.1909, в. Кулакова Верхнядзвінскага р-на Віцебскай вобл. — 12.3.1982),

Герой Сав. Саюза (1944). З 1938 старшыня калгасаў у Буда-Кашалёўскім р-не. З жн. 1941 у тыле ворага: камандзір дыверсійнай групы, узвода, 1-й Гомельскай партыз. брыгады. Званне Героя прысвоена за мужнасць і гераізм пры выкананні ўрадавых заданняў. У 1943—71 на сав. і адм. рабоце. Аўтар кн. «Вогненныя рэйкі» (2-е выд., 1974).

т. 9, с. 161

ПАЖ (франц. page),

у сярэдневяковай Зах. Еўропе малады дваранін, які праходзіў першую ступень падрыхтоўкі да рыцарскага звання ў якасці асабістага слугі пры двары буйнога феадала ці караля. Пасля дасягнення 14-гадовага ўзросту ўзводзіўся ў збраяносцы. У 1711—1917 у Расіі прыдворнае званне. П. і камер-П. выконвалі розныя даручэнні царскай сям’і. З 2-й пал. 18 ст. П. — выхаванец пажскага корпуса (прывілеяваная ваен.-навуч. ўстанова).

т. 11, с. 510

ЗАСЛУ́ЖАНЫ КАНСТРУ́КТАР БЕЛАРУ́СКАЙ ССР,

ганаровае званне, якое прысвойвалася работнікам канструктарскіх і тэхнал. арг-цый, н.-д. устаноў, вытв. і навук.-вытв. аб’яднанняў і прадпрыемстваў за вял. ўклад у распрацоўку і ўкараненне прынцыпова новай высокаэфектыўнай тэхнікі, што па сваіх тэхн.-эканам. паказчыках адпавядае айч. і сусв. узроўням. Устаноўлена Указам Прэзідыума Вярх. Савета БССР ад 19.8.1985, прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР. Скасавана 23.11.1988.

Заслужаныя канструктары Беларускай ССР

1986. В.Т.Куляшоў, М.М.Хромчанка.

т. 6, с. 553

ГЕНЕРАЛІ́СІМУС (ад лац. generalissimus самы галоўны),

найвышэйшае воінскае званне ва ўзбр. сілах некаторых дзяржаў. Напачатку надавалася як ганаровы тытул галоўнакамандуючаму ўзбр. сіламі краіны або кааліцыі краін (гал. чынам на перыяд вайны), часам асобам з сем’яў царуючых дынастый і дзярж. дзеячам (упершыню нададзены ў 1569 франц. каралём Карлам IX свайму брату герцагу Анжуйскаму, будучаму каралю Генрыху III). Тытул генералісімуса мелі: герцагі Г. дэ Гіз (2-я пал. 16 ст.), А.Рышэлье (1-я пал. 17 ст.), Л.Вілар (1733—34), Ф.Фош (верагодна, з 1918), прынц Л.Кандэ (17 ст.) у Францыі; кн. Р.Мантэкукалі (17 ст.), прынц Яўгеній Савойскі (з 1697), граф Л.Даўн (з 1758), эрцгерцаг Карл (верагодна, у 1809), кн. К.Шварцэнберг (канец 18 — пач. 19 ст.) у Аўстрыі; граф А.Валенштэйн (у Трыццацігадовую вайну 1618—48) у Германіі. У Расіі званне генералісімуса мелі: ваявода А.С.Шэін (у час Азоўскага паходу 1696), кн. А.Д.Меншыкаў (у 1727—29), прынц Антон Ульрых Браўншвейгскі (1740—74), А.В.Сувораў (1799—1800); у СССР І.В.Сталін (з 1945); у Кітаі Чан Кайшы (пасля 1927); у Іспаніі Ф.Франка (пасля 1939).

т. 5, с. 153

ЗАСЛУ́ЖАНЫ МА́ЙСТАР ПРАФЕСІ́ЙНА-ТЭХНІ́ЧНАЙ АДУКА́ЦЫІ БЕЛАРУ́СКАЙ ССР,

ганаровае званне, якое прысвойвалася за выдатныя поспехі ў галіне прафес.-тэхн. адукацыі майстрам вытв. навучання тэхн., гар. і сельскіх прафес.-тэхн. вучылішчаў, інспектарам рэсп. і абл. упраўленняў прафес.-тэхн. адукацыі, якія маюць стаж работы ў сістэме не менш за 10 гадоў. Устаноўлена Указам Прэзідыума Вярх. Савета БССР ад 30.8.1956, прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР 3 29.10.1971 устаноўлена званне заслужаны работнік прафесійна-тэхнічнай адукацыі Беларускай ССР.

Заслужаныя майстры прафесійна-тэхнічнай адукацыі Беларускай ССР

1957. В.М.Жукаў, М.Г.Карпасаў, М.Р.Клімкоў, Л.А.Плаксаў, Б.А.Рудой, І.І.Сіповіч, Р.І.Харытонаў.

1965. М.М.Агаркоў, Л.М.Балдоўскі, М.П.Бурносаў, І.М.Васючэнка, Я.Н.Гаўрыльчык, В.А.Глушчэня, К.К.Елачкін, П.В.Жаркевіч, А.М.Зубрыцкі, Б.І.Ігнатовіч, П.В.Казлоўскі, Ф.М.Канабяеўскіх, Дз.В.Каравацкі, М.Дз.Кісялёў, С.І.Клімковіч, І.А.Корзун, С.А.Кот, П.А.Кошаль, В.І.Малчанаў, М.К.Манулік, М.П.Молчан, І.Р.Нікіценка, З.А.Патапенка, І.Я.Перагуд, В.Л.Прусак, А.С.Прыгароў, В.Ф.Прэнз, С.К.Сініла, А.П.Туманаў-Сакалоў, А.І.Хадарэнка, М.А.Чура, У.І.Чысцілін, А.Ц.Чэпікаў, І.Т.Шайтур, М.І.Шыянок.

1967. А.К.Асмалоўскі, Т.А.Баркун, В.І.Валадзько, І.А.Германовіч, Л.Я.Жадан, Ф.І.Жышко, С.В.Кавалеўскі, У.П.Кавалёў, С.В.Карэлін, М.І.Красаўцаў, П.І.Кузміцкі, А.А.Лазічны, А.Ф.Ляшко, С.У.Міхайлец, П.А.Міцюль, Я.М.Оберман, В.В.Позняк, І.А.Рыжанкоў, П.Ф.Свістуноў, Л.І.Спіцэвіч, У.М.Тарасенка, М.П.Хальчыцкі, В.К.Цяўлоўскі, А.М.Шагінава, В.Ф.Шасцітка, М.У.Якуш.

1968. П.А.Кавалёў, Н.М.Качаноўская, І.І.Ляшчынскі, М.М.Полх, М.С.Тапырык, І.А.Ціханенка, С.І.Шэйн, В.Дз.Шчалухін.

1970. М.П.Аксючыц, В.С.Більдзюкевіч, Л.Я.Буцько, Г.Ц.Гуеўская, Г.М.Карпава, У.С.Лугоўскі, В.І.Пернікаў, І.І.Рудэнка, А.А.Сабалеўская, М.Ц.Смалякоў, У.Я.Старадуб, А.І.Юшкевіч.

т. 6, с. 554

ЗАСЛУ́ЖАНЫ ДЗЕ́ЯЧ КУЛЬТУ́РЫ РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойваецца высокакваліфікаваным работнікам культ.-асв. устаноў, кінафікацыі, радыёвяшчання і тэлебачання, друку, выд-ваў, паліграф. прам-сці і інш., што працуюць у галіне культуры не менш за 15 гадоў, маюць вял. заслугі ў яе развіцці. Устаноўлена законам ад 13.4.1995, прысвойваецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. З 2.7.1957 існавала званне засл. дз. культ. Беларускай ССР, якое прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР. У 1971—95 прысвойвалася званне заслужаны работнік культуры Рэспублікі Беларусь.

Заслужаныя дзеячы культуры Рэспублікі Беларусь

1957. П.М.Касач, Б.І.Любовіч, І.Б.Сіманоўскі, П.І.Шыдлоўскі.

1959. С.П.Астравумаў, У.А.Жлукценка, У.Ф.Луцэвіч, М.М.Тышэвіч, М.І.Шчансновіч.

1960. С.М.Грабеншчыкоў, А.А.Дзяруга, А.П.Лукомскі, Ф.Ф.Пятрэнка, П.А.Радоліцкі, В.М.Сакалоў, А.А.Слесарэнка, В.М.Смірноў, А.К.Шыдлоўскі.

1961. І.Б.Сакольскі.

1962. В.А.Захараў, М.І.Фрыдман.

1963. М.Т.Бяспалаў, Л.П.Валчэцкі, А.М.Валынчык, Н.Б.Ватацы, К.Дз.Гусеў, Р.Я.Кісялёў, М.Р.Солапаў, А.Я.Фінкельберг, А.С.Чопчыц, М.М.Чысцякоў, Л.І.Ячнеў.

1964. У.Я.Карпаў, А.Ф.Кутай, Л.Дз.Ляшэнка, Ф.М.Міхайлаў, А.С.Плеўскі, Р.П.Раскевіч, А.Г.Русак.

1965. Дз.Р.Новікаў, М.М.Салдатаў, М.М.Сімкоўскі.

1966. М.Я.Дадзькоў, Ю.А.Залатарэнка, У.І.Кулікоўскі, П.В.Мядзёлка, В.Н.Пазняк, С.П.Школьнікаў.

1967. А.М.Бачыла (Алесь Бачыла), А.У.Броўка, В.М.Варатнікоў, Б.З.Галубоўскі, М.А.Ільічоў, А.І.Каландзёнак, К.Ф.Калітоўская, Я.І.Качан, Ф.Я.Кляцкоў, Г.Я.Кутневіч, Л.К.Кухарава, І.В.Ляшчынскі, К.Л.Манучараў, Я.Г.Міско, І.Ф.Міхалюта, І.Р.Новікаў, В.П.Палескі-Станкевіч, В.Х.Партной, Д.Ш.Пінхасік, М.І.Пржыбытка, В.А.Пыжкоў, В.Е.Самуцін, К.В.Сувораў.

1968. У.І.Аніковіч, Г.Б.Асвяцінскі, Л.Я.Бацвіннік, І.А.Бейдзін, Г.В.Будай, М.М.Бяльзацкая, І.Я.Васілеўскі, Б.Я.Вішкароў, К.Г.Высоцкі, В.Ц.Гарбатоўскі, В.А.Данілевіч, Дз.М.Жураўлёў, М.В.Ісакоўскі, Э.А.Казачкоў, К.А.Калечыц (Буйло), М.Г.Кіракозаў, Л.У.Кісялёва, Я.А.Комік, Г.С.Лысоў, Я.С.Мазалькоў, М.Ц.Марушкевіч, Ф.М.Нікіфараў, П.С.Пестрак, А.А.Пракоф’еў, В.Ф.Праскураў, С.З.Сапешка, Н.М.Саўчанка, І.А.Серыкаў, В.П.Смоляр, У.В.Таран, Г.Г.Удараў, І.М.Фёдараў (Янка Маўр), М.Я.Філімонаў, Я.А.Хелемскі, В.Р.Шапавалава, І.Р.Юшанкоў, А.В.Яблонскі, А.І.Якімовіч.

1969. А.С.Вялюгін, І.Д.Гурскі.

1970. К.Ц.Кірэенка, У.І.Корбан, Ц.В.Крысько (Васіль Вітка), Д.К.Міцкевіч.

1971. М.І.Акшэўскі, І.С.Аляксанаў, Т.М.Аляксеева, Т.П.Бастун, В.Ф.Вольскі-Зэйдэль, Ф.М.Ганчар, М.В.Гарбачоў, А.Р.Ільюшэнка, І.К.Казлоў, А.І.Каўко, Н.А.Конанава, А.У.Лісоўскі, А.Ф.Мазурава, В.І.Розін, І.П.Таргоўскі, М.Дз.Троіцкая, В.А.Чарняўская, М.І.Шыбаліс, Л.Б.Эйдзін, М.С.Юрэвіч, Т.М.Якута.

1995. У.А.Цацоха.

1996. А.Р.Майсененка, Э.М.Скобелеў, Л.П.Ударава.

1997. Г.М.Алейнік, У.П.Вялічка, У.П.Мальчыкаў, Л.І.Пятрова, В.Г.Рагоўская, І.Д.Сіпакоў, Б.В.Стральцоў, І.У.Угальнік, Е.П.Фешчанка.

1998. М.К.Грэсь, Э.В.Кірыленка, Я.М.Лабовіч, Р.В.Сакалоўскі, У.М.Сяргейчык, Н.І.Урукіна.

т. 6, с. 551

АРМІ́НІЙ, Армін (Arminius; каля 16 да н.э. — каля 21 н.э.),

правадыр германскага племя херускаў. У маладосці камандаваў герм. атрадам у рым. войску, атрымаў рым. грамадзянства і званне конніка. У 7 н.э. вярнуўся на радзіму і ўзначаліў паўстанне герм. плямёнаў супраць рымлян, у 9 н.э. разбіў рым. армію Вара ў Тэўтабургскім лесе (тэр. на ПнЗ Германіі паміж далінамі рэк Везер і Эмс). Імкнуўся стварыць саюз герм. плямёнаў, але забіты ў выніку змовы радавой знаці херускаў.

т. 1, с. 495