САЮ́З КАМПАЗІ́ТАРАЎ БЕЛАРУ́СІ, Беларускі саюз кампазітараў,

добраахвотная грамадская творчая арганізацыя кампазітараў і музыказнаўцаў Беларусі. Створаны ў 1933 як аўт. секцыя пры Саюзе пісьменнікаў Беларусі. У 1934 адбылася 1-я Усебел. канферэнцыя кампазітараў, паводле пастановы якой секцыя кампазітараў перайменавана ў Аргкамітэт С.к.Б. (з 1938 Саюз сав. кампазітараў Беларусі). З 1957 наз. С.к.Б., з 1999 — Бел. саюз кампазітараў (БСК). Да 1992 уваходзіў у Саюз кампазітараў СССР. Асн. мэты: удзел у развіцці бел. муз. мастацтва, садзейнічанне стварэнню і прапагандзе высокамаст. муз. твораў, павышэнню творчага росту і прафес. майстэрства кампазітараў і музыказнаўцаў на аснове развіцця лепшых традыцый нац. муз. культуры. Вышэйшы кіруючы орган — з’езд кампазітараў Беларусі, выканаўчы — праўленне БСК. З’езды саюза адбыліся ў 1947, 1956, 1959, 1962, 1966, 1971, 1976, 1980, 1984, 1989, 1993, 1998, 2002 Старшыні праўлення: І.​І.​Любан (1932—38), А.​В.​Багатыроў (1938—49), М.​І.​Аладаў (1949—50), Я.​К.​Цікоцкі (1950—63), Дз.​Р.​Камінскі (1963—66), Р.​Р.​Шырма (1966—78), Ю.​У.​Семяняка (1978—80), І.​М.​Лучанок (з 1980). Праўленне праводзіць пленумы, на якіх абмяркоўваюцца праблемы творчага жыцця, пытанні развіцця муз. творчасці і музыказнаўства, наладжвае праслухоўванне і абмеркаванне новых твораў. Дзейнічаюць камісіі: прапаганды бел. музыкі (наладжвае канцэрты-сустрэчы кампазітараў са слухачамі, сувязі з замежнымі саюзамі кампазітараў і творчымі арг-цыямі), ваен.-патрыят. музыкі, муз.-эстэт. выхавання дзяцей і юнацтва, музыказнаўства і крытыкі, этнамузыказнаўства і фальклору. БСК — адзін з заснавальнікаў міжнар. фестываляў «Славянскі базар», «XXI стагоддзе — музыка надзеі», нац. — «Музыка і тэатр», міжнар. конкурсу юных кампазітараў «Надзея». Прымаў удзел у дэкадах бел. мастацтва ў Маскве (1940, 1955, 1987, 2000) з паказам новых бел. опер, балетаў, буйн. муз. твораў бел. кампазітараў, у днях бел. культуры на Украіне, Узбекістане, Літве. У складзе БСК дзейнічае Бел. асацыяцыя сучаснай музыкі (прэзідэнты: з 1990 А.​Б.​Сонін, з 1995 В.​У.​Кузняцоў, з 2001 Дз.​В.​Лыбін) — член Міжнар. асацыяцыі сучаснай музыкі (з 1992), заснавальнік Міжнар. фестывалю сучаснай камернай музыкі (1991, 1993, 1995). На 1.10.2001 у саюзе 121 член.

Члены Беларускага саюза кампазітараў

1932. М.​І.​Аладаў, Ю.​М.​Дрэйзін, І.​І.​Любан, М.​Ф.​Мацісон, С.​У.​Палонскі, Р.​К.​Пукст, Н.​Ф.​Сакалоўскі, А.​Я.​Туранкоў, У.​В.​Тэраўскі, Я.​К.​Цікоцкі, М.​М.​Чуркін, Т.​А.​Шнітман, А.​А.​Ягораў, В.​А.​Яфімаў.

1933. А.​В.​Багатыроў.

1934. М.​Я.​Крошнер, П.​П.​Падкавыраў, А.​М.​Папоў.

1937. Дз.​А.​Лукас, Б.​С.​Смольскі.

1939. А.​К.​Клумаў, Л.​С.​Мухарынская, М.​Э.​Шнейдэрман.

1940. У.​У.​Алоўнікаў, І.​Столаў, М.​Р.​Шыфрын.

1941. Дз.​Р.​Камінскі.

1944. Л.​М.​Абеліёвіч, С.​Г.​Нісневіч.

1946. І.​Г.​Нісневіч, Г.​І.​Цітовіч, Р.​Р.​Шырма.

1948. Я.​К.​Цікоцкі.

1949. Г.​М.​Вагнер.

1951. Р.​А.​Анчыкаў, М.​А.​Русін.

1952. І.​І.​Жыновіч.

1954. Э.​М.​Тырманд.

1955. Я.​А.​Глебаў, І.​І.​Кузняцоў.

1957. С.​С.​Аксакаў, Я.​Р.​Дзягцярык, Ю.​У.​Семяняка.

1958. Р.​П.​Бутвілоўскі, А.​Я.​Ракава, В.​А.​Сізко, У.​І.​Чараднічэнка.

1959. Г.​С.​Глушчанка, К.​І.​Сцепанцэвіч.

1961. Т.​А.​Дубкова, Дз.​Б.​Смольскі.

1962. Л.​Д.​Аўэрбах, Ю.​Д.​Бяльзацкі, Т.​А.​Шчарбакова.

1964. С.​А.​Картэс.

1965. А.​Б.​Ладыгіна, І.​М.​Лучанок, Н.​М.​Юдзеніч.

1967. Дз.​М.​Жураўлёў, К.​Дз.​Цесакоў, А.​Р.​Янчанка.

1970. Я.​Я.​Касалапаў, А.​Ю.​Мдывані, Р.​Ф.​Сурус.

1971. Ю.​В.​Грыгор’еў, Э.​Б.​Зарыцкі, З.​Я.​Мажэйка, Ф.​Дз.​Пыталеў.

1973. Э.​А.​Казачкоў.

1974. В.​А.​Войцік, Л.​К.​Захлеўны, Э.​С.​Ханок, Л.​К.​Шлег.

1975. А.​М.​Зарубка.

1977. У.​І.​Буднік, У.​В.​Дарохін, В.​К.​Іваноў, У.​В.​Прохараў.

1978. Р.​М.​Аладава, А.​А.​Друкт, А.​Б.​Залётнеў, І.​І.​Зубрыч, В.​П.​Помазаў, А.​Б.​Сонін, В.​В.​Сярых, Н.​М.​Усцінава.

1979. Г.​К.​Гарэлава, Л.​М.​Гуцін, В.​І.​Карэтнікаў, Л.​Ф.​Мурашка, Л.​І.​Свердэль.

1980. У.​В.​Браілоўскі, М.​Дз.​Васючкоў, А.​Я.​Гураў, У.​А.​Дамарацкі, У.​П.​Кандрусевіч, М.​К.​Літвін, У.​А.​Палуэктаў, У.​Я.​Солтан, А.​М.​Чыркун.

1981. Т.​Б.​Варфаламеева, А.​В.​Клеванец, А.​А.​Кочын, В.​П.​Савіцкая, Р.​І.​Сергіенка, Л.​А.​Сцяпура.

1982. П.​П.​Альхімовіч, А.​М.​Елісеенкаў, Н.​А.​Калеснікава, В.​П.​Раінчык.

1983. І.​У.​Хадоска.

1984. Н.​У.​Аляксандрава.

1985. А.​В.​Бандарэнка, В.​М.​Капыцько, Л.​П.​Касцюкавец, В.​У.​Кузняцоў, У.​М.​Кур’ян, Э.​В.​Наско, А.​У.​Рашчынскі.

1986. В.​В.​Кандрасюк. У.​Г.​Мулявін.

1987. С.​П.​Бельцюкоў, М.​Г.​Марозава, А.​Р.​Навахрост, А.​Б.​Смольскі.

1988. Т.​Г.​Мдывані, А.​І.​Хадоска, С.​М.​Хвашчынскі.

1989. Ш.​А.​Ісхакбаева, Я.​У.​Паплаўскі, С.​І.​Янковіч.

1990. Т.​С.​Якіменка, Дз.​А.​Яўтуховіч.

1991. А.​А.​Барзова, Н.​Я.​Бунцэвіч, У.​А.​Грушэўскі, А.​І.​Дзмітрыеў, У.​У.​Карызна, А.​Ф.​Літвіноўскі, С.​В.​Наско, Т.​П.​Песнякевіч, А.​С.​Шушкевіч, Э.​А.​Язерская.

1992. Э.​А.​Алейнікава, А.​І.​Буцько, А.​М.​Гулай, У.​М.​Каральчук.

1993. Л.​А.​Барадзіна, Н.​А.​Голубева, У.​М.​Грыцкевіч, Дз.​М.​Даўгалёў, Л.​І.​Сімаковіч, І.​М.​Цвяткова.

1994. Г.​А.​Ермачэнкаў, Дз.​В.​Лыбін.

1996. А.​І.​Безенсон, Г.​І.​Кароткіна.

1997. А.​В.​Атрашкевіч, Р.​Я.​Глебаў, У.​М.​Саўчык, Н.​А.​Юўчанка, П.​В.​Яроменка.

1998. Э.​У.​Андрэенка, У.​А.​Бабкоў, У.​І.​Гаркуша, М.​В.​Калекша, Л.​С.​Мітаковіч, Я.​К.​Паплаўская, Г.​І.​Сасноўскі, Г.​В.​Таўлай, В.​В.​Шлеянкоў.

1999. І.​К.​Аслёзава, А.​В.​Іваноў, Н.​А.​Ролік.

2000. В.​А.​Антаневіч, Р.​П.​Апановіч, В.​В.​Воранаў.

Н.​Я.​Бунцэвіч, Дз.​М.​Жураўлёў.

т. 14, с. 226

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЗАСЛУ́ЖАНЫ РАБО́ТНІК ГА́НДЛЮ І ГРАМА́ДСКАГА ХАРЧАВА́ННЯ БЕЛАРУ́СКАЙ ССР,

ганаровае званне, якое прысвойвалася высокакваліфікаваным работнікам гандлю і грамадскага харчавання за працу ў сістэме дзярж. і каап. гандлю не менш за 10 гадоў, за асаблівыя дасягненні ў развіцці гандлю і грамадскага харчавання і ў паляпшэнні гандл. абслугоўвання насельніцтва. Устаноўлена Указам Прэзідыума Вярх. Савета БССР ад 7.2.1966, прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР. Існавала да 23.11.1988.

Заслужаныя работнікі гандлю і грамадскага харчавання Беларускай ССР

1966. А.​Ф.​Анішчанка, І.​П.​Ахрэмчык, В.​А.​Балотнікава, М.​З.​Барада, В.​П.​Барыс, Б.​І.​Барысевіч, М.​І.​Борухава, М.​П.​Валодзін, Ф.​Ф.​Валодзін, Л.​І.​Варшаўская, П.​Ф.​Волкаў, М.​К.​Вялюга, І.​Б.​Герко, Н.​А.​Гранькова, У.​К.​Гушча, М.​Ф.​Дзямідава, Л.​І.​Драздоўская, Г.​Е.​Дубіцкая, Г.​Р.​Дудко, П.​Г.​Іванова, З.​В.​Кліміценка, А.​І.​Коўчур, Н.​К.​Красоўская, Д.​В.​Кудзь, І.​І.​Кулькоў, Я.​П.​Ляхаў, М.​Я.​Махаёва, М.​К.​Мацукевіч, А.​Я.​Мелкаступаў, М.​Р.​Міхайлаў-Грыцаў, Л.​І.​Наркевіч, Г.​І.​Перык, Р.​І.​Прэпесць, Ф.​Дз.​Ропат, В.​Ц.​Скарабагатая, Я.​І.​Суслава, І.​В.​Талочка, І.​А.​Тапырык, С.​Дз.​Чухловін, В.​М.​Чыжонак, І.​А.​Чычэрын, А.​С.​Шаўроў, І.​А.​Шымановіч.

1967. В.​А.​Асіпок, А.​Х.​Аўсеенка, Л.​П.​Барвінак, В.​К.​Зверава, І.​І.​Калеснікаў, М.​П.​Карташова, В.​Ф.​Конаш, Я.​Е.​Крэз, С.​Б.​Лембрыкаў, Н.​С.​Семянюк, А.​А.​Трацэўская.

1968. А.​Р.​Арастовіч, М.​М.​Багдановіч, З.​С.​Бадрова, Н.​А.​Балотнікава, Н.​М.​Бірукова, А.​М.​Бычкоў, Т.​І.​Вадаходава, Б.​Р.​Гельфанд, Л.​Ф.​Голубева, П.​І.​Гурына, Е.​А.​Забродская, В.​А.​Задала, М.​П.​Ігнацьева, В.​М.​Калур, Х.​Е.​Камінская, Т.​С.​Каськовіч, П.​І.​Катаводаў, І.​А.​Крамарэнка, М.​А.​Краўцова, Л.​М.​Кротаў, Л.​Е.​Кручкова, З.​М.​Кузняцова, В.​М.​Кунцэвіч, К.​Л.​Ластоўскі, Г.​А.​Лукашэвіч, Г.​С.​Мазько, Г.​С.​Мірановіч, Л.​М.​Новікава, А.​Д.​Падаляк, Н.​Г.​Парфянкова, Л.​С.​Паўроз, І.​М.​Піліпейка, М.​Ф.​Ружанцова, Н.​С.​Саракалетава, В.​І.​Свірыдо, В.​К.​Сцепаненка, А.​В.​Тоўкань. М.​А.​Хартонік, А.​І.​Хромава, Н.​А.​Шандрыгіна, М.​М.​Шастакова, А.​Дз.​Шубіч, Я.​Ц.​Шылаў.

1969. І.​Я.​Бутрым, А.​І.​Паліўкіна, К.​І.​Палкіна, В.​Д.​Стрэж, Г.​П.​Сценнік, М.​Я.​Шведава, Г.​Д.​Якавенка.

1970. Т.​П.​Абабкава, В.​А.​Бярозка, Н.​І.​Гутарава, М.​М.​Данілевіч, З.​П.​Кладкевіч, М.​Я.​Кудзінаў, З.​Л.​Ліхавідава. Н.​М.​Майдзецкая, В.​М.​Мяховіч, В.​А.​Папуша, Я.​К.​Станішэўская, К.​С.​Сыраквашына, В.​М.​Уласюк, К.​Д.​Шэлегава.

1971. С.​Ф.​Ажахоўская, З.​Г.​Балашова, Л.​В.​Бутраменка, В.​М.​Воранаў, В.​Ф.​Галубко, А.​А.​Грузінаў, Н.​Дз.​Грыгарэўская, Т.​Ф.​Дзевятуха, А.​І.​Зарэцкая, У.​М.​Манаева, Е.​І.​Маслакова, С.​С.​Самахвал, К.​І.​Сапяжынская, К.​І.​Сіднякова, Н.​І.​Сусько, Н.​С.​Цішкевіч, В.​К.​Шаранкоў, М.​С.​Шумская, Т.​П.​Юркова, Н.​С.​Яжэлева.

1973. А.​Ф.​Багданава, К.​Ц.​Біліеўская, А.​А.​Гладкая, І.​П.​Дзікун, Я.​В.​Крыштаповіч, Н.​Р.​Патройная, Л.​С.​Сарнова, А.​Дз.​Хадасок, М.​П.​Чартарыцкі.

1974. Ф.​І.​Балашова, К.​Я.​Гаўрыленка, В.​К.​Здановіч, Т.​Я.​Камісарава, Я.​М.​Мананкін, В.​Дз.​Міхальчук, Г.​Р.​Навіцкая, Л.​М.​Федаракова.

1975. В.​А.​Асмалоўская, А.​А.​Бажкоў, Н.​І.​Вярстак, І.​С.​Гарбузоў, Н.​Н.​Клімко, В.​А.​Кур’ян, Л.​Ф.​Ладуцька, В.​А.​Майсеенка, С.​Ф.​Масюцін, Л.​Ф.​Петрачкова, Л.​І.​Пракапенка, З.​І.​Прыступіна, А.​А.​Суслаў, К.​Р.​Удавенка, В.​М.​Шарыкава.

1976. В.​Л.​Алейчык, В.​Ф.​Еўтухоў, І.​І.​Ігошын, Р.​В.​Кузьміна, М.​І.​Лахтычкіна, І.​П.​Ляўковіч, К.​С.​Пашук, Я.​С.​Серая, Г.​А.​Сухій, В.​В.​Чарнякова.

1977. В.​Ф.​Ачыновіч, В.​П.​Бальшакоў, Л.​А.​Вашчук, В.​В.​Кабачэўская, І.​М.​Калтовіч, А.​А.​Кардаш, С.​Дз.​Карпеня, Э.​І.​Кудасава, Т.​М.​Кузьменка, Н.​М.​Мацуганаў, Л.​В.​Міхневіч, Н.​М.​Навіцкая, Я.​М.​Новік.

1978. Г.​М.​Ананчанка, З.​М.​Баравік, М.​У.​Галенка, А.​А.​Гласко, Г.​П.​Дзегцярова, П.​В.​Зюськевіч, В.​М.​Клімава, В.​С.​Лабажэвіч, З.​К.​Матняк, С.​Ц.​Пашчасцьеў, Р.​Б.​Рапапорт, Е.​У.​Рубцова, Т.​І.​Руднік, Г.​І.​Свідэрская, Ф.​А.​Цімкаева, М.​В.​Цярэшанкава, Л.​А.​Чыжова.

1979. Г.​М.​Бяляўская, М.​А.​Вакульчык, Н.​Е.​Варэнік, Н.​А.​Васілеўская, А.​Т.​Грыбалёва, Р.​Ф.​Даргель, Л.​М.​Емельяновіч, М.​І.​Крыўцоў, А.​С.​Курыленка, Л.​І.​Машталеж, А.​С.​Пархімовіч, К.​Б.​Пархоц, М.​В.​Сіроцін, Г.​П.​Стагурава.

1980. Г.​Д.​Багнюк, В.​А.​Зянько, А.​І.​Корабава, М.​П.​Малочка, Р.​Ц.​Малочка, Г.​Ц.​Петракова, І.​Е.​Сталівоненка, А.​М.​Сыты, А.​Л.​Шатохіна, М.​М.​Якубоўскі.

1981. Л.​С.​Зульцбург, А.​Ф.​Іваннікаў, Н.​І.​Казлоўская, С.​Ю.​Каравайка, К.​І.​Карчэня. Г.​І.​Кукарэка, Г.​П.​Латышава, Г.​І.​Марчанка, Н.​Я.​Матвеева, З.​І.​Пуцікава, І.​В.​Стукава, М.​А.​Хмель, М.​А.​Храбрая, Т.​Ф.​Царыкава, І.​В.​Шкляннік.

1982. Т.​К.​Афанасенка, Ю.​А.​Васільева, Г.​К.​Дзеньшчыкова, Л.​М.​Селівончык, Л.​В.​Шыханцова, У.​Я.​Дзмітрычэнка.

1985. Т.​Ф.​Бурая, М.​С.​Віннік, Н.​М.​Вітко, Р.​А.​Гмыза, М.​Р.​Голуб, І.​Ф.​Гурыновіч, П.​Ф.​Гуркоў, А.​М.​Драбышэўская, З.​Г.​Кацюба, В.​У.​Кучанкова, Н.​І.​Серада, А.​М.​Цевашова, М.​М.​Фіцнер, Л.​Я.​Худзеева, Т.​М.​Цэбрук.

1987. Л.​Е.​Матвеева.

1988. Л.​Б.​Андрэева, Г.​А.​Вадарацкая, М.​В.​Мірончыкаў, Я.​Ф.​Пляўкова. Н.​І.​Сахарчук, Я.​І.​Свірыд.

т. 6, с. 562

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЗАСЛУ́ЖАНЫ ДЗЕ́ЯЧ МАСТА́ЦТВАЎ РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойваецца высокапрафес. рэжысёрам, балетмайстрам, дырыжорам, хормайстрам, кампазітарам, драматургам, мастакам, архітэктарам, дызайнерам, мастацтвазнаўцам і інш. дзеячам мастацтваў, якія працуюць у галіне мастацтва 15 і больш гадоў і зрабілі значны ўклад у развіццё культуры і мастацтва, або за вял. заслугі ў выхаванні і падрыхтоўцы творчых кадраў, стварэнні навук. прац. Званне засл. дз. мастацтваў Беларускай ССР устаноўлена 5.12.1927 і прысвойвалася СНК БССР, з 1938 — Прэзідыумам Вярх. Савета БССР; з 1991 званне засл. дз. мастацтваў Рэспублікі Беларусь прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета Рэспублікі Беларусь. У адпаведнасці з законам ад 13.4.1995 прысвойваецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь.

Заслужаныя дзеячы мастацтваў Рэспублікі Беларусь

1934. І.​Р.​Лангбард, М.​Г.​Манізер.

1935. Б.​Л.​Брадзянскі, А.​Вольны (А.​І.​Ажгірэй), Р.​Я.​Кобец, У.​У.​Корш-Саблін. 1938. З.​І.​Азгур, А.​А.​Бембель, А.​В.​Грубэ, М.​А.​Керзін, У.​У.​Кумельскі, Г.​К.​Папавіцкі. 1939. Я.​М.​Кругер.

1940. А.​М.​Бразер, А.​П.​Воінаў, В.​В.​Волкаў, Н.​Б.​Грубін, В.​А.​Залатароў, Я.​У.​Зільберберг-Скупнік, Н.​І.​Паніна, А.​Я.​Туранкоў, Я.​К.​Цікоцкі, П.​І.​Ціханаў, М.​М.​Чуркін, М.​Э.​Шнейдэрман.

1944. І.​В.​Ахрэмчык, А.​В.​Багатыроў, А.​К.​Глебаў, І.​У.​Жалтоўскі, Я.​А.​Зайцаў, У.​М.​Кудрэвіч, Ф.​А.​Мадораў, А.​П.​Марыкс, М.​Ф.​Садковіч.

1945. Н.​Б.​Лойтар, С.​П.​Нікалаеў.

1946. Л.​М.​Літвінаў (Гурэвіч), Р.​Р.​Шырма.

1949. Т.​К.​Лапаціна, М.​А.​Міцкевіч, Г.​М.​Пятроў, А.​А.​Рыбальчанка, І.​М.​Ушакоў, Г.​І.​Цітовіч, Л.​А.​Ярмоліна.

1952. А.​Б.​Скібнеўскі.

1953. В.​Ф.​Фёдараў.

1954. Т.​М.​Каламійцава, Я.​В.​Кладухін, Л.​У.​Любімаў, П.​В.​Масленікаў.

1955. У.​Л.​Акуліч, Я.​Э.​Віцінг, А.​І.​Гінцбург, І.​А.​Гітгарц, А.​Б.​Грыгар’янц, А.​Р.​Зархі, Дз.​А.​Лукас, М.​Ф.​Маслаў, А.​В.​Міронскі, Я.​Дз.​Нікалаеў, Р.​К.​Пукст, С.​І.​Селіханаў, У.​П.​Сухаверхаў, В.​К.​Цвірка, В.​А.​Яфімаў.

1956. Б.​Ф.​Звінагродскі, Б.​Х.​Кабішчар, І.​І.​Любан, Л.​І.​Мазалеўская, К.​А.​Мулер.

1957. У.​У.​Алоўнікаў, К.​К.​Казелка, П.​П.​Падкавыраў, М.​М.​Пігулеўскі.

1959. Г.​Б.​Шчарбакоў.

1960. П.​С.​Акулёнак, Л.​У.​Голуб.

1961. А.​Р.​Апанасенка, Ю.​А.​Арынянскі, П.​А.​Данілаў, І.​Л.​Дорскі, В.​Ф.​Сербін, У.​М.​Стэльмах.

1963. Л.​М.​Абеліёвіч, А.​Л.​Андрэеў, Г.​М.​Вагнер, А.​П.​Кагадзееў, Дз.​Р.​Камінскі, К.​М.​Касмачоў, А.​А.​Паслядовіч, Ю.​У.​Семяняка, А.​Дз.​Шыбнёў.

1964. І.​С.​Абраміс, А.​А.​Булінскі, Я.​Б.​Парватаў, У.​Дз.​Станкевіч, М.​М.​Фігуроўскі, У.​П.​Цяслюк.

1965. К.​П.​Стэцкі.

1966. А.​В.​Аладава, Н.​М.​Воранаў, Я.​А.​Глебаў, К.​Л.​Губарэвіч, С.​Р.​Раманаў.

1967. М.​З.​Бераў, І.​Н.​Вейняровіч, А.​Дз.​Забалоцкі, В.​Р.​Карпілаў, І.​І.​Кузняцоў, Л.​М.​Лейтман, К.​І.​Паплаўскі, С.​К.​Скварцоў.

1968. Е.​М.​Ганкін, М.​Ц.​Гуціеў, Р.​У.​Кудрэвіч, В.​У.​Роўда.

1969. М.​Лужанін (А.​А.​Каратай), Р.​І.​Масальскі.

1970. В.​А.​Грамыка, А.​М.​Дадышкіліяні, П.​С.​Крохалеў, П.​К.​Любамудраў, М.​М.​Марусалаў, М.​А.​Савіцкі, С.​І.​Сплашноў.

1973. У.​П.​Белавусаў, М.​В.​Данцыг, С.​С.​Казіміроўскі, А.​М.​Кашкурэвіч, І.​М.​Лучанок.

1974. Э.​П.​Герасімовіч, І.​М.​Дабралюбаў, Ю.​А.​Марухін, Л.​С.​Мухарынская, Б.​М.​Сцяпанаў, М.​П.​Фрайман, В.​П.​Чацверыкоў, Ю.​М.​Яфімаў.

1975. М.​Д.​Браценнікаў, Б.​І.​Луцэнка, У.​І.​Няфёд, І.​Ц.​Пікман, Дз.​Б.​Смольскі, В.​Ц.​Тураў.

1976. А.​С.​Гугель, В.​М.​Елізар’еў, В.​М.​Раеўскі.

1977. Г.​Х.​Вашчанка, Б.​Ф.​Герлаван, Л.​М.​Гумілеўскі, А.​М.​Заспіцкі, У.​А.​Маланкін, А.​А.​Малішэўскі, Л.​М.​Мягкова, Г.​Г.​Паплаўскі, Ю.​М.​Тур, Л.​Дз.​Шчамялёў.

1978. С.​М.​Вакар, В.​Н.​Дашук, М.​П.​Дрынеўскі, Я.​А.​Ігнацьеў, М.​А.​Казінец, В.​П.​Шаранговіч.

1979. У.​А.​Дзяменцьеў, Э.​Дз.​Корсакаў, І.​Г.​Смірноў, Б.​С.​Смольскі, Б.​А.​Шангін.

1980. А.​І.​Бутакоў, В.​М.​Гольдфельд, А.​З.​Гутковіч, С.​А.​Каргэс, А.​М.​Кішчанка, У.​А.​Машэнскі, І.​Н.​Стасевіч.

1981. Дз.​І.​Алейнік, Б.​А.​Аліфер, Л.​П.​Асецкі, Дз.​Я.​Зайцаў, В.​Г.​Кубараў, Ю.​В.​Лысятаў, В.​А.​Нікіфараў, В.​С.​Пратасеня, С.​У.​Пятроўскі, У.​І.​Стальмашонак, В.​Ф.​Сумараў.

1982. А.​Ю.​Мдывані, М.​М.​Пташук, А.​А.​Салаўёў, Э.​С.​Ханок.

1983. В.​А.​Леантовіч, І.​Ц.​Ціханаў, Р.​Ю.​Шаршэўскі.

1984. В.​Я.​Мазынскі.

1985. Л.​К.​Захлеўны, А.​Я.​Карпаў, Р.​Ф.​Сурус.

1986. В.​У.​Дудкевіч, М.​В.​Сірата.

1987. М.​К.​Казакевіч, Л.​П.​Лях, З.​Я.​Мажэйка.

1988. У.​В.​Дарохін, В.​К.​Іваноў, І.​П.​Рэй, Г.​Р.​Фаміна.

1989. В.​В.​Варановіч, С.​А.​Волкаў, П.​С.​Дурчын, І.​Я.​Міско, Н.​І.​Шчасная.

1990. Ю.​П.​Альбіцкі. У.​К.​Гоманаў, У.​П.​Забела, А.​Р.​Захараў, Л.​Л.​Іваноў, М.​М.​Ізворска-Елізар’ева, Б.​А.​Крапак, У.​С.​Мурахвер, М.​М.​Пушкар, Ф.​Дз.​Пыталеў, Я.​М.​Рэутовіч, У.​П.​Савіч, У.​А.​Тоўсцік, М.​Я.​Фінберг.

1991. В.​Д.​Анісенка. А.​С.​Бархаткоў, Я.​С.​Бусел, А.​А.​Дудараў, Л.​А.​Дударэнка, Б.​І.​Казакоў, М.​С.​Кірылаў, З.​В.​Літвінава, В.​П.​Рыбараў, І.​А.​Цвятаева, Ю.​М.​Цвяткоў, Ю.​М.​Чурко, У.​А.​Шаліхін, В.​М.​Шаталаў, Л.​Б.​Яфімава.

1992. А.​В.​Бараноўскі, Т.​А.​Дубкова, Ю.​А.​Карачун, М.​У.​Кірэеў, М.​Р.​Солапаў, У.​В.​Уродніч, А.​І.​Чартовіч.

1993. І.​М.​Сталяроў.

1994. Дз.​М.​Браўдэ, Э.​Б.​Зарыцкі, М.​С.​Калядка, П.​М.​Макаль, І.​Г.​Мацюхоў, Н.​І.​Мацяш, У.​Я.​Пузыня, М.​А.​Рыжанкоў.

1995. Л.​К.​Алексютовіч, В.​А.​Войцік, П.​А.​Данелія, Г.​П.​Зелянкова, І.​М.​Паньшына, В.​Л.​Рахленка.

1996. Б.​У.​Аракчэеў, І.​С.​Дмухайла, А.​І.​Калядэнка, Т.​М.​Паражняк, Г.​Ф.​Шутаў, Н.​Л.​Янушкевіч.

1997. І.​К.​Абразевіч, У.​А.​Караткевіч, Г.​С.​Пячонкіна, М.​У.​Сацура, У.​П.​Скараходаў.

1998. А.​А.​Козак, А.​М.​Лапуноў.

т. 6, с. 552

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

НАЦЮРМО́РТ (франц. nature morte літар. мёртвая прырода),

1) жанр выяўленчага мастацтва (пераважна станковага жывапісу і графікі), прысвечаны адлюстраванню неадушаўлёных прадметаў, размешчаных у адзіным асяроддзі і арганізаваных праз пэўныя эстэт. і сэнсавыя сувязі ў групу. Можа адлюстроўваць і аб’екты жывой прыроды, ізаляваныя ад іх натуральных сувязей і ператвораныя ў рэч (рыба на стале, кветкі ў букеце і інш.), або якія дапаўняюць асн. матыў Н. (выявы птушкі, звера, чалавека).

2) Твор гэтага Жанру. Н. найчасцей складаецца спецыяльна для таго, каб быць адлюстраваным. Гэта абумоўлівае спецыфіку яго кампазіцыі, якая набывае выразна дэманстратыўны характар і з’яўляецца асноваўтваральнай уласцівасцю жанру. Адлюстраванне рэчаў у Н. можа мець самаст. значэнне, падпарадкоўвацца рашэнню дэкар. задач, ствараць складаны сэнсавы падтэкст, што адлюстроўвае сац. становішча, асаблівасці і характар жыцця гаспадара рэчаў, светапогляд мастака і яго адносіны да рэчаіснасці, пэўны сімвалічны змест, асацыяцыі і маст. паралелі і інш. Спецыфіка жанру вызначае павышаную ўвагу да праблем выразнасці маст. формы: архітэктонікі кампазіцыі, структуры і дэталяў аб’ёму, фактуры, характару арганізацыі прасторы ці плоскасці. Вял. ролю ў Н. адыгрываюць традыцыі жанру.

Вытокі Н. ў дэкар., сімвалічным і рытуальным адлюстраванні рэчаў у стараж. мастацтве (фрэскі і рэльефы Егіпта, Грэцыі, Рыма), сярэдневяковым рэліг. мастацтве Еўропы, класічным мастацтве Кітая і Японіі 11—18 ст. Як самаст. жанр склаўся ў эпоху Адраджэння ў Італіі (першы вядомы Н. — «Курапатка са стралой і пальчаткамі» Якопа дэ Барбары, 1504). Н. італьян., ісп. і нідэрл. мастакоў таго часу вызначаліся асаблівай увагай да матэрыяльнага свету рэчаў, ілюзіяністычна дакладнага іх адлюстравання (т. зв. Н.-падманкі).

Пераважна адлюстроўвалі інтэр’еры кухняў і корчмаў (т.зв. бадэгон, у якім аднолькавая ўвага аддавалася і рэчаваму асяроддзю, і персанажам), накрытыя сталы, т.зв. ванітас (тып Н., дзе прадметы, якія сімвалізуюць багацце прыроды і дзейнасці чалавека, супрацьпастаўляюцца элементам, што нагадваюць пра смерць). Станаўленне і росквіт Н. прыпадае на 17 ст., што звязана з ростам цікавасці да побыту, прыватнага жыцця чалавека, пашырэннем метаду маст. асваення свету, развіццём нац. школ жывапісу. У гэты перыяд вызначаліся ўсе асн. разнавіднасці, тэматычныя і іканаграфічныя варыянты Н. («сняданкі», «дэсерты», «рыбы», «кветкі і садавіна», «трафеі палявання», «кладоўкі», «бітая дзічына», «рынкі» і інш.). Стылістычныя асаблівасці італьян. і ісп. Н. у вял. ступені вызначылі маст. рэформы М.​Караваджа (творы П.​П.​Бонцы, М.​Кампідольё, Дж.​Рэка, Дж.​Б.​Руапола, Э.​Баскеніса, Італія; Х.​Санчэса Котана, Ф.​Сурбарана, А.​Перэды, Іспанія). У кампазіцыях галандскіх мастакоў Н. набыў камерны характар, дэмакратызм і паэтычнасць вобразаў у спалучэнні з дакладнай жывапіснай распрацоўкай прасторы і фактуры рэчаў, пластыкай форм (творы А.​Беерэна, Я.​Венікса, П. ван дэр Віліге, В.​Калфа, П.​Класа, В.​Хеды, Я.Д. дэ Хема, М.​Хондэкутэра і інш). У флам. мастацтве вызначаўся жыццесцвярджальным характарам, манументальнасцю і веліччу гучання, складанасцю і дынамізмам кампазіцый, дэкаратыўнасцю (творы П. дэ Воса, Д.​Сегерса, Ф.​Снейдэрса, Я.​Фейта). Развіваўся таксама ў ням. (Г.​Флегель) і франц. (Л.​Бажэн, А.​Ф.​Дэпорт, Ж.​Б.​Мануае, Ж.​Б.​Удры) мастацтве. У 18 ст. адной з асн. маст. мэт жанру стала дакладнае ілюзіяністычнае адлюстраванне рэчаў. Н., прызначаныя пераважна для аздаблення інтэр’ераў, набылі дэкар. характар, у іх кампазіцыі пераважалі кветкі і садавіна. Дэмакратызмам і глыбінёй зместу, багаццем кампазіцыйных і каларыстычных вырашэнняў вызначаліся Н. франц. мастака Ж.Б.​С.​Шардэна. У сярэдзіне 18 ст. ўзнік тэрмін «nature morte», які перадаваў непаважлівыя адносіны да Н. з боку акад. мастацтва, якое аддавала перавагу «жывой натуры» і жанрам, звязаным з яе адлюстраваннем. Рус. нацюрморт 18 ст. вызначаўся натуралістычна-дакладнай перадачай рэчавага асяроддзя (П.​Багамолаў, Р.​Цяплоў і інш.). У пач. 19 ст. Н. існаваў пераважна ў якасці акад. вывучэння натуры. Пэўны ўздым жанру быў уласцівы асобным творам мастакоў бідэрмеера і рус. мастакоў (Ф.​П.​Талстой, школа А.​Венецыянава). З кампазіцыі Н. знікаюць рукатворныя рэчы, пераважаюць матывы кветак, напісаныя па кампазіцыйных схемах флам. дэкар. Н. 17 ст. У жанры Н. спецыялізаваліся А.​Фантэн-Латур (Францыя), У.​Харнет, Ч.​У.​Піль (ЗША), звярталіся да яго Ф.​Гоя (Іспанія), Э.​Дэлакруа, Г.​Курбэ (Францыя) і інш. У 2-й пал. 19 ст. пераважалі крыху мадэрнізаваныя традыц. акад. схемы, франтальныя цэнтрычныя кампазіцыі, Н. эцюднага характару. Супраць уяўлення Н. як замкнёнай кампазіцыі са статычных аб’ектаў выступалі імпрэсіяністы, што часта прадстаўлялі яго ў інтэр’еры або пейзажы як часткі прыроды. Рус. перасоўнікаў быт. рэчы як тэма асобнага твора не цікавілі, лічыліся ўвасабленнем банальнасці жыцця і яго фальшывага бляску. Сярод эцюдаў Н. перасоўнікаў пераважалі «букеты» (І.​Крамской, І.​Рэпін, В.​Сурыкаў, В.​Паленаў). У канцы 19 — пач. 20 ст. адбыўся ўздым Н., вырасла яго роля як самаст. жанру. Праз яго мастакі-постімпрэсіяністы рэалізоўвалі новыя шляхі ў мастацтве (П.​Сезан у Францыі, В. ван Гог у Галандыі). У 20 ст. да Н., у якім адкрыліся бязмежныя магчымасці распрацоўкі ўласнай стылістыкі, эксперыментаў з формай і раскрыцця ўнутр. сутнасці прадметаў, адлюстравання светаўспрымання канкрэтнага чалавека пачалі звяртацца прадстаўнікі ўсіх маст. кірункаў. У жанры Н. стваралі кампазіцыі Ж.​Абей, Э.​Афрэ, Ж.​Брак, Ф.​Геры-Кала, Х.​Грыс, Ж.​Гузі, А.​Дэрэн, П.​Дзюкардо, К.​Івель, К.​Лепап, Р.​Магрыт, А.​Матыс, Ж.​Міро, П.​Пікасо (Францыя), Ю.​Гес, А.​Канальт (Германія), Р.​Гутуза, Ф.​Казараці, Дж.​Марандзі, Дж.​Северыні (Італія), Ф.​Эліяс (Іспанія), І.​Альберт, Дж.​Энсар (Бельгія), Б.​Кубіша, Э.​Філа (Чэхія), Дж.​Біл, У.​Бэйлі, Э.​Уает, Дж.​Фіш (ЗША), Жэнь Банянь, Цы Байшы (Кітай), А.​Акапян, М.​Сар’ян (Арменія), Л.​Свемп, Л.​Эндзеліна (Латвія), А.​Асмёркін, А.​Галавін, Н.​Ганчарова, І.​Грабар, П.​Канчалоўскі, К.​Каровін, П.​Кузняцоў, А.​Купрын, М.​Ларыёнаў, А.​Лянтулаў, І.​Машкоў, І.​Пуні, К.​Пятроў-Водкін, В.​Раждзественскі, М.​Сапуноў, С.​Судзейкін, Р.​Фальк, А.​Экстэр (Расія) і інш.

На Беларусі Н. вядомы з 16 ст. ў кніжнай графіцы: гравюра «Взор стола на немже бе хлеб посвященный» у кнізе Ф.​Скарыны «Зыход», алегарычную ролю адыгрывае прадметнае асяроддзе ў партрэце да яго «Бібліі». Элементы Н. трапляюцца ў ілюстрацыях да «Хронікі ўсяго свету» М.​Бельскага (16 ст.), паліванай кафлі 16—17 ст., іканапісе («Нараджэнне Марыі» П.​Яўсеевіча з Галынца, 1649; «Тройца», 18 ст., і інш.), сармацкіх партрэтах 16—18 ст. (атрыбуты ўлады, зброя і інш.). У 19 ст. выдатным майстрам Н. быў І.​Хруцкі, які праз адлюстраванне рэчаў перадаваў асабістае адчуванне радасці быцця. У 1-й пал. 20 ст. лірычныя Н. стваралі І.​Ахрэмчык, В.​Волкаў, Я.​Красоўскі, Д.​Парахня, М.​Станюта, М.​Тарасікаў і інш. У 2-й пал. 20 ст. бел. Н. узбагаціўся новымі матывамі і вобразна-пластычнымі якасцямі. Пашырыліся тэмы Вял. Айч. вайны, дзе праз свет рэчаў раскрываюцца памяць і смутак народа пра тых, хто загінуў, нац. культурнай спадчыны, т.зв. сялянскі Н. і інш. У 1990-я г. вял. ўвагу ў Н. аддавалі асацыяцыям, сімвалам, знакавай сутнасці рэчаў, фармальным элементам кампазіцыі. У жанры Н. працавалі і працуюць Дз.​Алейнік, Б.​Аракчэеў, Я.​Батальёнак, Э.​Балагураў, Г.​Бржазоўскі, Н.​Варвановіч, Г.​Вашчанка, Н.​Воранаў, А.​Гугель, Ф.​Гумен, М.​Данцыг, Л.​Дударэнка, В.​Жолтак, Г.​Ізергіна, А.​Замай, М.​Ісаёнак, Б.​Казакоў, А.​Карпан, Р.​Кудрэвіч, С.​Лі, А.​Малішэўскі, Б.​Малкін, А.​Марачкін, В.​Маркавец, А.​Марыкс, У.​Мінейка, Н.​Паплаўская, А.​Паслядовіч, А.​Пашкевіч, Я.​Радзялоўская, В.​Сахненка, В.​Свентахоўская, У.​Сулкоўскі, В.​Сумараў, У.​Тоўсцік, У.​Хадаровіч, Я.​Харытоненка, А.​Шаўчэнка, Л.​Шчамялёў, Н.​Шчасная, В.​Цвірка і інш. Н. ў дэкар.-прыкладным мастацтве стварылі В.​Грыдзіна, В.​Крывашэева (габелены), М.​Байрачны, А.​Паддубны, В.​Прыешкін, Т.​Сакалова, У.​Угрыновіч (кераміка) і інш.

Літ.:

Кузнецов Ю.И. Западноевропейский натюрморт. Л.;

М., 1966;

Ракова М.М. Русский натюрморт конца XIX — начала XX в. М., 1970;

Пружан И.Н., Пушкарев В.А. Натюрморт в русской и советской живописи. Л., 1971;

Герчук Ю.Я. Живые вещи. М., 1977;

Герасімовіч П.М. Нацюрморт: Тв. бел. мастакоў. Мн., 1982;

Натюрморт в европейской живописи XVI — начала XX в.: Кат. М., 1984.

М.​Л.​Цыбульскі.

Да арт. Нацюрморт. М.​Караваджа. Кошык з садавінай. 1596.
Да арт. Нацюрморт. І.​Хруцкі. Садавіна і свечка. 1840-я г.
Да арт. Нацюрморт. Х.​Грыс. Нацюрморт. 1917.
Да арт. Нацюрморт. В.​Маркавец. Нацюрморт з кларнетам. 1975.
Да арт. Нацюрморт. А.​Замай. Водар лесу. 1986.
Да арт. Нацюрморт. У.​Хадаровіч. На Каляды. 1990.

т. 11, с. 243

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

САЮ́З МАСТАКО́Ў БЕЛАРУ́СІ, Беларускі саюз мастакоў,

добраахвотная грамадская творчая арганізацыя, якая аб’ядноўвае мастакоў і мастацтвазнаўцаў рэспублікі. Мае на мэце садзейнічаць развіццю і прапагандзе бел. выяўл. і дэкар.-прыкладнога мастацтва, мастацтвазнаўства, павышэнню духоўнай культуры грамадства. Засн. ў 1938 на 1-м з’ездзе мастакоў Беларусі (аргкамітэт створаны ў 1933) як С.м.Б. З 1992 наз. Бел. саюз мастакоў. Вышэйшы кіруючы орган — з’езд мастакоў Беларусі, выканаўчы — праўленне. З’езды адбыліся ў 1938, 1948, 1956, 1958, 1960, 1962, 1965, 1968, 1973, 1977, 1982, 1986, 1990, 1992, 1998, 2001. Старшыні праўлення: І.​Рубінштэйн (з 1938), А.​Грубэ (в.а. з 1941), І.​Ахрэмчык (в.а. з 1944), Я.​Зайцаў (з 1948), А.​Бембель (з 1950), У.​Сухаверхаў (з 1954), П.​Гаўрыленка (з 1956), П.​Масленікаў (в.а. з 1961), В.​Цвірка (з 1962), Н.​Воранаў (в.а. з 1963), У.​Стальмашонак (з 1965), В.​Грамыка (з 1968), В.​Пратасеня (з 1973), Грамыка (з 1977), Бембель (з 1982), У.​Гардзеенка (в.а. з 1984), Стальмашонак (з 1987), Г.​Буралкін (з 1990), У.​Басалыга (з 2001). У С.м.Б. ўваходзяць Брэсцкая, Віцебская, Гомельская, Гродзенская і Магілёўская абл. арг-цыі. Саюз праводзіць пленумы, канферэнцыі, семінары, арганізоўвае выстаўкі. Уваходзіць у Бел. канфедэрацыю творчых саюзаў. Пры С.м.Б. Маст. фонд Беларусі. На 12.11.2001 у С.м.Б. 1125 членаў.

Члены Беларускага саюза мастакоў

1940. З.​І.​Азгур, А.​М.​Арлоў, І.​В.​Ахрэмчык, А.​А.​Бембель, А.​М.​Бразер, Г.​С.​Віер, В.​В.​Волкаў, П.​Н.​Гаўрыленка, І.​Р.​Гембіцкі, Д.​П.​Генін, А.​К.​Глебаў, А.​В.​Грубэ, М.​І.​Гусеў, І.​А.​Давідовіч, М.​В.​Дучыц, А.​І.​Жораў, Я.​А.​Зайцаў, Г.​М.​Ізергіна, К.​М.​Касмачоў, М.​А.​Керзін, Я.​Я.​Красоўскі, Л.​Ю.​Кроль, У.​М.​Кудрэвіч, Л.​М.​Лейтман, А.​П.​Мазалёў, Б.​Я.​Малкін, М.​І.​Манасзон, А.​П.​Марыкс, І.​І.​Мільчын, З.​І.​Мірынгоф, Ш.​В.​Пікус, А.​М.​Тычына, У.​Я.​Хрусталёў, Я.​М.​Ціхановіч, А.​М.​Шаўчэнка.

1945. Л.​С.​Бойка, Г.​Ф.​Бржазоўскі, А.​В.​Волкаў, А.​С.​Каржанеўскі, А.​М.​Кох, Р.​У.​Кудрэвіч, М.​П.​Міхалап, С.​Р.​Раманаў, І.​А.​Салавей, М.​П.​Станюта, У.​П.​Сухаверхаў, А.​А.​Ус, В.​М.​Ціхановіч, А.​Дз.​Шыбнёў.

1946. Г.​Г.​Азгур, М.​З.​Беляніцкі, А.​С.​Гугель, В.​К.​Дзежыц, В.​А.​Дзядок, Б.​Ф.​Звінагродскі, С.​П.​Каткоў, Дз.​М.​Красільнікаў, А.​І.​Кроль, С.​Дз.​Лі, Х.​М.​Ліўшыц, С.​Д.​Палеес, З.​С.​Паўлоўскі, Т.​Я.​Разіна, Л.​С.​Ран, М.​К.​Сеўрук, М.​Л.​Тарасікаў, М.​М.​Філіповіч, І.​М.​Хозераў, В.​К.​Цвірка.

1947. М.​Дз.​Чураба.

1948. С.​І.​Селіханаў.

1949. С.​А.​Адашкевіч, С.​А.​Андруховіч, М.​А.​Блішч, Н.​М.​Воранаў, Н.​І.​Галоўчанка, П.​А.​Данелія, В.​І.​Ждан, В.​К.​Жолтак, К.​І.​Максімцоў, П.​В.​Масленікаў, Д.​М.​Парахня, П.​М.​Раманоўскі, І.​Я.​Фяцісаў, П.​М.​Явіч.

1950. П.​М.​Герасімовіч, Ф.​І.​Дарашэвіч.

1951. П.​К.​Белавусаў, А.​М.​Заспіцкі, В.​У.​Палійчук.

1952. Е.​М.​Ганкін, І.​В.​Пушкоў.

1953. Я.​Дз.​Нікалаеў.

1954. М.​Л.​Бельскі, А.​Б.​Грыгар’янц, М.​Ц.​Гуціеў.

1955. П.​П.​Нікіфараў. 1956 Н.​П.​Варвановіч, С.​П.​Герус, М.​В.​Гурло, П.​С.​Дурчын, В.​Ф.​Казачэнка, П.​С.​Крахалёў, А.​Р.​Курачкін, А.​А.​Малішэўскі, У.​А.​Мінейка, В.​М.​Савіцкі, У.​Ф.​Сокалаў, А.​С.​Шкляр.

1957. А.​С.​Бархаткоў, І.​М.​Глебаў, Л.​Г.​Ліхтаровіч, А.​А.​Паслядовіч, Я.​І.​Радзялоўская, Я.​М.​Харытоненка.

1958. У.​П.​Белавусаў, І.​С.​Дмухайла, А.​С.​Казлоўскі, У.​І.​Кухараў, В.​Б.​Папоў, Я.​А.​Печкін, М.​А.​Савіцкі, І.​Б.​Элентух.

1959. І.​М.​Басаў, А.​І.​Вайнштэйн, М.​Х.​Даўгяла, К.​І.​Завіша, У.​П.​Кульваноўскі, У.​А.​Лагун, Ю.​В.​Пучынскі, І.​Дз.​Рудчык, І.​А.​Санін, У.​І.​Стальмашонак.

1960. М.​А.​Аўчыннікаў, В.​А.​Грамыка, М.​В.​Данцыг, А.​М.​Кашкурэвіч, М.​Я.​Лісоўскі, А.​В.​Луцэвіч, І.​І.​Пешкур, І.​Н.​Стасевіч, Г.​І.​Чарняўскі, В.​К.​Шыкін, І.​М.​Елатомцава.

1961. Г.​Х.​Вашчанка, В.​В.​Галубовіч, Ф.​Ф.​Зільберт, Т.​Дз.​Ігнаценка, П.​В.​Калінін, І.​В.​Карасёў, В.​М.​Міхеева, Ф.​І.​Мохаўцаў, Г.​І.​Мурамцаў, Г.​Г.​Паплаўскі, Н.​Я.​Паслаўская, І.​П.​Харламаў, А.​М.​Чуркін, М.​П.​Чэпік, А.​І.​Шахновіч.

1962. А.​В.​Аладава, А.​А.​Анікейчык, В.​А.​Баравік, С.​М.​Вакар, Б.​У.​Івонцьеў, Г.​А.​Ісаевіч, Ф.​Л.​Лейтман, І.​Я.​Маслан, У.​Н.​Папсуеў, І.​Ю.​Раманоўскі, М.​М.​Федарэнка.

1963. А.​А.​Бялова, М.​В.​Бяляеў, М.​В.​Бярковіч, В.​І.​Васільеў, М.​С.​Гугель, М.​К.​Казакевіч, А.​Г.​Лось, М.​Ф.​Навіцкі, І.​В.​Назімава, У.​М.​Пасюкевіч, В.​З.​Ражкоў, А.​К.​Сапетка, В.​І.​Сахненка, М.​А.​Шарэнка, В.​С.​Ягораў.

1964. А.​І.​Абрамава, У.​І.​Ананька, Б.​У.​Аракчэеў, Ф.​М.​Бараноўскі, І.​І.​Белановіч, Р.​С.​Ганцэвіч, В.​Г.​Гаўрылаў, В.​І.​Грос, Л.​М.​Гумілеўскі, Л.​Н.​Дробаў, М.​Р.​Залозны, А.​М.​Замай, Л.​П.​Замах, Л.​К.​Ізмайлава, Б.​А.​Кірыленка, А.​М.​Кішчанка, В.​Г.​Кубараў, Э.​С.​Куфксо, А.​І.​Левітан, У.​С.​Мурахвер, Л.​М.​Мягкова, М.​Я.​Навумаў, І.​У.​Немагай, Я.​Р.​Новікаў, Б.​А.​Няпомняшчы, Я.​П.​Пакаташкін, Л.​М.​Пакаташкіна, В.​С.​Пратасеня, І.​І.​Радунскі, І.​П.​Рэй, М.​З.​Савіцкая, У.​С.​Садзін, А.​Ф.​Сямілетаў, А.​І.​Таўкач, І.​Ц.​Ціханаў, Л.​Дз.​Шчамялёў, В.​Ф.​Ярмоленка.

1965. Дз.​І.​Алейнік, Ю.​П.​Альбіцкі, Ф.​І.​Анісовіч, Г.​І.​Барышаў, Ю.​А.​Булычоў, Р.​А.​Віткоўскі, А.​Дз.​Дзям’янаў, М.​М.​Зялёнкін, Я.​С.​Кулік, Б.​М.​Кузьмічоў, І.​Я.​Міско, М.​С.​Палянкоў, В.​І.​Ральцэвіч, В.​М.​Сабалеўскі, К.​М.​Саломка.

1966. А.​А.​Агафоненка, А.​Л.​Анісовіч, Б.​Ф.​Герлаван, У.​А.​Дамарад, Л.​П.​Дубар, А.​Р.​Захараў, М.​С.​Кірылаў, М.​М.​Куйчык, І.​В.​Мядзведзеў, Г.​С.​Осіпава, А.​І.​Осіпаў, П.​П.​Пагодзін, І.​М.​Паньшына, Н.​М.​Паплаўская, Т.​М.​Паражняк, М.​Ф.​Рыбалкіна, М.​А.​Рыжанкоў, А.​А.​Салаўёў, А.​А.​Сурскі, В.​М.​Ткачук, Л.​І.​Шакінка, Н.​І.​Шчасная.

1967. Л.​П.​Асецкі, Л.​М.​Асядоўскі, Л.​Я.​Багданаў, Л.​Ц.​Баразна, І.​Ю.​Бароўскі, В.​М.​Варламаў, В.​І.​Вярсоцкі, С.​Я.​Гарачаў, У.​Ц.​Гардзеенка, Г.​Р.​Гаркуноў, І.​І.​Глазава, У.​К.​Гоманаў, Ф.​Ф.​Гумен, Г.​І.​Дзянісаў, Р.​Г.​Дубар, Л.​А.​Дударэнка, Я.​К.​Іванешка, А.​І.​Казак, В.​А.​Леантовіч, Б.​П.​Льдокаў, П.​К.​Любамудраў, У.​М.​Лятун, Л.​А.​Майзельс, Б.​І.​Маркаў, М.​А.​Моўчан, З.​С.​Мяньшова, М.​А.​Назарчук, М.​П.​Назарэнка, М.​М.​Палякоў, А.​С.​Папоў, К.​М.​Пятроў, С.​Я.​Раўдвеэ, У.​А.​Рыкалін, Я.​У.​Санько, І.​М.​Сталяроў, В.​Ф.​Сумараў, А.​А.​Ткачонак, Б.​Н.​Ус, І.​К.​Утарушын, В.​М.​Філімонаў, В.​Е.​Ціханенка, К.​Г.​Ціхановіч, Я.​Р.​Чамадураў, М.​М.​Шаўцова, Г.​Ф.​Шутаў, Л.​М.​Эрлер.

1968. М.​А.​Апіёк, М.​С.​Макаранка.

1969. Ф.​І.​Валадзько, А.​П.​Веліксонаў, А.​М.​Дзямарын, Ю.​К.​Зайцаў, Г.​Т.​Злотнік, Б.​Ф.​Кавецкі, М.​А.​Карпук, Я.​К.​Красоўскі, І.​У.​Краўчанка, В.​А.​Крылоў, І.​Г.​Крэйдзік, Л.​М.​Лось, М.​Дз.​Міхайлаў, У.​М.​Мудрогін, Л.​Ф.​Панамарэнка, У.​С.​Пашчасцеў, Э.​А.​Петэрсон, М.​М.​Пушкар, У.​А.​Самачарноў, К.​І.​Харашэвіч, П.​А.​Цомпель, В.​П.​Шаранговіч, У.​Н.​Шпартаў.

1970. С.​Ц.​Абрамаў, А.​Я.​Арцімовіч, У.​А.​Бойка, К.​А.​Вакс, М.​М.​Волахаў, Л.​Э.​Гадлеўскі, В.​Г.​Дзівінская, П.​М.​Драчоў, Ф.​М.​Жураўкоў, А.​Ц.​Зайцаў, С.​Р.​Кавалёў, Б.​І.​Казакоў, В.​А.​Казлоў, М.​І.​Кандрацьеў, Я.​А.​Карманаў, С.​С.​Каткова, М.​У.​Кірэеў, Б.​А.​Крэпак, У.​Л.​Кузняцоў, З.​В.​Літвінава, П.​П.​Лысенка, У.​К.​Міхайлоўскі, С.​І.​Нартава, Л.​Я.​Прагін, С.​Дз.​Салохін, В.​М.​Свентахоўская, П.​У.​Свентахоўскі, У.​П.​Слінчанка, Ю.​В.​Тышкевіч, Г.​Я.​Ціхановіч, Л.​В.​Чурко, В.​С.​Швяцоў, Л.​А.​Шпак, Я.​А.​Шыбнёў, М.​А.​Шырокаў, Г.​К.​Шэлег.

1971. Э.​К.​Агуновіч, М.​С.​Басалыга, У.​С.​Басалыга, А.​К.​Белавусаў, У.​А.​Булыга, М.​І.​Ганчароў, І.​У.​Грыгаровіч, Л.​Р.​Давідзенка, У.​А.​Дзяменьцеў, Л.​Б.​Зільбер, Г.​П.​Івакін, А.​А.​Краўчук, М.​Р.​Лазавой, М.​А.​Плужнік, В.​Ф.​Шматаў, М.​М.​Якунін.

1972. А.​Р.​Арлоў, А.​П.​Бельцюкова, В.​А.​Говар, Г.​С.​Грубіна, У.​П.​Зубараў, А.​У.​Ільіноў, М.​І.​Крукоўскі, Ю.​М.​Любімаў, В.​С.​Мігаль, А.​В.​Някрасаў, Дз.​А.​Папоў, В.​А.​Позняк, А.​М.​Пуцейка, А.​І.​Рыбчынскі, М.​М.​Рыжыкаў, Г.​С.​Скрыпнічэнка, А.​Л.​Чысцякоў, Я.​С.​Ясьвін, В.​К.​Яўсееў.

1973. М.​П.​Балюк, А.​В.​Бараноўскі, С.​А.​Волкаў, А.​І.​Зіменка, Я.​А.​Ігнацьеў, Л.​П.​Каленік, Г.​К.​Качаноўскі, Ю.​І.​Кухараў, В.​М.​Лук’янаў, М.​А.​Меранкоў, В.​А.​Напрэенка-Ляховіч, У.​Ф.​Пракоф’еў, І.​М.​Пратасеня, У.​Р.​Раманаў, В.​А.​Тарасаў, А.​М.​Тарасян, В.​П.​Цюрын, В.​С.​Чайка.

1974. І.​М.​Андрыянаў, Г.​Ц.​Гарбанёў, Н.​М.​Голышава, Я.​І.​Жылін, Я.​Г.​Каробушкін, М.​І.​Ліханенка, Л.​М.​Марчанка, Ю.​І.​Нікіфараў, Б.​І.​Пярвунінскіх, У.​В.​Уродніч, С.​М.​Цуканаў.

1975. І.​Б.​Булгакава, У.​І.​Вітка, Л.​П.​Воранава, М.​Ф.​Глушко. А.​М.​Даўгяла, Л.​І.​Зяневіч, У.​Я.​Крукоўскі, Л.​Г.​Лапцэвіч, Т.​Ц.​Мацвеенка, У.​Л.​Новак, Ю.​В.​Няжура, Ю.​Г.​Палякоў, У.​С.​Піменаў, Э.​П.​Позняк, С.​М.​Сакалоў, А.​У.​Хадыка, І.​А.​Шастапалаў, А.​С.​Шатэрнік, М.​М.​Яніцкая.

1977. П.​С.​Арцёмаў, А.​А.​Бачкароў, Э.​А.​Белагураў, Г.​А.​Гаравая, Г.​С.​Грак, Э.​М.​Грамыка, Я.​І.​Ждан, А.​П.​Крахалёў, А.​А.​Марачкін, В.​П.​Маркавец, М.​М.​Селяшчук, М.​А.​Стома, А.​Ф.​Федаркоў, У.​В.​Церабун, У.​Ф.​Чарнышоў, Г.​С.​Шумскі, В.​Дз.​Шчарбакоў, А.​А.​Ясюкайць.

1978. Э.​Б.​Астаф’еў, Ю.​Б.​Багушэвіч, Я.​С.​Бусел, АІ.​Гаршкавоз, Ю.​В.​Гаўрын, В.​У.​Грыдзіна, В.​П.​Занковіч, Г.​П.​Кісялёў, М.​Р.​Клімаў, М.​М.​Купава, Т.​І.​Малышава, У.​А.​Нікалаеў, В.​В.​Нямцоў, А.​І.​Салятыцкі, А.​М.​Сурмач, У.​В.​Ткачоў.

1979. У.​М.​Вольнаў, ГЛ.​Жарын, П.​С.​Захараў, В.​А.​Захарынскі, В.​І.​Кліменка, А.​А.​Кокцеў, Р.​Я.​Ландарскі, Л.​Ф.​Леўчанка, А.​В.​Масіенка, А.​Р.​Пятрухна, Т.​М.​Сакалова, У.​А.​Самсонаў, Я.​М.​Сахута, Л.​І.​Скрыпнічэнка, Б.​Б.​Цітовіч, А.​І.​Чартовіч, Ф.​В.​Шастак, К.​Ф.​Шастоўскі, Ю.​В.​Якубовіч.

1980. М.​І.​Байрачны, Т.​П.​Белавусава-Пятроўская, Г.​В.​Буралкін, М.​У.​Бушчык, М.​І.​Валынец, В.​Ф.​Дзенісенка, С.​Дз.​Дзьяканаў, У.​І.​Жук, А.​М.​Зінчук, У.​М.​Капшай, Т.​І.​Кіршчына, А.​С.​Клімянкоў, А.​А.​Концуб, А.​А.​Лапіцкая, С.​М.​Ларчанка, У.​Л.​Лашкевіч, Н.​В.​Лівенцава, У.​М.​Маскоўскіх, А.​І.​Мятліцкі, С.​Ф.​Палякоў, У.​Т.​Паражняк, А.​М.​Пашкевіч, В.​Р.​Прыешкін, А.​І.​Родзін, Л.​М.​Сцяпанава, Я.​М.​Сямёнаў, А.​М.​Ціткоў, В.​І.​Юркова.

1981. К.​І.​Аляксееў, В.​Ф.​Байцун, В.​І.​Валынец, У.​У.​Васюк, Ю.​П.​Герасіменка, У.​Л.​Зінкевіч, М.​І.​Ісаёнак, М.​Р.​Казлоў, В.​А.​Калтыгін, І.​І.​Курачыцкі, В.​В.​Мікіта, Л.​П.​Сівакова, В.​П.​Славук, У.​Я.​Сулкоўскі, У.​А.​Ткачэнка, С.​М.​Федарэнка, В.​К.​Чуглазаў, У.​С.​Шнарэвіч, А.​К.​Шэвераў.

1983. Л.​Р.​Аганаў, І.​А.​Волкава, С.​Р.​Гарбунова, А.​Я.​Дзятлава, А.​В.​Кузьміч, А.​В.​Кузняцоў, К.​Г.​Паплаўская, Г.​А.​Пусеў, П.​А.​Семчанка, У.​І.​Слабодчыкаў, В.​М.​Смаляк, Н.​У.​Сухаверхава, В.​П.​Ціханаў, А.​І.​Цыркуноў.

1984. В.​У.​Альшэўскі, А.​А.​Анішчык, В.​К.​Барабанцаў, В.​М.​Буціна, В.​Ц.​Даўгала, С.​І.​Катовіч, С.​І.​Кірушчанка, У.​М.​Коўзусь, В.​С.​Крывашэева, І.​М.​Лобан, А.​М.​Маціевіч, В.​М.​Назараў, Л.​І.​Пятруль, В.​Ю.​Сазыкіна, Л.​Ф.​Салавей, А.​М.​Фінскі, М.​Я.​Цурыкаў, В.​П.​Чайка, У.​У.​Чурыла, П.​П.​Шарыпа, Ф.​І.​Янушкевіч, А.​І.​Яскін.

1985. С.​А.​Бандарэнка, М.​С.​Будавей, І.​А.​Галавацкая, С.​У.​Дамарад, Ю.​М.​Івахнішын, М.​І.​Ісаёнак, В.​М.​Карнееў, У.​У.​Кожух, З.​У.​Ландзік, Г.​В.​Літвіненка, М.​І.​Міронаў, М.​Л.​Несцярэўскі, АІ.​Салохіна, С.​У.​Саркісаў, П.​М.​Фей, А.​М.​Шныпаркоў, Г.​А.​Юзеева.

1986. Т.​П.​Агафоненка, В.​Ф.​Александровіч, Т.​А.​Арцёмава, Дз.​В.​Бабкін, М.​Т.​Бандарчук, Т.​І.​Васюк, А.​М.​Гвоздзікаў, Л.​Р.​Главацкая, У.​П.​Голуб, Р.​М.​Данчанка, У.​Э.​Дубавецкі, А.​Ф.​Кавалёў, І.​Дз.​Кліменка, Г.​П.​Крамко, Г.​П.​Крываблоцкая, У.​В.​Крываблоцкі, М.​І.​Лук’янаў, А.​І.​Мацвяйчук, Ю.​А.​Піскун, У.​І.​Пракапцоў, С.​М.​Рабашчук, В.​Б.​Сідоркін, Р.​С.​Сітніца, А.​М.​Слепаў, Н.​У.​Сустава, М.​Я.​Таболіч, Р.​Ф.​Таболіч, Г.​Я.​Туроўская, В.​М.​Фей, Т.​Л.​Хацановіч-Дарбінян, В.​А.​Шылко.

1987. Л.​Э.​Бартлаў, А.​І.​Бранцаў, С.​В.​Войчанка, Н.​Ф.​Высоцкая, Ю.​У.​Гудзіновіч, Ю.​П.​Зуеў, В.​С.​Каваленка, В.​В.​Кавальчук, Л.​М.​Кавальчук, У.​Дз.​Кандрацьеў, С.​І.​Казак, П.​А.​Карнач, К.​І.​Качан, А.​П.​Ксяндзоў, М.​П.​Кузьміч, У.​Э.​Куфко, В.​С.​Лявунін, М.​А.​Маеўскі, А.​У.​Отчык, І.​І.​Рамашоў, В.​П.​Свістуноў, Р.​П.​Сіплевіч, Б.​А.​Скрамблевіч, Л.​В.​Хобатаў, У.​Я.​Цэслер, А.​І.​Шалюта, М.​К.​Ягорава.

1988. М.​К.​Абрамаў, Л.​С.​Анцімонаў, І.​В.​Арлоў, Г.​А.​Асташонак, М.​В.​Аўчыннікаў, С.​У.​Балянок, А.​А.​Баразеннікаў, В.​В.​Баранаў, Ю.​А.​Баранаў, І.​А.​Бархаткоў, З.​У.​Баўтрук (Раўко), А.​У.​Бацвінёнак, Т.​П.​Беразенская, Н.​Г.​Бранавец, В.​Я.​Буйвал, В.​М.​Бяляўскі, П.​П.​Васілеўскі, У.​М.​Вішнеўскі, В.​В.​Вярсоцкі, Т.​Г.​Гаранская, Л.​М.​Гатальская, М.​А.​Гатальскі, М.​М.​Гаўрыленка, В.​І.​Грыгарышына, С.​А.​Грыневіч, Л.​В.​Грыцкоў, М.​І.​Гуршчанкоў, А.​А.​Дабравольскі, В.​М.​Даманава, А.​У.​Даманаў, Л.​П.​Данелія, Ю.​А.​Дзееў, В.​В.​Дзёмкіна, В.​К.​Дубрава, М.​К.​Дубрава, У.​А.​Еўтухоў, М.​П.​Жабінская, В.​І.​Жук, У.​М.​Жук, У.​У.​Іваноў, В.​З.​Кавалеўскі, І.​У.​Казак, А.​М.​Каласенцава, В.​В.​Камароў, Ю.​А.​Карачун, В.​К.​Касцючэнка, У.​У.​Качан, І.​І.​Кузняцова, С.​У.​Кузьмічоў, К.​М.​Куксо, Т.​М.​Курачыцкая, Н.​У.​Кухарэнка, М.​Я.​Латушка, С.​В.​Ліфанаў, С.​А.​Логвін, У.​А.​Лукашык, А.​П.​Лучыновіч, Ю.​Г.​Макараў, У.​А.​Малахаў, І.​В.​Малеціна, Н.​В.​Маліноўская, А.​А.​Мацюшэўская, У.​І.​Мелехаў, Л.​Ю.​Міньковіч, А.​І.​Непачаловіч, Ю.​М.​Несцярук, А.​Р.​Ойстрах, А.​А.​Панцюк-Жукоўскі, У.​У.​Папсуеў, Л.​Л.​Пуцейка, С.​М.​Пчалінцаў, Т.​А.​Пятроўская, К.​С.​Ракіцкі, У.​П.​Рамейка, В.​В.​Распопаў, Н.​А.​Рачкоўская, Л.​М.​Рацько, Л.​А.​Рыжкоўскі, Э.​Г.​Рымаровіч, Г.​Г.​Сакалоў-Кубай, Л.​У.​Салодкіна, С.​С.​Свістуновіч, Г.​М.​Сіверцава, АА.​Скавародка, А.​П.​Ступень, У.​І.​Сытчанка, В.​А.​Трыгубовіч, І.​І.​Уладычык, А.​М.​Фралянкоў, У.​П.​Хадаровіч, Ф.​І.​Хамініч, К.​У.​Хацяноўскі, Я.​І.​Хайрулін, В.​В.​Хмялеўскі, В.​В.​Ціханавец, М.​М.​Цудзік, Ю.​С.​Чарняк, Р.​П.​Часнова, Г.​Л.​Чысцякова, К.​П.​Шаранговіч, А.​К.​Шастоўская, Л.​Л.​Шчамялёва, АС.​Шыёнак, В.​С.​Юзвук, В.​М.​Юркоў, В.​І.​Янушкевіч.

1989. А.​Б.​Александровіч, А.​В.​Александровіч, Л.​Б.​Алімаў, К.​Г.​Асадаў, С.​В.​Асоскаў, М.​І.​Астапенка, А.​К.​Баглай, М.​А.​Бакуменка, М.​І.​Басаў, Л.​Б.​Бортнік, М.​В.​Бязберды, Н.​А.​Валынец, Р.​У.​Галаватая, У.​В.​Ганжа, Л.​У.​Гоманаў, Л.​І.​Грыцэнка, А.​Я.​Грэсь, І.​М.​Данілава, А.​М.​Дваронін, Л.​І.​Захадзячэнка, Я.​П.​Зельская, Г.​А.​Зельскі, Р.​М.​Іваноў, У.​К.​Казакоў, У.​П.​Кароткі, Р.​І.​Кійко, І.​А.​Кісялеўскі, С.​Б.​Кічко, Р.​П.​Клімковіч, М.​Н.​Кляцкоў, Г.​А.​Кобрын, А.​Дз.​Кудраўцава, А.​П.​Кузняцоў, Г.​П.​Лебедзеў, Я.​І.​Ліс, У.​М.​Лосеў, А.​У.​Лось, П.​Дз.​Лук’яненка, У.​Б.​Максімаў, Р.​Л.​Малышаў, У.​П.​Масленікаў, А.​К.​Мароз, Дз.​Р.​Маслій, В.​А.​Мядзвецкі, І.​І.​Надашкевіч, Л.​І.​Пакульніцкі, В.​А.​Палікарпава, А.​С.​Петрыканец, Я.​Б.​Пуставой, М.​Ю.​Пюке, М.​С.​Ржавуцкі, Б.​Ф.​Рэпін, Н.​Я.​Сакалова, Г.​У.​Саламянка, Я.​П.​Саламянка, Р.​С.​Салаўёва, Л.​М.​Салаўёў, Г.​М.​Сідарэвіч, В.​Дз.​Ціханава, Я.​І.​Ціханаў, К.​Я.​Цюрына, С.​В.​Цярэнцьева, В.​І.​Чарняк, Н.​А.​Чорнагалова, А.​П.​Чудзін, У.​А.​Шапялевіч, В.​Ф.​Шкаруба, М.​Л.​Шкробат, Я.​Ф.​Шунейка, А.​І.​Шчаслівая, М.​П.​Шышлоў, А.​К.​Юрашкевіч, С.М Янкоўскі, П.​В.​Янушкевіч, Н.​А.​Яўглеўская.

1990. В.​А.​Андросаў, М.​М.​Андруковіч, Т.​В.​Арасланава, А.​П.​Багустаў, М.​Ф.​Барздыка, І.​І.​Бокій, М.​В.​Бякеева, К.​Г.​Вашчанка, А.​Б.​Высоцкі, Л.​Б.​Гандыш, У.​І.​Ганчарук, І.​П.​Ганяеў, Т.​В.​Гардашнікава, Г.​В.​Говар, В.​А.​Губараў, С.​Л.​Гумілеўскі, А.​Ф.​Гуршчанкова, А.​І.​Дасужаў, В.​П.​Дземянчук, Ф.​М.​Драгун, М.​А.​Драненка, А.​В.​Дранец. В.​Г.​Дубовік, А.​Г.​Задорын, Р.​Л.​Заслонаў, В.​У.​Іванькова, У.​П.​Ісачанка, А.​Ю.​Кажаноўскі, М.​П.​Канцавой, В.​І.​Каралёў, І.​А.​Кашкурэвіч, Ф.​А.​Кашкурэвіч, А.​А.​Квяткоўскі, Л.​Г.​Кір’янаў, С.​Я.​Клімчук, Я.​А.​Колчаў. С.​А.​Кузьмар, С.​С.​Курашова, А.​І.​Ладзісаў, І.​І.​Лісіца, А.​У.​Лось, П.​І.​Лук, В.​У.​Лямачка, С.​А.​Малішэўскі, А.​В.​Масейкаў, У.​У.​Мехавіч, Г.​М.​Міхайлава, В.​Ф.​Міхайлоўскі, В.​А.​Міхайлюк, Г.​М.​Міхейчык, В.​П.​Мурашка, Я.​С.​Мусінская, А.​М.​Назаранка, П.​М.​Назаранка, У.​П.​Напрэенка, А.​П.​Новік, П.​А.​Новікаў, М.​П.​Няхайчык, М.​Ф.​Образаў, Я.​Г.​Панамарэнка, А.​Р.​Папоў, У.​М.​Рубцоў, Т.​А.​Рудэнка, Ю.​В.​Рудэнка, Л.​Г.​Русава, В.​К.​Рускевіч, Л.​І.​Сакалоў, С.​К.​Сенчанка, А.​І.​Сеслікава, В.​Я.​Сіверцаў, А.​М.​Смаляк, С.​У.​Стальмашонак, А.​І.​Судар, Дз.​А.​Сурскі, А.​Я.​Сямёнава, У.​П.​Табушаў, М.​І.​Таранда, Э.​С.​Трыкоза, С.​А.​Цімохаў, Т.​М.​Чуглазава, У.​Дз.​Шапо, М.​Ф.​Шкляраў, В.​М.​Ярэська.

1991. М.​І.​Агафонаў, А.​А.​Алонцаў, У.​І.​Асіповіч, А.​А.​Бараноўская, П.​П.​Бондар, К.​Г.​Гаджыеў, Г.​Дз.​Герасімава, В.​А.​Герасімаў, М.​С.​Гіргель, Л.​М.​Гоманаў, М.​А.​Гугнін, С.​Ф.​Давідовіч, У.​У.​Дзядзюля, Л.​А.​Доўбаш, М.​М.​Дундзін, В.​П.​Дураў, Л.​М.​Зуева, В.​А.​Ільіна-Загнетава, В.​Я.​Кавальчук, В.​М.​Калацэй, В.​І.​Камлюк, У.​М.​Каралькоў, А.​Ф.​Карпан, Г.​М.​Конанава, А.​У.​Крошкін, А.​В.​Крылоў, А.​У.​Кукоўскі, В.​Р.​Ландарскі, А.​П.​Лапшын, В.​Р.​Лук’яненка, Т.​І.​Отчык, У.​І.​Панцялееў, Т.​І.​Паўлючук, А.​В.​Пашкевіч, А.​Р.​Пашкевіч, Л.​В.​Прошчанка, А.​М.​Пушкін, В.​І.​Ражко, І.​В.​Рымашэўскі, У.​І.​Рынкевіч, І.​Г.​Савін, А.​А.​Сальнікаў, В.​С.​Стасевіч, Г.​Х.​Стасевіч, А.​С.​Суша, У.​Б.​Сушкевіч, І.​В.​Сямека, Г.​Л.​Танковіч, П.​Б.​Урублеўскі, А.​І.​Фяцісава, Г.​С.​Хінко-Янушкевіч, С.​Г.​Харашаўцаў, У.​Ц.​Хмызнікаў, І.​В.​Хоміч, В.​В.​Чукін, В.​У.​Шоба, Л.​С.​Шчасная, У.​І.​Шчэрбін.

1993. С.​Л.​Абрамовіч, В.​М.​Ажгірэй, В.​В.​Аржанухіна, Г.​М.​Бараноўская, М.​І.​Барбарчык, А.​С.​Бычкоўскі, А.​В.​Васілевіч, Г.​С.​Васільева, В.​В.​Васільеў, А.​Л.​Верашчагін, В.​Р.​Віткоўская, У.​І.​Гавазюк, У.​В.​Гладкевіч, М.​Г.​Голубева, П.​Л.​Гонта, А.​У.​Грыбава, У.​У.​Дамнянкоў, У.​К.​Даўшэвіч, У.​А.​Дзіўніч, А.​Я.​Дзянісьеў, У.​І.​Жбанаў, Л.​В.​Журавовіч, Ю.​І.​Казакоў, Ю.​М.​Каралевіч, А.​М.​Каструкоў, А.​В.​Кошалеў, А.​У.​Кулін, Г.​С.​Лойка, Л.​М.​Лук’янцаў, В.​К.​Лябедка, Э.​Г.​Малішэўская, Г.​В.​Матусевіч, А.​І.​Мірончык, В.​Е.​Несцярэнка, Ю.​М.​Падолін, М.​Р.​Панічэўскі, Ю.​А.​Платонаў, А.​М.​Пятроў, В.​У.​Рабчонак, М.​С.​Ракіцкене, М.​Дз.​Рыжы, В.​С.​Сідарава, А.​Дз.​Слуцкі, В.​П.​Сташчанюк, В.​С.​Сямашка, Э.​Р.​Сямёнава, Б.​А.​Сямілетаў, Г.​П.​Сянькоўскі, І.​В.​Тапілін, М.​І.​Ткачоў, Ю.​І.​Хілько, В.​В.​Шамшур, Р.​В.​Шараеў, Р.​Ф.​Шаура, С.​К.​Швайбовіч, У.​Ф.​Швайбовіч, І.​М.​Шкуратаў, В.​І.​Шчасны.

1994. А.​Я.​Агафонава-Шох, А.​Б.​Аракчэева, А.​І.​Атраховіч, Г.​Я.​Балаш, А.​Р.​Барташэвіч, Т.​У.​Батакова-Мацвеенка, М.​Г.​Бацюкова, В.​М.​Блінцова, А.​І.​Бяляўскі, Н.​С.​Варламава, Г.​А.​Выгонная, Дз.​М.​Вымаркава, І.​І.​Генаў, М.​В.​Грук, Л.​М.​Гурбо, Л.​М.​Густава, С.​У.​Даманава, В.​Я.​Данчук, А.​А.​Дзяшко, Н.​М.​Залозная, П.​В.​Зарэцкі, Б.​У.​Караванаў, М.​І.​Кебец, Р.​І.​Кірдзей, М.​Б.​Князева, М.​К.​Канькоў, М.​П.​Кулеш, С.​А.​Лагуновіч-Чарэпка, А.​П.​Лубнеўскі, Б.​М.​Малахаў, Т.​Дз.​Пясецкая, А.​В.​Раеўскі, Л.​В.​Раманоўскі, А.​П.​Сакалоў, В.​А.​Санкова, Дз.​У.​Сарока, М.​У.​Сенькін, Ю.​П.​Сергіенка, І.​В.​Сміціенка, Г.​Ф.​Сурма, Г.​У.​Сухамлінаў, І.​У.​Уласаў, А.​Я.​Фядусь, А.​М.​Хвісевіч, В.​І.​Хмыз, І.​М.​Цішын, Г.​Р.​Чысты, А.​Б.​Шаліма, У.​У.​Шаркоў, С.​С.​Шафрановіч, М.​В.​Шматава, А.​К.​Шостак, Ю.​У.​Якавенка.

1995. І.​В.​Андрасюк, В.​В.​Антановіч, У.​Я.​Ануфрыеў, Н.​М.​Апіёк, В.​І.​Баранаў, А.​Я.​Белы, Э.​У.​Бубашкіна, Я.​Я.​Бусел, Р.​П.​Вашкевіч, В.​М.​Велігжанін, А.​Дз.​Вярбіцкі, І.​В.​Грыгарышына, С.​Ф.​Давідовіч, В.​Л.​Доўнар, А.​І.​Дулуб, В.​К.​Жыхараў, М.​Р.​Залатуха, І.​С.​Засімовіч, Дз.​А.​Зяньковіч, А.​С.​Ізаітка, М.​М.​Інькоў, К.​К.​Калодзіч, А.​В.​Канавалаў, Т.​І.​Карэлкіна, Р.​Ф.​Клікушын, М.​Л.​Круглікава, А.​Р.​Купрыянаў, Ф.​С.​Ладуцька, У.​А.​Ламейка, Н.​С.​Лісоўская, І.​В.​Лыскавец, А.​А.​Люцко, М.​В.​Ляўковіч, А.​А.​Ляшчынскі, В.​У.​Магучы, Ю.​І.​Маліноўскі, А.​У.​Малярэвіч, А.​А.​Міхайлаў, І.​С.​Мойгіс, М.​У.​Несцярук, У.​У.​Няфёд, У.​А.​Осіпаў, В.​П.​Пакаташкін, І.​Дз.​Папоў, С.​П.​Прывада, Ю.​Ф.​Пятроў, У.​В.​Ракіцкі, С.​Л.​Рыжыкава, Ф.​А.​Сарока, У.​П.​Свентахоўскі, К.​У.​Селіханаў, Г.​А.​Скабіцкі, А.​А.​Стралкоў, А.​Б.​Сувораў, Л.​Ю.​Сцефановіч. Л.​І.​Талбузін, Т.​І.​Хвайніцкая, Б.​Я.​Хесін, Л.​С.​Хоміч, В.​М.​Целеш, У.​А.​Ціханаў, І.​М.​Чумакоў, Г.​В.​Шапялевіч, А.​С.​Шомаў, М.​А.​Шулякоўскі, Н.​І.​Шчасная, А.​В.​Юр’ева, Л.​П.​Яшэнка.

1996. Я.​П.​Адзіночанка, І.​В.​Алісевіч, С.​Т.​Асапрылка, А.​Я.​Бур’як, А.​М.​Варвашэня, А.​А.​Велікжанін, А.​М.​Волкаў, І.​У.​Голубеў, П.​Б.​Грывусевіч, А.​М.​Грышкевіч, Н.​М.​Гурло, А.​В.​Даманаў, І.​І.​Данільчанка, А.​М.​Дзямідаў, Л.​А.​Елісееў, І.​Л.​Жук, Б.​Г.​Іваноў, С.​В.​Іванцоў, У.​А.​Канцадайлаў, А.​А.​Карповіч, А.​І.​Карповіч, В.​А.​Каўшырка, П.​А.​Кірылін, Г.​А.​Кірыловіч, В.​Ф.​Крук, Дз.​А.​Кузняцоў, І.​В.​Леантовіч, З.​А.​Луцэвіч, А.​І.​Лышчык, В.​М.​Мартынчук, В.​С.​Маршак, А.​Л.​Марышаў, П.​І.​Мураўчук, С.​Г.​Наздрын-Платніцкая, А.​П.​Новікаў, М.​М.​Паграноўскі, А.​М.​Падалінскі, П.​В.​Прохараў, Л.​І.​Радзевіч, І.​К.​Радкевіч, Р.​М.​Раманка, Дз.​М.​Раманюк, П.​Дз.​Русак, С.​В.​Рымашэўскі, А.​М.​Сільвановіч, Б.​М.​Смольскі, І.​Г.​Стальная, С.​П.​Статкоўская, Ю.​Л.​Сухаў, Г.​А.​Фалей, Г.​А.​Фатыхава, А.​А.​Чміль, А.​І.​Чыгрын, Ж.​К.​Чыстая, А.​М.​Шабалтас, А.​Г.​Шлегель-Лавецкая, Ж.​А.​Шыдлоўская, Т.​В.​Юркевіч, А.​У.​Яснова.

1997. Ю.​М.​Алісевіч, Ю.​Г.​Анушка, Х.​Г.​Асадулаеў, В.​Р.​Асіпенка, П.​С.​Багданаў, А.​У.​Басалыга, Т.​Дз.​Беразоўская, У.​А.​Бірыцкі, В.​К.​Бондараў, В.​А.​Борзды, К.​Л.​Бяляева, Р.​Л.​Газаранц, І.​Л.​Гардзіёнак, В.​М.​Гардзіёнак-Кірэева, Н.​М.​Гарчанюк, У.​Я.​Голубеў, В.​В.​Даноўскі, А.​Л.​Дударэнка, А.​І.​Жалудко, А.​П.​Жураўлёў, Ю.​І.​Івашкевіч, І.​Л.​Каваленка, Н.​У.​Кавалёва, А.​Д.​Кастагрыз, А.​К.​Касцючэнка, М.​У.​Кухарэнка, Т.​Ю.​Лактаева, Г.​А.​Лаўрэцкі, У.​І.​Лісавенка, І.​В.​Магучая, І.​А.​Марачкін, Н.​П.​Марчанка, А.​П.​Махніст, Ю.​В.​Мацко, Л.​І.​Мельнікаў, А.​В.​Мірскі, В.​В.​Мурашова, Л.​Л.​Мядзведскі, І.​М.​Мятліцкая, П.​К.​Паршын, Ю.​В.​Пашкуць, А.​С.​Плячкоў, Т.​С.​Радзівілка, Н.​М.​Сакалова-Кубай, У.​У.​Сарока, А.​В.​Свірыдзенка, Т.​А.​Сіплевіч, А.​Г.​Сіцько, В.​А.​Татарнікава-Панок, П.​Ю.​Татарнікаў, Ю.​І.​Татарнікаў, Л.​В.​Трацэўскі, У.​Дз.​Тулупаў, А.​У.​Фалей, А.​І.​Фядотаў, А.​І.​Шароін, І.​У.​Шкіра, В.​Р.​Шрамякоў, І.​В.​Ягораў, А.​В.​Ярмоленка.

1998. Я.​Н.​Ражкоў, В.​І.​Ясюк.

1999. М.​А.​Арасланаў, П.​І.​Асмакоўскі, А.​А.​Асташоў, Н.​М.​Богдан, І.​М.​Бяспалаў, Т.​В.​Габрусь, А.​А.​Грыгор’еў, Ф.​С.​Грыг’ян, В.​Г.​Грыцаева, С.​П.​Гусельцаў, Г.​П.​Драздоў, А.​Э.​Духоўнікаў, М.​У.​Загранічны, Н.​В.​Зелянко, У.​У.​Кандрусевіч, Т.​С.​Карака, Л.​М.​Кірылава, І.​М.​Козел, А.​П.​Колас, М.​М.​Колас, В.​К.​Копач, М.​М.​Крукаў, В.​Г.​Крупянкова, У.​Э.​Лавецкі, В.​В.​Лагоўскі, Б.​Ч.​Лазарэвіч, Я.​А.​Ларчанка, Т.​П.​Лісіца, Л.​А.​Макатун, І.​Б.​Маланаў, Н.​Л.​Марчанка, Р.​В.​Мяжуеў, В.​М.​Нікалаеў, В.​М.​Нуднаў, А.​Л.​Нядзелька, А.​Я.​Няхайчык, Ж.​Я.​Няхайчык, Г.​С.​Панамароў, У.​М.​Панамароў, А.​Ц.​Пушкар, Ю.​Л.​Рыжыкаў, А.​В.​Сандрыгайла, В.​В.​Саўчанка, В.​Я.​Семянько, Л.​А.​Сідзельнікава, В.​А.​Смоляр, Дз.​М.​Сурыновіч, Г.​І.​Сямікашава, А.​Р.​Сяргеева, Л.​М.​Тарабука, А.​В.​Томка, А.​А.​Фалей, К.​У.​Харанека, В.​К.​Цімафееў, М.​Л.​Цыбульскі, Т.​А.​Чарнышова, А.​У.​Шапо, А.​П.​Шарыпа, С.​Л.​Шэмет, А.​Я.​Шыбнёў, Р.​І.​Яновіч.

2000. А.​М.​Алебастраў, К.​М.​Андруковіч, М.​М.​Асауляк, У.​А.​Афанасьеў, С.​І.​Бышнёў, Л.​Ф.​Валасюк, Ю.​В.​Валынец, А.​М.​Гайдуковіч, Г.​В.​Горава, У.​М.​Грыцкевіч, С.​М.​Дзенісенка, Т.​У.​Дзянісава, В.​В.​Ерамееў, М.​С.​Забіран, В.​Ф.​Калясінскі, П.​У.​Кандрусевіч, Ж.​А.​Капуснікава, Т.​В.​Капыльская, С.​У.​Кастрыца, А.​А.​Касцючэнка, У.​Э.​Кірэенка, Я.​Л.​Кір’янаў, У.​А.​Клімушка, І.​Р.​Кныш, Ю.​М.​Козел, Ю.​Г.​Крупянкоў, А.​С.​Кухараў, В.​М.​Лазоўскі, А.​Я.​Мацвеенка, Дз.​М.​Мохаў, І.​І.​Мядзведзеў, В.​В.​Нікішына, У.​М.​Пахаўцоў, А.​М.​Пікулік, В.​П.​Раманоўская, А.​У.​Савіч, Н.​А.​Сардарава, М.​П.​Свістуноў, У.​П.​Тамашэвіч, В.​В.​Угрыновіч, А.​А.​Хараберуш, В.​П.​Храмцэвіч, В.​І.​Цэхановіч, С.​В.​Чарановіч, Н.​В.​Шаранговіч, І.​Г.​Шчасная.

С.​У.​Пешын.

т. 14, с. 229

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

САЮ́З БЕЛАРУ́СКІХ ПІСЬМЕ́ННІКАЎ (СБП),

добраахвотная грамадская творчая арг-цыя прафес. літаратараў Беларусі. Закліканы садзейнічаць напісанню твораў высокага маст. ўзроўню, спрыяць развіццю форм, стыляў і жанраў л-ры, памагаць творчаму росту маладых пісьменнікаў, развіваць і мацаваць сувязі л-р блізкага і далёкага замежжа. Створаны паводле пастановы ЦК КП(б)Б ад 27.5.1932 «Аб перабудове літаратурна-мастацкіх арганізацый БССР». Арганізацыйна аформлена 1-м Усебеларускім з’ездам пісьменнікаў (Мінск, 8—14.6.1934) як Саюз пісьменнікаў Беларусі. З 1994 сучасная назва. Кіруючы орган — з’езд пісьменнікаў, паміж з’ездамі — рада. Старшыні СБП: М.​М.​Клімковіч (1934—38), М.​Ц.​Лынькоў (1938—48), П.​У.​Броўка (1948—66), М.​Танк (1966—80), Н.​С.​Гілевіч (1980—89), В.​В.​Зуёнак (1989—98), У.​П.​Някляеў (1998—99), В.​М.​Іпатава (в.а. 1999, з 2001).

Творчая работа вядзецца праз секцыі паэзіі, прозы, крытыкі і літаратуразнаўства, дзіцячай і юнацкай л-ры, маст. перакладу, літаратурных узаемасувязей, нарыса і публіцыстыкі, камісіі: прыёмную, ваенна-шэфскую, педагагічную, па рабоце з маладымі. Мае аддзяленні ў Брэсцкай, Віцебскай, Гомельскай, Гродзенскай і Магілёўскай абласцях. У 1945 у СБП было 47 членаў, да 13-га з’езда пісьменнікаў (май 2001) — 505 членаў.

Члены Саюза беларускіх пісьменнікаў (з-за адсутнасці дакументаў спісы 1934—43 няпоўныя)

1934. З.​М.​Аксельрод, А.​І.​Александровіч, Баранавых Сымон (С.​Я.​Баранаў), І.​М.​Барашка, Я.​А.​Бранштэйн, П.​У.​Броўка, Л.​А.​Бэндэ, Бядуля Змітрок (С.​Я.​Плаўнік), Ф.​В.​Вайшнорас, Вольны Анатоль (А.​І.​Ажгірэй), Вольскі Віталь (В.​Ф.​Зэйдэль), П.​Р.​Галавач, Галубок Уладзіслаў (У.​І.​Голуб), Гартны Цішка (З.​Х.​Жылуновіч), Ю.​П.​Гаўрук, У.​М.​Глазырын, П.​Ф.​Глебка, А.​К.​Гурло, І.​Д.​Гурскі, Дарожны Сяргей (С.​М.​Серада), Ц.​Л.​Даўгапольскі, Дудар Алесь (А.​А.​Дайлідовіч), Х.​М.​Дунец, Г.​К.​Жарскі, Зарэцкі Міхась (М.​Я.​Касянкоў), Каваль Васіль (В.​П.​Кавалёў), У.​А.​Кавальскі, Г.​М.​Камянецкі, Л.​А.​Кацовіч, М.​М.​Клімковіч, Колас Якуб (К.​М.​Міцкевіч), А.​М.​Крапачоў, Крапіва Кандрат (К.​К.​Атраховіч), М.​С.​Кульбак, А.​А.​Куляшоў, Купала Янка (І.​Д.​Луцэвіч), Дз.​І.​Курдзін, Кучар Алесь (А.​Е.​Кучар), М.​Ц.​Лынькоў, В.​Дз.​Маракоў, Маўр Янка (І.​М.​Фёдараў), Б.​М.​Мікуліч, Міровіч Еўсцігней (Е.​А.​Дунаеў), М.​М.​Модэль, Р.​Д.​Мурашка, М.​Т.​Паслядовіч, Б.​К.​Паўлюкявічус, А.​Х.​Платнер, Я.​С.​Рамановіч, Г.​Л.​Раманоўская, Э.​Л.​Самуйлёнак, Скрыган Ян (І.​А.​Скрыган), В.​П.​Сташэўскі, У.​М.​Хадыка, І.​Д.​Харык, Хведаровіч Мікола (М.​Ф.​Чарнушэвіч), Чарот Міхась (М.​С.​Кудзелька), Чорны Кузьма (М.​К.​Раманоўскі), І.​Е.​Шапавалаў, С.​П.​Шушкевіч, Х.​С.​Шынклер, А.​І.​Якімовіч.

1935. А.​А.​Зарыцкі, Звонак Алесь (П.​Б.​Звонак), Р.​Я.​Кобец.

1936. Р.​Л.​Рэлес, У.​Г.​Фінкель.

1937. Агняцвет Эдзі (Э.​С.​Каган), В.​В.​Барысенка.

1938. П.​Е.​Панчанка.

1939. Астрэйка Анатоль (А.П Астрэйка), М.​М.​Блісцінаў, Р.​С.​Бярозкін, Журба Янка (І.​Л.​Івашын), М.​Р.​Ларчанка, А.​Я.​Міронаў, П.​С.​Пестрак, А.​Г.​Русак, Р.​К.​Сабаленка, Я.​І.​Садоўскі, К.​М.​Цітоў.

1940. С.​Н.​Гусеў, Іверс Анатоль (І.​Д.​Міско), М.​І.​Калачынскі, У.​І.​Краўчанка, М.​А.​Машара, Танк Максім (Я.​І.​Скурко), Н.​М.​Тарас, Шарахоўскі Янка (І.​З.​Шарахоўскі).

1941. В.​П.​Таўлай.

1942. Л.​Л.​Шапіра.

1943. А.​П.​Бялевіч, Вітка Васіль (Ц.​В.​Крысько), К.​Ц.​Кірэенка, Лужанін Максім (А.​А.​Каратай).

1944. Буйло Канстанцыя (К.​А.​Калечыц), М.​Р.​Лупсякоў.

1945. Брыль Янка (І.​А.​Брыль), М.​А.​Засім, П.​Н.​Кавалёў, І.​П.​Мележ.

1946. У.​І.​Агіевіч, А.​М.​Бачыла, Васілёк Міхась (М.​В.​Касцевіч), А.​С.​Вялюгін, М.​І.​Гамолка, І.​І.​Грамовіч, І.​В.​Гутараў, У.​Б.​Карпаў, В.​С.​Лютава, У.​І.​Няфёд, Р.​В.​Няхай.

1947. М.​І.​Аляксееў, А.​К.​Астапенка, М.​Я.​Аўрамчык, А.​С.​Васілевіч, М.​А.​Гарулёў, К.​Л.​Губарэвіч, А.​А.​Есакоў, Дз.​М.​Кавалёў (з 1959 у Маскоўскай пісьменніцкай арг-цыі), А.​М.​Кулакоўскі, С.​К.​Майхровіч, Маўзон Аркадзь (А.​І.​Маўшэнзон), П.​К.​Прануза, П.​Ф.​Прыходзька, Русецкі Аляксей (А.​С.​Бурдзялёў), М.​Ф.​Садковіч, Т.​К.​Хадкевіч, І.​П.​Шамякін, У.​М.​Шахавец.

1948. Я.​Б.​Герцовіч, У.​І.​Корбан, В.​І.​Матэвушаў, М.​Г.​Ткачоў, Р.​В.​Шкраба.

1949. П.​І.​Валкадаеў, А.​Я.​Макаёнак, Палескі Вячаслаў (В.​П.​Станкевіч), І.​К.​Сіўцоў, В.​С.​Сурская.

1950. Б.​І.​Бур’ян, Э.​С.​Валасевіч, М.​П.​Даніленка, С.​С.​Дзяргай, І.​Ф.​Кудраўцаў, М.​П.​Лобан, Ю.​С.​Пшыркоў, А.​В.​Пысін.

1951. А.​А.​Алешка, М.​М.​Барсток, В.​Е.​Бурносаў, Дуброўскі Ігнат (І.​Ц.​Чарняўскі), М.​М.​Пянкрат, Ракітны Мікола (М.​І.​Новікаў), Я.​К.​Усікаў.

1952. М.​А.​Вішнеўскі, В.​А.​Зуб, А.​П.​Кузьмічоў (у 1952—67 у пісьменніцкай арг-цыі г. Тбілісі), А.​І.​Рылько, В.​Дз.​Сакалоў, П.​П.​Шасцерыкоў, А.​А.​Шашкоў.

1953. Я.​П.​Васілёнак, П.​М.​Макаль, І.​А.​Муравейка, У.​М.​Юрэвіч.

1954. Багушэвіч Юрый (Г.​К.​Багушэвіч), М.​М.​Ваданосаў, П.​С.​Васілеўскі, Н.​С.​Гілевіч, А.​В.​Іваноў, В.​У.​Івашын, Казека Янка (І.​Д.​Казека), Н.​З.​Кіслік, Дз.​А.​Палітыка, Н.​С.​Перкін, Л.​А.​Салавей, Семяжон Язэп (І.​І.​Семяжонаў), А.​А.​Семяновіч, М.​І.​Татур, А.​Дз.​Чарнышэвіч, І.​Ц.​Шуцько.

1955. С.​Х.​Александровіч, Вольскі Артур (А.​В.​Зэйдэль), С.​З.​Гаўрусёў, У.​І.​Дадзіёмаў, Ф.​І.​Куляшоў, А.​М.​Лазнявой (з 1971 у пісьменніцкай арг-цыі г. Чэлябінск), П.​М.​Рунец, М.​С.​Смагаровіч, Б.​П.​Спрынчан. 1956. М.​А.​Герасімаў (у 1956—57 у пісьменніцкай арг-цыі г. Чкалаў), С.​І.​Грахоўскі, І.​Л.​Дорскі, А.​Н.​Карпюк, А.​В.​Пальчэўскі.

1957. А.​М.​Адамовіч, А.​Х.​Асіпенка, А.​Ц.​Бажко, З.​А.​Бандарына, Я.​І.​Бяганская, І.​І.​Васілеўскі (у 1957—67 у Смаленскай пісьменніцкай арг-цыі), У.​С.​Караткевіч, І.​С.​Клаз, Е.​Я.​Лось, А.​І.​Махнач, І.​Я.​Навуменка, М.​А.​Сергіевіч, М.​М.​Чавускі, Н.​Т.​Чарнушэвіч.

1958. А.​А.​Авечкін, Л.​Л.​Арабей, М.​М.​Арочка, Р.​І.​Барадулін, У.​М.​Дубоўка (з 1968 у Маскоўскай пісьменніцкай арг-цыі), Непачаловіч Янка (І.​Д.​Непачаловіч), У.​І.​Нядзведскі, Н.​Е.​Пашкевіч, Пушча Язэп (Я.​П.​Плашчынскі), М.​А.​Скрыпка, Г.​Л.​Шмань (з 1962 у пісьменніцкай арг-цыі г. Тула).

1959. В.​У.​Быкаў, М.​Г.​Дуброўскі, А.​Н.​Марціновіч, Г.​Л.​Папоў, І.​М.​Пташнікаў, І.​І.​Сіняўскі.

1960. В.​У.​Адамчык, Х.​Дз.​Жычка, У.​А.​Калеснік, А.​К.​Клышка, А.​А.​Лойка, А.​А.​Макарэвіч, Мехаў Уладзімір (У.​Л.​Няхамкін), Г.​А.​Новік, Б.​І.​Сачанка, Д.​Р.​Сімановіч, В.​Ф.​Хомчанка.

1961. Дз.​Я.​Бугаёў, Г.​М.​Бураўкін, У.​А.​Варно (з 1975 у пісьменніцкай арг-цыі г. Петрапаўлаўск-Камчацкі), А.​З.​Гутковіч, А.​А.​Дракахруст (у 1961—64 у пісьменніцкай арг-цыі г. Хабараўск), Я.​С.​Ермаловіч, Ю.​М.​Канэ, І.​В.​Козел, І.​Р.​Новікаў, Л.​Я.​Прокша, А.​А.​Савіцкі, Ю.​М.​Свірка, Сіпакоў Янка (І.​Д.​Сіпакоў), В.​Я.​Тарас, П.​А.​Харкоў, К.​А.​Цвірка, К.​М.​Шней-Красікаў (з 1969 у пісьменніцкай арг-цыі г. Краснаярск), Г.​У.​Шыловіч, М.​Н.​Яромушкін.

1962. У М.​Дамашэвіч, В.​А.​Каваленка, І.​І.​Калеснік, Я.​І.​Курто, У.​І.​Ляпёшкін, У.​А.​Паўлаў, АС.​Ставер, М.​Л.​Стральцоў, В.​Ф.​Трыхманенка, М.​М.​Фігуроўскі (з 1966 у Маскоўскай пісьменніцкай арг-цыі), У.​М.​Шыцік, Ф.​А.​Яфімаў.

1963. Л.​А.​Вакулоўская (у 1963—66 у пісьменніцкай арг-цыі г. Калінінград), В.​С.​Гарбук.

1964. Д.​Я.​Бічэль-Загнетава, І.​Ц.​Бурсаў, Г.​Г.​Васюкова, Вярба Вера (Г.​П.​Сакалова), А.​І.​Вярцінскі, Л.​І.​Гаўрылкін, М.​Н.​Герчык, М.​П.​Гроднеў, А.​С.​Дзеружынскі, Я.​І.​Каршукоў, Г.​В.​Кісялёў, І.​У.​Клімашэўская, Г.​Я.​Кляўко, Г.​Д.​Колас, М.​П.​Кругавых, Лакербай Юрый (Ю.​А.​Лакербая; з 1976 у Маскоўскай пісьменніцкай арг-цыі), А.​П.​Наўроцкі, С.​М.​Прошын (з 1967 у пісьменніцкай арг-цыі г. Варонеж), А.​В.​Сабалеўскі, Р.​Я.​Тармола, П.​І.​Ткачоў, Дз.​І.​Уксусаў, І.​Г.​Чыгрынаў, І.​І.​Шклярэўскі (з 1968 у Маскоўскай пісьменніцкай арг-цыі), В.​М.​Шымук, С.​Г.​Яўсеева.

1965. І.​А.​Аношкін, М.​А.​Грамыка, А.​С.​Грачанікаў, А.​А.​Дзялендзік, А.​Р.​Кобец-Філімонава, В.​Г.​Панамароў, У.​М.​Стэльмах.

1966. П.​П.​Ахрыменка, В.​В.​Зуёнак, Палтаран Вера (В.​С.​Ляпеская), М.​М.​Рудкоўскі, Р.​Р.​Шырма, А.​С.​Яскевіч.

1967. П.​К.​Дзюбайла, Зазека Язэп (І.​В.​Зазека), М.​С.​Кусянкоў, А.​С.​Ліс, У.​А.​Ляўданскі, А.​В.​Мальдзіс, В.​Ц.​Мыслівец, І.​І.​Мяла, С.​С.​Панізнік, А.​С.​Сербантовіч, Ю.​С.​Фатнеў (з 1974 у пісьменніцкай арг-цыі г. Бранск), Т.​Р.​Цулукідзе, Шумаў Міхаіл (М.​І.​Шульман).

1968. А.​П.​Кудравец, П.​А.​Місько, Ф.​М.​Янкоўскі, М.​Р.​Ярош.

1969. С.​А.​Гусак, В.​Б.​Дайліда, М.​М.​Дукса, В.​Ф.​Карамазаў, У.​Г.​Кудзінаў, С.​П.​Масіяш (у 1969—72 у пісьменніцкай арг-цыі г. Уральск), А.​Ф.​Пінчук (з 1975 у пісьменніцкай арг-цыі г. Львоў), В.​П.​Рагойша, Р.​М.​Семашкевіч, А.​А.​Слесарэнка, А.​П.​Чаркасаў.

1970. Г.​А.​Васілеўская, М.​А.​Вышынскі, А.​К.​Гардзіцкі, Л.​М.​Дайнека, В.​М.​Іпатава, А.​Л.​Кандрусевіч, У.​І.​Карызна, М.​А.​Маляўка, У.​Г.​Машкоў, І.​Дз.​Ралько, Л.​С.​Рашкоўскі, У.​М.​Скарынкін, Э.​М.​Скобелеў, Д.​Ф.​Слаўковіч, І.​К.​Сяркоў, Х.​М.​Чэрня, Г.​К.​Шутэнка, Э.​С.​Ярашэвіч.

1971. В.​Л.​Бечык, Ю.​У.​Голуб, М.​М.​Грынчык, К.​В.​Камейша, М.​П.​Луфераў, М.​Я.​Матукоўскі, Н.​І.​Мацяш, У.​Н.​Мяжэвіч, П.​І.​Пруднікаў, А.​М.​Пяткевіч, А.​А.​Шаўня, Я.​І.​Янішчыц.

1972. С.​А.​Андраюк, У.​В.​Гніламёдаў, В.​П.​Жураўлёў, Н.​К.​Зверава (з 1975 у пісьменніцкай арг-цыі г. Калінінград), С.​І.​Кухараў, М.​А.​Лазарук, А.​Г.​Масарэнка, С.​А.​Міхальчук, В.​В.​Нікіфаровіч, А.​С.​Разанаў, В.​С.​Рудаў, У.​І.​Савіцкі, У.​К.​Федасеенка, М.​М.​Федзюковіч, М.​М.​Чарняўскі, Э.​В.​Ялугін.

1973. А.​А.​Жук, В.​А.​Казько, М.​І.​Мушынскі, А.​П.​Рыбак, А.​А.​Савелічаў.

1974. Дз.​А.​Бяспалы, Г.​В.​Далідовіч, А.​П.​Капусцін, У.​І.​Кузьмянкоў, М.​П.​Парахневіч, А.​Л.​Петрашкевіч.

1975. Гіль Мікола (М.​С.​Гілевіч), Каліна Клаўдзія (К.​К.​Лукашэвіч), Каштанаў Арнольд (А.​Л.​Эпштэйн), Коўтун Валянціна (В.​М.​Новік), Крыга Алесь (А.​А.​Асіпенка), Левановіч Леанід (Л.​К.​Лявонаў), Я.​Р.​Радкевіч, Г.​С.​Шупенька, Г.​Ф.​Юрчанка.

1976. У.​М.​Верамейчык, Г.​А.​Каржанеўская, В.​С.​Макарэвіч, П.​А.​Марціновіч, М.​А.​Тычына.

1977. Р.​А.​Баравікова, В.​С.​Гігевіч, Э.​С.​Гурэвіч, В.​А.​Жуковіч, С.​І.​Законнікаў, У.​М.​Казбярук, Л.​Т.​Калодзежны, Я.​Р.​Лецка, Г.​П.​Пашкоў, А.​У.​Салтук, В.​С.​Сёмуха, Тулупава Нэлі (Н.​І.​Лісоўская), Я.​П.​Шабан, І.​І.​Шальманаў, В.​Ц.​Якавенка.

1978. Т.​М.​Бондар, А.​С.​Вечар, М.​Г.​Воранаў, В.​А.​Лукша, У.​П.​Някляеў, М.​І.​Чаргінец.

1979. У.​І.​Анісковіч, І.​С.​Арабейка, Б.​П.​Беляжэнка (Беліжэнка), А.​У.​Варановіч, Н.​Б.​Ватацы, В.​К.​Гардзей, Т.​І.​Гарэлікава, Г.​Р.​Дзмітрыеў, А.​М.​Дзятлаў, А.​А.​Дудараў, Г.​І.​Егарэнкава (з 1981 у пісьменніцкай арг-цыі г. Ніжні Ноўгарад), У.​С.​Ліпскі, А.​Г.​Папова, В.​А.​Ракаў, М.​С.​Шаўчонак, К.​Р.​Шэрман, М.​І.​Янчанка.

1980. З.​Я.​Бірала, Верабей Яўген (Я.​В.​Міклашэўскі), С.​Л.​Дорскі, Я.​М.​Крупенька, С.​Л.​Курылёва, І.​К.​Стадольнік, В.​У.​Ярац.

1981. Блакіт Валянцін (В.​У.​Болтач), Г.​Ф.​Бубнаў, В.​С.​Гарбацэвіч, У.​А.​Жыжэнка, А.​К.​Кажадуб, А.​М.​Казловіч, І.​І.​Капыловіч, М.​П.​Кацюшэнка, М.​П.​Корзун, П.​С.​Лісіцын, А.​П.​Мельнікаў, М.​М.​Мятліцкі, А.​П.​Палітыка, І.​Т.​Панчанка, У.​А.​Папковіч, М.​М.​Пракаповіч, А.​К.​Сульянаў, Л.​К.​Тарасюк, Л.​Ф.​Яўменаў.

1982. С.​М.​Басуматрава, Верас Зоська (Л.​А.​Войцік), В.​І.​Дашкевіч, А.​М.​Жыгуноў, Н.​С.​Загорская, Кейзараў Аляксей (А.​С.​Кейзераў), М.​І.​Клебановіч, У.​М.​Конан, С.​С.​Лаўшук, Я.​С.​Пархута, У.​Я.​Рубанаў, У.​П.​Саламаха, В.​Б.​Спрынчан, А.​І.​Сямёнава, Л.​А.​Філімонава, У.​П.​Чапега.

1983. С.​А.​Алексіевіч, С.​У.​Букчын, Ждан Алег (А.​А.​Пушкін), П.​А.​Ламан, Х.​А.​Лялько, Н.​В.​Маеўская, Г.​В.​Марчук, В.​І.​Рабкевіч, К.​І.​Тарасаў, В.​С.​Трасцянскі, К.​Р.​Хромчанка, А.​І.​Цяжкі, В.​А.​Чамярыцкі, Т.​І.​Шамякіна, Р.​М.​Яўсееў.

1984. Л.​М.​Галубовіч, Л.​В.​Дранько-Майсюк, М.​Ф.​Дубянецкі, А.​І.​Канапелька, А.​К.​Каско, У.​М.​Мазго, У.​А.​Марук, С.​М.​Новік-Пяюн, А.​У.​Пісьмянкоў, А.​С.​Сопат, П.​П.​Сушко, В.​А.​Шніп, У.​Дз.​Якутаў.

1985. П.​І.​Бітэль, Н.​В.​Галіноўская, Л.​С.​Караічаў, С.​М.​Марчанка, С.​Я.​Паўлаў, А.​В.​Руцкая, І.​Я.​Скарынкін, А.​А.​Станюта, В.​П.​Супрунчук, В.​К.​Хаўратовіч, Л.​Ф.​Хейдарава, І.​А.​Чарота, У.​І.​Ягоўдзік.

1986. В.​В.​Аколава, У.​А.​Арлоў, А.​М.​Асташонак, Я.​Д.​Будзінас, У.​С.​Глушакоў, У.​І.​Дзюба, З.​І.​Дудзюк, А.​М.​Емяльянаў, А.​П.​Жалязоўскі, Л.​А.​Казыра, Г.​А.​Каханоўскі, С.​М.​Клімковіч, А.​І.​Кудраўцаў, З.​К.​Прыгодзіч, І.​У.​Скурко, Л.​І.​Шырын.

1987. Г.​А.​Булыка, У.​П.​Бутрамееў, І.​Ф.​Жарнасек, Казанаў Барыс (Б.​М.​Рыўкін), А.​А.​Марціновіч, В.​Ф.​Праскураў, М.​К.​Філіповіч, А.​К.​Шлег.

1988. М.​З.​Башлакоў, А.​Л.​Верабей, Глобус Адам (У.​В.​Адамчык), В.​А.​Дубінка, К.​Я.​Жук, А.​А.​Камароўскі, М.​П.​Кенька, І.​П.​Клімянкоў, У.​І.​Мархель, А.​Г.​Мінкін, Наварыч Алесь (А.​І.​Трушко), В.​Я.​Сахарчук, М.​Л.​Стрыгалёў, А.​Ц.​Сыс, Т.​К.​Чабан, Г.​Б.​Чарказян, І.​П.​Чыгрын, П.​М.​Шруб, М.​М.​Шэлехаў.

1989. Ю.​М.​Багданаў, І.​Э.​Багдановіч, Л.​П.​Баршчэўскі, М.​У.​Барэйша, М.​І.​Бусько, М.​І.​Ермаловіч, А.​П.​Жамойцін, С.​М.​Зайцаў, М.​М.​Зарэмба, Зьніч (А.​А.​Бембель), С.​В.​Кавалёў, М.​А.​Круль, В.​А.​Куляшова, Л.​І.​Пранчак, Я.​Э.​Пфляўмбаўм, Саламевіч Янка (І.​У.​Саламевіч), В.​Ю.​Ткачоў, Я.​І.​Хвалей.

1990. А.​М.​Бадак, А.​М.​Бароўскі, М.​А.​Вайцяшонак, Н.​Я.​Гальпяровіч, В.​М.​Грышановіч, Л.​В.​Забалоцкая. Т.​В.​Кабржыцкая, В.​В.​Карпечанка, І.​Р.​Катляроў, М.​П.​Лук’янаў, Мальчэўская Яўгенія (Я.​Е.​Крыжаноўская), У.​А.​Навумовіч, А.​У.​Рагуля, Рублеўская Людміла (Л.​І.​Шніп), У.​М.​Сіўчыкаў, Сокалаў-Воюш Сяржук (С.​А.​Сокалаў), П.​Ф.​Стэфановіч, А.​П.​Траяноўскі, Л.​М.​Турбіна, А.​М.​Федарэнка, С.​М.​Шах, В.​А.​Шырко, А.​М.​Якімовіч.

1991. М.​А.​Арахоўскі, П.​В.​Вараб’ёў, Х.​Х.​Гурыновіч, І.​В.​Жук, К.​М.​Ільюшчыц, А.​С.​Казлоў, Г.​І.​Кірылаў, І.​А.​Кірэйчык, В.​С.​Кудлачоў, Куртаніч Вольга (В.​І.​Мешчаракова), Т.​В.​Мельчанка, Пісарык Алесь (А.​У.​Пісарчык), І.​І.​Рубін, Сцяпан Уладзімір (У.​А.​Сцепаненка), М.​У.​Скобла, Тумаш Генадзь (Я.​Дз.​Тумас), У.​Т.​Халіп.

1992. Э.​А.​Акулін, І.​М.​Афанасьеў, Г.​Б.​Багданава, М.​Я.​Баравік, Баторын Фелікс (Ф.​Б.​Хаймовіч), Блажэнны Веніямін (В.​М.​Айзенштат), В.​Ф.​Грышкавец, Н.​Я.​Гублер, І.​І.​Канановіч, С.​Т.​Каробкіна, З.​З.​Марозаў, У.​І.​Мацвеенка, М.​П.​Пазнякоў, Ц.​А.​Панцюшэнка, Л.​С.​Савік, Г.​В.​Станкевіч.

1993. Анашка Францішак (Ф.​І.​Сіўко), А.​Ю.​Аўруцін, М.​П.​Вяршынін, П.​І.​Гарэцкі, А.​І.​Дэбіш, В.​І.​Дэбіш, А.​А.​Жук, Р.​К.​Ігнаценка, Кавалюк Аўгіння (Я.​Т.​Кавалюк), М.​А.​Клімковіч, С.​А.​Крываль, М.​Н.​Мінчанка, Пятровіч Барыс (Б.​П.​Сачанка), У.​Л.​Сакалоўскі, М.​М.​Сердзюкоў, Случанін Лявон (Л.​Р.​Шпакоўскі), В.​І.​Стома, Г.​К.​Тычка, Шайбак Міраслаў (М.​В.​Адамчык), Ялоўчык Лідзія (Л.​П.​Лісок), М.​Б.​Яфімава.

1994. Аксак Валянціна (В.​І.​Арлова), Валошка Максім (А.​І.​Бутэвіч), П.​В.​Васючэнка, Віж Мар’ян (М.​М.​Зайцаў), В.​Ц.​Галавач, І.​Я.​Гурбан, С.​Ф.​Давідовіч, У.​У.​Дуктаў, І.​В.​Зуб, А.​М.​Зэкаў, М.​С.​Купрэеў, І.​С.​Курбека, Р.​Я.​Лапушын, В.​В.​Лапцік, Лаўроў Уладзімір (У.​Б.​Ідэльсон), В.​І.​Лужкоўскі, І.​В.​Малец, Дз.​А.​Падбярэзскі, І.​М.​Пракаповіч, Л.​Ц.​Пракопчык, У.​У.​Сауліч, М.​М.​Трафімчук, С.​А.​Трахімёнак, А.​Я.​Хатэнка, Н.​Ф.​Цыпіс, Чаромхін Васіль (В.​І.​Найдзін), А.​Ф.​Чобат.

1995. Баравы Янка (І.​І.​Галубовіч), Барскі Алесь (А.​А.​Баршчэўскі), М.​Р.​Гайдук, В.​П.​Грыцкевіч, М.​І.​Дзелянкоўскі, М.​А.​Дубоўскі, В.​А.​Кастручын, А.​М.​Кірвель, У.​А.​Клімовіч, В.​С.​Маскаленка, М.​І.​Мішчанчук, В.​К.​Небышынец, А.​А.​Пашкевіч, П.​П.​Савоська, Р.​В.​Сакалоўскі, В.​І.​Сарока, В.​Р.​Супрун, І.​Л.​Сяргейчык, Я.​Я.​Янушкевіч.

1996. Н.​К.​Аксёнчык, А.​Б.​Альфяровіч, М.​Дз.​Антаноўскі, С.​М.​Белы, І.​А.​Карэнда, Я.​І.​Клімуць, І.​І.​Лашутка, А.​Ф.​Майсееў, М.​Б.​Марцінкоўскі, У.​Ф.​Міхно, У.​Г.​Пецюкевіч, У.​Р.​Правасуд, В.​А.​Праўдзін, В.​І.​Рагаўцоў, У.​І.​Содаль, С.​В.​Тарасаў, І.​А.​Шахрай. Явар Святлана (С Б.​Сачанка).

1997. Артханаў Глеб (Ю.​І.​Аляксееў), А.​В.​Бяляцкі, Р.​С.​Бялячыц, Э.​Л.​Вайвадзіш, С.​В.​Валодзька, Г.​А.​Варатынская, В.​Р.​Гурскі, Ю.​І.​Залоска, Н.​Дз.​Кавалёва, М.​Ф.​Карпенка (у 1980—97 у пісьменніцкай арг-цыі г. Ашгабат), В.​Р.​Когут, А.​М.​Крэйдзіч, М.​Д.​Львовіч, М.​Я.​Лукша, Ляшонак Тамаш (Ф.​В.​Ляшонак), У.​В.​Мароз, Н.​Дз.​Марціновіч, В.​У.​Петручук, В.​А.​Санько, І.​К.​Цішчанка, К.​П.​Цыбульскі, М.​М.​Чарняўскі, В.​К.​Шабалтас, М.​З.​Шаховіч, А.​І.​Шушко.

1998. Аржаны Аркадзь (В.​І.​Кунцэвіч), С.​А.​Астраўцоў, У.​У.​Барысенка, А.​Я.​Белы, Р.​М.​Бензярук, А.​І.​Бібіцкі, Ветах Алесь (А.​І.​Бельскі), В.​Р.​Гарановіч, В.​Ф.​Гіруць-Русакевіч, А.​Ф.​Гуцаў, А.​Н.​Давыдаў, У.​Ф.​Ермалаеў, А.​М.​Канапелька, А.​М.​Карлюкевіч, Я.​Ф.​Конеў, Я.​І.​Крамко, М.​А.​Курыла, В.​І.​Локун, А.​К.​Лягчылаў, М.​А.​Манохін, Наталіч Марына (Н.​А.​Давыдзенка), А.​І.​Нафрановіч, Л.​П.​Неўдах, І.​Я.​Пехцераў, І.​Р.​Пяшко, Рось Алеся (Т.​Р.​Мазур), П.​І.​Сабіна, П.​П.​Саковіч, Л.​Д.​Сільнова, Снарская Іна (І.​С.​Дзідык), Сом Лера (А.​У.​Сом), В.​В.​Страмкоўская, А.​М.​Стрыгалёў, Г.​П.​Тварановіч, В.​У.​Угрыновіч-Камінская, А.​К.​Цітоў, М.​В.​Шабовіч, У.​К.​Шурка, Л.​Р.​Шэлег.

1999. С.​Г.​Адамовіч, Г.​П.​Аўласенка, А.​М.​Бабаед, В.​М.​Кадзетава, М.​Я.​Касцюкевіч, Г.​М.​Кісліцына, Корань Людміла (Л.​Дз.​Сінькова), Г.​Г.​Мяцел ша. В.​І.​Русілка, А.​І.​Станкевіч.

2000. І.​І.​Дарафейчук, А.​В.​Камоцкі, Капа Наталля (Н.​М.​Казапалянская), В.​Я.​Корбут, Ф.​А.​Кошаль, А.​А.​Легастаева, В.​Х.​Медунецкі, Т.​М.​Мушынская, Л.​Дз.​Раманава, Г.​В.​Рымскі, С.​Ф.​Сцяпан, Хадарэнка Ірына (І.​М.​Шумская). 2001. П.​М.​Гаспадыніч, А.​І.​Гінько, Т.​М.​Дасаева, М.​М.​Ждановіч, А.​А.​Ігнацюк, І.​Л.​Качаткова, В.​М.​Кукса, Лайкоў Янка (І.​У.​Лайкоў), А.​І.​Мазько, А.​Ф.​Майсеенка, Л.​У.​Маракоў, М.​У.​Мікуліч, А.​Ф.​Мяснікоў, З.​І.​Падліпская, В.​П.​Паліканіна, М.​П.​Прохар, С.​В.​Рублеўскі, В.​В.​Стралко, С.​В.​Суднік, Супрановіч Таіса (Т.​І.​Гурко), Т.​І.​Трафімава, Чэмер Андрэй (А.​С.​Анішчык), І.​Л.​Шаўлякова, Н.​Н.​Шклярава, А.​А.​Яскевіч.

І.​У.​Саламевіч.

т. 14, с. 222

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ПАРТЫЗА́НСКАЯ БРЫГА́ДА ў Вялікую Айчынную вайну,

асноўная арганізацыйная форма аб’яднання партызанскіх атрадаў, якія дзейнічалі на акупіраванай тэр. Беларусі. Злучэнне атрадаў у брыгады было выклікана разгортваннем масавага партыз. руху. Яно дало магчымасць шырока весці наступальныя дзеянні, павысіць баявую актыўнасць атрадаў, іх ініцыятыву, узаемадапамогу, эфектыўна выкарыстоўваць радыёсувязь, наладжваць забеспячэнне партызан зброяй, боепрыпасамі з сав. тылу. Першае, падобнае да брыгады злучэнне атрадаў «гарнізон Ф.​І.​Паўлоўскага» створана ў студз. 1942 у Акцябрскім р-не Палескай вобл. У крас. 1942 створаны П.б. 1-я Бел. і «Аляксея». Усяго на Беларусі дзейнічала 199 П.б. і 14 палкоў (у 1943 пасля злучэння з Чырв. Арміяй яны вызначаны БШПР як брыгады). Брыгады былі атраднага (радзей батальённага) складу, ядналі 3—7 атрадаў (ад некалькіх соцень да некалькіх тыс. байцоў). Кіраўніцтва брыгады: камандзір, камісар, нач. штаба, нам. камандзіра па разведцы, дыверсіях, пам. камандзіра па забеспячэнні, нач. мед. службы, нам. камісара па камсамолу. Брыгады, створаныя ў ліст. 1942 — сак. 1943 Клічаўскім аператыўным цэнтрам, мелі структурную асаблівасць: адзін з атрадаў быў галоўным і яго камандаванне і штаб адначасова былі камандаваннем і штабам брыгады. У большасці брыгад былі штабныя роты, ці ўзводы сувязі, аховы, радыёстанцыя, падп. друкарні, у многіх — свае шпіталі, майстэрні па рамонце зброі і маёмасці, узводы боезабеспячэння, пасадачныя пляцоўкі для самалётаў. Брыгады мелі зоны баявой дзейнасці, асн. і запасныя базы, стваралі вузлы супраціўлення, заставы, сістэму апорных і назіральных пунктаў, разгалінаваную сетку сувязных, скрытыя рэзервы, атрады і групы мясц. самаабароны, сямейныя атрады і лагеры, наладжвалі прамысл. вытв-сць для задавальнення патрэб партызан і насельніцтва. Брыгадная форма арганізацыі партыз. сіл паспяхова вытрымала выпрабаванне ў барацьбе з ням.-фаш. захопнікамі. Звесткі пра П.б. гл. ў табліцы.

Літ.:

Беларусь у Вялікай Айчыннай вайне, 1941—1945: Энцыкл. Мн., 1990. С. 398—452.

А.​Л.​Манаенкаў.

Партызанскія брыгады, якія дзейнічалі на Беларусі
Назва, час дзеяння Раёны дзеяння Кіраўнікі (камандзір, камісар, нач. штаба)
1 2 3
1-я
1.6—30.6.1944
Бялыніцкі, Круглянскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай, Крупскі р-н Мінскай абл. Камандзір М.​І.​Масквін, камісар М.​К.​Гардзіенкаў, нач. штаба К.​М.​Кустаў
1-я Антыфашысцкая
16.8.1943—4.7.1944
Куранецкі, Пліскі, Пастаўскі р-ны Вілейскай, Лепельскі, Ушацкі р-ны Віцебскай, Барысаўскі, Лагойскі, Плешчаніцкі р-ны Мінскай абл. Камандзіры У.​У.​Гіль-Радзіёнаў (загінуў), І.​М.​Цімчук; камісары А.​М.​Касцяневіч (в.а.), Цімчук, І.​М.​Яўмененка; нач. штаба Б.​М.​Панамарэнка
1-я Асіповіцкая
студз.-ліп. 1943
Асіповіцкі, Бабруйскі р-ны Магілёўскай, Пухавіцкі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай абл. Камандзіры М.​П.​Каралёў, С.​С.​Сумчанка (в.а.); камісары А.​В.​Шыянок (в.а.), В.​В.​Глотаў; нач. штаба А.​І.​Лукашэнка (в.а.), Глотаў, П.​А.​Маркоўскі
1-я Бабруйская
люты — 29.11.1943
Асіповіцкі, Бабруйскі р-ны Магілёўскай, Парыцкі р-н Палескай абл. Камандзір В.​І.​Лівенцаў, камісар Дз.​А.​Ляпёшкін, нач. штаба С.​З.​Крамнёў
1-я Баранавіцкая
ліст. 1943—8.7.1944
Карэліцкі, Любчанскі, Навагрудскі р-ны Баранавіцкай вобл. Камандзір С.​Ф.​Бубін, камісар М.​Ц.​Цяцерын, нач. штаба І.​М.​Гайко
1-я Беларуская
8.4.1942—26.10.1943
Віцебскі, Гарадоцкі, Суражскі р-ны Віцебскай вобл. Камандзіры М.​П.​Шмыроў, Я.​З.​Захараў; камісары Р.​У.​Шкрэда, Ц.​Р.​Кавалеўскі (в.а.): нач. штаба Захараў, І.​І.​Панчошны, М.​С.​Емяльянаў, М.​А.​Золін
1-я Беларуская (2-га складу)
вер. 1943—28.6.1944
Лепельскі, Сенненскі р-ны Віцебскай, Халопеніцкі р-н Мінскай абл. Камандзіры А.​Дз.​Гурко, Р.​У.​Шкрэда; камісар Шкрэда; нач. штаба М.​М.​Бальшакоў
1-я Беларуская кавалерыйская
жн. 1942—10.7.1944
Карэліцкі, Мірскі р-ны Баранавіцкай вобл. Камандзір Дз.​А.​Дзенісенка, камісар У.​А.​Грачанічэнка, нач. штаба І.​А.​Салашэнка
1-я Буда-Кашалёўская жн.—2.12.1943 Буда-Кашалёўскі, Жлобінскі р-ны Гомельскай вобл. Камандзір А.​М.​Дземчанка, камісар С.​П.​Каспрук, нач. штаба А.​Я.​Фінадзееў, П.​Я.​Мацюшкоў
1-я Віцебская
люты — 4.12.1943
Віцебскі, Гарадоцкі, Сіроцінскі, Суражскі р-ны Віцебскай вобл. Камандзір М.​Ф.​Бірулін; камісары У.​А.​Хабараў, В.​Р.​Кудзінаў; нач. штаба І.​А.​Крыцкі (загінуў), Л.​П.​Карнееў
1 -я Віцебская (2-га складу)
кастр. 1943—2.7.1944
Смаргонскі р-н Вілейскай, Бешанковіцкі, Чашніцкі р-ны Віцебскай абл. Камандзір П.​З.​Патапенка, камісар В.​М.​Казлоўскі, нач. штаба І.​А.​Цімошчанка
1-я Гомельская
сак. — 23.11.1943
Веткаўскі, Кармянскі, Свяцілавіцкі, Чачэрскі р-ны Гомельскай вобл. Камандзір П.​А.​Балыкоў; камісары П.​І.​Дзедзік, І.​Я.​Палякоў; нач. штаба А.​Н.​Падабедаў
1-я Дрысенская
жн. 1942—12.7.1944
Асвейскі, Дрысенскі, Расонскі р-ны Віцебскай вобл. Камандзіры П.​Р.​Мандрыкін (загінуў), Р.​П.​Герасімаў, А.​І.​Грыгор’еў; камісары Герасімаў, Ф.​Ф.​Шаблоўскі, А.​І.​Лісоўскі; нач. штаба Ф.​А.​Рабцаў, С.​Ф.​Ламінскі, А.​А.​Шыбаеў, К.​П.​Кузміцкі
1-я імя К.​С.​Заслонава
ліп. 1942—28.6.1944
Аршанскі, Багушэўскі, Сенненскі, Талачынскі, Чашніцкі р-ны Віцебскай, Халопеніцкі р-н Мінскай абл. Камандзіры К.​С.​Заслонаў (загінуў), Л.​І.​Сяліцкі, Б.​К.​Іваноў; камісары Сяліцкі, М.​Ц.​Любімцаў, Іваноў; нач. штаба П.​П.​Лімаеў, В.​Р.​Палажэнцаў, В.​Н.​Смірноў
1-я імя А.​В.​Суворава (да ліп. 1943 наз. «Спартак»)
сак. 1943—4.7.1944
Дзісенскі, Дунілавіцкі, Пліскі, Шаркаўшчынскі р-ны Вілейскай вобл. Камандзіры П.​А.​Хомчанка, Т.​К.​Раеўскі (в.а.), А.​Ц.​Кляцоў (в.а.); камісар М.​Я.​Усаў; нач. штаба Ф.​Дз.​Піўкін, Раеўскі, Кляцоў (в.а.)
1-я Клічаўская
ліст. 1942—20.5.1943
Бялыніцкі, Кіраўскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай, Барысаўскі, Крупскі р-ны Мінскай абл. Камандзіры П.​В.​Яхантаў, Я.​М.​Бяспоясаў; камісары І.​Р.​Іваноў, Р.​І.​Шчарбакоў; нач. штаба К.​А.​Арцюшын, Ц.​К.​Крук
1-я Мінская
жн. 1942—3.7.1944
Мінскі, Пухавіцкі, Рудзенскі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай вобл. Камандзіры М.​Х.​Балан, Е.​А.​Іваноў; камісары І.​В.​Чэпелеў (загінуў), Г.​Н.​Раманаў, Іваноў, В.​П.​Сушкевіч; нач. штаба М.​М.​Джагараў, К.​П.​Кулеш
1-я Смаленская
сак. 1942—26.6.1944
Лепельскі, Сенненскі, Талачынскі, Чашніцкі р-ны Віцебскай, Крупскі, Халопеніцкі р-ны Мінскай абл.; Духаўшчынскі, Руднянскі р-ны Смаленскай вобл. (Расія) Камандзіры Ф.​Я.​Апрэтаў (загінуў), А.​І.​Яўстратаў, М.​П.​Пятровічаў, У.​І.​Цалішчэўскі; камісары АР. Багдановіч, Пятровічаў, І.​Х.​Вайзулін; нач. штаба Яўстратаў, Дз.​М.​Несцераў (в.а.), А.​В.​Прусакоў (в.а.), С.​Дз.​Жылін
2-я Беларуская імя П.​К.​Панамарэнкі
май 1942 — снеж. 1943
Гарадоцкі, Мехаўскі, Суражскі р-ны Віцебскай вобл. Камандзіры М.​І.​Дзьячкоў, Я.​Н.​Барсукоў, М.​Ф.​Сафронаў; камісары К.​Ф.​Волкаў, Барсукоў, Сафронаў; нач. штаба І.​С.​Скуматаў, П.​Дз.​Тарачэнка
2-я Беларуская імя П.​К.​Панамарэнкі (2-га складу)
вер. 1943—27.6.1944
Бешанковіцкі, Талачынскі, Чашніцкі р-ны Віцебскай, Крупскі р-н Мінскай абл. Камандзір М.​І.​Дзьячкоў, нач. штаба Р.​А.​Махоткін
2-я Дрысенская
кастр. 1943—12.7.1944
Дрысенскі, Расонскі р-ны Віцебскай вобл. Камандзір І.​М.​Кухарэнка, камісар І.​В.​Хут, нач. штаба А.​К.​Касач
2-я імя К.​С.​Заслонава
вер. 1943—27.6.1944
Аршанскі, Лепельскі, Сенненскі, Талачынскі, Чашніцкі р-ны Віцебскай, Халопеніцкі р-н Мінскай абл. Камандзір В.​П.​Комлеў, камісар В.​Е.​Бяляеў, нач. штаба В.​Р.​Палажэнцаў, М.​М.​Бальшуноў (загінуў), М.​С.​Загер
2-я імя Л.​В.​Суворава
ліп. 1943—2.7.1944
Куранецкі, Маладзечанскі, Смаргонскі р-ны Вілейскай вобл. Камандзіры А.​А.​Астрэйка, А.​П.​Аўсяннікаў; камісар В.​І.​Данаў, нач. штаба М.​І.​Філіпаў
2-я Калінкавіцкая імя М.​В.​Фрунзе
кастр. — 24.11.1943
Калінкавіцкі р-н Палескай вобл. Камандзір К.​М.​Марозаў, камісар І.​М.​Бяляй, нач. штаба А.​Р.​Барысенка
2-я Клічаўская
ліст. 1942 — май 1943
Клічаўскі р-н Магілёўскай вобл. і сумежныя раёны Камандзіры С.​Ц.​Токараў, І.​З.​Ізох; камісары Ізох, Г.​Л.​Комар, А.​Я.​Счыслёнак, К.​Ф.​Канавалаў; нач. штаба І.​М.​Мароз, Токараў
2-я Мінская
вер. 1942—29.6.1944
Мінскі, Пухавіцкі, Рудзенскі, Старадарожскі р-ны Мінскай вобл. Камандзіры С.​М.​Іваноў, М.​Р.​Андрэеў; камісары А.​М.​Міхайлаў, П.​П.​Ванкевіч; нач. штаба І.​Н.​Цішчанка, Ф.​А.​Раткевіч
2-я Ушацкая імя П.​К.​Панамарэнкі
ліп. 1943 — ліп. 1944
Лепельскі, Ушацкі р-ны Віцебскай вобл. Камандзір М.​В.​Уткін, камісар М.​А.​Цябут, нач. штаба А.​І.​Вілюгін
З-я
1.6—30.6 1944
Бялыніцкі, Бярэзінскі, Круглянскі р-ны Магілёўскай, Крупскі р-н Мінскай абл. Камандзір П.​І.​Звяздаеў, камісар В.​А.​Самсонаў, нач. штаба А.​М.​Лебедзеў
3-я Беларуская
чэрв. 1942—15.11.1943
Полацкі, Расонскі р-ны Віцебскай вобл. Камандзіры А.​Я.​Марчанка, У.​В.​Жыганаў (в.а.); камісары Я.​А.​Казлоў (загінуў), М.​А.​Новікаў, Ф.​Т.​Шэдаў; нач. штаба Т.​К.​Раеўскі, Жыганаў
З-я Бярэзінская
ліст. 1942—13.4.1943
Бялыніцкі, Бярэзінскі р-ны Магілёўскай, Барысаўскі р-н Мінскай абл. Камандзір С.​А.​Яроцкі, камісар М.​Ф.​Спяранскі, нач. штаба Г.​І.​Георгіеўскі
3-я Мінская імя С.​М.​Будзённага
чэрв 1943—2.7.1944
Мінскі, Пухавіцкі, Рудзенскі, Старадарожскі р-ны Мінскай вобл. Камандзір Р.​П.​Мыснік, камісар У.​Е.​Крайко, нач. штаба Я.​М.​Гіро
4-я Беларуская
чэрв. 1942—3.7.1944
Дзісенскі, Міёрскі, Шаркаўшчынскі р-ны Вілейскай, Гарадоцкі, Мехаўскі, Расонскі р-ны Віцебскай абл.; Невельскі р-н Калінінскай вобл. (Расія) Камандзіры А.​А.​Астрэйка, Н.​Е.​Фалалееў. Я.​Х.​Сташкевіч (загінуў), В.​А.​Сазыкін, М.​І.​Ярмак (загінуў), Дз.​І.​Дзюмін; камісары Я.​І.​Касаткін, Г.​С.​Пятроў, У.​К.​Шэндзелеў, Ф.​М.​Расюк; нач. штаба Фалалееў, А.​Г.​Собалеў (загінуў), А.​П.​Плотнікаў, П.​І.​Шарыпаў
4-я Клічаўская
ліст. 1942 — май 1943
Клічаўскі р-н Магілёўскай вобл. і сумежныя раёны Камандзіры Ф.​С.​Тарасевіч, М.​Дз.​Грыцан; камісар С.​М.​Ігумнаў; нач. штаба І.​Ф.​Рудаў
5-я
1.6—29.6.1944
Бялыніцкі, Бярэзінскі, Круглянскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай, Крупскі р-н Мінскай абл. Камандзір І.​Т.​Мацяш, камісар У.​К.​Шаўчук, нач. штаба В.​М.​Пракапенкаў
5-я Клічаўская
ліст. 1942 — май 1943
Быхаўскі, Бялыніцкі, Кіраўскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзір М.​С.​Міхалап; камісары Міхайлаў, А.​А.​Хачатран; нач. штаба І.​Б.​Рутман, В.​П.​Дрожнікаў
5-я Клятнянская
сак. — 29.9.1943
Касцюковіцкі, Хоцімскі р-ны Магілёўскай вобл.; Арлоўская вобл. (Расія) Камандзір А.​М.​Яромін; камісары С.​І.​Сядоў, П.​С.​Кляцко (в.а.); нач. штаба М.​Г.​Мураўёў
6-я Магілёўская
ліст. 1942 — ліп. 1943
Бялыніцкі, Магілёўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзір К.​М.​Белавусаў; камісар З.​П.​Гапонаў; нач. штаба С.​Г.​Сідарэнка-Салдаценка, Д.​І.​Фядотаў
8-я
снеж. 1943—11.7.1944
Быценскі р-н Баранавіцкай, Косаўскі р-н Брэсцкай, Ганцавіцкі, Целяханскі р-ны Пінскай абл. Камандзір С.​Г.​Жунін, камісар В.​А.​Пятроў, нач. штаба К.​І.​Мацеж
8-я Круглянская
май 1942—11.8.1943
Бялыніцкі, Круглянскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай, Крупскі р-н Мінскай абл. Камандзіры А.​А.​Маршчынін, С.​Г.​Жунін; камісары Дз.​А.​Смагін, М.​К.​Сушкоў; нач. штаба І.​Г.​Ільін
8-я Рагачоўская
люты 1943 — сак. 1944
Буда-Кашалёўскі, Жлобінскі, Журавіцкі, Рагачоўскі р-ны Гомельскай, Быхаўскі, Бярэзінскі, Кіраўскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай абл. Камандзіры Ф.​С.​Тарасевіч, В.​В.​Чысцякоў; камісары А.​А.​Бірукоў, В.​У.​Паўлаў; нач. штаба Чысцякоў, М.​Ф.​Рубіс
9-я імя С.​М.​Кірава
чэрв. — 27.6.1944
Кіраўскі р-н Магілёўскай вобл. Камандзір В.​Л.​Нікіцін, камісар І.​М.​Пруднікаў, нач. штаба П.​С.​Царапкін
9-я Кіраўская
сак. — ліп. 1943
Кіраўскі р-н Магілёўскай вобл. і сумежныя з ім раёны Камандзір С.​І.​Свірыд, камісар Г.​Л.​Комар, нач. штаба Дз.​Ц.​Ігнаценка
10-я Журавіцкая
сак. 1943—27.6.1944
Буда-Кашалёўскі, Жлобінскі, Журавіцкі, Кармянскі, Рагачоўскі, Церахоўскі, Чачэрскі р-ны Гомельскай вобл. Камандзіры С.​М.​Белых (загінуў), І.​М.​Гаўрылаў; камісары І.​М.​Дзікан, К.​М.​Драчоў; нач. штаба П.​К.​Антонаў
11-я Быхаўская
крас. — ліп. 1943
Рагачоўскі р-н Гомельскай, Быхаўскі, Кіраўскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай абл. Камандзір Ф.​П.​Падалян; нач. штаба М.​Г.​Кісялёў, І.​П.​Федзячэнка (в.а.)
12-я Кавалерыйская імя І.​В.​Сталіна Асіповіцкі, Бабруйскі р-ны Магілёўскай, Капыльскі, Пухавіцкі, Старобінскі, Чырвонаслабодскі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай, Глускі р-н Палескай, Ганцавіцкі р-н Пінскай абл. Камандзір У.​А.​Ціхаміраў, камісар І.​А.​Цяплінскі, нач. штаба Дз.​П.​Самсонаў
13-я Касцюковіцкая
май — 29.9.1943
Касцюковіцкі, Клімавіцкі, Прапойскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзір С.​А.​Мазур, камісар Дз.​Е.​Савельеў, нач. штаба І.​М.​Мароз
14-я Цемналеская
крас. — 1.10.1943
Кармянскі р-н Гомельскай, Дрыбінскі, Мсціслаўскі, Чавускі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай абл. Камандзір С.​Р.​Ялецкі, камісар М.​Ф.​Спяранскі, нач. штаба І.​П.​Сычоў
16-я Смаленская
ліп. 1942—5.7.1944
Міёрскі, Свірскі, Шаркаўшчынскі р-ны Вілейскай, Аршанскі, Багушэўскі, Лёзненскі, Сенненскі, Ушацкі р-ны Віцебскай абл.; Касплянскі, Руднянскі р-ны Смаленскай вобл. (Расія) Камандзіры Т.​Г.​Давыдкін, І.​Р.​Шлапакоў, І.​К.​Алесянкоў; камісары Дз.​Ц.​Гольнеў, А.​М.​Кулічкоў, Р.​М.​Цімашэнкаў; нач. штаба А.​Я.​Шалыгін, Алесянкоў, П.​П.​Юр’еў, П.​І.​Вінаградаў, А.​І.​Бурцаў
17-я
жн. — 2.12.1943
Быхаўскі, Дрыбінскі, Прапойскі, Чавускі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзір М.​І.​Кітаеў, камісар П.​С.​Равякаў, нач. штаба Б.​А.​Сяргееў
18-я імя М.​В.​Фрунзе
вер. 1942—3.7.1944
Івянецкі, Клецкі р-ны Баранавіцкай, Дзяржынскі, Заслаўскі р-ны Мінскай, Ганцавіцкі р-н Пінскай абл. Камандзіры П.​І.​Серабракоў, С.​С.​Ключко; камісары М.​А.​Ваўчак, В.​І.​Каробкін, П.​А.​Бягун; нач. штаба І.​В.​Анохін, К.​П.​Лойка, К.​І.​Бутрымовіч
19-я імя В.​М.​Молатава
студз. — 10.7.1944
Ляхавіцкі р-н Баранавіцкай вобл. Камандзіры В.​І.​Каробкін, Я.​П.​Луцэнка; камісар С.​К.​Дзесюкевіч; нач. штаба А.​Ф.​Астапаў, М.​К.​Зайцаў
20-я імя В.​С.​Грызадубавай
ліп. 1943—12.7.1944
Быценскі р-н Баранавіцкай, Чырвонаслабодскі р-н Мінскай абл. Камандзіры Ц.​М.​Сухарукаў, С.​С.​Жарыкаў, В.​З.​Іваноў; камісары М.​І.​Засмужац (в.а), Іваноў, Р.​Дз.​Румянцаў, І.​Я.​Пархоўчанка; нач. штаба В.​Х.​Свірын, А.​М.​Данілаў
«25 гадоў БССР»
снеж. 1943—10.7.1944
Гарадзішчанскі, Карэліцкі р-ны Баранавіцкай вобл. Камандзір Б.​А.​Мічурын, камісар П.​І.​Смірноў, нач. штаба С.​В.​Курзін
25-я імя П.​К.​Панамарэнкі
студз. 1943—1.7.1944
Любанскі р-н Мінскай, Жыткавіцкі, Капаткевіцкі р-ны Палескай абл. Камандзір А.​І.​Далідовіч, камісар А.​А.​Баравік, нач. штаба А.​Ф.​Лескін
27-я імя В.​І.​Чапаева
снеж. 1942—1.7.1944
Клецкі, Нясвіжскі р-ны Баранавіцкай, Грэскі, Капыльскі р-ны Мінскай абл. Камандзіры М.​А.​Шастапалаў, М.​Дз.​Курыльчык (в.а.); камісары І.​М.​Ражкоў, П.​І.​Разувакін, Н.​Дз.​Емяльянаў; нач. штаба Курыльчык, С.​В.​Рабкевіч (в.а.), М.​А.​Рагожнікаў
27-я Нараўлянская імя С.​М.​Кірава
20.10—28.11.1943
Нараўлянскі р-н Палескай вобл. Камандзір У.​П.​Яромаў, камісар П.​І.​Літоўскі, нач. штаба У.​М.​Клейнас
32-я імя М.​І.​Калініна
май — 1.7.1944
Капыльскі, Чырвонаслабодскі р-ны Мінскай вобл. Камандзір П.​В.​Качкоў, камісар А.​З.​Драбеня, нач. штаба І.​М.​Валністы
35-я студз. — 30.6.1944 Бялыніцкі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзіры П.​І.​Саўчак (загінуў), І.​Р.​Прахарэнка; камісары С.​А.​Шонін, Р.​І.​Думчаў, А.​К.​Саламацін; нач. штаба І.​М.​Мамонаў
37-я Ельская
1.7.1943—11.1.1944
Ельскі, Лельчыцкі, Мазырскі, Тураўскі і інш. раёны Палескай вобл. Камандзір А.​С.​Мішчанка; камісары Я.​А.​Татараў, І.​П.​Пастухоў, нач. штаба С.​І.​Міксюк
37-я імя Л.​Я.​Пархоменкі
студз. — 30.6.1944
Бабруйскі р-н Магілёўскай, Любанскі, Старобінскі р-ны Мінскай, Акцябрскі, Глускі р-ны Палескай абл. Камандзіры П.​М.​Канавалаў, А.​В.​Львоў; камісары С.​К.​Ляшчэня, М.​Б.​Храпко; нач. штаба Я.​М.​Качанаў, С.​В.​Сыраквашын, Я.​С.​Раманаў
47-я «Перамога»
сак. — 1.10.1943
Краснапольскі р-н Магілёўскай вобл. Камандзіры М.​Ц.​Перапечкін, Ф.​П.​Ліпкін (в.а.); камісары В.​К.​Арлоўскі, Х.​Калімулін; нач. штаба А.​У.​Гаркавенка, А.​М.​Лосеў
50-я Жыткавіцкая
вер. 1943—6.7.1944
Жыткавіцкі, Лельчыцкі, Тураўскі р-ны Палескай вобл. Камандзір У.​І.​Гушчэня; камісары У.​М.​Дзербан, І.​К.​Талкачоў; нач. штаба А.​І.​Ціхончык, М.​С.​Палознік, А.​А.​Асокін
61-я кастр.
1943—30.6.1944
Быхаўскі, Бялыніцкі, Кіраўскі, Клічаўскі, Магілёўскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзір Р.​К.​Паўлаў; камісары Ф.​Ц.​Кальчук, А.​А.​Хачатран, П.​Я.​Гаро, Дз.​Ф.​Вайстроў; нач. штаба Г.​А.​Цывін, В.​П.​Белабародаў, М.​Ф.​Мірановіч
64-я імя В.​П.​Чкалава
студз. 1943—30.6.1944
Любанскі, Слуцкі, Старадарожскі, Старобінскі р-ны Мінскай вобл. Камандзіры М.​М.​Розаў, П.​І.​Смірноў (в.а.); камісары А.​В.​Львоў, І.​С.​Канановіч; нач. штаба У.​А.​Варотнікаў
95-я імя М.​В.​Фрунзе
вер. 1943—29.6.1944
Грэскі, Слуцкі р-ны Мінскай вобл. Камандзір І.​В.​Арастовіч, камісар А.​Ц.​Міновіч, нач. штаба С.​П.​Патапенка
99-я імя Дз.​Ц.​Гуляева
студз. 1943—10.7.1944
Косаўскі р-н Брэсцкай, Глускі, Старадарожскі р-ны Мінскай, Іванаўскі, Лагішынскі, Целяханскі р-ны Пінскай абл. Камандзіры І.​М.​Кулікоўскі, А.​Ц.​Чайкоўскі, У.​К.​Якавенка; камісары Чайкоўскі, М.​К.​Панцялеенка; нач. штаба В.​М.​Сярэдзін, В.​М.​Каракулін
99-я Калінкавіцкая
май 1943—29.6.1944
Акцябрскі, Васілевіцкі, Калінкавіцкі, Капаткевіцкі, Мазырскі, Хойніцкі р-ны Палескай вобл. Камандзір В.​А.​Караткевіч, камісар С.​П.​Ракіцкі, нач. штаба А.​М.​Казакоў
100-я Глуская
6.9.1943—28.6.1944
Акцябрскі, Глускі р-ны Палескай вобл. Камандзір І.​М.​Кулікоўскі; камісары А.​Я.​Жулега, Дз.​Н.​Удалой, П.​Р.​Чарнушын; нач. штаба П.​Я.​Ігуменаў
100-я імя С.​М.​Кірава
сак. 1943—28.6.1944
Старадарожскі р-н Мінскай вобл. Камандзір А.​І.​Шуба; камісары Г.​М.​Машкоў, І.​С.​Савелаў, І.​М.​Ражкоў; нач. штаба Ф.​В.​Дзераўнін, І.​І.​Папоў, І.​З.​Ганчароў
101-я Даманавіцкая
1.6—18.11.1943
Васілевіцкі, Даманавіцкі р-ны Палескай вобл. Камандзіры М.​А.​Чарнавусаў, В.​М.​Мінін; камісар М.​Я.​Казлоў; нач. штаба Мінін, М.​Р.​Салавей
101-я імя Аляксандра Неўскага
чэрв. 1943—1.7.1944
Старобінскі р-н Мінскай вобл. Камандзіры Дз.​Ц.​Гуляеў (загінуў), М.​Дз.​Курыльчык; камісар В.​Ц.​Меркуль; нач. штаба С.​М.​Палякоў (загінуў), П.​З.​Ігнашчанка
115-я Горацкая
кастр. 1943—26.6.1944
Аршанскі, Дубровенскі р-ны Віцебскай, Горацкі, Дрыбінскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай абл. Камандзір Г.​Р.​Ленчыкаў; камісары І.​І.​Лагімахаў, А.​Ф.​Палікарпаў
120-я
жн. 1943—2.7.1944
Бялыніцкі, Бярэзінскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзіры Г.​М.​Архіпец, К.​А.​Баранаў, І.​А.​Баранаў; камісары І.​П.​Сакалоўскі, М.​М.​Барысёнак, А.​Б.​Маркоўскі; нач. штаба К.​А.​Баранаў, В.​Я.​Буры, М.​Дз.​Каралеўскі
121-я імя А.​Ф.​Брагіна
кастр. 1943—2.7.1944
Любанскі, Старобінскі р-ны Мінскай, Акцябрскі, Глускі, Капаткевіцкі, Петрыкаўскі р-ны Палескай абл. Камандзір К.​Ф.​Пушчын, камісар В.​М.​Якіменка, нач. штаба М.​П.​Шардыка
123-я Акцябрская імя 25-годдзя БССР
май 1942—5.7.1944
Акцябрскі, Глускі, Жыткавіцкі, Капаткевіцкі, Парыцкі, Петрыкаўскі р-ны Палескай вобл. Камандзіры Ф.​І.​Паўлоўскі, С.​В.​Маханько (в.а.), І.​М.​Мярзляк; камісары Маханько, С.​І.​Бацішчаў (в.а.), Я.​А.​Татараў; нач. штаба Р.​І.​Бар’яш, Т.​Ц.​Жулега, А.​Р.​Волкаў, Ф.​А.​Лосеў
125-я Капаткевіцкая
студз. 1943—19.6.1944
Капаткевіцкі, Петрыкаўскі р-ны Палескай вобл. Камандзіры А.​А.​Жыгар, М.​Д.​Куранаў; камісары І.​В.​Скалабан, Ф.​Дз.​Кудравец; нач. штаба А.​П.​Карнейчык, В.​А.​Вялігін, А.​А.​Асокін, І.​П.​Юрасаў
130-я Петрыкаўская
27.7.1943—6.7.1944
Старадарожскі р-н Мінскай, Жыткавіцкі, Лельчыцкі, Петрыкаўскі р-ны Палескай абл. Камандзіры І.​В.​Скалабан, М.​А.​Волкаў; камісар І.​Н.​Глушко; нач. штаба У.​І.​Кулак
130-я «Помста»
кастр. 1943—2.7.1944
Бялыніцкі, Бярэзінскі, Магілёўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзіры В.​В.​Беражной (загінуў), В.​В.​Лазараў; камісары С.​Ц.​Крыварот, М.​С.​Фралоў, П.​А.​Рыняк, М.​А.​Цітоў; нач. штаба Фралоў
150-я імя Ф.​М.​Языковіча
снеж. 1943—30.3.1944
Дамачоўскі, Дзівінскі р-ны Брэсцкай, Драгічынскі, Целяханскі р-ны Пінскай абл.; Любяшоўскі р-н Валынскай вобл. (Украіна) Камандзір В.​А.​Вялігін, камісар С.​М.​Падута, нач. штаба М.​І.​Гардзіенка
161-я імя Р.​І.​Катоўскага
студз 1943—28.6.1944
Асіповіцкі р-н Магілёўскай, Старадарожскі р-н Мінскай, Глускі р-н Палескай абл. Камандзір А.​С.​Шашура (загінуў), А.​Л.​Кудашаў; камісары Кудашаў, П.​І.​Разувакін (загінуў), М.​С.​Паланейчык; нач. штаба В.​Р.​Лабзін
200-я імя К.​К.​Ракасоўскага
жн. 1943—4.7.1944
Дзяржынскі р-н Мінскай вобл. Камандзір М.​Ю.​Баранаў, камісар П.​Р.​Мартысюк, нач. штаба І.​Ф.​Ягораў
210-я Капаткевіцкая
сак. — ліп. 1943
Даманавіцкі, Капаткевіцкі р-ны Палескай вобл. Камандзір І.​М.​Кулікоўскі; камісары К.​Ф.​Пінчук, І.​П.​Плыткевіч; нач. штаба В.​М.​Васільеў
225-я сак.
1943—26.6.1944
Акцябрскі, Глускі, Жыткавіцкі р-ны Палескай вобл. Камандзіры М.​П.​Бумажкоў, У.​З.​Пуцята; камісары Б.​К.​Зялёнка, У.​А.​Станкевіч; нач. штаба Пуцята, А.​Я.​Шчацько
225-я імя А.​В.​Суворава
снеж. 1942—29.6.1944
Грэскі, Слуцкі р-ны Мінскай вобл. Камандзіры Л.​П.​Стафанюк, І.​В.​Арастовіч, А.​М.​Каляда; камісары П.​І.​Разувакін, І.​М.​Ражкоў, У.​І.​Заяц; нач. штаба К.​А.​Прыгуноў, М.​М.​Цімашэнка
258-я імя В.​У.​Куйбышава
снеж. 1943—28.6.1944
Любанскі, Старадарожскі, Старобінскі р-ны Мінскай, Акцябрскі, Глускі р-ны Палескай абл. Камандзір Г.​М.​Сталяроў; камісар В.​І.​Смірноў; нач. штаба В.​П.​Волгаў; В.​С.​Дунаеў
300-я імя К.​Я.​Варашылава
снеж. 1942—2.7.1944
Нясвіжскі р-н Баранавіцкай, Дзяржынскі, Капыльскі, Уздзенскі, Чырвонаслабодскі р-ны Мінскай абл. Камандзір В.​Р.​Яроменка; камісары І.​С.​Савелаў, М.​С.​Сцяпанаў; нач. штаба Я.​П.​Грыцаневіч, М.​Ю.​Баранаў, І.​І.​Радчанка
760-я імя М.​Беразоўскага
вер. 1943—30.6.1944
Бялыніцкі, Клічаўскі, Магілёўскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай, Крупскі р-н Мінскай абл. Камандзіры Г.​М.​Колбнеў (загінуў), Р.​І.​Перасценка; камісар В.​М.​Міхайлаў; нач. штаба І.​Я.​Лантухоў (загінуў), М.​А.​Баранаў, К.​І.​Ражаў
Асвейская імя М.​В.​Фрунзе
ліп. 1942—13.7.1944
Асвейскі, Дрысенскі, Расонскі р-ны Віцебскай вобл. Камандзіры І.​К.​Захараў, М.​М.​Кузьмін; камісары В.​П.​Уладзіміраў (загінуў), А.​І.​Сяргушка. А.​А.​Бохан; нач. штаба А.​Д.​Мядзведзеў, А.​І.​Трафімаў, Ц.​Ф.​Радзіёнаў, Г.​Ахмедзьяраў
Багушэўская чэрв.
1942—10.3.1943
Аршанскі, Багушэўскі, Гарадоцкі р-ны Віцебскай вобл. Камандзіры В.​У.​Бойка, П.​І.​Крылаў, М.​П.​Крэсік (загінуў); камісары В.​А.​Манохін, С.​А.​Дзятлоўскі, А.​К.​Стэльмах; нач. штаба М.​К.​Вайцяхоўскі, В.​П.​Лаўкоў
Багушэўская (2-га складу)
вер. 1943—29.6.1944
Багушэўскі, Лепельскі, Чашніцкі р-ны Віцебскай, Халопеніцкі р-н Мінскай абл. Камандзір Я.​М.​Прахарэнка; камісар П.​М.​Шарыпа; нач. штаба В.​П.​Лаўкоў, С.​Б.​Лісецкі
«Бальшавік»
кастр. 1943—23.11.1943
Буда-Кашалёўскі, Веткаўскі, Гомельскі, Добрушскі, Кармянскі, Лоеўскі, Рэчыцкі, Свяцілавіцкі, Уваравіцкі, Чачэрскі р-ны Гомельскай, Васілевіцкі, Хойніцкі р-ны Палескай абл. Камандзір І.​Ф.​Гамарка, камісар В.​М.​Палянічка
«Беларусь»
сак. 1943 — ліп. 1944
Пухавіцкі, Рудзенскі р-ны Мінскай вобл. Камандзіры М.​П.​Пакроўскі, А.​С.​Юркаўцаў; камісары М.​З.​Крамко. І.​М.​Блажноў; нач. штаба Юркаўцаў, Ф.​Г.​Шыхаўцоў, У.​Т.​Талкачоў, Ю.​І.​Яфімкін
«Буравеснік»
снеж. 1943—3.7.1944
Пухавіцкі, Рудзенскі, Уздзенскі р-ны Мінскай вобл. Камандзір М.​Г.​Мармулёў, камісар І.​М.​Рабуха, нач. штаба П.​П.​Болдыраў, П.​С.​Лавецкі
Васілевіцкая імя П.​К.​Панамарэнкі
31.10—17.11.1943
Васілевіцкі р-н Палескай вобл. Камандзір С.​А.​Смерцін, камісар П.​П.​Гудаў, нач. штаба В.​П.​Алісейка
«Граза»
жн. 1942—26.6.1944
Талачынскі, Чашніцкі р-ны Віцебскай вобл. Камандзіры М.​А.​Рашэтнікаў, С.​М.​Нарчук (загінуў), Дз.​М.​Катлярчук, А.​Дз.​Варашэнь (в.а.); камісар Нарчук; нач. штаба Катлярчук, Л.​К.​Кіпрыянец, Р.​М.​Аўчыннікаў
М.​П.​Гудкова
жн. 1942—26.6.1944
Лепельскі, Сенненскі, Талачынскі, Чашніцкі р-ны Віцебскай, Крупскі, Халопеніцкі р-ны Мінскай абл. Камандзір М.​П.​Гудкоў; камісары В.​С.​Лявонаў, І.​Р.​Фінагееў, Ф.​П.​Ігнатовіч; нач. штаба В.​Дз.​Сыценка, Р.​С.​Арэшыч (в.а.), Я.​Ф.​Рукаль
«Дзядзькі Колі»
жн. 1942—28.6.1944
Барысаўскі, Бягомльскі, Лагойскі, Плешчаніцкі, Смалявіцкі р-ны Мінскай вобл. Камандзір П.​Р.​Лапацін; камісары А.​Ц.​Язубчык, М.​М.​Чуліцкі; нач. штаба В.​П.​Бальшакоў, А.​Л.​Валошын
Добрушская імя І.​В.​Сталіна
ліп. — 27.9.1943
Веткаўскі, Добрушскі, Церахоўскі р-ны Гомельскай вобл. Камандзір І.​П.​Крывенчанка, камісар І.​М.​Гатальскі, нач. штаба П.​Ф.​Захараў
Дыверсійная Беларуская імя У.​І.​Леніна
ліп. 1942—1.7.1944
Глыбоцкі, Докшыцкі, Дунілавіцкі, Пліскі р-ны Вілейскай, Суражскі, Талачынскі, Ушацкі р-ны Віцебскай абл. Камандзіры А.​А.​Баскакаў (загінуў), М.​Т.​Гарбаценкаў, Я.​У.​Фурсо (в.а.); камісары В.​Д.​Лобараў, Гарбаценкаў, Р.​Ф.​Шастакоў, М.​З.​Умінскі (в.а.), У.​С.​Свірыд (загінуў), М.​Р.​Пучкароў; нач. штаба М.​П.​Падгорны, С.​Ф.​Сафонаў
«Жалязняк»
вер. 1942—28.6.1944
Бягомльскі, Лагойскі р-ны Мінскай вобл. Камандзіры Р.​А.​Дзякаў, І.​П.​Ціткоў; камісары С.​С.​Манковіч, Ф.​І.​Дзернушкоў; нач. штаба Л.​П.​Бірукоў
«Жалязняк»
вер. — 25.11.1943
Жлобінскі р-н Гомельскай вобл. Камандзір В.​І.​Шаруда, камісар Г.​В.​Злынаў, нач. штаба Р.​П.​Завадоўкін
«За Радзіму»
вер. 1943—2.7.1944
Браслаўскі, Відзскі, Маладзечанскі, Шаркаўшчынскі р-ны Вілейскай вобл. Камандзіры П.​М.​Шырокаў, М.​У.​Кандрашчанка; камісар Ф.​К.​Акулаў; нач. штаба А.​А.​Дзюжэнка, К.​І.​Капцюгоў
«За Радзіму» імя А.​К.​Флегантава
кастр. 1942 — чэрв. 1944
Дзівінскі, Маларыцкі р-ны Брэсцкай, Асіповіцкі, Бабруйскі р-ны Магілёўскай, Пухавіцкі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай абл., Камень-Кашырскі р-н Валынскай вобл. (Украіна) Камандзіры А.​К.​Флегантаў (загінуў), Я.​Ф.​Філіпскіх, Ф.​Ф.​Тараненка, І.​В.​Жохаў, М.​Ф.​Ваганаў, камісары Г.​Р.​Чарняўскі, Жохаў, І.​І.​Раманаў; нач. штаба Тараненка, У.​І.​Бабкоў, Раманаў, Ваганаў, І.​В.​Мацюшаў
«За Савецкую Беларусь»
кастр. 1942—30.6.1944
Асвейскі, Бешанковіцкі, Гарадоцкі, Дрысенскі, Расонскі, Ушацкі р-ны Віцебскай вобл. Камандзір П.​М.​Раманаў (загінуў); камісары Дз.​П.​Падалец, М.​Г.​Жыжаў (загінуў); нач. штаба М.​А.​Дадзеркін, М.​А.​Звераў (загінуў), А.​І.​Ерашэнка
«За Савецкую Беларусь»
студз. — 6.7.1944
Валожынскі р-н Баранавіцкай, Радашковіцкі р-н Вілейскай абл. Камандзір Я.​Дз.​Васюцін, камісар С.​М.​Плахін, нач. штаба А.​С.​Раманаў
«За Савецкую Беларусь»
кастр. 1943—2.7.1944
Куранецкі р-н Вілейскай вобл. камандзір А.​Л.​Валынец, камісар В.​Ф.​Цалуйка, нач. штаба І.​І.​Лятушкін
«За Савецкую Беларусь»
кастр. 1942—2.7.1944
Мінскі, Смалявіцкі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай вобл. Камандзіры І.​І.​Уласаў, С.​Ц.​Конанаў, А.​М.​Базылевіч; камісары А.​Е.​Лук’яненка, М.​Ф.​Варанцоў, В.​П.​Каралёў, Базылевіч, Р.​А.​Моўчан; нач. штаба Е.​А.​Іваноў, А.​С.​Грыгор’еў, А.​М.​Пракоф’еў
«Звязда»
жн. 1942 — чэрв. 1943
Аршанскі, Дубровенскі р-ны Віцебскай, Горацкі, Дрыбінскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай абл. Камандзіры М.​І.​Іўлеў, Дз.​Ф.​Вайстроў (в.а.); камісар П.​Н.​Савінаў; нач. штаба Д.​І.​Тамашэўскі
Імя Аляксандра Неўскага
ліст. 1943—13.7.1944
Гродзенскі, Скідзельскі р-ны Беластоцкай вобл. Камандзір К.​М.​Ешчанка, камісар П.​П.​Дайнека, нач. штаба В.​Г.​Жалязноў
Імя Аляксандра Неўскага
крас. — 7.7.1944
Іўеўскі, Юрацішкаўскі р-ны Баранавіцкай вобл. Камандзір А.​Г.​Байкоў, камісар М.​М.​Гаўрылаў, нач. штаба Ф.​У.​Шачанкоў
Імя С.​М.​Будзённага
8.12.1943—2.7.1944
Куранецкі, Маладзечанскі, Мядзельскі, Смаргонскі р-ны Вілейскай вобл. Камандзір В.​А.​Чаркасаў, камісар Ц.​Дз.​Харын, нач. штаба М.​Дз.​Немаў
Імя С.​М.​Будзённага
сак. 1943—14.7.1944
Ленінскі р-н Пінскай вобл. Камандзіры У.​М.​Антановіч, Ф.​І.​Шырын; камісары Р.​М.​Ігнаценка, Р.​С.​Карасёў; нач. штаба В.​А.​Стаюхін
Імя К.​Я.​Варашылава (да студз. 1944 наз. «Мсцівец»)
снеж. 1942—1.7.1944
Пліскі р-н Вілейскай, Ветрынскі, Ушацкі р-ны Віцебскай абл. Камандзір Дз.​В.​Цябут; камісар У.​А.​Лемза; нач. штаба Я.​С.​Шапавал, А.​А.​Кухта
Імя К.​Я.​Варашылава
ліст. 1943—15.7.1944
Дзятлаўскі, Жалудоцкі, Казлоўшчынскі, Лідскі, Шчучынскі р-ны Баранавіцкай вобл. Камандзір П.​К.​Макараў; камісары В.​Я.​Сашнёў (загінуў), М.​М.​Белякоў; нач. штаба С.​П.​Дабравольскі
Імя К.​Я.​Варашылава
ліст. 1942—4.7.1944
Астравецкі, Глыбоцкі, Дунілавіцкі, Крывіцкі, Куранецкі, Мядзельскі, Пастаўскі, Свірскі, Смаргонскі р-ны Вілейскай вобл.; Швенчонскі р-н (Літва) Камандзіры Ф.​Р.​Маркаў, Ф.​С.​Шляхтуноў, І.​Н.​Крысаў; камісары Маркаў, І.​М.​Яўмененка, А.​І.​Шаўчэнка; нач. штаба У.​У.​Саўлевіч, Крысаў, Л.​І.​Карабанаў
Імя К.​Я.​Варашылава
май — снеж. 1942
Грэскі, Дзяржынскі, Капыльскі, Слуцкі, Уздзенскі, Чырвонаслабодскі р-ны Мінскай вобл. Камандзіры П.​П.​Капуста, камісар І.​К.​Жыжык, нач. штаба П.​З.​Ігнашчанка
Імя ВЛКСМ
ліст. 1943—2.7.1944
Ушацкі, Чашніцкі р-ны Віцебскай вобл. Камандзір І.​А.​Куксёнак, камісар Ф.​І.​Зайцаў, нач. штаба М.​П.​Шчурын
Імя газеты «Правда»
кастр. 1943—3.7.1944
Чэрвеньскі р-н Мінскай вобл. Камандзір С.​Т.​Кузняцоў, камісары С.​Е.​Данільчык, П.​І.​Багамолаў; нач. штаба Багамолаў, Р.Я́.Герцовіч
Імя М Ф.​Гастэлы
вер. 1943—8.7.1944
Астравецкі, Ашмянскі, Пастаўскі, Смаргонскі, Шаркаўшчынскі р-ны Вілейскай вобл. Камандзір В.​А.​Манохін; камісары В.​Ф.​Папок, У.​І.​Тубеліс; нач. штаба С.​П.​Краеў, Дз.​А.​Ануфрыеў
Імя Л.​М.​Даватара
снеж. 1942—2.7.1944
Докшыцкі, Куранецкі, Мядзельскі р-ны Вілейскай вобл. Камандзіры Ф.​С.​Шляхтуноў, І.​А.​Іваноў; камісары Д.​Я.​Кадоўба, П.​А.​Паўленка, В.​Ф.​Папок; нач. штаба С.​А.​Вашчыла, Б.​В.​Дудкоўскі
Імя А.​Ф.​Данукалава (да мая 1944 наз. «Аляксея») Пліскі р-н Вілейскай, Аршанскі, Багушэўскі, Бешанковіцкі, Віцебскі, Лёзненскі, Суражскі, Ушацкі, Чашніцкі р-ны Віцебскай абл.; Касплянскі р-н Смаленскай вобл. (Расія) Камандзіры А.​Ф.​Данукалаў (загінуў), В.​А.​Блахін; камісары Т.​В.​Паўлоўскі (загінуў), А.​Ц.​Шчарбакоў, І.​І.​Старавойтаў; нач. штаба А.​С.​Гайдукоў, Я.​М.​Антоненка, Ф.​І.​Пласкуноў, І.​П.​Піменаў
Імя Ф.​Э.​Дзяржынскага
снеж. 1943—12.7.1944
Бярозаўскі, Косаўскі р-ны Брэсцкай, Целяханскі р-н Пінскай абл. Камандзір В.​М.​Манахаў; камісар П.​Р.​Кавалёў; нач. штаба Ф.​М.​Баранаў, А.​Р.​Жураўлёў
Імя Ф.​Э.​Дзяржынскага
кастр. 1943—11.7.1944
Любчанскі р-н Баранавіцкай вобл. Камандзір К.​Ф.​Шашкін; камісар Я.​П.​Ляхаў; нач. штаба А.​Х.​Бляшаў
Імя Г.​К.​Жукава
ліп. 1943—2.7.1944
Браслаўскі, Дзісенскі, Міёрскі р-ны Вілейскай вобл. Камандзір П.​Я.​Сырамаха; камісары Сырамаха, П.П Булойчык (загінуў), А.​П.​Запарожац, М.​А.​Кароўкін; нач. штаба Запарожац, В.​С.​Чаромін
Імя Г.​К.​Жукава
сак. 1943—10.7.1944
Мірскі, Стаўбцоўскі р-ны Баранавіцкай вобл. Камандзіры С.​С.​Ключко, М.​Ц.​Маскалёў, Р.​Л.​Васілевіч; камісары В.​С.​Самусевіч, У.​З.​Царук, А.​З.​Гайсараў, нач. штаба К.​А.​Афанасевіч, І.​І.​Пракоф’еў, В.​Я.​Шахроў, Я.​І.​Кайдалаў, В.​І.​Бажэнка
Імя М.​І.​Калініна
12.4—2.7.1944
Міёрскі р-н Вілейскай вобл. Камандзір Ф.​Н.​Гаўрыленка, камісар М.​А.​Клімянок, нач. штаба М.​М.​Чупрак
Імя М.​І.​Калініна
сак. — 28.6.1944
Плешчаніцкі р-н Мінскай вобл. Камандзір З.​І.​Нянахаў; камісар І.​І.​Ясіновіч; нач. штаба У.​С.​Міхайлоўскі, Ю.​М.​Мякішаў
Імя М.​І.​Калініна
снеж. 1943 — сак. 1944
Мінскі, Пухавіцкі, Рудзенскі р-ны Мінскай вобл. Камандзір Л.​І.​Сарока, камісар П.​А.​Сачок, нач. штаба А.​Ф.​Дубінін
Імя С.​М.​Кароткіна (да лют. 1943 Сіроцінская, да чэрв. 1943 імя Ф.​Э.​Дзяржынскага
чэрв. 1942—2.7.1944
Міёрскі, Пліскі р-ны Вілейскай, Полацкі, Расонскі, Сіроцінскі, Ушацкі. р-ны Віцебскай абл. Камандзіры С.​М.​Кароткін (загінуў), П.​А.​Хомчанка, У.​М.​Талаквадзе; камісары В.​М.​Фралоў, А.​Б.​Эрдман; нач. штаба У.​Р.​Аляксандраў, Хомчанка, М.​Ф.​Мацвеенка
Імя Кастуся Каліноўскага
ліст. 1943—18.8.1944
Беластоцкі, Граеўскі, Гродзенскі, Кнышынскі, Крынкаўскі, Саколкаўскі р-ны Беластоцкай вобл. Камандзір М.​К.​Вайцяхоўскі, камісар Я.​Г.​Осіпаў, нач. штаба С.​В.​Чудзінаў
Імя С.​М.​Кірава
кастр. 1943—29.6.1944
Барысаўскі, Пухавіцкі, Рудзенскі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай вобл. Камандзір М.​І.​Карашкоў, камісар Г.​М.​Папшаў, нач. штаба Р.​М.​Дзедаў
Імя С.​М.​Кірава
чэрв. 1943—7.7.1944
Воранаўскі, Іўеўскі, Лідскі, Навагрудскі р-ны Баранавіцкай вобл. Камандзіры Ф.​М.​Сінічкін, С.​П.​Васільеў; камісар С.​М.​Кандакоў, нач. штаба П.​І.​Смірноў, Васільеў, М.​А.​Пракаповіч
Імя С.​М.​Кірава
ліп. 1943—8.7.1944
Ленінскі, Лунінецкі р-ны Пінскай вобл. Камандзіры А.​П.​Савіцкі, Ф.​І.​Лісовіч; камісары Лісовіч, Р.​П.​Швец; нач. штаба А.​І.​Кубасаў
Імя С.​М.​Кірава
снеж. 1942—28.6.1944
Барысаўскі, Крупскі, Халопеніцкі р-ны Мінскай вобл. Камандзір Ф.​Ц.​Пуставіт; камісары І.​І.​Панкевіч, М.​А.​Пасекаў; нач. штаба П.​Р.​Сівакоў (в.а), В.​А.​Шаркоў, А.​М.​Гамеза
Імя В.​У.​Куйбышава
ліст. 1943—10.7.1944
Лагішынскі, Целяханскі р-ны Пінскай вобл. Камандзір У.​М.​Антановіч, камісар Ф.​С.​Міхалковіч, нач. штаба З.​У.​Сысоеў
Імя М.​І.​Кутузава
вер. 1942—4.11.1943
Гарадоцкі, Суражскі р-ны Віцебскай вобл. Камандзір С.​Т.​Воранаў, камісар П.​Я.​Рыбакоў, нач. штаба М.​І.​Гапеенка
Імя М.​І.​Кутузава
жн. 1943—1.7.1944
Крывіцкі р-н Вілейскай вобл. Камандзір Д.​Л.​Місуноў; камісары П.​Ф.​Рудаў, В.​І.​Бурачэўскі; нач. штаба Ц.​М.​Бондараў, М.​Х.​Красненкаў (загінуў), Я.​Е.​Малюшкін
Імя У.​І.​Леніна
крас. 1943—7.7.1944
Ганцавіцкі, Целяханскі р-ны Пінскай вобл. Камандзір В.​А.​Васільеў, камісар І.​В.​Зібараў, нач. штаба М.​Дз.​Кісцюнін
Імя У.​І.​Леніна
крас. — 20.7.1944
Дамачаўскі, Маларыцкі р-ны Брэсцкай вобл. Камандзіры В.​У.​Каткоў, В.​М.​Грабянёў, нач. штаба Л.​С.​Гуляеў
Імя У.​І.​Леніна
сак. 1943—2.7.1944
Дзісенскі, Шаркаўшчынскі р-ны Вілейскай, Бешанковіцкі, Гарадоцкі, Расонскі, Сіроцінскі, Ушацкі р-ны Віцебскай абл. Камандзір М.​А.​Сакмаркін, камісар А.​У.​Сіпко; нач. штаба Т.​К.​Раеўскі, А.​К.​Ізафатаў (загінуў), У.​Р.​Аляксандраў (загінуў), І.​І.​Конюхаў
Імя Ленінскага камсамола
вер. 1943—11.7.1944
Васілішкаўскі, Радунскі, Шчучынскі р-ны Баранавіцкай вобл. Камандзіры А.​В.​Станкевіч (загінуў), А.​А.​Патапаў; камісары Патапаў, Б.​І.​Гардзейчык; нач. штаба Д.​Ц.​Іёнка, Н.​Л.​Нагорны, І.​П.​Анапрыенка
Імя В.​М.​Молатава
крас. 1943—30.3.1944
Антопальскі р-н Брэсцкай, Драгічынскі, Жабчыцкі, Іванаўскі, Лагішынскі, Пінскі, Столінскі р-ны Пінскай абл.; Камень-Кашырскі, Любяшоўскі р-ны Валынскай вобл. (Украіна) Камандзір М.​І.​Герасімаў; камісар Ф.​С.​Кунькоў; нач. штаба М.​Л.​Праходскі, Дз.​К.​Удовікаў
Імя П.​К.​Панамарэнкі
чэрв. 1943—11.7.1944
Слонімскі р-н Баранавіцкай, Бярозаўскі, Косаўскі, Пружанскі, Ружанскі р-ны Брэсцкай абл. Камандзіры І.​П.​Урбановіч, М.​У.​Сенькін; камісары С.​П.​Пацяруха, К.​Дз.​Талочка (загінуў), М.​Е.​Крыштафовіч; нач. штаба Р.​К.​Дарафееў, Ц.​С.​Коваль
Імя П.​К.​Панамарэнкі
вер. — 21.11.1943
Жлобінскі, Рэчыцкі, Стрэшынскі р-ны Гомельскай, Васілевіцкі, Парыцкі р-ны Палескай абл. Камандзір І.​І.​Бандарэнка, камісар Я.​Р.​Садавой, нач. штаба К.​В.​Ніжнікаў
Імя П.​К.​Панамарэнкі
ліст. 1943—13.7.1944
Косаўскі, Ружанскі р-ны Брэсцкай, Пухавіцкі, Старадарожскі р-ны Мінскай, Ганцавіцкі р-н Пінскай абл. Камандзір С.​М.​Іваноў, камісар Р.​Д.​Юркевіч, нач. штаба І.​Н.​Цішчанка
Імя П.​К.​Панамарэнкі
снеж. 1943—6.7.1944
Івянецкі р-н Баранавіцкай, Дзяржынскі, Мінскі р-ны Мінскай абл. Камандзір С.​Р.​Ганзенка, камісар Г.​В.​Будай, нач. штаба У.​М.​Зыкаў
Імя П.​К.​Панамарэнкі
студз. — 1.7.1944
Барысаўскі, Крупскі, Халопеніцкі р-ны Мінскай вобл. Камандзір Ф.​С.​Харланаў, камісар І.​Ф.​Ісачанка, нач. штаба І.​С.​Баранаў
Імя К.​К.​Ракасоўскага (да сак. 1943 наз. «За Савецкую Беларусь»)
ліп. 1942—3.7.1944
Глыбоцкі, Докшыцкі, Дунілавіцкі, Міёрскі, Мядзельскі, Пастаўскі р-ны Вілейскай, Асвейскі, Дрысенскі, Полацкі, Расонскі р-ны Віцебскай абл.; Ідрыцкі, Невельскі, Себежскі р-ны Калінінскай вобл. (Расія) Камандзіры АІ.​Петрыкаў, У.​Н.​Дорменеў (в.а.), А.​В.​Раманаў (в.а.), камісары Раманаў, Ш.​Н.​Нігамаеў (в.а.), П.​М.​Машэраў, нач. штаба Дорменеў, Г.​І.​Казарцаў (в.а.), У.​П.​Шчуцкі
Імя К.​К.​Ракасоўскага
студз. — 10.7.1944
Быценскі, Слонімскі р-ны Баранавіцкай вобл. Камандзір Я.​А.​Прыданнікаў, камісар Р.​Ц.​Вараб’ёў, нач. штаба М.​П.​Каралёў
Імя Я.​М.​Свярдлова
ліст. 1943—16.7.1944
Антопальскі, Бярозаўскі р-ны Брэсцкай, Ганцавіцкі, Драгічынскі, Іванаўскі р-ны Пінскай абл. Камандзір І.​П.​Марыняка, камісар Р.​А.​Дудко, нач. штаба А.​І.​Сямёнаў
Імя І.​В.​Сталіна
ліст. 1942—5.7.1944
Валожынскі, Івянецкі, Стаўбцоўскі р-ны Баранавіцкай, Дзяржынскі, Мінскі р-ны Мінскай абл. Камандзір П.​І.​Гулевіч, камісар А.​Г.​Мурашоў, нач. штаба І.​К.​Карпаў
Імя І.​В.​Сталіна
ліп. 1943—22.3.1944
Брэсцкі, Дзівінскі, Жабінкаўскі, Кобрынскі, Маларыцкі р-ны Брэсцкай вобл. Камандзіры Л.​П.​Зяленін (загінуў), С.​Х.​Арзуманян; камісар К.​А.​Шкаварада; нач. штаба С.​М.​Кіцьян
Імя А.​В.​Суворава
сак. — 6.7.1944
Гарадзішчанскі, Навамышскі р-ны Баранавіцкай вобл. Камандзіры І.​С.​Кірын, В.​Н.​Галоўчанка; камісар Р.​Л.​Марахоўскі; нач. штаба В.​Я.​Шахроў
Імя М.​В.​Фрунзе
студз. 1943—1.7.1944
Ільянскі, Радашковіцкі р-ны Вілейскай, Лагойскі р-н Мінскай абл. Камандзіры М.​М.​Багатыроў, А.​М.​Захараў (загінуў), Э.​Л.​Смаленскі; камісары І.​І.​Міроненка, П.​М.​Шалкоўскі, М.​В.​Чарапанаў; нач. штаба А.​Д.​Коўбій
Імя ЦК КП(б)Б
сак. 1943—6.7.1944
Астравецкі, Глыбоцкі, Докшыцкі, Пліскі р-ны Вілейскай, Ушацкі р-н Віцебскай абл. Камандзіры А.​Д.​Мядзведзеў, М.​Р.​Пучкароў (в.а.), М.​І.​Фёдараў; камісары Ц.​М.​Бондараў, Ф.​Я.​Воранаў, Пучкароў, У.​П.​Шчуцкі; нач. штаба І.​А.​Цяста
Імя В.​І.​Чапаева
вер. — 23.11.1943
Буда-Кашалёўскі, Жлобінскі, Рэчыцкі, Стрэшынскі р-ны Гомельскай, Васілевіцкі, Парыцкі р-ны Палескай абл. Камандзір М.​Дз.​Сцефановіч, камісар С.​І.​Касьянаў, нач. штаба І.​Ю.​Даўгала
Імя В.​І.​Чапаева
студз. — 19.7.1944
Антопальскі, Кобрынскі р-ны Брэсцкай вобл. Камандзіры К.​С.​Гапасюк, Ф.​М.​Баранаў; камісары М.​П.​Леановіч, М.​С.​Карпічэнка; нач. штаба І.​П.​Курапаў, В.​В.​Сцёпкін
Імя В.​І.​Чапаева
снеж. 1943—6.7.1944
Валожынскі, Лідскі, Навагрудскі р-ны Баранавіцкай вобл. Камандзір Р.​Л.​Кудрын, камісар П.​А.​Склемін, нач. штаба А.​В.​Саўцін
Імя В.​І.​Чапаева
29.6.1943—13.7.1944
Ваўкавыскі, Заблудаўскі, Свіслацкі р-ны Беластоцкай, Поразаўскі, Ружанскі р-ны Брэсцкай, Пухавіцкі, Рудзенскі р-ны Мінскай абл. Камандзір Х.​А.​Матэвасян; камісары А.​І.​Мурашка, А.​Г.​Шламанаў; нач. штаба Ф.​І.​Цвяткоў
Імя В.​І.​Чапаева
чэрв. 1942—1.7.1944
Бешанковіцкі, Ветрынскі, Лепельскі, Полацкі, Сіроцінскі, Ушацкі р-ны Віцебскай вобл. Камандзір У.​В.​Мельнікаў; камісары М.​І.​Ястрабаў, І.​Ф.​Каранеўскі (загінуў); нач. штаба М.​В.​Уткін, М.​М.​Пучкоў, В.​М.​Нікалаеў (в.а., загінуў)
Імя В.​П.​Чкалава
ліст. 1942—5.7.1944
Валожынскі, Івянецкі р-ны Баранавіцкай, Дзяржынскі, Заслаўскі, Мінскі р-ны Мінскай абл. Камандзіры С.​П.​Смірноў, М.​І.​Грыбанаў; камісар І.​П.​Казак; нач. штаба Грыбанаў, Р.​М.​Панявін, І.​П.​Анішчанка
Імя Чырванасцяжнага Ленінскага камсамола
ліст. 1942—1.11.1943
Гарадоцкі, Мехаўскі, Суражскі р-ны Віцебскай вобл. Камандзір Д.​Ф.​Райцаў; камісары В.​К.​Перуноў, І.​І.​Карнавухаў (в.а.), А.​Я.​Федарэнка (в.а.), В.​С.​Цыганкоў; нач. штаба Карнавухаў, Р.​Н.​Мельянцоў (в.а.), М.​Я.​Паддубны, Федарэнка
Імя М.​А.​Шчорса
кастр. 1942—2.7.1944
Бярэзінскі р-н Магілёўскай, Барысаўскі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай абл. Камандзіры М.​Л.​Дзербан, В.​К.​Дзяруга; камісар М.​П.​Прусак; нач. штаба В.​П.​Драздоўскі, А.​З.​Гаўрусёў, В.​І.​Бардзін
Імя М.​А.​Шчорса
ліст. 1943—4.7.1944
Івянецкі р-н Баранавіцкай, Радашковіцкі р-н Вілейскай, Дзяржынскі, Заслаўскі, Мінскі р-ны Мінскай абл. Камандзір С.​С.​Ключнік, камісар І.​Б.​Леванкоў, нач. штаба А.​С.​Шрубко
Імя М.​А.​Шчорса
вер. — 23.11.1943
Буда-Кашалёўскі, Жлобінскі, Рэчыцкі, Уваравіцкі р-ны Гомельскай вобл. Камандзір А.​П.​Байкоў, камісар В.​В.​Юдзін, нач. штаба Р.​А.​Кавалёў
«Камсамолец»
снеж. 1943—10.7.1944
Карэліцкі, Мірскі, Стаўбцоўскі р-ны Баранавіцкай вобл. Камандзіры І.​К.​Кузняцоў, Р.​М.​Панявін; камісар А.​І.​Дзееў; нач. штаба М.​Ц.​Маскалёў
«Кастрычнік»
вер. 1943—4.7.1944
Глыбоцкі, Дзісенскі, Міёрскі, Пліскі, Шаркаўшчынскі р-ны Вілейскай вобл. Камандзіры Ф.​К.​Юрчанка, І.​І.​Юкша (в.а.); камісар Юкша; нач. штаба Г.​Т.​Цяльноў (загінуў)
А.​М.​Крыўскага
кастр. 1943—3.1.1944
Полацкі р-н Віцебскай вобл.; Латвія Камандзір А.​М.​Крыўскі, камісар М.​І.​Панамароў, нач. штаба А.​С.​Меркуль
Лагойская «Бальшавік»
люты — 30.6.1944
Лагойскі р-н Мінскай вобл. Камандзір Л.​Л.​Марозаў, камісар М.​М.​Андрэеў, нач. штаба В.​М.​Мягчылаў
Лельчыцкая
вер. 1943—15.1.1944
Лельчыцкі р-н Палескай вобл. Камандзір К.​М.​Дамбоўскі, камісар Р.​Л.​Лін, нач. штаба П.​Р.​Ганчароў
Ленінская
снеж. 1942—15.7.1944
Васілішкаўскі, Дзятлаўскі, Жалудоцкі, Зэльвенскі, Казлоўшчынскі, Мастоўскі, Шчучынскі р-ны Баранавіцкай вобл. Камандзіры Ф.​М.​Сінічкін, Б.​А.​Булат, Г.​А.​Шубін; камісар Р.​В.​Макараў; нач. штаба Булат, М.​М.​Пацалуеў, Шубін
Лепельская імя І.​В.​Сталіна
1.7.1943—29.6.1944
Лепельскі, Ушацкі р-ны Віцебскай вобл. Камандзіры У.​Е.​Лабанок, Дз.​Ц.​Караленка (загінуў), А.​В.​Ярмаш; камісары Ярмаш, У.​Л.​Качан; нач. штаба Караленка, М.​Е.​Атрашкевіч
Лёзненская
май 1943—28.6.1944
Ільянскі р-н Вілейскай, Багушэўскі, Бешанковіцкі, Лепельскі, Лёзненскі, Сенненскі, Чашніцкі р-ны Віцебскай, Крупскі, Халопеніцкі р-ны Мінскай абл. Камандзір П.​І.​Кірылаў; камісары А.​Ц.​Шчарбакоў, Ц.​П.​Шакінка, М.​В.​Комлеў (в.а.), К.​М.​Кірылаў (загінуў); нач. штаба І.​Дз.​Крупін
Лоеўская «За Радзіму»
ліп. — 24.11.1943
Лоеўскі, Рэчыцкі р-ны Гомельскай, Брагінскі, Васілевіцкі, Хойніцкі р-ны Палескай абл. Камандзір Р.​І.​Сінякоў, камісар С.​А.​Гардзееў, нач. штаба В.​Н.​Камандзін
Мазырская імя Аляксандра Неўскага
28.9.1943—8.1.1944
Ельскі, Мазырскі, Петрыкаўскі р-ны Палескай вобл. Камандзір А.​Л.​Жыльскі; камісары М.​К.​Ільінкоўскі, М.​С.​Кірушкін; нач. штаба М.​А.​Забораў
«Мсцівец»
вер. — 26.11.1943
Рэчыцкі р-н Гомельскай вобл. Камандзір І.​Р.​Баруноў, камісар Ш.​А.​Ягудкін, нач. штаба У.​Р.​Зімчук
«Народныя мсціўцы» імя В.​Т.​Варанянскага (да 1.6.1943 наз. «Дзядзькі Васі»)
вер. 1942—1.7.1944
Лагойскі, Плешчаніцкі р-ны Мінскай вобл. Камандзіры В.​Т.​Варанянскі (загінуў), В.​В.​Сямёнаў, Г.​Ф.​Пакроўскі; камісары Л.​С.​Лапін, М.​Х.​Краснёнкаў (в.а.), Сямёнаў, Ф.​С.​Кузняцоў, М.​І.​Перапечка; нач. штаба П.​А.​Сярогін, Дз.​І.​Копанеў, В.​І.​Яськоў
М.​М.​Нікіціна
ліп. — ліст. 1942
Валожынскі, Івянецкі р-ны Баранавіцкай, Ушацкі р-н Віцебскай, Бягомльскі, Дзяржынскі, Рудзенскі, Уздзенскі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай абл. Камандзір М.​М.​Нікіцін, камісар А.​М.​Гвоздзеў, нач. штаба Васільеў, Н.​С.​Панкратаў
«Няўлоўныя», спецбрыгада НКДБ СССР
1.3.1942—12.7.1944
Валожынскі, Іўеўскі, Лідскі, Навагрудскі, Навамышскі р-ны Баранавіцкай, Браслаўскі, Глыбоцкі, Докшыцкі, Куранецкі, Маладзечанскі, Міёрскі, Пастаўскі р-ны Вілейскай, Дрысенскі, Лепельскі, Полацкі, Расонскі р-ны Віцебскай, Мінскі р-н Мінскай абл. Камандзіры М.​С.​Пруднікаў, А.​Р.​Марозаў
«Перамога»
снеж. 1943—13.7.1944
Дзятлаўскі, Зэльвенскі, Казлоўшчынскі, Слонімскі р-ны Баранавіцкай вобл. Камандзір П.​І.​Булак; камісары Р.​Г.​Іўліеў (загінуў), С.​П.​Смірноў; нач. штаба М.​Н.​Бурцаў, М.​С.​Крываў
Першамайская
май 1943—10.7.1944
Гарадзішчанскі, Карэліцкі, Мірскі, Навагрудскі, Навамышскі р-ны Баранавіцкай вобл. Камандзір Н.​Г.​Кавалёў; камісары А.​Л.​Дзееў, М.​І.​Ільініч; нач. штаба Б.​А.​Мічурын, П.​М.​Пярсідскі
Пінская
жн. 1943—30.3.1944
Жабчыцкі, Іванаўскі, Пінскі р-ны Пінскай вобл.; Любяшоўскі р-н Валынскай вобл. (Украіна) Камандзір І.​Г.​Шубітыдзе, камісар А.​З.​Пратасеня, нач. штаба Г.​А.​Дораш
«Полымя»
чэрв. 1943—2.7.1944
Пухавіцкі р-н Мінскай вобл. Камандзір Я.​Ф.​Філіпскіх, камісар І.​П.​Шаршнёў, нач. штаба М.​П.​Тарыкаў
«Разгром»
кастр. 1942—2.7.1944
Барысаўскі, Смалявіцкі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай вобл. Камандзіры П.​Ц.​Клявакін, М.​Х.​Балан; камісары С.​І.​Лашук, С.​А.​Собалеў, А.​В.​Зямскоў, І.​В.​Лакціёнаў; нач. штаба К.​С.​Сасункевіч, А.​Ц.​Кароткі, В.​В.​Дручкоў
Расонская імя І.​В.​Сталіна
жн. 1942—3.11.1943
Асвейскі, Полацкі, Расонскі р-ны Віцебскай вобл.; Ідрыцкі, Невельскі р-ны Калінінскай вобл. (Расія) Камандзір Р.​А.​Ахоцін; камісары В.​Я.​Лапенка (загінуў), Я.​П.​Васілевіч; нач. штаба П.​Я.​Рубіс, Г.​П.​Мезенцаў, Л.​Ф.​Рабінін
Рэчыцкая імя К.​Я.​Варашылава
чэрв. — 17.11.1943
Рэчыцкі р-н Гомельскай, Васілевіцкі, Хойніцкі р-ны Палескай абл. Камандзір М.​П.​Аніпка, камісар В.​П.​Палавінка
«Савецкая Беларусь» Давыд-Гарадоцкі, Столінскі р-ны Пінскай вобл. Камандзіры П.​П.​Тамілаў, І.​А.​Сматроў; камісар Сматроў; нач. штаба Ю.​М.​Героеў, І.​С.​Каяфюк
«Савецкая Беларусь»
жн. 1943—17.7.1944
Бярозаўскі, Гайнаўскі, Камянецкі, Косаўскі, Поразаўскі, Пружанскі, Ружанскі р-ны Брэсцкай, Драгічынскі р-н Пінскай абл. Камандзір М.​У.​Бабкоў, камісар П.​І.​Масалоў, нач. штаба Р.​К.​Дарафееў
Сенненская
кастр. 1942—26.6.1944
Лепельскі, Сенненскі, Чашніцкі р-ны Віцебскай вобл. Камандзір В.​С.​Лявонаў; камісары П.​В.​Сырцоў, М.​Ц.​Любімцаў; нач штаба В.​Дз.​Сыценка, І.​К.​Пашчанка, Я.​З.​Шарахоўскі
«Смерць фашызму»
ліп. 1943—2.7.1944
Барысаўскі, Лагойскі, Плешчаніцкі, Смалявіцкі р-ны Мінскай вобл. Камандзір В.​Ф.​Таруноў, камісар І.​П.​Дзядзюля, нач. штаба А.​А.​Кіслякоў
«Спартак»
ліп. 1943—4.7.1944
Відзскі, Шаркаўшчынскі р-ны Вілейскай вобл. Камандзір А.​М.​Панамароў; камісар М.​К.​Ігнацьеў, нач. штаба І.​Н.​Крысаў, Ф.​А.​Салаўёў
«Стары»
жн. 1942 — май 1943
Барысаўскі р-н Мінскай вобл. Камандзіры В.​С.​Пыжыкаў, І.​З.​Рабышаў (в.а.); камісары Б.​Р.​Бывалы, Я.​Я.​Ліхтэр; нач. штаба Рабышаў (в.а.), М.​А.​Курачкін (в.а.), Я.​У.​Чумакоў
«У імя Радзімы»
кастр. 1943—1.8.1944
Бельскі, Бранскі, Лапскі, Свіслацкі р-ны Беластоцкай, Гайнаўскі р-н Брэсцкай абл. Камандзір М.​Р.​Янкоўскі, камісар М.​І.​Чуркін, нач. штаба У.​П.​Трыгубаў
«Уперад»
ліст. 1942—6.7.1944
Іўеўскі, Юрацішкаўскі р-ны Баранавіцкай вобл. Камандзіры Б.​А.​Булат, Ф.​Г.​Камароў (в.а.); камісар М.​В.​Пронькін; нач. штаба М.​У.​Сабіла
«Уперад», спецбрыгада НКДБ СССР
21.4.1942—1.10.1943
Добрушскі, Кармянскі, Рагачоўскі, Свяцілавіцкі, Чачэрскі р-ны Гомельскай, Касцюковіцкі, Краснапольскі, Крычаўскі, Прапойскі, Хоцімскі, Чавускі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай абл.; Арлоўская вобл. Камандзіры П.​Р.​Шамякін, П.​Г.​Малюгін; камісар Малюгін; нач. штаба М.​А.​Шульгін
Чашніцкая «Дубава»
28.2.1942—28.6.1944
Бешанковіцкі, Лепельскі, Ушацкі, Чашніцкі р-ны Віцебскай, Бягомльскі, Халопеніцкі р-ны Мінскай абл. Камандзір Ф.​Ф.​Дуброўскі; камісары У.​Е.​Лабанок, М.​В.​Старынскі, С.​Я.​Барадаўкін; нач. штаба Барадаўкін, П.​К.​Шарко
«Чырвоны сцяг»
жн. 1943—30.6.1944
Асіповіцкі, Бярэзінскі р-ны Магілёўскай, Барысаўскі, Пухавіцкі, Смалявіцкі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай абл. Камандзір І.​З.​Кузняцоў, камісар В.​П.​Каралёў, нач. штаба К.​І.​Івашкевіч
«Чэкіст»
май 1942 — жн. 1943
Аршанскі, Лепельскі, Талачынскі р-ны Віцебскай, Бялыніцкі, Круглянскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай абл./td> Камандзір Г.​А.​Кірпіч; камісары Ф.​М.​Сядлецкі, Ф.​І.​Букштынаў; нач. штаба І.​Дз.​Буланаў, Р.​М.​Севасцьянаў/td>
«Штурмавая»
снеж. 1942—2.7.1944
Заслаўскі, Лагойскі, Мінскі, Радашковіцкі р-ны Мінскай вобл. Камандзіры Б.​М.​Лунін, І.​Л.​Фогель (в.а.), І.​А.​Гламаздзін (в.а.); камісар І.​М.​Фёдараў; нач. штаба Фогель, А.​Ф.​Кандыбкін
Асобнадзейныя партызанскія атрады на Беларусі
Назва, дата дзейнасці Раёны дзейнасці Кіраўнікі: камандзір, камісар, нач. штаба
1 2 3
1-ы
сак. 1942—29.6.1944
Лепельскі, Талачынскі р-ны Віцебскай, Бялыніцкі, Круглянскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай абл. Камандзіры Г.​А.​Кірпіч, Р.​С.​Іваноў; камісары П.​І.​Счаслаўскі (загінуў), М.​М.​Данілаў; нач. штаба А.​І.​Шамарын, Дз.​Ф.​Папоў
2-і
вер. 1942—29.9.1943
Краснапольскі, Прапойскі, Чэрыкаўскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзіры Ф.​І.​Чабыкін, Я.​П.​Кірылаў; камісары Кірылаў, С.​З.​Праскурын
2-і Хоцімскі
кастр. 1941—1.10.1943
Касцюковіцкі, Клімавіцкі, Хоцімскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзіры Л.​У.​Казакоў (загінуў), Б.​М.​Уткін; камісар А.​Г.​Макагонаў
3-і
вер. 1942—2.10.1943
Чачэрскі р-н Гомельскай, Горацкі, Дрыбінскі, Крычаўскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай абл. Камандзір І.​В.​Кананыхін, камісар Я.​І.​Мартыненка, нач. штаба І.​І.​Ценішчаў
5-ы
чэрв. 1942—29.6.1944
Аршанскі, Лепельскі, Талачынскі р-ны Віцебскай, Бялыніцкі, Круглянскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай абл. Камандзір А.​Ф.​Сімдзянкін; камісары І.​Я.​Кунгурцаў, С.​М.​Елькановіч (загінуў), Ф.​І.​Букштынаў, С.​А.​Крэнеў, С.​П.​Саўчанка; нач. штаба Д.​Я.​Пракапец
8-ы
май 1942—29.6.1944
Талачынскі р-н Віцебскай, Круглянскі р-н Магілёўскай, Крупскі р-н Мінскай абл. Камандзіры Дз.​А.​Кулікаў, І.​Г.​Ільін, М.​А.​Сакалоў; камісары К.​І.​Мацеж, Ц.​М.​Кавецкі, М.​Ф.​Навоеў (загінуў), Ф.​С.​Старавойтаў; нач. штаба Мацеж, А.​М.​Пратасевіч
10-ы
крас. 1942—29.6.1944
Аршанскі, Лепельскі. Талачынскі р-ны Віцебскай. Бялыніцкі, Круглянскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай абл. Камандзіры І.​Дз.​Буланаў, А.​С.​Дзянісаў, П.​І.​Маркаў (загінуў), М.​С.​Дзякаў, І.​М.​Крымцаў (загінуў), А.​А.​Белабрагін; камісары Д.​Я.​Пракапец, Ф.​А.​Грышанаў; нач. штаба С.​М.​Красоўскі, М.​А.​Праказаў
11-ы
чэрв. 1942—30.6.1944
Магілёўская і Смаленская вобл. Камандзір С.​Д.​Іваноў; камісары І.​М.​Шалаеў, АЛ.​Палякоў; нач. штаба У.​М.​Курышаў, І.​Е.​Сасноўскі
12-ы
чэрв. 1943—30.6.1944
Магілёўская і Смаленская вобл. Камандзіры І.​А.​Макарэнка, М.​В.​Зайцаў, Я.​Л.​Дулькін; камісары А.​І.​Палякоў, В.​М.​Герасімаў, І.​Я.​Абаротаў; нач. штаба Гулідаў, В.​С.​Пуставойт
13-ы
12.8.1942—29.6.1944
Віцебская, Магілёўская, Смаленская вобл. Камандзіры Дз.​К.​Рыбакоў, К.​І.​Новікаў; камісары Новікаў, І.​А.​Яцына, А.​Я.​Драздоў, І.​М.​Рэкрут; нач. штаба С.​З.​Кандрацьеў, А.​Т.​Ланцаў
15-ы
жн. — 2.10.1943
Прапойскі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзір І.​Н.​Валчкоў, камісар Я.​А.​Касмачоў, нач. штаба А.​А.​Афанасьеў
19-ы
жн. — снеж. 1943
Быхаўскі, Прапойскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзір Ц.​Я.​Сакалоўскі, камісар В.​В.​Уласаў, нач. штаба А.​І.​Катулько
20-ы
май 1942—29.6.1944
Аршанскі, Лепельскі р-ны Віцебскай, Бялыніцкі, Круглянскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай абл. Камандзіры Б.​М.​Клюшнікаў (загінуў), С.​М.​Якімаў; камісары М.​І.​Масюраў (загінуў), Ф.​Ц.​Сіялка, Г.​І.​Ігнаценка; нач. штаба А.​І.​Мацюшэўскі
24-ы
май 1942—29.6.1944
Талачынскі р-н Віцебскай, Круглянскі р-н Магілёўскай, Крупскі р-н Мінскай абл. Камандзіры Г.​С.​Міснік, В.​У.​Кадышаў, П.​В.​Зямкоў; камісары Ф.​С.​Старавойтаў, М.​С.​Садоф’еў (загінуў), М.​К.​Сушкоў, Ц.​М.​Лупека, І.​А.​Прыстромаў, К.​Ф.​Канавалаў; нач. штаба Лупека, А.​М.​Гарбуноў
25-ы
снеж. 1942—28.6.1944
Быхаўскі, Бярэзінскі, Кіраўскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзіры А.​І.​Сафронаў, У.​Г.​Семянішын; камісары А.​М.​Латышаў, В.​П.​Корабаў, П.​М.​Сідарэнка; нач. штаба А.​Дз.​Красноў, П.​А.​Кушнер
25-ы
крас. 1943—29.6.1944
Шклоўскі р-н Магілёўскай вобл. Камандзір І.​А.​Якушка; камісары М.​Ф.​Левін, М П.​Пічугін; нач. штаба Я.​Я.​Макееў, Я.​Ц.​Цімашэнка
28-ы
жн. 1942—29.6.1944
Талачынскі р-н Віцебскай, Круглянскі р-н Магілёўскай, Крупскі р-н Мінскай абл. Камандзіры А.​А.​Цярноўскі, І.​П.​Аляксандраў (загінуў), А.​А.​Інякін, камісары Ф.​С.​Старавойтаў, Дз.​А.​Кулікаў; нач. штаба А.​М.​Якаўлеў, П.​В.​Зямкоў, В.​У.​Кадышаў
30-ы
май 1942—29.6.1944
Талачынскі р-н Віцебскай, Круглянскі р-н Магілёўскай, Крупскі р-н Мінскай абл. Камандзіры М.​У.​Дудкевіч, А.​І.​Машчыцкі; камісары М.​К.​Сушкоў, А.​А.​Гурскі; нач. штаба Г.​М.​Каўрыга, Дудкевіч, М.​М.​Травін, Р.​А.​Стрыжэўскі, Дз.​П.​Поснікаў
31-ы
кастр. 1943—29.6.1944
Талачынскі р-н Віцебскай, Бялыніцкі, Круглянскі р-ны Магілёўскай абл. Камандзір Г.​А.​Назараў; камісар І.​Ц.​Маляўка; нач. штаба Р.​Я.​Карпышэнка, С.​Г.​Качаноўскі
35-ы
кастр. 1943—8.2.1944
Бялыніцкі, Горацкі, Дрыбінскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзір Г.​Р.​Ленчыкаў, камісар І.​І.​Лагімахаў
41-ы
чэрв. 1942—1.10.1943
Краснапольскі, Прапойскі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзіры С.​М.​Карзюкоў, В.​Н.​Калпаносаў (в.а); камісары А.​І.​Ушаў, М.​Ц.​Кузняцоў, П.​М.​Марчанка; нач. штаба Б.​А.​Бурцаў, Г.​А.​Тычынскі
42-і
чэрв. 1942—1.10.1943
Прапойскі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзіры М.​М.​Нікіцін, Г.​А.​Каралёў; камісар В.​Я.​Гапееў; нач. штаба І.​М.​Гаўрылаў
43-і
сак. — 1.10.1943
Прапойскі р-н Магілёўскай вобл. Камандзіры М.​П.​Хаблоў, М.​В.​Навуменка; камісар С.​Ф.​Саўчанка: нач. штаба М.​В.​Кліменка, Ф.​С.​Скальзаеў
44-ы
вер. 1942—1.10.1943
Касцюковіцкі р-н Магілёўскай вобл. Камандзір В.​І.​Сырамятнікаў; камісар М.​Р.​Папоў; нач. штаба М.​Літвінаў, М.​І.​Кузняцоў
45-ы «За Радзіму»
ліст. 1942—30.9.1943
Клімавіцкі, Краснапольскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзір У.​І.​Маркаў; камісары І.​С.​Салдаценка, Ф.​Ф.​Сігаеў; нач. штаба Б.​П.​Нігіевіч, А.​Ф.​Канонік
47-ы «Перамога»
ліп. 1942—1.10.1943
Чачэрскі р-н Гомельскай, Краснапольскі р-н Магілёўскай абл. Камандзіры М.​Ц.​Перапечкін, Ф.​П.​Ліпкін, камісары В.​К.​Арлоўскі, Х.​Калімулін; нач. штаба А.​У.​Гаркавенка, А.​М.​Лосеў
48-ы Крычаўскі
чэрв. — 25.11.1943
Быхаўскі, Крычаўскі, Прапойскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзір А.​Л.​Гаўрыленка, камісар С.​С.​Давыдзенка, нач. штаба Дз.​Я.​Грыгор’еў
48-ы Прапойскі
май — 7.12.1943
Журавіцкі р-н Гомельскай, Крычаўскі, Прапойскі р-ны Магілёўскай абл. Камандзір В.​Л.​Шырко, нач. штаба В.​Г.​Ясючэня
60-ы імя Ф.​М.​Сядлецкага
вер. 1943—29.6.1944
Талачынскі р-н Віцебскай, Бялыніцкі, Круглянскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай абл. Камандзіры Ф.​М.​Сядлецкі (загінуў), С.​А.​Крэнеў; камісар П.​І.​Букштынаў; нач. штаба М.​К.​Хадорык (загінуў), І.​І.​Жамейка (загінуў), М.​М.​Травін
61-ы
22.5.1942 — ліп. 1943
Быхаўскі, Бялыніцкі, Кіраўскі, Клічаўскі, Магілёўскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзір Р.​К.​Паўлаў; камісары Ф.​Ц.​Кальчук, А.​А.​Хачатран, П.​Я.​Гаро; нач. штаба Г.​А.​Цывін, В.​П.​Белабародаў
64-ы
жн. 1941 — студз. 1942
Бярэзінскі, Круглянскі р-ны Магілёўскай, Смалявіцкі р-н Мінскай абл. Камандзір М.​А.​Радзін, камісар Баранаў, нач. штаба Вараб’ёў
85-ы
30.6. — вер. 1941
Бярэзінскі, Мсціслаўскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай, Заслаўскі р-н Мінскай абл. Камандзір Б.​Малышаў, нач. штаба С.​Ф.​Харцый
100-ы
чэрв. 1942—27.6.1944
Бабруйскі, Быхаўскі, Кіраўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзіры Ф.​С.​Міхайлаў, А.​В.​Казлоўскі (в.а.); камісары І.​І.​Дамброўскі, А.​І.​Бычкоў; нач. штаба Казлоўскі, Р.​М.​Драгун (в.а.)
106-ы
май 1943—9.7.1944
Навагрудскі р-н Баранавіцкай, Дзяржынскі р-н Мінскай абл.
108-ы імя Р.​І.​Катоўскага
сак. — 23.11.1943
Буда-Кашалёўскі, Жлобінскі, Журавіцкі р-ны Гомельскай вобл. Камандзір М.​А.​Трусноў; камісары С.​П.​Каспрук, Ф.​В.​Сполахаў; нач. штаба Р.​І.​Караткоў
110-ы
вер. — 13.12.1941
Клімавіцкі р-н Магілёўскай вобл. Камандзір В.​А.​Хлебцаў
112-ы Горацкі
вер. 1943—26.6.1944
Аршанскі, Дубровенскі р-ны Віцебскай, Горацкі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай абл. Камандзір В.​Д.​Шароў; камісары У.​З.​Бурлаеў, П.​С.​Равякаў (загінуў); нач. штаба С.​Ц.​Кучмій
113-ы
май — 31.10.1942
Быценскі р-н Баранавіцкай, Чырвонаслабодскі р-н Мінскай, Целяханскі р-н Пінскай абл. Камандзіры І.​Кулікоў (загінуў), А.​Шмакаў, І.​С.​Качамараў; камісары Шмакаў, Ф.​Ф.​Светкін
113-ы
кастр. 1942 — чэрв. 1943
Быценскі р-н Баранавіцкай, Косаўскі р-н Брэсцкай, Ганцавіцкі р-н Пінскай абл. Камандзір М.​Р.​Арцёменка, камісары Г.​І.​Качарын, нач. штаба І.​М.​Церашэнкаў.
113-ы
сак. 1941 — студз. 1944
Быхаўскі, Бялыніцкі, Клічаўскі, Магілёўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзір К.​М.​Белавусаў; камісары З.​П.​Гапонаў, К.​Ф.​Канавалаў; нач. штаба В.​Ц.​Някрасаў, Д.​І.​Фядотаў, І.​Ф.​Хазаў
115-ы
вер. 1942—28.6.1944
Быхаўскі, Бялыніцкі, Бярэзінскі, Кіраўскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзіры А.​П.​Доўгі, І.​Ф.​Рудаў, І.​Я.​Вайтусёнак; камісары П.​М.​Вікторчык, А.​Я.​Шчыслёнак; нач. штаба Дз.​П.​Скрыпка
120-ы Бялыніцкі
ліп. 1942 — жн. 1943
Бярэзінскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай вобл. (Расія) Камандзіры Г.​М.​Архіпец, К.​А.​Баранаў; камісары І.​П.​Сакалоўскі, М.​М.​Барысёнак; нач. штаба Баранаў, В.​Я.​Буры
124-ы Касцюковіцкі
жн. 1941—28.9.1943
Касцюковіцкі р-н Магілёўскай вобл.; Клятнянскі р-н Арлоўскай вобл. (Расія) Камандзір М.​А.​Нарчук; камісары С.​П.​Казлоў (загінуў), П.​Я.​Чарнагузаў; нач. штаба К.​Я.​Баброў
130-ы «Помста»
ліп. 1942 — кастр. 1943
Бялыніцкі, Бярэзінскі, Магілёўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзіры В.​В.​Беражной, В.​В.​Лазараў; камісары С.​Ц.​Крыварот, М.​С.​Фралоў, П.​А.​Рыняк; нач. штаба Фралоў
200-ы
снеж. 1943—12.7.1944
Ганцавіцкі, Лунінецкі, Целяханскі р-ны Пінскай вобл. Камандзір В.​П.​Дрожнікаў, камісар П.​Я.​Гаро, нач. штаба М.​В.​Белакураў
210-ы імя І.​В.​Сталіна
29.3.1942—2.7.1944
Асіповіцкі р-н Магілёўскай, Пухавіцкі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай абл. Камандзіры М.​П.​Каралёў, С.​С.​Сумчанка (в.а.), В.​В.​Глотаў, Дз.​Б.​Шрэйн; камісары А.​В.​Шыянок, Глотаў, Р.​Х.​Голант; нач. штаба Сумчанка, А.​І.​Лукашэнка (загінуў), Глотаў, П.​А.​Маркоўскі, М.​М.​Барадулін (в.а.)
211-ы імя
К.​К.​Ракасоўскага студз. 1943—30.6.1944
Асіповіцкі р-н Магілёўскай вобл. Камандзіры Р.​Н.​Баразна, Р.​Я.​Чарапко (в.а); камісары Чарапко, А.​В.​Шыянок; нач. штаба І.​І.​Патапейка
212-ы імя С.​С.​Сумчанкі
студз. 1943—28.6.1944
Асіповіцкі р-н Магілёўскай вобл. Камандзіры В.​М.​Семкін, І.​Б.​Гнядзько, П.​А.​Маркоўскі; камісар Р.​Ф.​Сатоўскі; нач. штаба С.​П.​Ляшковіч, Маркоўскі, М.​М.​Барадулін
213-ы «За Савецкую Беларусь»
студз. 1943—30.6.1944
Асіповіцкі р-н Магілёўскай вобл. і сумежныя раёны Камандзіры У.​М.​Волкаў, Ф.​К.​Шычко; камісары Ф.​У.​Карунчыкаў, Э.​Ф.​Паўлюць; нач. штаба В.​Е.​Мельнікаў, Волкаў
214-ы імя М.​І.​Калініна
ліп. 1943—1.7.1944
Асіповіцкі р-н Магілёўскай вобл. Камандзір Дз.​А.​Падгайны; камісар М.​С.​Пінчук; нач. штаба М.​Р.​Бакун, І.​А.​Раманчук
215-ы імя У.​І.​Леніна
ліп. 1943—3.7.1944
Асіповіцкі р-н Магілёўскай вобл. Камандзір Р.​В.​Пыжоў, камісар М.​В.​Баранаў, нач. штаба М.​К.​Галоўчанка
216-ы імя П.​К.​Панамарэнкі
жн. 1943—28.6.1944
Асіповіцкі р-н Магілёўскай вобл. Камандзір М.​Ц.​Свердлікаў; камісары С.​М.​Альхавец, Ф.​М.​Дубінчык; нач. штаба Дубінчык, В.​В.​Грыбкоў
225-ы
4.7.1943—24.2.1944
Бабруйскі, Быхаўскі, Кіраўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзір М.​Г.​Кісялёў, камісар М.​Р.​Ермаліцкі, нач. штаба А.​А.​Шканурка
252-і
крас. 1943—28.6.1944
Рагачоўскі р-н Гомельскай, Клічаўскі р-н Магілёўскай, Крупскі р-н Мінскай абл. Камандзір І.​М.​Парываеў; камісары І.​Ц.​Зуевіч, П.​М.​Рэйдзер, А.​К.​Іванюк; нач. штаба В.​І.​Шаўчэнка (загінуў), Л.​Ц.​Казлоўскі
257-ы
люты 1943—27.6.1944
Рагачоўскі р-н Гомельскай, Быхаўскі, Бярэзінскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай, Крупскі р-н Мінскай абл. Камандзіры А.​С.​Язерскі, Я.​А.​Сяськоў; камісары В.​У.​Паўлаў, М.​Ф.​Кавалёў; нач. штаба М.​К.​Шавялёў
258-ы
сак. 1943—28.6.1944
Рагачоўскі р-н Гомельскай, Клічаўскі р-н Магілёўскай, Крупскі р-н Мінскай абл. Камандзіры У.​М.​Кароткі, А.​Я.​Галашчапаў; камісар А.​К.​Мальцаў; нач. штаба І.​Л.​Шыцікаў, М.​Ц.​Мядзведзеў, П.​Дз.​Лукашоў
259-ы
сак. 1943—28.6.1944
Рагачоўскі р-н Гомельскай, Клічаўскі р-н Магілёўскай, Крупскі р-н Мінскай абл. Камандзіры Ц.​Т.​Ціхаміраў, М.​П.​Андрыянаў; камісар Ціхаміраў
278-ы
9.6.1942—28.6.1944
Быхаўскі, Бялыніцкі, Бярэзінскі, Кіраўскі, Клічаўскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзіры М.​І.​Кніга, В.​М.​Ананіч; камісары А.​М.​Латышаў, Я.​І.​Заяц, А.​Ц.​Курсакоў; нач. штаба П.​А.​Кушнер, І.​Ф.​Рудаў
309-ы імя С.​М.​Кірава
студз. 1943—28.6.1944
Асіповіцкі р-н Магілёўскай вобл. Камандзір М.​П.​Самсонік, камісар С.​П.​Багроў, нач. штаба М.​І.​Крэўчык
340-ы
сак. 1943—2.7.1944
Бярэзінскі р-н Магілёўскай вобл. Камандзіры С.​Ц.​Крыварот, М.​П.​Каржавін; камісар А.​Ц.​Патупчык; нач. штаба І.​М.​Несцяровіч, В.​Ф.​Шык, У.​Ц.​Крыварот
345-ы
май 1942—12.7.1944
Бярозаўскі р-н Брэсцкай, Быхаўскі, Бялыніцкі, Бярэзінскі, Клічаўскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай абл. Камандзіры С.​А.​Яроцкі, В.​М.​Буры; камісары К.​А.​Баранаў, В.​М.​Яроцкі; нач. штаба Ф.​І.​Казаноўскі, І.​М.​Казюкін
346-ы
кастр. 1943—2.7.1944
Бярэзінскі р-н Магілёўскай вобл. Камандзіры С.​Ц.​Крыварот, М.​І.​Крукаў; камісар Р.​Р.​Паддубскі; нач. штаба Крукаў, А.​К.​Сідаровіч
347-ы
май — 12.7.1944
Бярозаўскі р-н Брэсцкай вобл. Камандзір А.​Дз.​Арбузаў, камісар А.​Я.​Царычаў, нач. штаба П.​Х.​Пімоненка
435-ы
ліп. 1943—24.2.1944
Рагачоўскі р-н Гомельскай, Быхаўскі, Кіраўскі р-ны Магілёўскай абл. Камандзір У.​С.​Дзянісаў; камісары І.​С.​Зычкоў, К.​Н.​Шыбанаў; нач. штаба М.​Я.​Белаглазаў
538-ы
сак. 1943—27.6.1944
Быхаўскі, Кіраўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзір В.​П.​Швяцоў, камісар П.​П.​Анікін, нач. штаба П.​Дз.​Каранкевіч
540-ы
вер. 1943—27.6.1944
Бабруйскі, Быхаўскі, Кіраўскі, Клічаўскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзір І.​І.​Дамброўскі, камісар Дз.​І.​Бычкоў, нач. штаба М.​Ц.​Суслаў
550-ы
жн. 1943—18.7.1944
Крынкаўскі р-н Беластоцкай, Бярозаўскі р-н Брэсцкай, Целяханскі р-н Пінскай абл. Камандзір Р.​А.​Дзякаў; камісары Ц.​В.​Ясючэня (загінуў), П.​А.​Сяўко; нач. штаба А.​А.​Смірноў
620-ы імя В.​І.​Чапаева
снеж. 1941—4.7.1944
Клецкі р-н Баранавіцкай, Быхаўскі, Бярэзінскі, Кіраўскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай абл. Камандзіры В.​М.​Сырцоў (загінуў), М.​С.​Міхалап (загінуў), А.​А.​Хачатран; камісары М.​І.​Александровіч, М.​Ф.​Мірановіч (в.а.), Г.​А.​Храмовіч, П.​А.​Рыняк, Хачатран, М.​Г.​Буракоўскі; нач. штаба Ф.​С.​Тарасевіч, І.​П.​Міхалап, Ф.​К.​Сцерлеў
720-ы
кастр. 1942—1.10.1943
Касцюковіцкі, Клічаўскі, Краснапольскі, Крычаўскі, Прапойскі, Чавускі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзіры Ф.​С.​Тарасевіч, Г.​А.​Храмовіч, П.​У.​Жмуроўскі; камісары Храмовіч, М.​П.​Фёдараў; нач. штаба Фёдараў, А.​М.​Віктарэнка, В.​П.​Тапілін
721-ы
май — 1.10.1943
Чэрыкаўскі р-н Магілёўскай вобл. Камандзір А.​М.​Гарбаты, камісар А.​В.​Львоў, нач. штаба В.​С.​Сільчанка
760-ы імя М.​Беразоўскага
люты 1942 — вер. 1943
Бялыніцкі, Клічаўскі, Шклоўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзіры М.​Беразоўскі (загінуў), Г.​М.​Колбнеў, Р.​І.​Перасценка; камісар В.​М.​Міхайлаў; нач. штаба І.​Я.​Лантухоў, М.​А.​Баранаў, К.​І.​Ражаў
820-ы
ліп. 1943—24.2.1944
Быхаўскі р-н Магілёўскай вобл. Камандзіры І.​І.​Вараб’ёў, камісар В.​Ц.​Гадунцаў, нач. штаба А.​М.​Сядзяеў
830-ы
жн. 1943—24.2.1944
Рагачоўскі р-н Гомельскай, Быхаўскі, Кіраўскі р-ны Магілёўскай абл. Камандзір А.​Х.​Бархозаў, камісар І.​Д.​Стральцоў, нач. штаба С.​А.​Савіл
Агітацыйны імя А.​М.​Горкага
студз. — 4.7.1944
Вілейская вобл. Камандзіры У.​І.​Ціханаў, Ф.​Р.​Ягадзінскі; камісар А.​С.​Нікалаеў; нач. штаба Ягадзінскі, М.​Г.​Гняздзілаў
«Алеся»
чэрв. — 29.9.1942
Клімавіцкі, Крычаўскі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзір А.​Л.​Кастроўскі (загінуў), камісар І.​М.​Пяроўскі
«Алімп», спецатрад НКДБ БССР
11.2.1943—13.2.1945
Віцебская, Гомельская, Магілёўская вобл.; Украіна, Польшча, Чэхаславакія Камандзір В.​А.​Карасёў
П.​А.​Алыбіна
сак. — 5.7.1944
Валожынскі, Івянецкі р-ны Баранавіцкай вобл. Камандзір П.​А.​Алыбін; камісар Л.​А.​Устабашыдзе; нач. штаба П.​Дз.​Максімаў, А.​Н.​Рыжкоў
Ананава
жн. 1941
Клімавіцкі, Крычаўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзір Ананаў (загінуў), камісар Кузьмін
«Анатоля»
жн. 1941—22.2.1942
Крычаўскі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзір А.​Грышын (загінуў)
«Артур», спецатрад НКДБ СССР
лета 1943—2.7.1944
Аршанскі, Лепельскі, Талачынскі р-ны Віцебскай вобл., Мінск і Мінскі р-н Камандзіры І.​Ф.​Залатар, Ф.​Ф.​Азміцель, Б.​Л.​Галушкін
Асташонка
сак. — крас. 1942
Лагойскі, Плешчаніцкі р-ны Мінскай вобл. Камандзір Асташонак, камісар П.​Бінуш (загінуў)
Багушэўскі
жн. 1941 — люты 1942
Багушэўскі р-н Віцебскай вобл.; Смаленская вобл. (Расія) Камандзіры А.​К.​Стэльмах, П.​С.​Гапонцаў; камісар У.​Л.​Агейчык
«Баец»
ліп. 1943—27.6.1944
Ільянскі р-н Вілейскай, Халопеніцкі р-н Мінскай абл. Камандзір Д.​К.​Бацяноўскі; камісар В.​І.​Верабей; нач. штаба М.​М.​Івакін, М.​В.​Смолін, М.​Ф.​Зорын
«Бальшавік»
чэрв. 1942—26.9.1943
Хоцімскі р-н Магілёўскай вобл.; Клятнянскі, Мглінскі р-ны Арлоўскай вобл. (Расія) Камандзіры П.​С.​Антоненка (загінуў), М.​М.​Аўчыннікаў; камісары Аўчыннікаў, С.​Д.​Сянцюраў (загінуў), Дз.​І.​Іваноў; нач. штаба В.​К.​Новікаў, А.​Д.​Ахрэмчык
«Баявы», спецатрад НКДБ БССР
кастр. 1941—20.7.1944
Ашмянскі, Докшыцкі, Мядзельскі р-ны Вілейскай, Асвейскі, Дрысенскі, Полацкі, Расонскі р-ны Віцебскай абл. Камандзіры А.​С.​Гарачаў, В.​Л.​Няклюдаў
«Баявы» імя Дунаева
кастр. 1942—11.7.1944
Васілішкаўскі, Дзятлаўскі р-ны Баранавіцкай, Скідзельскі р-н Беластоцкай, Дзяржынскі, Капыльскі, Уздзенскі р-ны Мінскай, Ганцавіцкі р-н Пінскай абл. Камандзіры Б.​В.​Жаўрыд (загінуў); Я.​П.​Грыцаневіч; камісар П.​А.​Жылко; нач. штаба Грыцаневіч, В.​М.​Ёлкін, С.​Ф.​Крыжаноўскі, А.​П.​Цыбульскі, Дз.​Р.​Зайцаў, П.​А.​Рудзін.
І.​Ф.​Бяляева
ліп. — канец 1941
Багушэўскі р-н Віцебскай вобл. Камандзір І.​Ф.​Бяляеў
«Валянціна Маёрава» ліп. — 29.9.1942 Касцюковіцкі, Клімавіцкі, Краснапольскі, Крычаўскі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзір П.​І.​Шмонін, камісар Я.​Д.​Траянаў
Васілевіцкі
жн. — канец вер. 1941
Васілевіцкі р-н Палескай вобл. Камандзіры А.​А.​Казлоў, А.​З.​Духанін; камісар У.​К.​Філончык
А.​Я.​Васілеўскага
чэрв. — 29.6.1941
Бярэзінскі р-н Магілёўскай, Барысаўскі, Крупскі р-ны Мінскай абл. Камандзір А.​Я.​Васілеўскі (загінуў)
«Васільева»
ліп. — кастр. 1941
Бярэзінскі р-н Магілёўскай вобл. Камандзір С.​В.​Юрын
«Вест», спецатрад НКДБ СССР
май 1943—14.7.1944
Ваўкавыскі, Гродзенскі р-ны Беластоцкай, Поразаўскі, Ружанскі і інш. р-ны Брэсцкай абл. Камандзіры А.​Т.​Міронаў, Л.​А.​Агабекаў
Ганцавіцкі
ліп. — жн 1941
Ганцавіцкі р-н Пінскай вобл. Камандзір Чуміла
Гарушкіна
ліп. 1941 — вясна 1942
Кіраўскі, Клічаўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзір Гарушкін (загінуў)
«Гвардыя», спецатрад НКУС БССР
15.3—14.7.1944
Баранавіцкая, Брэсцкая, Вілейская вобл. Камандзір У.​М.​Воранаў
Глускі
ліп. — восень 1941
Глускі р-н Палескай вобл. Камандзір М.​С.​Марціновіч, камісар А.​М.​Канаваленка
«Гром», спецатрад НКДБ СССР
20.5.1943—2.7.1944
Мінская вобл. Камандзір Ф.​Ф.​Азміцель
«Громава»
крас. — снеж. 1942
Карэліцкі, Лідскі, Навагрудскі р-ны Баранавіцкай вобл. Камандзір У.​Угрумаў (загінуў)
І.​С.​Губіна
жн. 1941—3.7.1944
Асіповіцкі р-н Магілёўскай, Акцябрскі, Капаткевіцкі, Парыцкі р-ны Палескай абл. Камандзіры І.​С.​Губін (загінуў), Ц.​Ц.​Ульяшоў, А.​Р.​Волкаў; камісары У.​М.​Кавалёў (загінуў), І.​Н.​Кулей, І.​М.​Жукаў; нач. штаба А.​С.​Селіванаў, С.​Д.​Цемпякоўскі, Р.​І.​Валошын (в.а.)
Давыд-Гарадоцкі
ліп. — вер. 1941
Тураўскі р-н Палескай, Давыд-Гарадоцкі р-н Пінскай абл. Камандзір М.​А.​Скорабагацька, камісар М.​К.​Даўгулевіч
«Дапамога», спецатрад НКДБ СССР
11.6.1943—2.7.1944
Барысаўскі, Бягомльскі, Смалявіцкі, Халопеніцкі р-ны Мінскай вобл. Камандзір Б.​Л.​Галушкін
Я.​М.​Дзюрбы
жн. 1941—21.1.1942
Гарадоцкі, Мехаўскі р-ны Віцебскай вобл.; Куньінскі, Невельскі р-ны Калінінскай, Ільінскі, Усвяцкі р-ны Смаленскай абл. (Расія) Камандзір Я.​М.​Дзюрба, камісар І.​В.​Пратасаў (загінуў)
Добрушскі
вясна 1942—1943
Добрушскі, Кармянскі, Чачэрскі р-ны Гомельскай вобл.; Клятнянскі р-н Арлоўскай вобл. (Расія) Камандзіры М.​М.​Ігнатовіч, Ф.​І.​Краўчанка
«Другія», спецатрад НКДБ БССР
30.4.1942 — ліст. 1943
Кармянскі, Рагачоўскі, Рэчыцкі р-ны Гомельскай, Быхаўскі, Бялыніцкі, Касцюковіцкі, Краснапольскі, Крычаўскі, Прапойскі, Хоцімскі р-ны Магілёўскай, Брагінскі, Васілевіцкі, Калінкавіцкі, Хойніцкі р-ны Палескай абл. Камандзіры П.​П.​Качуеўскі (загінуў), М.​В.​Зябніцкі
П.​А.​Дудаля
снеж. 1943 — ліп. 1944
Бабруйскі р-н Магілёўскай, Старобінскі р-н Мінскай, Акцябрскі, Жыткавіцкі р-ны Палескай абл. Камандзір П.​А.​Дудаль
Ц.​Я.​Ермаковіча
жн. — кастр. 1941
Чашніцкі р-н Віцебскай вобл. Камандзір Ц.​Я.​Ермаковіч
М.​І.​Жукоўскага
ліп. — ліст. 1941
Чырвонаслабодскі р-н Мінскай вобл. Камандзір М.​І.​Жукоўскі (загінуў)
Д.​А.​Журбы
жн. — вер. 1941
Мсціслаўскі р-н Магілёўскай вобл. Камандзір Д.​А.​Журба, камісар Мяснікоў
«За Радзіму»
май — 28.7.1944
Высокаўскі, Сямяціцкі р-ны Брэсцкай вобл. Камандзір П.​І.​Бародкін, камісар Дз.​М.​Маркаў, нач. штаба Г.​Я.​Бадокія
«За Радзіму»
май 1943—31.1.1944
Тураўскі р-н Палескай вобл. Камандзір В.​І.​Прасолаў, камісар П.​І.​Тарасюк, нач. штаба І.​М.​Дваракоўскі
Іванаўскі
ліп. — кастр. 1941
Іванаўскі р-н Пінскай вобл. Камандзір Ражноў, камісар Міроненка
Іванова Я.Р.—Нароенкі
жн. — кастр. 1941
Гарадоцкі, Мехаўскі, Суражскі р-ны Віцебскай вобл. Камандзір Іваноў, камісар Я.​Р.​Нароенка
Імя Багдана Хмяльніцкага
кастр. 1943—17.7.1944
Бельскі, Бранскі, Цехановецкі р-ны Беластоцкай вобл. Камандзір М.​У.​Пальчэўскі, камісар К.​А.​Кульціясаў. нач. штаба В.​Р.​Казлякоўскі
Імя С.​М.​Будзённага
кастр. 1941—1.8.1944
Антопальскі, Бярозаўскі р-ны Брэсцкай вобл. Камандзіры А.​Р.​Жураўлёў, К.​Е.​Мерзлякоў; камісары П.​Р.​Кавалёў, І.​Я.​Адаменка, П.​К.​Каламейцаў; нач. штаба Мерзлякоў, Г.​В.​Шацкоў
Імя С.​М.​Будзённага
жн. 1943—22.8.1944
Слонімскі р-н Баранавіцкай, Снядоўскі р-н Беластоцкай, Поразаўскі, Ружанскі р-ны Брэсцкай абл. Камандзіры М.​М.​Ізюмскі, А.​Л.​Куніцын, А.​Ф.​Барычаў; камісары І.​Е.​Сідаровіч, Ф.​Л.​Крайнік (в.а.), А.​Е.​Сарнычаў; нач. штаба Барычаў, А.​У.​Астрэйка
Імя П.​Л.​Валькова
3.10.1943—12.7.1944
Дзівінскі, Маларыцкі р-ны Брэсцкай вобл. Камандзір М.​І.​Чацверыкоў, камісар В.​П.​Асташонак, нач. штаба К.​А.​Шлыкоўскі
Імя К.​Я.​Варашылава
май —22.9.1943
Камарынскі р-н Палескай вобл. Камандзір С.​І.​Філіпенка, камісар І.​А.​Шэйн, нач. штаба А.​А.​Петрусевіч
Імя К.​Я.​Варашылава
май — ліст. 1942
Бярозаўскі, Косаўскі р-ны Брэсцкай вобл. Камандзір І.​С.​Зайкоў, камісар Х.​Муштарыеў
Імя К.​Я.​Варашылава
крас. — жн. 1942
Дзівінскі, Маларыцкі р-ны Брэсцкай вобл.; Ратнаўскі, Шацкі р-ны Валынскай вобл. (Украіна) Камандзір Б.​М.​Міхайлоўскі; камісар С.​А.​Шкаварада; нач. штаба М.​І.​Варановіч, М.​В.​Глазінаў
Імя Ф.​Э.​Дзяржынскага («Хадакі»), спецатрад НКУС СССР
31.3.1942—12.7.1944
Брэсцкая, Гомельская, Палеская вобл.; Валынская, Жытомірская, Сумская, Чарнігаўская вобл. (Украіна) Камандзір Я.​І.​Міркоўскі
Імя Ф.​Э.​Дзяржынскага
ліст. 1943—12.7.1944
Ломжынскі р-н Беластоцкай, Поразаўскі р-н Брэсцкай, Чырвонаслабодскі р-н Мінскай, Целяханскі р-н Пінскай абл. Камандзіры І.​А.​Шушкоў, Г.​С.​Міснік; камісар Я.​У.​Нартыш-Блук; нач. штаба І.​І.​Манін, Шушкоў
Імя А.​А.​Жданава
кастр. 1943—4.7.1944
Нясвіжскі, Стаўбцоўскі р-ны Баранавіцкай вобл. Камандзір А.​С.​Самойленка, камісар Ф.​А.​Усошын (загінуў), нач. штаба А.​К.​Федзіёў
Імя Г.​К.​Жукава
жн. 1943—19.7.1944
Аўгустоўскі р-н Беластоцкай вобл. Камандзіры С.​І.​Талмачоў, П.​Я.​Пясоцкі; камісар М.​З.​Рагазінскі; нач штаба І.​М.​Когут
Імя М.​І.​Калініна
сак. 1943—29.6.1944
Дзяржынскі, Мінскі, Пухавіцкі, Рудзенскі, Старадарожскі р-ны Мінскай вобл. Камандзіры Л.​І.​Сарока, А.​М.​Алейнік; камісар П.​А.​Сачок; нач. штаба А.​Ф.​Дубінін, І.​Ф.​Мілюцін
Імя М.​І.​Калініна
сак. — 14.7.1944
Казлоўшчынскі, Мастоўскі р-ны Баранавіцкай, Ваўкавыскі р-н Беластоцкай абл. Камандзір Л.​І.​Сарока (загінуў), камісар А.​Д.​Ламаноўскі, нач. штаба В.​М.​Пак
Імя М.​І.​Калініна
ліп. 1943—16.7.1944
Слонімскі р-н Баранавіцкай, Ваўкавыскі, Свіслацкі р-ны Беластоцкай, Ружанскі р-н Брэсцкай абл. Камандзіры С.​І.​Сцяпанаў, С.​Ф.​Крыжаноўскі; камісары Р.​С.​Лук’янаў, І.​Е.​Сідаровіч, Е.​Л.​Петухоў; нач. штаба Б.​С.​Кірычэнка
Імя М.​І.​Калініна
кастр. 1943—2.7.1944
Смалявіцкі р-н Мінскай вобл. Камандзір І.​В.​Луферчык; камісар М.​Р.​Карпіновіч; нач. штаба І.​В.​Шымановіч, І.​В.​Буйко
Імя М.​І.​Калініна
май —7.7.1944
Навагрудскі р-н Баранавіцкай вобл. Камісар І.​В.​Шаметавец, нач. штаба Л.​А.​Мольбін
Імя Р.​І.​Катоўскага (1-га складу)
крас. 1943—31.3.1944
Антопальскі, Бярозаўскі, Дзівінскі, Кобрынскі р-ны Брэсцкай вобл. Камандзіры Ф.​К.​Ляпічаў, А.​В.​Ляшчоў; камісары Ляшчоў, А.​І.​Марозаў; нач. штаба І.​С.​Хаменка
Імя Р.​І.​Катоўскага (2-га складу)
май — ліп. 1944
Антопальскі, Дзівінскі, Косаўскі р-ны Брэсцкай вобл. Камандзір І.​І.​Пазнякоў, камісар К.​М.​Касымаў, нач. штаба А.​Ф.​Бураў
Імя Р.​І.​Катоўскага
жн. 1942—24.11.1943
Брагінскі, Камарынскі, Хойніцкі р-ны Палескай вобл. Камандзіры С.​І.​Філіпенка, А.​Я.​Міхневіч; камісары Ф.​І.​Філіпенка (загінуў), П.​Р.​Зяновіч; нач. штаба Міхневіч, Ц.​А.​Крываносаў. І.​Н.​Мельнікаў
Імя Р.​І.​Катоўскага
зіма 1941 — вер. 1942
Жлобінскі, Рагачоўскі р-ны Гомельскай, Быхаўскі р-н Магілёўскай абл. Камандзір Каленчанка; нач. штаба Рвачоў
Імя Р.​І.​Катоўскага
ліст. 1943—28.6.1944
Ільянскі, Маладзечанскі р-ны Вілейскай вобл. Камандзір М.​С.​Рудэнка; камісар Ю.​А.​Дзамашвілі; нач. штаба У.​І.​Паушкін, А.​І.​Марычаў
Імя С.​М.​Кірава
чэрв. 1943—12.7.1944
Антопальскі р-н Брэсцкай вобл. Камандзіры П.​Н.​Паплаўскі (загінуў), С.​Ц.​Шыш; камісар Р.​Я.​Рэва; нач. штаба Шыш, Р.​Д.​Алендар
Імя С.​М.​Кірава
чэрв. 1942 — ліп. 1943
Лунінецкі р-н Пінскай вобл. Камандзір А.​П.​Савіцкі, камісар Ф.​І.​Лісовіч, нач. штаба А.​А.​Машыц
Імя С.​М.​Кірава
жн. 1943 — ліп. 1944
Клецкі, Ляхавіцкі р-ны Баранавіцкай вобл. Камандзір М.​І.​Сабаеў, нач. штаба М.​П.​Тараховіч
Імя С.​М.​Кірава
май — 23.11.1943
Рэчыцкі р-н Гомельскай, Васілевіцкі р-н Палескай вобл. Камандзір В.​Я.​Шытман; камісары В.​М.​Палянічка, Ф.​Дз.​Трыфанаў; нач. штаба І.​С.​Фралоў
Імя М.​І.​Кутузава
крас. 1943—5.7.1944
Івянецкі, Любчанскі р-ны Баранавіцкай вобл. Камандзіры Р.​П.​Журэнка, І.​Дз.​Сёмін; камісар П.​Ф.​Харытонаў; нач. штаба П.​М.​Чатухін
Імя М.​І.​Кутузава
ліст. 1943—11.7.1944
Высокаўскі, Кляшчэльскі, Косаўскі, Сямяціцкі р-ны Брэсцкай вобл. Камандзір В.​Р.​Машын, камісар Т.​А.​Шунько, нач. штаба Л.​І.​Паленаў
Імя П.​К.​Панамарэнкі
жн. 1943—4.7.1944
Глыбоцкі, Дунілавіцкі р-ны Вілейскай вобл. Камандзіры М.​І.​Гачакоў, К.​І.​Мішын; камісар А.​М.​Мерсон; нач. штаба П.​С.​Вашчанка, М.​А.​Кузьменка, М.​І.​Паноў
Імя І.​В.​Сталіна
студз. — вер. 1942
Пружанскі, Ружанскі р-ны Брэсцкай вобл. Камандзір Ф.​П.​Гарланаў, камісар П.​І.​Масалоў, нач. штаба Р.​К.​Дарафееў
Імя І.​В.​Сталіна
чэрв. 1942—2.7.1944
Мінскі, Пухавіцкі, Рудзенскі р-ны Мінскай вобл. Камандзір У.​П.​Адамовіч, камісар С.​К.​Доўнар, нач. штаба М.​В.​Шкутко
Імя І.​В.​Сталіна
крас. — ліст. 1943
Браслаўскі, Пастаўскі р-ны Вілейскай вобл. Камандзір Г.​С.​Громаў (загінуў); камісары І.​М.​Драздоў (загінуў), Г.​М.​Папоў; нач. штаба М.​А.​Кузьменка
Імя А.​В.​Суворава
вер. 1943—27.6.1944
Барысаўскі р-н Мінскай вобл. Камандзіры П.​Р.​Півавараў, А.​М.​Аліеў; камісар П.​У.​Лаўрыновіч; нач. штаба Л.​У.​Афонін
Імя А.​В.​Суворава
сак. — 20.11.1943
Хойніцкі р-н Палескай вобл. Камандзір К.​Т.​Сацура, камісар М.​Ф.​Снягір, нач. штаба А.​В.​Ломаў
Імя Э.​Тэльмана
кастр. 1941 — ліп. 1942
Высокаўскі, Сямяціцкі р-ны Брэсцкай вобл. Камандзір М.​І.​Каваленка
Імя Э.​Тэльмана
кастр. 1941 — восень 1943
Бельскі р-н Беластоцкай, Гайнаўскі, Поразаўскі, Сямяціцкі р-ны Брэсцкай абл. Камандзіры В.​Т.​Канцандалаў (загінуў), І.​І.​Крылоў (загінуў), В.​Кулікоў (загінуў)
Імя В.​І.​Чапаева
студз. — вер. 1942
Быценскі р-н Баранавіцкай, Косаўскі р-н Брэсцкай абл. Камандзір М.​С.​Фядотаў, камісар Я.​Ф.​Гусеў, нач. штаба Г.​М.​Мулаянаў
Імя В.​І.​Чапаева
сак. —25.11.1943
Хойніцкі р-н Палескай вобл. Камандзіры В.​Р.​Карась (загінуў), М.​А.​Жукаў; камісар Ф.​Р.​Рудчанка; нач. штаба Б.​А.​Арлоў
Імя В.​П.​Чкалава
ліп. — ліст. 1941
Расонскі р-н Віцебскай вобл.; Невельскі р-н Калінінскай вобл. (Расія) Камандзір С.​Дз.​Пенкін, камісар В.​А.​Паўтаў, нач. штаба І.​І.​Сяргунін
Імя І.​І.​Чуклая
вер. 1943—8.7.1944
Ленінскі р-н Пінскай вобл. Камандзір П.​Р.​Катовіч; камісар І.​У.​Доваль; нач. штаба Ф.​Дз.​Грынь, І.​А.​Очкусь
Імя М.​А.​Шчорса
май 1942—27.4.1944
Быценскі, Слонімскі р-ны Баранавіцкай, Бярозаўскі, Дзівінскі, Косаўскі, Пружанскі, Ружанскі р-ны Брэсцкай, Старадарожскі р-н Мінскай, Ганцавіцкі, Драгічынскі, Ленінскі р-ны Пінскай абл. Камандзіры П.​В.​Пранягін, М.​П.​Канавалаў, В.​Ф.​Гужэўскі; камісары Р.​А.​Дудко, П.​Р.​Кавалёў, А.​С.​Авецісян (в.а.), С.​С.​Жарыкаў, С.​Я.​Ягораў, Р.​Я.​Рэва, В.​А.​Несцярэнка; нач. штаба К.​Е.​Мерзлякоў, Гужэўскі, Дз.​Я.​Зуеў
П.​Е.​Казанакава
май — 30.9.1942
Дрыбінскі, Мсціслаўскі р-ны Магілёўскай вобл.; Манастыршчынскі, Хіславіцкі р-ны Смаленскай вобл. (Расія) Камандзір П.​Е.​Казанакаў, камісар М.​Л.​Язычэнка, нач. штаба А.​В.​Няфёдаў
С.​І.​Казлова
сак. — 3.7.1942
Гайнаўскі, Кляшчэльскі, Шарашоўскі р-ны Брэсцкай вобл. Камандзір С.​І.​Казлоў
Калінкавіцкі
жн. — кастр. 1941
Калінкавіцкі р-н Палескай вобл. Камандзіры І.​С.​Баброў (загінуў), Вергіенка; камісар Б.​С.​Катцэн
М.​П.​Канстанцінава
ліп. 1941 — кастр. 1942
Грэскі, Любанскі р-ны Мінскай, Акцябрскі, Жыткавіцкі р-ны Палескай абл. Камандзіры М.​М.​Лібянкоў, М.​П.​Канстанцінаў, П.​М.​Канавалаў, Д.​А.​Скляр; камісар У.​І.​Заяц
І.​П.​Каротчыкава
вер. — ліст. 1942
Буда-Кашалёўскі р-н Гомельскай вобл. Камандзір І.​П.​Каротчыкаў, нач. штаба М.​К.​Стош
Качышчанскі
жн. — ліст. 1941
Ельскі р-н Палескай вобл. Камандзір Ф.​М.​Руцкі, камісар А.​С.​Мішчанка
Кірылы Іванавіча
май 1942
Гайнаўскі, Сямяціцкі р-ны Брэсцкай вобл.
М.​Дз.​Кохава
жн. — 2.11.1942
Дрыбінскі р-н Магілёўскай вобл. Камандзір М.​Дз.​Кохаў
І.​М.​Кузіна
студз. — 16.8.1942
Бягомльскі р-н Мінскай вобл. Камандзір І.​М.​Кузін
Лельчыцкі
ліп. — вер. 1941
Лельчыцкі р-н Палескай вобл. Камандзір П.​Ц.​Лішафаеў; камісар Я.​Ш.​Эрлах
Лунінецкі
ліп. — вер. 1941
Старобінскі р-н Мінскай, Лунінецкі р-н Пінскай абл. Камандзір У.​І.​Анісімаў (загінуў)
Мазырскі
жн. — кастр. 1941
Мазырскі р-н Палескай вобл Камандзір М.​І.​Макаранка, камісар П.​І.​Счаслаўскі
«Макара»
ліп. — жн 1941
Бялыніцкі, Клічаўскі, Магілёўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзір палк. «Макар» (прозвішча не ўстаноўлена)
Махнавіцкі
жн. — кастр. 1941
Ельскі р-н Палескай вобл. Камандзір Я.​Ф.​Ганчарэнка, камісар Я.​Д.​Перлаў
«Меч»
чэрв. — кастр. 1942
Віцебская вобл. Камандзір К.​А.​Сінякоў, камісар Е.​Я.​Стрыжакоў, нач. штаба В.​М.​Бутрамееў
«Мсцівец»
ліст. 1942—3.7.1944
Маладзечанскі р-н Вілейскай, Барысаўскі, Дзяржынскі, Мінскі, Пухавіцкі, Рудзенскі, Старадарожскі р-ны Мінскай абл. Камандзіры К.​В.​Сідзякін, М.​М.​Дзягілеў; камісары Дзягілеў, М.​С.​Абрамаў; нач. штаба Ф.​Г.​Шыхаўцоў, Абрамаў, В.​В.​Мусорын
«Мясцовыя», спецатрад НКДБ СССР
20.3.1942—2.7.1944
Бярэзінскі р-н Магілёўскай, Барысаўскі, Лагойскі, Мінскі, Рудзенскі, Слуцкі, Смалявіцкі, Уздзенскі, Чэрвеньскі р-ны Мінскай абл. Камандзір С.​А.​Ваўпшасаў
«Наватары», спецатрад НКДБ БССР
12.9.1943—12.7.1944
Баранавіцкая, Гродзенская вобл. Камандзір У.​М.​Літвінскі
Нараўлянскі
жн. — ліст. 1941
Нараўлянскі р-н Палескай вобл. Камандзір Іўчанка, камісар Г.​Р.​Чарняўскі
«Паддубнага»
вер. 1941
Поразаўскі р-н Брэсцкай вобл. Камандзір В.​В.​Янушка
В.​Папова
восень 1941—15.4.1942
Барысаўскі, Халопеніцкі р-ны Мінскай вобл. Камандзір В.​Папоў
Парыцкі імя С.​М.​Кірава
крас. — 18.11.1943
Васілевіцкі, Парыцкі р-ны Палескай вобл. Камандзір М.​М.​Какоўка, камісар К.​А.​Дудко, нач. штаба П.​У.​Пішчык
«Першыя», спецатрад НКДБ БССР, да 15.5.1942 назва «Смерць фашызму»
26.9.1941—6.9.1942
Гарадоцкі р-н Віцебскай вобл.; Невельскі і сумежныя з ім раёны Калінінскай вобл. (Расія) Камандзіры Х.​Д.​Кусаў (загінуў), Я.​І.​Шпілявы
Петрыкаўскі
ліп. — кастр. 1941
Петрыкаўскі р-н Палескай вобл. Камандзір В.​І.​Гардзіенка, камісар С.​І.​Сакалоўскі, нач. штаба Яворскі
А.​С.​Пятрова
жн. — 7.10.1943
Лёзненскі, Суражскі р-ны Віцебскай вобл. Камандзір А.​С.​Пятроў, камісар М.​П.​Сенакосаў (загінуў), нач. штаба Г.​І.​Шадрын
А.​Ф.​Сарафанава
ліст. 1942—3.7.1944
Акцябрскі, Васілевіцкі, Даманавіцкі, Капаткевіцкі р-ны Палескай вобл. Камандзіры А.​Ф.​Сарафанаў, Дз.​Я.​Карнілаў (в.а.), В.​М.​Васільеў; камісары А.​І.​Рудэнка, К.​У.​Шарыкалаў; нач. штаба М.​В.​Бушуеў, Шарыкалаў, Карнілаў
А. Свентаржыцкага
ліп. — снеж. 1942
Валожынскі, Івянецкі р-ны Баранавіцкай, Радашковіцкі р-н Вілейскай, Заслаўскі р-н Мінскай абл. Камандзір А.​Свентаржыцкі
Свяцілавіцкі
люты — вер. 1942
Свяцілавіцкі, Чачэрскі р-ны Гомельскай вобл.; Клятнянскі р-н Арлоўскай вобл. (Расія) Камандзір І.​М.​Філіпаў, камісар В.​А.​Абушэнка, нач. штаба Дз.​М.​Загорскі
Дз.​І.​Семянцова
май — снеж. 1942
Карэліцкі, Мірскі, Навамышскі р-ны Баранавіцкай вобл. Камандзір Дз.​І.​Семянцоў (загінуў)
Скараднянскі
жн. 1941 — люты 1942
Ельскі р-н Палескай вобл. Камандзір П.​М.​Рагозенка (загінуў), камісар В.​М.​Цык
«Слаўны», спецатрад НКДБ БССР
12.2.1942—7.7.1944
Баранавіцкая, Гомельская, Магілёўская, Мінская вобл.; Арлоўская, Смаленская вобл. (Расія) Камандзіры А.​П.​Шастакоў (загінуў), К.​А.​Мадэй
Слуцкі
ліп. — снеж. 1941
Капыльскі, Слуцкі р-ны Мінскай вобл. Камандзір Ф.​А.​Пашун
«Сокалы», спецатрад НКДБ СССР
26.10.1942—5.7.1944
Быценскі, Клецкі, Ляхавіцкі, Навамышскі р-ны Баранавіцкай, Бярозаўскі, Кобрынскі р-ны Брэсцкай, Ганцавіцкі, Драгічынскі р-ны Пінскай абл. Камандзіры К.​П.​Арлоўскі, С.А Нікольскі
«Старшыны»
чэрв. 1942
Сямяціцкі р-н Брэсцкай вобл.
І.​А.​Стафаненкі май — ліп. 1942 Кармянскі р-н Гомельскай, Краснапольскі, Прапойскі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай абл. Камандзір І.​А.​Стафаненка, камісар Г.​П.​Баснін
Столінскі
ліп. — кастр. 1941
Тураўскі р-н Палескай, Давыд-Гарадоцкі, Столінскі р-ны Пінскай абл. Камандзіры В.​Е.​Ключанкоў (загінуў), І.​Л.​Масленікаў (загінуў)
С.​Р.​Суслава
снеж. 1942—4.7.1944
Свірскі р-н Вілейскай, Бягомльскі р-н Мінскай абл. Камандзіры П.​Р.​Півавараў, У.​П.​Каўцюх, С.​Р.​Суслаў; камісары І.​П.​Кліманскі, Ф.​І.​Ларыёнаў, Д.​І.​Мартыненка; нач. штаба А.​В.​Склярэнка, Карнееў, Ф.​Ц.​Хахлоў
«Сцяг»
май — 10.7.1944
Бярозаўскі, Гайнаўскі р-ны Брэсцкай вобл. Камандзіры А.​Ф.​Петракоў, В.​Л.​Ларыёнаў (в.а.); камісары А.​У.​Шаўлякоў, нач. штаба А.​В.​Навіцкі
«Сямёнава», спецатрад НКДБ БССР
21.7.1943—30.6.1944
Асіповіцкі, Бабруйскі, Быхаўскі, Кіраўскі р-ны Магілёўскай, Глускі, Парыцкі р-ны Палескай абл. Камандзір Х.​С.​Прыбыль
І.​П.​Топкіна
вер. 1942 — ліп. 1944
Быценскі, Слонімскі р-ны Баранавіцкай, Бярозаўскі, Косаўскі р-ны Брэсцкай, Ганцавіцкі р-н Пінскай абл. Камандзіры І.​П.​Топкін, В.​В.​Алісейчык; камісары Алісейчык, В.​А.​Цвяткоў
«Трэція» (у чэрв. 1943 — ліп. 1944 наз. імя Ф.​Э.​Дзяржынскага), спецатрад НКДБ БССР
24.4.1942—2.7.1944
Глыбоцкі, Докшыцкі, Куранецкі, Мядзельскі р-ны Вілейскай, Аршанскі, Віцебскі, Дубровенскі, Расонскі, Сенненскі, Сіроцінскі, Талачынскі р-ны Віцебскай абл. і інш. раёны; Літва Камандзіры А.​А.​Плотнікаў, М.​Г.​Братушэнка, А.​С.​Бычак (загінуў), П.​С.​Савуляк
Тураўскі
ліп. — вер. 1941
Тураўскі р-н Палескай вобл. Камандзір М.​І.​Голікаў; камісары В.​П.​Савін, М.​М.​Бяляўскі
Хойніцкі
жн. — вер. 1941
Хойніцкі р-н Палескай вобл. Камандзір І.​М.​Цейкін, камісар П.​П.​Домнікаў (загінуў)
«Храбрацы», спецатрад НКДБ БССР
1.7.1942—12.7.1944
Косаўскі р-н Брэсцкай, Жлобінскі, Рагачоўскі р-ны Гомельскай, Асіповіцкі, Бабруйскі р-ны Магілёўскай, Акцябрскі, Жыткавіцкі, Калінкавіцкі, Мазырскі, Петрыкаўскі р-ны Палескай, Лагішынскі, Лунінецкі, Пінскі р-ны Пінскай абл. Камандзір А.​М.​Рабцэвіч
Целяханскі
ліп.—вер. 1941
Целяханскі р-н Пінскай вобл. Камандзір У.​І.​Квінто (загінуў)
«Чапай»
май—29.9.1942
Клімавіцкі, Крычаўскі, Мсціслаўскі, Чавускі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзір У.​Р.​Залатарэнка; камісары В.​П.​Катаеў, К.​А.​Рэуцкі; нач. штаба Ю.​Ц.​Якуноў
«Чэкіст»
жн. 1943—27.7.1944
Высокаўскі, Кляшчэльскі, Сямяціцкі р-ны Брэсцкай вобл. Камандзір Р.​С.​Каравай, камісар І.​А.​Палякоў (загінуў), нач. штаба В.​Р.​Елісейкін
Чэрыкаўскі
жн. 1941 — вясна 1942
Касцюковіцкі, Клімавіцкі, Краснапольскі, Прапойскі, Чэрыкаўскі р-ны Магілёўскай вобл. Камандзір Г.​А.​Храмовіч
Штабны
студз. 1943—27.6.1944
Акцябрскі, Капаткевіцкі р-ны Палескай вобл. Камандзір Р.​І.​Бар’яш; камісары М.​І.​Лапо, Ф.​І.​Самбук, І.​С.​Сабецкі; нач. штаба А.​І.​Неўскі, А.​І.​Фасоль, А.​Р.​Волкаў, А.​Т.​Шумідуб
В.​В.​Шчарбіны
жн. 1941
Валожынскі р-н Баранавіцкай, Лепельскі, Чашніцкі р-ны Віцебскай, Барысаўскі, Халопеніцкі р-ны Мінскай абл. Камандзіры В.​В.​Шчарбіна (загінуў), Д.​І.​Кеймах (загінуў), М.​П.​Фёдараў (загінуў)
І.​А.​Яраша
ліп. 1941—26.2.1942
Барысаўскі, Крупскі, Халопеніцкі р-ны Мінскай вобл. Камандзір І.​А.​Яраш (загінуў)

т. 12, с. 114

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

САЮ́З АРХІТЭ́КТАРАЎ БЕЛАРУ́СІ, Беларускі саюз архітэктараў (БСА),

добраахвотная грамадская творчая арг-цыя архітэктараў Беларусі. Асн. мэты: садзейнічанне дзярж. і грамадскім арг-цыям у праектаванні і буд-ве гарадоў і інш. населеных пунктаў, прамысловых, с.-г., жылых, грамадскіх, культ.-бытавых збудаванняў, павышэнне прафес. ўзроўню сваіх членаў. Створаны на 1-м з’ездзе архітэктараў Беларусі ў 1935 як С.а.Б. З 1999 наз. Бел. саюз архітэктараў. Наступныя з’езды адбыліся ў 1937, 1941, 1950, 1955, 1958, 1961, 1966, 1970, 1975, 1980, 1985, 1991, 1995, 1999. Старшыні праўлення: П.​Амбражунас (1935—37), А.​Брэгман (1937—41), А.​П.​Воінаў (1941—50), М.​Томах (1950—55), Г.​Парсаданаў (1955—58), Л.​Мацкевіч (1958—61), В.​Ладыгіна (1961—64), Э.​Дзямідаў (1964—66), В.​Аладаў (1966—70), Ю.​Шпіт (1970—73), Ю.​Грыгор’еў (1973—75), Я.​Ліневіч (1975—77), І.​Боўт (1977—80), Ю.​Патапаў (1980—85), Я.​Кавалеўскі (1985—99), з 1999 прэзідэнт БСА — А.​Сцяпанаў. У БСА уваходзяць 6 абл. і шэраг пярвічных арг-цый НДІ, ВНУ, праектных арг-цый. Дзейнічае Рэсп. дом архітэктара (засн. ў 1953). У 1990-я г. БСА уваходзіў у Саюз архітэктараў міжнародны. З 1990-х г. з’яўляецца членам Міжнар. асацыяцыі саюзаў архітэктараў. На 2001 у БСА 1040 членаў.

Члены Беларускага саюза архітэктараў

1935. П.​І.​Амбражунас, С.​А.​Асрыеў, А.​П.​Брэгман, І.​І.​Валадзько, У.​М.​Вараксін, А.​П.​Воінаў, В.​П.​Ждановіч, В.​І.​Кандратовіч, З.​К.​Магілеўчык, Н.​М.​Макляцова, Н.​Я.​Трахтэнберг.

1936. В.​М.​Волчак, Я.​І.​Гурарый, В.​І.​Гусеў, У.​П.​Фёдараў.

1937. Б.​А.​Барысаў, П.​Я.​Кузьменка, Л.​П.​Мацкевіч, Т.​С.​Страмцова, М.​І.​Томах.

1938. І.​Дз.​Белагорцаў, М.​Ф.​Кудзінаў, А.​Я.​Кудравіцкі, Г.​А.​Парсацанаў.

1939. М.​І.​Мельнік.

1941. Г.​У.​Заборскі.

1942. У.​А.​Кароль.

1944. У.​А.​Афанасьеў.

1945. С.​Б.​Баткоўскі.

1946. В.​І.​Анікін, М.​І.​Бакланаў, Г.​М.​Бенядзіктаў, Л.​Г.​Гафо, М.​В.​Драздоў, І.​К.​Елісееў, М.​С.​Кацар, І.​А.​Люблінскі, І.​М.​Рудэнка, Л.​А.​Стукачоў, Я.​Р.​Шапіра, Н.А.-Э.​Шпігельман, П.​Х.​Яброў.

1947. М.​Я.​Гулько, М.​Г.​Дабужская, В.​І.​Зайцаў, І.​В.​Мядзведзеў, Г.​І.​Хайкін.

1948. В.​Я.​Сахно.

1949. Л.​І.​Анікіна, І.​М.​Вятрук, Н.​А.​Зельтэн, І.​П.​Раткоў, Л.​Дз.​Усава, У.​А.​Чантурыя.

1950. А.​І.​Наканечны.

1951. І.​Е.​Бачылаў, Э.​М.​Гальдштэйн, Я.​К.​Дзятлаў, Я.​Л.​Заслаўскі, М.​Н.​Ліўшыц, Г.​В.​Сысоеў, Г.​І.​Фадзеева.

1952. А.​Р.​Духан, В.​Б.​Ладыгіна, З.​І.​Озерава, А.​Э.​Фрыдман.

1953. Р.​В.​Андрэева, П.​А.​Громаў, Ф.-А.​А.​Захрэ, Э.​П.​Левіна, Л.​М.​Рымінскі.

1954. Ш.​І.​Хінчын.

1955. С.​В.​Бяляеў, А.​І.​Зысман, І.​Д.​Левін, С.​С.​Мусінскі, Э.​О.​Шуберт.

1956. С.​Г.​Абязава, В.​М.​Аладаў, Р.​Р.​Бекельман, В.​С.​Бурлака, Л.​А.​Каджар, Н.​Г.​Калінічэнка, З.​М.​Леўцава, В.​А.​Літвінаў, Я.​М.​Маршак, Ю.​П.​Пурэцкі, І.​Д.​Спірын.

1957. Я.​Л.​Барсукова, А.​Ю.​Данілава, В.​А.​Данілаў, А.​У.​Жалдакоў, А.​Б.​Маркар’ян, Л.​М.​Міронава, М.​Г.​Мызнікаў, В.​М.​Навумава, А.​М.​Навумаў, Б.​М.​Назаранка, І.​М.​Папова, В.​І.​Перадзерый, Г.​М.​Сінельнікава, В.​П.​Чарнышоў, В.​П.​Шыльнікоўская, Ю.​В.​Шпіт, С.​М.​Ягорава.

1958. Р.​М.​Алімаў, М.​М.​Афанасьеў, Ю.​І.​Глінка, Э.​К.​Кузняцова, П.​І.​Лаўрэнка, А.​В.​Лысенка, Т.​П.​Пенязькова, І.​І.​Сянкевіч.

1959. С.​С.​Атаеў, Л.​П.​Афанасьева, Р.​Р.​Будзько, Ю.​М.​Градаў, Ю.​П.​Грыгор’еў, Г.​У.​Губіш, А.​М.​Гуль, З.​Л.​Драздоўская, Л.​А.​Кітаева, В.​П.​Кудраўцава, І.​М.​Мазнічка, В.​Б.​Масальская, А.​В.​Сычова, Р.​Дз.​Шэліхава.

1960. Ю.​А.​Булай, П.​Р.​Бяляеў, А.​А.​Воінаў, В.​І.​Герашчанка, Ф.​М.​Іванчанка, І.​Т.​Каробкін, В.​М.​Малышаў, Н.​М.​Мароз, В.​С.​Марцьянаў, Л.​М.​Пагарэлаў, М.​М.​Пірагоў, Т.​М.​Пучкаева, Я.​С.​Райхман, Т.​С.​Сераброўская, І.​А.​Станілевіч, А.​П.​Старчай, Г.​А.​Трушнікава, І.​С.​Фрыдман.

1961. Н.​І.​Аладава, А.​А.​Бельскі, Г.​Я.​Булдаў, У.​Л.​Бурмакін, Э.​Р.​Вішнеўская, Э.​М.​Дзямідаў, С.​Р.​Канавалаў, Дз.​П.​Кудраўцаў, Т.​І.​Кузьменка, У.​Р.​Лахоня, Я.​Л.​Ліневіч, І.​І.​Ляўко, А.​І.​Макараў, У.​А.​Мінькін, У.​Э.​Сакалоўскі, А.​А.​Сідзельнікаў, А.​Ф.​Ткачук, К.​Г.​Усцюгаў, Ф.​У.​Хайрулін, Я.​А.​Цюкаў, М.​І.​Чаркасава, А.​І.​Ярушын.

1962. В.​В.​Бажко, М.​З.​Барсукоў, І.​І.​Боўт, У.​М.​Вараксін, К.​П.​Вернер, Л.​Б.​Гельфанд, І.​І.​Есьман, І.​А.​Іода, А.​П.​Каралькоў, А.​Ц.​Кучарэнка, Л.​М.​Левін, В.​С.​Марокін, С.​Б.​Неўмывакін, А.​І.​Патапава, Ю.​Ф.​Патапаў, І.​А.​Сагаловіч, У.​А.​Сакалоў, Ж.​С.​Сахарава, С.​Дз.​Філімонаў, І.​І.​Фралоў, В.​Р.​Чэпік, В.​М.​Шаўчэнка, Б.​А.​Юрцін.

1963. Б.​І.​Аляксандраў, Л.​У.​Архангельская, В.​А.​Астаповіч, І.​В.​Байцова, І.​М.​Байцоў, Э.​А.​Бацян, У.​І.​Брэдзіс, Г.​А.​Бяганская, А.​В.​Гарбачоў, І.​Р.​Голубева, З.​С.​Даўгяла, В.​М.​Емяльянаў, І.​А.​Збароўскі, Ю.​А.​Іваноў, І.​Я.​Ідэльсон, А.​І.​Касякоў, В.​В.​Клімаў, С.​С.​Корчык, Р.​М.​Лесь, З.​М.​Леўчанка, Л.​І.​Мельнік, А.​Р.​Мельнікаў, А.​Л.​Муладжанава, Н.​М.​Нядзелька, Я.​С.​Панамарова, Л.​І.​Прыгунова, Н.​В.​Свебада, Л.​С.​Сідарава, А.​К.​Тэн.

1964. А.​В.​Гедройц, П.​Р.​Жураў, А.​Н.​Занеўскі, М.​С.​Заржэцкі, Э.​А.​Зубялевіч, Л.​П.​Каленікава, Т.​А.​Каманіна, І.​Я.​Крывіцкі, Г.​І.​Ліёпа, А.​Е.​Літвінава, С.​Г.​Майсеева, А.​Р.​Назараў, Л.​С.​Патапаў, Т.​А.​Піпкіна, А.​І.​Расейкін, В.​К.​Сушчыц, І.​П.​Шпіт, Н.​В.​Яснагародская, Ф.​Я.​Яснагародскі.

1965. Г.​Р.​Аляксеева, В.​А.​Бабашкін, А.​А.​Беразоўскі, С.​Б.​Гінзберг, У.​Р.​Зубкоў, Л.​А.​Кажарскі, Я.​К.​Казлоў, А.​С.​Карамышаў, П.​П.​Кракалёў, М.​П.​Кунько, А.​Р.​Марэніч, Р.​Я.​Меметаў, У.​І.​Начараў, К.​У.​Сакалова, М.​Р.​Сундукоў, В.​І.​Сярогіна, Л.​М.​Тамкоў, Л.​І.​Яршова.

1966. Н.​М.​Афанасьева, Э.​А.​Афанасьева, В.​І.​Галеўка, У.​М.​Гапонаў, Г.​Дз.​Горына, Л.​А.​Есьман, Р.​М.​Заікін, Ю.​І.​Казакоў, Л.​М.​Кантаровіч, Я.​Я.​Клапер, В.​Р.​Конюхаў, А.​Я.​Красоўскі, В.​М.​Ласкавы, І.​І.​Некрашэвіч, Я.​А.​Папоў, С.​Ф.​Паўлаў, Л.​М.​Пятроўская, В.​С.​Саенка, М.​М.​Трыгубовіч, С.​І.​Федчанка, Т.​М.​Ханіна, Я.​Р.​Цвінгель, У.​М.​Шынкевіч, А.​Б.​Эльтэрман, В.​В.​Ягадніцкі.

1967. Э.​М.​Арцёмчык, М.​М.​Бурдзін, І.​А.​Бярозкіна, А.​А.​Васільеў, В.​В.​Гараеў, Е.​Г.​Грыневіч, У.​Р.​Ісачанка, І.​С.​Квітко, К.​С.​Кракасевіч, А.​Дз.​Кудзіненка, П.​Б.​Лагуноўская, Ю.​Р.​Лысоў, У.​П.​Пушкін, Т.​Г.​Раманоўская, П.​С.​Рудзік, У.​Л.​Сарочкін, В.​П.​Сільноў, С.​Дз.​Стружкін, М.​Ф.​Ткачук, У.​В.​Трацэўскі, С.​Я.​Ульянава, Н.​І.​Цямнова, У.​І.​Цямноў, В.​І.​Юрціна.

1968. Р.​Л.​Арцёмчык, В.​С.​Бялянкін, В.​Р.​Галавачоў, А.​І.​Еўтушэнка, В.​С.​Жаўняк, У.​М.​Заграбельны, С.​М.​Замараеў, В.​І.​Комар, З.​І.​Конаш, Л.​В.​Маскалевіч, Г.​Г.​Меншыкаў, І.​М.​Міхайлава, А.​І.​Міхед, М.​С.​Навумаў, Я.​А.​Сап’янік, В.​К.​Сцепчанка, Г.​А.​Фядосенка. У.​М.​Чарназёмаў.

1969. М.​Т.​Буйлова, В.​Г.​Бурдзіна, М.​В.​Бялоў, В.​Ф.​Дудзін, Ю.​Н.​Кішык, Л.​С.​Кліцунова, Н.​С.​Краўкова, І.​А.​Краюхіна, В.​І.​Круткене, Н.​А.​Крылова, Б.​М.​Ларчанка, Г.​У.​Ласкавая, А.​М.​Лебедзеў, А.​Г.​Лукомская, А.​К.​Мурашкевіч, Л.​А.​Нардштэйн, Б.​С.​Папоў, С.​І.​Пеўны, Л.​М.​Пятрова, В.​Я.​Савельеў, Л.​Я.​Сагалаў, Т.​Т.​Семянюк, І.​П.​Сітнікава, С.​Л.​Смірнова, С.​М.​Талкачоў, Ю.​Н.​Трахтэнберг, Х.​А.​Хасьянаў, Т.​І.​Чарняўская, В.​Л.​Чыстоўская.

1970. Г.​Э.​Бруніес, Д.​С.​Воранаў, Г.​М.​Гвоздзік, В.​П.​Занковіч, А.​К.​Зензін, Л.​М.​Зензіна, У.​І.​Ізяргін, І.​Д.​Кока, В.​Г.​Крусь, М.​Б.​Марцінкоўскі, А.​І.​Палякоў, А.​П.​Фядорчанка, К.​К.​Хачатранц, Ц.​П.​Ціваноў, В.​М.​Чарнатаў, Г.​П.​Чысцякоў.

1971. Г.​М.​Бараноўская, Р.​М.​Бараноўскі, В.​В.​Быкаў, С.​І.​Васілевіч, У.​Ц.​Васільеў, Л.​А.​Вільчко, М.​Ц.​Гардзеенка, В.​І.​Грыгарышына, Т.​Ф.​Дворына, В.​І.​Кандраценка, В.​М.​Кашырын, Э.​М.​Кляўко, Г.​А.​Кнаўэр, Б.​А.​Кожыхаў, І.​І.​Корж, В.​У.​Крамарэнка, А.​А.​Ладкін, Я.​Я.​Ліневіч, Р.​М.​Махмутаў, Т.​А.​Перасадзька, М.​І.​Пракалей, Н.​В.​Равяка, Я.​С.​Смальгоўскі, А.​В.​Собалеў, У.​М.​Сухарослаў, Р.​К.​Ціхаў.

1972. К.​М.​Аляксееў, Л.​Л.​Беразень, М.​У.​Вараксін, І.​І.​Васілевіч, А.​М.​Главінская, А.​І.​Грачышнікаў, Н.​Р.​Даўгіх, М.​Ф.​Жлоба, І.​С.​Зорын, Т.​М.​Казлова, А.​П.​Калніньш, В.​Ц.​Калюжны, А.​М.​Канстанціновіч, В.​Г.​Котаў, Р.​І.​Крываносава, У.​М.​Крывашэеў, У.​М.​Кузьменка, К.​В.​Лабзоў, Л.​М.​Лісоўскі, У.​Г.​Малахаў, Ю.​М.​Малевіч, А.​М.​Маскалькова, У.​Ю.​Мельцэр, С.​Л.​Мяжэвіч, Л.​І.​Новаш, Г.​А.​Патаеў, В.​Г.​Путроў, А.​А.​Сабалеўскі, В.​І.​Сахно, А.​А.​Серапян, Ю.​І.​Сердзюкоў, А.​А.​Снадскі, В.​І.​Ткачоў, А.​Р.​Трафімчук, С.​І.​Усенка, Я.​М.​Фарбераў, А.​К.​Шабалін, В.​В.​Шубіна, А.​Р.​Шчэрба, А.​А.​Юркеўская, В.​Р.​Ягошын, Ю.​В.​Ягупаў.

1973. Г.​А.​Аляксандрава, Я.​Л.​Барсукова, І.​Ф.​Брэгман, Л.​Р.​Брэль, М.​І.​Бялянкіна, І.​І.​Галушка, М.​Г.​Дзівакоў, Дз.​І.​Жураўлёва, Л.​С.​Краўчыня, У.​А.​Лагуноўскі, Г.​С.​Ларкін, Дз.​М.​Мохаў, А.​Ф.​Няўзораў, Ю.​А.​Павалій, У.​А.​Палівода, Г.​Ф.​Пальчэўская, Л.​М.​Сабалеўская, Г.​М.​Свяцкі, І.​А.​Сітнікава, А.​І.​Фрыдман, У.​Дз.​Часноў, В.​М.​Чыстая, М.​П.​Ягораў, Н.​Г.​Якушка, Л.​І.​Яршова, А.​В.​Яршоў.

1974. М.-В.​К.​Астраменцкі, Г.​І.​Белікаў, А.​А.​Брэгман, М.​К.​Вінаградаў, Т.​В.​Габрусь, В.​М.​Гацілаў, Э.​М.​Георгіева, А.​Г.​Горб, В.​У.​Гразноў, І.​С.​Жураўлёў, Г.​В.​Занеўскі, П.​К.​Казакова, І.​У.​Кароль, Р.​Э.​Кнаўэр, С.​П.​Крывашэеў, В.​М.​Лапцэвіч, Р.​Ф.​Максіменка, Р.​Р.​Маскоў, А.​Л.​Муладжанава, У.​А.​Мякішаў, А.​Л.​Сахно, Г.​Р.​Тарасевіч, У.​М.​Тарноўскі, І.​С.​Фёдарава, Л.​І.​Хаюцін, А.​Е.​Цыкалаў, М.​С.​Шуміхін, У.​І.​Шчарбіна, А.​І.​Шышакін.

1975. Ю.​М.​Абрамовіч, С.​Г.​Алейнікава, В.​Б.​Ангелаў, В.​Ф.​Ачайкін, Я.​Г.​Бранцаў, Л.​В.​Былінская, А.​А.​Ганчароў, І.​А.​Гапонаў, С.​Я.​Гафштэйн, Г.​Г.​Голубева, В.​Ф.​Давыдзёнак, Ю.​Г.​Дзяменцьеў, У.​М.​Еўдакімаў, У.​С.​Залеўскі, М.​С.​Іваноў, В.​П.​Іўлічаў, Я.​М.​Кавалеўскі, В.​І.​Карака, М.​Т.​Кляшторная, І.​А.​Кнаўэр, У.​В.​Крывашэеў, А.​П.​Кушч, Г.​П.​Латышаў, У.​А.​Лытаў, В.​М.​Малышкін, М.​Ф.​Малючэнка, В.​Ф.​Марозаў, В.​Дз.​Пак, А.​П.​Панамароў, В.​М.​Папоў, А.​А.​Пецярбуржцаў, М.​М.​Пірагоў, Г.​А.​Ражкова, Л.​А.​Сазонава, Н.​М.​Сакалова, А.​С.​Сардараў, А.​І.​Сарокін, С.​П.​Сень, В.​І.​Фарафонава, Л.​І.​Чупіна, Ю.​А.​Шаравера, К.​І.​Эпштэйн, А.​Ф.​Юрын, М.​І.​Янчык, М.​М.​Яркоў.

1976. В.​П.​Аганін, В.​В.​Арсеньеў, В.​В.​Баразненка, А.​Г.​Белых, Ю.​В.​Бічан, В.​М.​Бяспалаў, А.​А.​Вераб’ёў, В.​З.​Віткіна, Я.​У.​Гляцэвіч, З.​В.​Говарава, У.​Ф.​Даніленка, У.​С.​Дземідовіч, У.​І.​Драздоў, Л.​Ф.​Думаноўская, В.​Р.​Духаніна, С.​С.​Жураўлёў, А.​М.​Іванчанка, А.​У.​Ільіноў, С.​А.​Капроў, В.​І.​Капылоў, Л.​А.​Карманава, А.​С.​Кісель, В.​П.​Крапіўны, Л.​А.​Краснабай, Л.​А.​Кустова, Ю.​К.​Кустоў, Л.​П.​Луцэвіч, Г.​В.​Лява, М.​А.​Мацяўшук, А.​П.​Назараў, І.​М.​Панамароў, Ю.​П.​Пурэцкі, Г.​М.​Пяшкоў, Т.​Ф.​Розава, В.​В.​Рысакоў, В.​Б.​Садыкаў, Л.​А.​Склярэнка, М.​С.​Смірноў, У.​І.​Старчанка, Л.​Г.​Сядых, У.​Дз.​Таліцкі, А.​В.​Тылевіч, Ю.​І.​Філонаў, В.​С.​Хвяжэнка, В.​І.​Ціхава, Ю.​У.​Чантурыя, А.​А.​Шабалін, Б.​Э.​Школьнікаў, М.​М.​Шляймовіч, Н.​А.​Шыдлоўская, Я.​А.​Якаўлеў.

1977. А.​І.​Агафонава, А.​Р.​Акенцьеў, А.​А.​Антонава, А.​Я.​Балыка, Н.​К.​Белавусава, У.​Г.​Браўн, Н.​С.​Будыка, А.​М.​Быкоўскі, Г.​Р.​Вінаградава, М.​С.​Волкаў, Т.​Я.​Галіёта, А.​С.​Гаўрыкаў, Л.​М.​Гітлін, А.​М.​Горб, Р.​В.​Грынкевіч, Ю.​М.​Дабравольскі, І.​Я.​Дзятлаў, В.​М.​Дутлава, А.​М.​Іванін, Ю.​С.​Іўжанка, В.​Г.​Калінічэнка, А.​П.​Каралькоў, І.​Е.​Карасцялёў, В.​К.​Карунас, В.​М.​Кільчыцкі, У.​Р.​Крышчановіч, І.​А.​Леснякова, С.​Г.​Мацяўшук, А.​В.​Мысаў, Я.​У.​Мядзько, Д.​С.​Паташнікаў, І.​С.​Пілатовіч, А.​У.​Пятрэнка, І.​П.​Равуцкая, А.​М.​Радзівоненка, В.​Р.​Рондаль, С.​Ф.​Самбук, Л.​М.​Смірнова, А.​Г.​Суслаў, М.​В.​Сяўбітаў, В.​Я.​Токарава, А.​З.​Цэйтлін, У.​І.​Чарняўскі, К.​Л.​Шулаева, Л.​К.​Шулаеў, Ю.​А.​Якімовіч.

1978. І.​А.​Абухаў, У.​В.​Аўсянка, Л.​П.​Баліцкая, Я.​А.​Вільчко, І.​С.​Гадэ, М.​І.​Жучко, І.​Л.​Каробкін, А.​П.​Козыраў, А.​І.​Корбут, А.​В.​Кузняцоў, В.​К.​Латышаў, У.​А.​Лытаў, А.​А.​Мазоль, А.​І.​Малашка, У.​Дз.​Маркаў, В.​А.​Мацура, Л.​М.​Нерадзюк, В.​М.​Папоў, С.​Г.​Пінчук, У.​Б.​Праабражэнскі, У.​М.​Сідзюк, С.​А.​Смірнова, Г.​Г.​Тарасава, У.​К.​Філатаў, З.​Р.​Цвірко, В.​С.​Цырш, Н.​С.​Чуйко, Г.​І.​Чырван.

1979. Т.​Р.​Авечка, А.​М.​Арцюхін, А.​В.​Асяненка, У.​І.​Бакаеў, Э.​К.​Басава, В.​М.​Батузава, У.​В.​Бачкоў, А.​І.​Белавусаў, У.​П.​Данец, В.​М.​Данілаў, Я.​У.​Дворак, Л.​Г.​Зайцава, А.​У.​Івашкоў, Ю.​І.​Івашчанка, У.​В.​Карповіч, В.​У.​Кісель, Б.​С.​Косціч, А.​М.​Кулагін, І.​А.​Куніцкі, Т.​А.​Купрэева, Б.​М.​Малчанаў, А.​С.​Мальцаў, Ю.​Я.​Мамлін, В.​А.​Марухін, Т.​В.​Мікаэлян, В.​П.​Мусіенка, І.​В.​Навіцкі, В.​Дз.​Нікіцін, У.​М.​Перасадзька, Т.​М.​Пракаповіч, Т.​М.​Пукач, Ю.​І.​Раманаў, Н.​С.​Саладкова, С.​П.​Сахарава, В.​Р.​Слюнчанка, А.​А.​Сувораў, А.​В.​Федарэнкаў, А.​М.​Філіповіч, У.​М.​Целяпнёў, І.​С.​Чаравікаў, Г.​М.​Шарый, М.​А.​Шумячар, І.​У.​Шчакоцін, Р.​П.​Яўменаў.

1980. А.​М.​Аліфірэнка, В.​П.​Андаралаў, В.​У.​Балоцін, Л.​П.​Баннава, Р.​І.​Белагорцаў, І.​Л.​Бікешчанка, Л.​К.​Быстрова, М.​М.​Гайдуковіч, У.​Э.​Гальдштэйн, М.​Р.​Гарон, Н.​Я.​Гоціна, М.​М.​Гроднікаў, Г.​У.​Гур’янаў, Л.​Г.​Дзям’янава, У.​Г.​Еўтух, Б.​І.​Кавалькоў, І.​А.​Каменскіх, Г.​К.​Кескевіч, В.​В.​Кірылаў, М.​П.​Кошалеў, І.​М.​Кравец, А.​А.​Крутава, А.​В.​Кухарэнка, В.​А.​Ліхапол, С.​В.​Манкевіч, А.​І.​Машуцін, В.​М.​Неўдах, Ф.​Ф.​Пархімовіч, Л.​У.​Паўлава, Л.​М.​Пілатовіч, Дз.​М.​Пуцявец, Г.​М.​Саглаева, В.​У.​Сакалова, В.​П.​Свічэнскі, Н.​А.​Сіроціна, А.​Б.​Смольскі, Т.​П.​Станішэўская, У.​А.​Тычына, Ю.​Г.​Цяпкін, А.​Ф.​Чэркас, В.​М.​Шалкоўскі, Н.​М.​Шарая, А.​С.​Шафрановіч, В.​Я.​Яўсееў.

1981. В.​І.​Айсіна, І.​І.​Аляксеенка, У.​А.​Арлоўскі, С.​Г.​Багласаў, Л.​С.​Баскакава, В.​Н.​Беглякоў, Г.​В.​Бокун, Я.​Ю.​Болатаў, А.​У.​Брыгадны, В.​А.​Буры, Т.​У.​Бутрымовіч, Дз.​І.​Бялецкі, А.​М.​Вержук, І.​К.​Вінаградаў, А.​Г.​Воўк, Ю.​П.​Вялічка, У.​К.​Гагунскі, А.​К.​Галутвін, М.​Л.​Гаўхфельд, Г.​Б.​Гераўкер, В.​А.​Грэцкі, А.​М.​Гурбо, Г.​У.​Гур’янаў. Г.​Б.​Дыдыкіна, Г.​П.​Жаровіна, А.​М.​Калантай, В.​В.​Калнін, А.​Ц.​Караткоў, В.​І.​Каўрыговіч, А.​К.​Крывашэева, У.​М.​Крывуля, Н.​Г.​Курыліна, У.​С.​Ларын, І.​А.​Лаўрэнава, Г.​П.​Лядзяева, У.​Г.​Малахаў, І.​А.​Маніс, І.​М.​Марчанка, У.​С.​Маскалёў, У.​К.​Машукоў, М.​В.​Міхайлаў, С.​П.​Мульчэўская, В.​Б.​Навасёлак, В.​М.​Новікаў, М.​І.​Новікаў, Ю.​І.​Панчук, У.​У.​Пахолкін, С.​А.​Петракоў, У.​В.​Петухоў, А.​Р.​Прохараў, І.​Л.​Ром, Я.​С.​Ром, У.​Дз.​Севярынаў, М.​А.​Спясіўцава, Ю.​М.​Спясіўцаў, Г.​Л.​Танявіцкі, Л.​А.​Таршыс, М.​М.​Турлюк, Л.​І.​Фамін, В.​М.​Хромаў, У.​В.​Чаленка, А.​В.​Чысты, Л.​М.​Шарамецьева, В.​А.​Шарамецьеў, В.​П.​Якавенка.

1982. А.​А.​Бабуноў, С.​І.​Барысовіч, В.​А.​Бобрык, В.​В.​Васільеў, У.​П.​Галушчанка, І.​В.​Грышчынскі, В.​Л.​Драздоўскі, А.​С.​Дрэйцар, Дз.​В.​Дуднічэнка, В.​С.​Забродзец, С.​С.​Іваноў, А.​Р.​Канаваленка, І.​І.​Карват, А.​А.​Каўрэй, К.​І.​Кожыч, Я.​П.​Крапіўной, У.​М.​Кузняцоў, Ю.​М.​Кузьмін, Л.​М.​Куртанідзе, М.​Ц.​Лапато, І.​В.​Марозаў, Ю.​А.​Міхайлаў, В.​А.​Новікаў, А.​М.​Пятроў, А.​І.​Старасценка, У.​М.​Счыслёнак, У.​Э.​Сяргееў, У.​С.​Шаліма, А.​І.​Шарапава.

1983. Н.​А.​Абухава, С.​Б.​Аляксандраў, М.​Т.​Багацеля, Э.​І.​Важнік, Л.​С.​Валахановіч, В.​В.​Васілюк, Л.​Д.​Вахоніна (Новікава), В.​В.​Вірасава, А.​М.​Галерка, В.​У.​Гаруновіч, В.​М.​Герус, Г.​Г.​Голубеў, М.​М.​Грэнь, Н.​А.​Гур’янава, Л.​Б.​Далгоўскі, У.​А.​Далецкі, Г.​В.​Дзмітронак, І.​М.​Дорахава, А.​С.​Дубініна, Г.​А.​Дулевіч, М.​В.​Емяльянаў, А.​Г.​Заборскі, Л.​І.​Каракоўцава, І.​В.​Карпаў, В.​Г.​Кескевіч, В.​Ц.​Клюковіч, Р.​Б.​Клябанава, Т.​Я.​Кузьміна, В.​Б.​Куняўскі, Н.​М.​Лісоўская, А.​А.​Мазалёў, Л.​В.​Макарэвіч, С.​М.​Малышаў, А.​Л.​Мароз, Л.​А.​Мініна, Т.​Г.​Мураева, Б.​Ц.​Ніжагародаў, Я.​А.​Палітыка, М.​П.​Правалінскі, М.​Я.​Прасолаў, А.​Х.​Прасяная, М.​А.​Пушкоў, А.​М.​Пятроў. Б.​М.​Розін, М.​У.​Рыбнікаў, У.​Т.​Рылькоў, В.​М.​Саломенік, Г.​С.​Саўчанка, У.​В.​Свідуновіч, Ж.​Л.​Сініцына, Ю.​М.​Скарэнка, В.​А.​Сокал, М.​І.​Сугака, А.​Г.​Сысоеў, У.​В.​Тамашэвіч, Г.​І.​Фрэнкель, Т.​В.​Халадзінская, Я.​М.​Ханіна, А.​М.​Цэван, У.​М.​Чайкоўскі, У.​Л.​Шахлевіч, А.​В.​Шорап, А.​М.​Юркавец, Э.​А.​Юшка, І.​У.​Яркова.

1984. С.​В.​Анікін, Л.​М.​Белавусава, П.​П.​Бялюк, С.​С.​Вечар, В.​М.​Гапіенка, А.​Я.​Гарцуева, І.​Я.​Герасіменка, В.​І.​Гутман, А.​А.​Дарэнскі, А.​І.​Дыдышка, В.​Г.​Жаўняк, І.​Я.​Заслаўская-Алерс, С.​Б.​Ібраў, С.​У.​Іода, Т.​П.​Калеснік, А.​Я.​Кандратаў, Л.​П.​Качаноўская, У.​Л.​Куртанідзе, В.​Б.​Куцко, Л.​П.​Ларына, Г.​А.​Ліпуноў, І.​В.​Лукомская, В.​В.​Лукомскі, Т.​І.​Ляўданская, М.​У.​Мароз, А.​І.​Мартынаў, У.​В.​Мацельскі, У.​К.​Мацяш, А.​І.​Мінакоў, І.​І.​Навацкая, А.​М.​Перэльман, У.​І.​Плоткін, М.​І.​Рудэнка, А.​А.​Сазонаў, М.​А.​Сакалоў, В.​В.​Саурава, Б.​Дз.​Сідарэнка, Г.​Дз.​Фёдараў, А.​А.​Фралова, Т.​У.​Шаўлюкевіч, У.​І.​Шкарупін, Р.​А.​Шылай.

1985. Ю.​С.​Ананіч, І.​Б.​Анікіна, М.​А.​Бабіч, Т.​В.​Багданава, В.​В.​Барташэвіч, А.​А.​Валовіч, Н.​І.​Вапнярская, А.​А.​Васкалей, А.​І.​Грэчын, В.​К.​Зайцаў, Л.​А.​Касцюк, С.​К.​Качаеў, К.​К.​Керуціс, Н.​Б.​Кузняцова, А.​В.​Ліхачоў, А.​Ю.​Лобушкін, М.​К.​Майструк, Н.​П.​Мартынава, А.​І.​Нічкасаў, Т.​С.​Осіпава, А.​Л.​Папін, Г.​Я.​Паркава, М.​Л.​Патэнт, Н.​Ц.​Прыбыль, А.​А.​Пятроў, А.​А.​Райскі, У.​У.​Сарока, У.​І.​Свінарэнка, Э.​В.​Святлова, І.​В.​Сініцкі, М.​М.​Суцягін, В.​У.​Тарасаў, Б.​І.​Тумашчык, І.​П.​Федарынчык, А.​У.​Хартановіч, С.​Я.​Худайдатава, Т.​В.​Царова, А.​І.​Чадовіч, М.​П.​Чарненка, Л.​Л.​Чыгаева, Я.​Я.​Шапавалаў, А.​Г.​Шпанікаў, Л.​М.​Шулінская, Ю.​Ю.​Шчарбакоў, В.​І.​Шчэрбіч.

1986. А.​В.​Афанасенка, А.​В.​Бандарэнка, Г.​П.​Баярына, У.​А.​Бірала, У.​А.​Будаеў, М.​С.​Вайтовіч, А.​С.​Вітко, Л.​С.​Галубкова, С.​В.​Данілаў, У.​І.​Дзмітрычэнка, П.​А.​Жараў, І.​А.​Захарава, Л.​У.​Зданевіч, П.​А.​Знак, Ю.​А.​Камісараў, С.​Ф.​Карповіч, С.​А.​Карчэўскі, У.​М.​Корань, А.​З.​Кратовіч, Л.​Б.​Крываносаў, Я.​С.​Кузняцоў, Л.​П.​Курзянкова, В.​М.​Ладзіс, А.​Л.​Лобаў, А.​А.​Лойка, Ю.​Г.​Магілёўкін, М.​У.​Маразюк, Ю.​В.​Нікалаеў, І.​Ю.​Патапаў, В.​В.​Путнік, І.​Г.​Ратнікаў, Л.​Я.​Селівончык, А.​Ф.​Сідзюк, Ю.​І.​Сонец, В.​С.​Судзілоўскі, І.​І.​Танаеўская, А.​П.​Таф, С.​П.​Трафімец, А.​М.​Філімонаў, І.​В.​Харэўскі, С.​А.​Хоміч, В.​А.​Цецераўкова, П.​У.​Цямноў. С.​В.​Чарніцкі, В.​С.​Чумак, У.​С.​Шаўчэнка, А.​А.​Штэн, С.​Я.​Шыманскі, В.​І.​Юхнеўская, В.​А.​Ясімчык.

1987. Т.​С.​Бакун, В.​К.​Быкоўская, Н.​А.​Воінава, С.​Б.​Галалоб, М.​М.​Горбава, Н.​І.​Грахоўская, І.​У.​Дацюк, Л.​А.​Жлоба, Н.​Г.​Жуклевіч, С.​Р.​Казлоў, Т.​В.​Каленік, А.​Р.​Карчэўскі, Л.​В.​Кафанава, Н.​Б.​Кляўко, У.​А.​Корнеў, Л.​М.​Краснова, Б.​С.​Кудраватых, Т.​Ц.​Кузняцова, І.​А.​Лабанава, У.​М.​Лагун, А.​А.​Літвінава, Т.​М.​Мацура, Л.​П.​Мацыпура, Э.​В.​Новікава, Л.​Р.​Орсіч, Л.​І.​Патапейка, В.​І.​Рылько, А.​Я.​Садчыкава, В.​У.​Сакалова, Л.​Я.​Сакевіч, Ю.​А.​Самойлік, М.​Ю.​Сапуноў, С.​А.​Сергачоў, М.​А.​Смарчок, А.​В.​Сцяпанаў, А.​В.​Трухін, В.​М.​Хаванскі, С.​І.​Цырш, А.​П.​Цяльцоў, М.​І.​Шавяльзон, А.​Ф.​Шаўчук, Г.​Р.​Штэйнман, М.​В.​Ярмольчык, І.​В.​Яршоў.

1988. Г.​Г.​Баранец, Н.​С.​Белагорцава, К.​В.​Вазміцель, У.​М.​Галкоўскі, А.​А.​Галякоў, Л.​Ф.​Іванчанка, М.​М.​Іоська, М.​Я.​Калечыц, А.​І.​Капцюг, Т.​Р.​Карпенка, Н.​У.​Кожар, Р.​В.​Літвак, С.​У.​Лявонаў, С.​А.​Малюк. А.​Б.​Марозава, А.​У.​Мяжэвіч, А.​К.​Падоксік, Т.​А.​Палаўнёва, Н.​Я.​Спяранская, А.​І.​Супрон, А.​Б.​Тараненка, В.​В.​Усімаў, А.​А.​Утулкін, В.​А.​Фралоў, М.​А.​Ягорава, А.​А.​Якімчук, К.​К.​Янчук.

1989. М.​Р.​Алексяюк, У.​Ю.​Анісімаў, В.​А.​Брылёў, Э.​Я.​Валовіч, У.​В.​Гнаявой, В.​В.​Жарліцын, П.​І.​Жураў, М.​М.​Кітаеў, В.​Л.​Кобызеў, У.​А.​Кузьмін, Л.​І.​Ладзіс, С.​В.​Ларын, А.​А.​Літаш, Б.​У.​Лядзенка, У.​І.​Мелех, Г.​А.​Міцкевіч, А.​А.​Новікаў, І.​Б.​Нячай, Т.​З.​Паўлоўская, С.​Ф.​Платко, Ю.​У.​Рудых, В.​У.​Свінарэнка, У.​Л.​Сірыхар, В.​А.​Талкачоў, В.​С.​Турлюк, В.​К.​Увараў, Л.​М.​Шакінка, В.​М.​Шыкавец.

1990. А.​А.​Андраюк, У.​В.​Барэхаў, А.​І.​Быстроў, М.​А.​Гаеўская, Н.​Р.​Галякова, Л.​П.​Гарбачова, І.​В.​Дзямура, М.​М.​Дзятко, Н.​С.​Емяльянава, А.​І.​Жабрун, Р.​Р.​Зубарава, П.​П.​Зяленскі, Я.​К.​Калбовіч, Т.​Ф.​Косціч, Ф.​Н.​Муладжанаў, Н.​А.​Самусенка, А.​Дз.​Севярын, Г.​А.​Смактуновіч, Я.​С.​Урбан, З.​З.​Хайкіна, М.​М.​Царык, А.​М.​Цецярук, Б.​Р.​Цыёнскі, У.​М.​Шапавалаў, А.​А.​Шчапіла.

1991. С.​В.​Асташонак, А.​У.​Бандарчык, Л.​У.​Бандарчык, Л.​У.​Белякова, І.​А.​Вайцяховіч, Дз.​В.​Герашчанка, В.​А.​Дзенісенка, М.​Б.​Іслямаў, Я.​М.​Іўліеў, В.​І.​Калечыц, Г.​К.​Касцюкевіч, А.​Я.​Катовіч, У.​У.​Кулевіч, І.​М.​Рацько, Ю.​Г.​Сакалоўскі, А.​В.​Свішчоў, Ю.​А.​Смольскі, А.​М.​Сямашка, А.​Г.​Трусаў, В.​В.​Турко, С.​В.​Чыгір, С.​Л.​Шайко.

1992. В.​К.​Бялькевіч, Я.​К.​Верычаў, В.​В.​Віслаўскі, А.​Ю.​Грыбаедава, К.​Г.​Джапарыдзе, А.​А.​Зафатаеў, У.​Б.​Зелянкевіч, А.​П.​Зіноўева, М.​П.​Зуеў, М.​Г.​Казак, А.​І.​Касабука, С.​І.​Куніцкі, В.​М.​Майсяюк, Н.​А.​Манаенкава, Ю.​І.​Нічкасаў, М.​В.​Пімашкоў, І.​А.​Савіцкі, Т.​А.​Свірская, В.​І.​Сысоева, Г.​І.​Чапурын.

1993. Дз.​С.​Бубноўскі, Л.​Л.​Жук, І.​І.​Канановіч, Т.​П.​Лабінская, Т.​М.​Папкова, А.​М.​Раінчык, Дз.​У.​Сідзельнікаў, Я.​В.​Чараповіч.

1994. М.​А.​Палякова, Т.​І.​Пешкава, Ю.​У.​Прудзялюк, М.​Б.​Самасюк, С.​Л.​Стоцкі.

1995. А.​І.​Андрончык, А.​Ф.​Базевіч, В.​У.​Буры, В.​Б.​Васіленка, А.​М.​Волах, С.​А.​Галашоў, М.​М.​Жулёва, І.​М.​Казлоўскі, Л.​А.​Кішчук, І.​Я.​Кратовіч, Д.​А.​Крывашэй, Т.​А.​Лабанава, Э.​А.​Марцінчык, М.​І.​Міклашэвіч, В.​Ф.​Саннікава, Т.​А.​Шчаброва.

1996. А.​В.​Ангелава, А.​І.​Грышан, В.​С.​Карпенка, В.​В.​Руцкі, А.​А.​Сярэдзіч.

1997. У.​І.​Архангельскі, А.​Ф.​Канцэраў, Дз.​А.​Касьяненка, А.​С.​Пархута, В.​І.​Патапаў, С.​Ф.​Ткачэнка, П.​І.​Чуеў.

1999. А.​А.​Барысенка, К.​Б.​Бражнік, А.​С.​Вашкевіч, Н.​В.​Дарашкевіч, Р.​Ш.​Даўлетшын, М.​М.​Кандалін, В.​І.​Карасёў, А.​У.​Касаткін, А.​А.​Лапко, І.​У.​Лапуноў, П.​А.​Ляшковіч, А.​Дз.​Міхайлюкоў, Г.​У.​Палянская, В.​У.​Стоцкая, Б.​А.​Хасан, В.​А.​Цыёнская, М.​М.​Чураба.

2000. Н.​М.​Барабанава, І.​І.​Бельцюкова, В.​У.​Бельцюкоў, Л.​А.​Верхалап, Я.​К.​Гешчанок, І.​В.​Гудзік, Т.​У.​Зубела, С.​І.​Кавыроў, С.​А.​Кізілава, С.​Р.​Майсеенка, І.​Г.​Малкоў, А.​В.​Радзюк, Т.​П.​Разанава, Т.​У.​Сівая, А.​А.​Стаянава, В.​І.​Сцепанковіч, У.​П.​Талочка, А.​І.​Усольцаў, А.​І.​Цішкевіч.

2001. А.​І.​Дубаневіч, Р.​А.​Зялінскі.

Т.​Р.​Мартынепка.

т. 14, с. 220

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

СЛАВА́КІЯ (Slovensko),

Славацкая Рэспубліка (Slovenská republika), дзяржава ў Цэнтр. Еўропе. Мяжуе на З з Аўстрыяй, на ПнЗ з Чэхіяй, на Пн з Польшчай, на У з Украінай, на Пд з Венгрыяй. Пл. 49 тыс. км². Нас. 5408 тыс. чал. (2000). Дзярж. мова — славацкая. Сталіца — г. Браціслава. Падзяляецца на 8 краёў. Нац. свята — Дзень утварэння Славацкай Рэспублікі (1 студзеня).

Дзяржаўны лад. С. — рэспубліка. Дзейнічае канстытуцыя 1992. Кіраўнік дзяржавы — прэзідэнт, які выбіраецца парламентам на 5 гадоў. Заканад. ўлада належыць Нац. савету (аднапалатны парламент, выбіраецца насельніцтвам на 4 гады). Вышэйшы выканаўчы орган — урад на чале з прэм’ер-міністрам, прызначаным прэзідэнтам.

Прырода. Амаль усю краіну займаюць горныя хрыбты Заходніх Карпат, што падзяляюцца на асобныя масівы. Пераважаюць сярэдневышынныя горы, у цэнтр. частцы каля мяжы з Польшчай — высака- і сярэднягорны масіў Татры (найб. выш. 2655 м, г. Герлахаўскі-Шціт). Нізіны і раўніны — ускраіны Сярэднедунайскай раўніны, займаюць невял. плошчы на ПдЗ і ПдУ. Карысныя выкапні: руды жалеза, марганцу, поліметалічныя, радовішчы сурмы, магнезіту; ёсць буры вугаль і лігніт. Клімат умерана кантынентальны. На раўнінах сярэдняя т-ра студз. каля -2 °C, ліп. 19—21 °C. Ападкаў 500—700 мм за год, у гарах да 1000 мм. Рэкі горныя, належаць да бас. р. Дунай (цячэ на ПдЗ). Горныя лясы займаюць каля 35%. На паўд. схілах пераважаюць шыракалістыя (дуб, бук) і мяшаныя, на паўн. — хвойныя (елка, піхта). Даліны і раўніны асвоены. У гарах трапляюцца буры мядзведзь, воўк, рысь, казуля, дзік; шмат птушак. У С. 5 нац. паркаў агульнай пл. 2051 км², 13 запаведнікаў агульнай пл. 6338 км². На мяжы з Венгрыяй сумесны запаведнік з пячорамі Агтэлека і Славацкага Краса ўключаны ЮНЕСКА у спіс Сусветнай спадчыны.

Насельніцтва. Славакі складаюць 85,8%. Жывуць таксама венгры (9,7%, пераважна на Пд), цыганы (1,7%), чэхі (0,8%), украінцы, румыны і інш. Вернікі католікі (82%), евангелісты (8,2%), грэка-католікі (4,9%), прыхільнікі рэфармацкай хрысц. царквы (2,4%) і інш. Сярэдняя шчыльн. 110,4 чал. на 1 км², найб. (да 200—300 чал. на 1 км²) на раўнінах і ў міжгорных далінах, найменшая (каля 10—20 чал. на 1 км²) у гарах. Натуральны прырост блізкі да нулявога. У гарадах жыве 57% насельніцтва. Найб. гарады (тыс. ж., 1999): Браціслава — 450, Кошыцы — 236; у гарадах Банска-Бістрыца, Жыліна, Нітра, Прэшаў, Трнава прыкладна па 100 тыс. ж. У прам-сці і буд-ве занята 34,6% эканамічна актыўнага насельніцтва, у гандлі — 14,2%, у сельскай гаспадарцы — 9,7%, у сферы паслуг і кіраванні — 41,5%.

Гісторыя. Тэр. С. заселена з часоў сярэдняга палеаліту. Тут жылі кельты, якіх у 1 ст. н.э. выцеснілі германцы. У час Вялікага перасялення народаў землі С. каля 5—6 ст. каланізаваны славянамі (этнонім «славені»). Яе паўд. раёны ўваходзілі ў склад дзяржавы Сама. Першым паліт. аб’яднаннем на тэр. С. ў пач. 9 ст. было Нітранскае княства ў далінах рэк Ваг і Нітра. Каля 833 яно далучана да Мараўскага княства і ўвайшло ў склад Вялікамараўскай дзяржавы. З пач. 9 ст. ў С. праз ням. місіянераў пашыралася хрысціянства, г Нітра стаў цэнтрам епіскапства. З 863 у Вял. Маравіі ажыццяўлялася рэліг.-асв. дзейнасць Кірылы і Мяфодзія, якія пашыралі слав. пісьменнасць і богаслужэнне на слав. мове. Аднак у выніку інтрыг ням. духавенства і палітыкі рым. папства развіццё слав. культуры ў С. было перапынена і ўмацаваліся пазіцыі лацінамоўнай рым.-каталіцкай царквы. У 11 ст. С. ўключана ў Венг. каралеўства, што перапыніла працэс утварэння славацкай народнасці і прывяло да частковай мадзьярызацыі, асабліва феад. вярхоў. Паўд. і зах. раёны С. (т.зв. Верхняй Венгрыі) найб. развіваліся ў Венг. каралеўстве. У 12—13 ст. тут фарміравалася феад. і царк. землеўладанне, адносіны залежнасці вольнага сялянства ад феадалаў; хутка раслі гарады (Трнава, Банска-Бістрыца, Трэнчын, Браціслава, Кошыцы); развівалася гарнарудная прам-сць. У пач. 14 ст: зах. і цэнтр. С. на кароткі час дамаглася незалежнасці ад Венгрыі. У 14 ст. С. стала цэнтрам еўрап. транзітнага гандлю. Пад уплывам гусіцкіх войнаў у 1440—60-я г. ў С. актывізаваўся антыфеад. рух, скіраваны супраць венг. шляхты і каталіцкай царквы У 1467 у Браціславе адкрыты каталіцкі ун-т. У 1562 паўд. ч. С. захапіла Турцыя. Уцалелыя ад тур. заваявання славацкія і венг. землі ўвайшлі ў склад імперыі Габсбургаў. У 1678 у С. адбылося найбуйнейшае антыгабсбургскае паўстанне венг. магнатаў, падтрыманае Турцыяй. У выніку аўстра-тур. вайны 1683—99 Габсбургі захапілі Паўд. С. і асн. частку Венгрыі. У імперыі Габсбургаў С. была агр.-сыравінным раёнам, яе горныя руднікі належалі аўстр. двару. У час праўлення імператара Іосіфа II [1765—90, да 1780 суправіцель Марыі Тэрэзіі] праведзены рэформы (у 1781 уведзена свабода веравызнання, у 1785 скасавана асабістая прыгонная залежнасць сялян, ажыццяўляўся мытны і мануфактурны пратэкцыянізм і інш.), якія спрыялі ажыўленню прам-сці ў С. У канцы 18 — пач. 19 ст. адраджаўся славацкі грамадска-культ. нац. рух. Паэт, філолаг і грамадскі дзеяч Л.​Штур (1815—56) рэфармаваў на аснове сярэднеславацкага дыялекту славацкую літ. мову (у 1845 яна кадыфікавана як агульнанацыянальная). На ёй выдаваліся газеты, літ. творы. У 1863 засн. нац.-культ. цэнтр «Маціца славацкая». З утварэннем у 1867 Аўстра-Венгрыі С. афіцыйна стала часткай Каралеўства венграў; венг. буржуазія займала пануючае становішча ў эканоміцы С.

У 1-ю сусв вайну ў С. ўзмацніўся рух за нац. і сац. вызваленне. У 1916 дзеячы чэш. (Т.​Масарык, Э.​Бенеш) і славацкай (М.​Штэфанік) эміграцыі ўтварылі ў Парыжы Чэхаславацкі нац. савет, які летам 1918 прызнаны ўрадамі краін Антанты і ЗША у якасці будучага ўрада дзяржавы чэхаў і славакаў. Ва ўмовах ваен. паражэння і распаду Аўстра-Венгрыі Нац. к-т у Празе (засн. ў 1916) 28.10.1918 абвясціў пра стварэнне незалежнай Чэхаславакіі. Гэтае рашэнне падтрымаў Славацкі нац. савет у г. Марцін, які 30.10.1918 абвясціў пра аддзяленне С. ад Венгрыі. Са студз. 1919 у Браціславе дзейнічала мін-ва Чэхаславакіі па справах С. Непрацяглы час (16.6—7.7.1919) на частцы тэр. С. існавала Славацкая сав. рэспубліка (кіраўнік — чэш. камуніст А.​Янаўшак), створаная пры дапамозе войск Венг. сав. рэспублікі. Адносна адсталая прам-сць С. не вытрымлівала канкурэнцыі з чэшскай і скарачалася, што вяло да масавага беспрацоўя і эміграцыі. Пасля Мюнхенскага пагаднення 1938 клерыкальна-нацыяналіст. Глінкаўская славацкая нар. партыя і інш. партыі прымусілі ўлады Чэхаславакіі пагадзіцца з утварэннем у С. свайго ўрада на чале з лідэрам глінкаўцаў І.​Цісам. У ліст. 1938 да Венгрыі адышлі паўд. раёны С. 14.3.1939 па патрабаванні А.​Гітлера славацкі сейм абвясціў «самаст. і незалежную Славацкую дзяржаву», якую 18 сак. фаш. Германія ўзяла «пад сваю абарону». Нацысты ўсталявалі ў С. таталітарны рэжым. Паводле ваен. дагавору паміж С. і Германіяй (жн. 1939) славацкія войскі ў 2-ю сусв. вайну ўдзельнічалі ў ваен. дзеяннях супраць Польшчы і СССР. Масавы характар набыў пераход славацкіх ваеннаслужачых на бок Чырв. Арміі (папаўнялі Чэхаславацкі армейскі корпус ген. Л.​Свобады) і сав. партызан (на тэр. Беларусі і Украіны дзейнічаў славацкі партыз. атрад на чале з маёрам Я.​Налепкам). Масавы партыз. рух разгарнуўся і на тэр. самой С. У канцы 1943 прадстаўнікі Кампартыі С. (КПС) і інш. апазіц. партый стварылі Славацкі нац. савет (СНС), які ўзначаліў Славацкае нацыянальнае паўстанне 1944 супраць гітлераўскіх войск (25.8.1944 увайшлі ў С.) і рэжыму Цісы. У студз. 1945 сав. войскі ўступілі ў С., 4 крас. вызвалены г. Браціслава. На вызваленай тэр. С. ўладу ўзяў адноўлены СНС. У пасляваен Чэхаславакіі паўнамоцтвы органаў славацкага нац. прадстаўніцтва (СНС і Корпус упаўнаважаных), дзе ў 1946—48 мела перавагу Дэмакр. партыя, былі абмежаваны на карысць цэнтр. улад Чэхаславакіі. У лют. 1948 да ўлады ў С., як і ў Чэхіі, прыйшлі камуністы. У вер. 1948 КПС увайшла ў адзіную Кампартыю Чэхаславакіі (КПЧ), захаваўшы арганізац. самастойнасць. У краіне фармальна захоўвалася шматпартыйнасць пры фактычным панаванні камуністаў, якія ажыццяўлялі праграму сацыяліст. пераўтварэнняў ва ўсіх сферах жыцця. Канстытуцыя 1960 абвясціла Чэхаславакію дзяржавай раўнапраўных народаў, славацкі Корпус упаўнаважаных быў аб’яднаны з СНС. Падзеі «Пражскай вясны» 1968 паспрыялі адраджэнню славацкіх нац. памкненняў. Паводле Канстытуцыйнага Закона 1968 С. з 1.1.1969 — раўнапраўная сацыяліст. рэспубліка (ССР) у складзе Чэхаславацкай Сацыяліст. Рэспублікі (ЧССР) са сваім заканад. органам (СНС) і ўрадам, які прызначаў Прэзідыум СНС. На працягу 1960—80-х г. С. стала развітой індустр.-агр. рэспублікай, палепшыўся дабрабыт насельніцтва і яго культ. ўзровень. Аднак у параўнанні з Чэхіяй, у С. захоўвалася адносная эканам. адсталасць. Славацкія і чэш. дэмакр. сілы разам удзельнічалі ў «аксамітнай рэвалюцыі» 1989, у выніку якой ад улады ў ЧССР адхілены камуністы і абвешчаны курс на аднаўленне рыначнай эканомікі. Сярод паліт. сіл С. ў гэты час дамінаваў рух «Грамадскасць супраць насілля». У 1990 чэш.-славацкія адносіны абвастрыліся і ЧССР пераўтворана ў Чэшскую і Славацкую Федэратыўную Рэспубліку (ЧСФР) На парламенцкіх выбарах у С. ў чэрв. 1992 перамог Рух за дэмакр. С. (РЗДС), які выступаў за поўную незалежнасць краіны. 25.11 1992 Федэральны сход ЧСФР прыняў рашэнне аб спыненні яе існавання.

3 1.1.1993 С. — незалежная Славацкая Рэспубліка. Пасля атрымання незалежнасці рэзка знізіўся ўзровень рэальных даходаў насельніцтва, скарацілася дзярж. падтрымка аховы здароўя, культуры і адукацыі. Новы эканам. ўздым (з 1994) дазволіў да канца 1990-х г. у асн. пераадолець гэтыя негатыўныя з’явы. Да 1998 улада ў С. знаходзілася ў руках кааліцыі на чале з РЗДС, а яе лідэр У.​Мечыяр у 1994—98 быў прэм’ер-міністрам, у сак.—вер. 1998 в.а. прэзідэнта рэспублікі (пасля адстаўкі М.​Ковача, які быў прэзідэнтам у лют. 1993 — сак. 1998). На выбарах у Нац. савет у вер. 1998 перамагла апазіц. Славацкая дэмакр. кааліцыя (СДК) у складзе Партыі левых дэмакратаў (ПЛД, б. камуністы), Кааліцыі венг. партый (КВП) і Партыі грамадзянскай згоды (ПГЗ). З 30.8.1998 лідэр СДК М.​Дзурында — прэм’ер-міністр С., прэзідэнтам 29.5.1999 выбраны лідэр ПГЗ Р.​Шусцер. С. — чл. ААН (з 1993), асацыіраваны чл. Заходнееўрап. саюза (з 1996). Дыпламат. адносіны з Рэспублікай Беларусь устаноўлены 14.1.1993. Гл. таксама Чэхаславакія.

Палітычныя партыі і грамадскія арганізацыі. РЗДС, Дэмакр. саюз С., ПЛД, Славацкая нац. партыя, Хрысц.-дэмакр. рух, ПГС, КВП і інш. Асн. прафс. аб’яднанне — Канфедэрацыя прафсаюзаў Славацкай Рэспублікі.

Гаспадарка. С. — індустр.-агр. краіна. Пасля 1993 праведзена эканам. рэформа ў гаспадарцы, стабілізавана грашовая сістэма, што суправаджалася адмовай ад дзярж. рэгулявання цэн, лібералізацыяй гандлю і прыватызацыяй. Вялікую ролю ў эканам. рэфармаванні адыгралі замежныя інвестыцыі (каля 0,5 млрд. дол. штогод). У 1998 валавы ўнутр. прадукт (ВУП) склаў 44,5 млрд. дол., каля 8300 дол. на чалавека. 22% ВУП ствараецца ў прам-сці, 6% — у сельскай гаспадарцы, каля 9% — у транспарце і сувязі, 23% у гандлі, 40% — у інш. абслуговых галінах. Горназдабыўная прам-сць занята здабычай бурага вугалю і лігнітаў (раён гарадоў Гандлава і Пр’евідза), жал., марганцавых, свінцова-цынкавых і медных руд. Электраэнергетыка засн. на выкарыстанні гідрарэсурсаў (ГЭС на горных рэках, у т. л. каскад 16 ГЭС на р. Ваг), бурага вугалю і імпартаванай нафты. Працуюць 2 АЭС каля гарадоў Нітра і Трнава (даюць 40% усёй электраэнергіі). У 1998 атрымана 20 млрд. кВт∙гадз электраэнергіі. У апрацоўчай прам-сці найб. развіты машынабудаванне (вытв-сць электроннай, радыёэлектроннай і быт. тэхнікі, трансп. сродкаў і інш.), чорная і каляровая металургія, нафтаперапр., хім., фармацэўтычная, дрэваапр. і цэлюлозна-папяровая, лёгкая (тэкст., гарбарна-абутковая, швейная) і харчовая. Значныя вытв. магутнасці паліграф. і шкляной прам-сці. Асн. прамысл. цэнтры: Браціслава (хім. і нафтахім., маш.буд., станкабуд., тэкст., паліграф., харчасмакавая, швейная і інш.), Кошыцы (чорная металургія, цяжкае машынабудаванне), Банска-Бістрыца (каляровая металургія, маш.-буд., дрэваапр., тэкст., цэм., харчовая), Жыліна (маш.-буд., тэкст., цэлюлозна-папяровая, хім.), Нітра (маш.-буд., піваварная, хім., тэкстыльная), Прэшаў (маш.-буд., тэкст.), Комарна (рачное суднабудаванне), Шаля (з-д азотных угнаенняў на імпартным прыродным газе). Штогод атрымліваюць (млн. т): бурага вугалю і лігніту — каля 5, жалезнай руды — 1, свінцова-цынкавай — 0,3, меднай — 0,3, чыгуну — 3,2, пластмас — 0,4, азотных угнаенняў — 0,2, цэменту — 3, нафтапрадуктаў — 3,5; піва — каля 4 млн. гекталітраў. Развітая шматгаліновая сельская гаспадарка засн. на сучаснай матэрыяльна-тэхн. базе і інфраструктуры. С.-г. кааператывы і дзяржгасы трансфармаваны ў кааператывы ўласнікаў і акцыянерныя прадпрыемствы. С.-г. ўгоддзі займаюць 2445 тыс. га, у т. л. пад ворывам і шматгадовымі насаджэннямі каля 1630 тыс. га, пад пашай і лугамі каля 815 тыс. га. Асн. галіна сельскай гаспадаркі — раслінаводства. Большасць пасеваў засяроджана ў раўнінных раёнах на ПдЗ, Пд, ПдУ і ў далінах рэк; лугі і паша — у гарах. Штогод збіраюць (млн. т): пшаніцы — каля 2, ячменю — 1, кукурузы — 0,7, жыта — 0,1. Вырошчваюць таксама бульбу, алейныя культуры (сланечнік, рапс), цукр. буракі, тытунь, агародніну. Садоўніцтва, на Пд — вінаградарства. Пагалоўе (1997, млн. галоў): буйн. раг. жывёлы —0,7, свіней — 1,6, авечак — 0,3. Птушкагадоўля (у 1997—13,1 млн. курэй). У паўд. раёнах гадуюць пераважна свіней, малочную буйн. раг. жывёлу, птушку, у горных раёнах — авечак і мясную буйн. раг. жывёлу. Транспарт чыг., аўтамаб., унутр. водны. Даўж. (тыс. км): чыгункі — 3,7, аўтадарог — 17,7, унутр. водных шляхоў (участак Дуная і нізоўі асн. прытокаў) каля 0,4. У краіне (2000) 994 тыс. легкавых, 94 тыс. грузавых аўтамабіляў і аўтобусаў. Асн. рачныя парты Браціслава і Комарна. Авіяц. транспарт абслугоўвае пераважна знешнія пасажырскія зносіны, гал. міжнар. аэрапорты каля Браціславы, Кошыц, Попрада. С. перасякаюць з У на З нафта- і газаправоды з Расіі ў Зах. Еўропу. У 1998 экспарт склаў 10,7 млрд. дол., імпарт — 12,9 млрд. дол. Гал. тавары экспарту: машыны і абсталяванне, прадукцыя нафтаперапр., хім., дрэваапр., харч. прам-сці. Імпартуюцца машыны і абсталяванне, нафта, хім. сыравіна і інш. Важнейшыя гандл. партнёры: Чэхія (35%), Германія (19%), Аўстрыя (5%), Расія, Польшча, Італія. У 2000 Беларусь экспартавала ў С. тавараў на 19,2 млн. дол. (пераважна халадзільнікі, маразільнікі, шыны), імпартавала тавараў на 12,8 млн. дол. С. — краіна развітога турызму і горнага спорту. Штогод С. наведвае каля 0,5 млн. замежных грамадзян, даход ад замежнага турызму ў 1998 склаў 461 млн. дол. Грашовая адзінка — славацкая крона.

Узброеная сілы. Уключаюць рэгулярныя ўзбр. сілы, а таксама ваенізаваныя фарміраванні, у т. л. сілы ўнутр. бяспекі (1,4 тыс. чал.), грамадз. абароны (1,2 тыс. чал.) і інш. (2000). Вярх. галоўнакамандуючы — прэзідэнт. Камплектаванне паводле прызыву. Тэрмін службы — 1 год. Рэгулярныя ўзбр. сілы складаюцца з сухап. войск, ВПС і ППА. У сухап. войсках 23,8 тыс. чал., каля 480 танкаў, больш за 680 баявых браніраваных машын, да 390 адзінак палявой артылерыі, мінамётаў, рэактыўных сістэм залпавага агню і інш. У ВПС і ППА 12 тыс. чал., больш за 100 баявых самалётаў, каля 60 верталётаў, у т. л. 19 баявых, каля 100 пускавых установак зенітных кіроўных ракет і інш.

Ахова здароўя. Насельніцтва атрымлівае бясплатную дзярж. мед. дапамогу, карыстаецца паслугамі страхавой і прыватнай медыцыны. Сярэдняя працягласць жыцця мужчын 70, жанчын — 77 гадоў. Узровень нараджальнасці — 10 на 1 тыс. чал., смяротнасць — 9 на 1 тыс. чал. Натуральны прырост 0,1%. Дзіцячая смяротнасць — 9 на 1 тыс. нованароджаных (2001). Забеспячэнне бальнічнымі ложкамі — 1 на 86 чал., урачамі — 1 на 381 чал. (1996).

Асвета. Сучасная сістэма адукацыі С. ўключае дашкольныя ўстановы (для дзяцей 3—5-гадовага ўзросту), асн. школы, гімназіі, сярэднія прафес. школы і вучылішчы, ВНУ. Пераважная большасць устаноў дзяржаўныя; ёсць прыватныя і царкоўныя. Асн. школа для дзяцей з 6-гадовага ўзросту мае 2 ступені — пач. (4 гады навучання) і няпоўную сярэднюю (5 гадоў) і з’яўляецца абавязковай. Поўную сярэднюю адукацыю (пасля асн. школы) даюць гімназіі (4 гады навучання), некаторыя сярэднія прафес. вучылішчы (4—5 гадоў навучання), большасць сярэдніх прафес. школ, у якіх вучні праходзяць і кароткатэрміновае прафес. навучанне, пераважна па складаных профілях. У гімназіях уведзена дыферэнцыраванае навучанне (гуманіт. і тэхн. профілі) з улікам індывід. схільнасцей навучэнцаў, выкарыстоўваюцца навуч. праграмы з павышаным узроўнем патрабаванняў. У сістэме вышэйшай адукацыі — ун-ты, вышэйшыя школы, акадэміі. У 2000/01 навуч. г. ў С. 3245 дзярж. дашкольных устаноў (больш за 153 тыс. дзяцей), 2362 асн. школы (каля 626 тыс. вучняў і больш за 38 тыс. настаўнікаў), 157 гімназій (больш за 67 тыс. навучэнцаў і больш за 5 тыс. выкладчыкаў), 309 сярэдніх прафес. школ (каля 85 тыс. навучэнцаў), 363 сярэднія прафес. вучылішчы (больш за 104 тыс. навучэнцаў). У сістэме вышэйшай адукацыі больш за 20 навуч. устаноў. Буйнейшыя ВНУ: ун-т Я.​А.​Каменскага (з 1465), эканам. і Славацкі тэхн. ун-ты, Паліцэйская акадэмія, вышэйшыя школы — выяўл. мастацтва і тэатральна-мастацкая (усе ў Браціславе); Ун-т Мацея Бела і Акадэмія мастацтваў у Банска-Бістрыцы; Ун-т Паўла Іозефа Шафарыка, тэхн. і вет. ун-ты, Ваенная лётная акадэмія (усе ў Кошыцах); Ун-т Канстанціна Філосафа і Славацкі аграрны ун-т у Нітры; Ваенная акадэмія ў Ліптаўскі-Мікулашы, Ун-т Кірылы і Мяфодзія ў Трнаве, тэхн. ун-т у Зволене; ун-ты ў Прэшаве, Трнаве, Жыліне, Трэнчыне і інш. У С. больш за 70 б-к і больш за 75 музеяў. Буйнейшыя б-кі: універсітэцкая ў Браціславе, Дзярж. навук. ў Кошыцах, акрамя таго працуе 9 навук. б-к і Цэнтр. навукова-тэхн. інфармацыі ў Браціславе. Буйнейшыя музеі: Славацкі нац, (мае 8 філіялаў), Гарадскі ў Браціславе, Славацкі тэхн. ў Кошыцах, Музей він у Прэшаве, Музей славацкага нац. паўстання ў Банска-Бістрыцы, этнагр. ў Марціне. Навук. даследаванні праводзяцца на кафедрах ун-таў, у Славацкай АН (з 1952), якая ўключае больш за 60 ін-таў і лабараторый, і інш. н.-д. установах.

Друк, радыё, тэлебачанне. У 1999 у С. выходзілі газеты «Pravda» («Праўда», з 1920), «Praca» («Праца», з 1946), «Smena» («Змена», з 1948), «Večer» («Вечар», з 1990), «Narodna obroda» («Нацыянальнае адраджэнне», з 1990), штотыднёвік «Beseda» («Размова», з 1990) і інш. Інфарм. агенцтва — Тэлегр. агенцтва Славацкай Рэспублікі (ТАСР, з 1992). Радыёвяшчанне з 1926; асн. праграмы — «Браціслава» і «Дэвін». Тэлебачанне з 1956 (з 1970 каляровае); вяшчанне па 2 каналах.

Літаратура. Развіваецца на славацкай мове. Вытокі пісьменнасці славакаў звязаны з дзейнасцю Кірылы і Мяфодзія (2-я пал. 9 ст.). У 15 ст. пісьмовай мовай была латынь. Пашыраны былі легенды (жыціі), драм. рэліг. творы і духоўная лірыка (не захаваліся). Вял. значэнне для культ. жыцця С. мела заснаванне Карлам IV у Празе універсітэта (1348). Ідэі гусіцкага руху (1-я пал. 15 ст.) і Рэфармацыі паспрыялі выцясненню латыні чэш. пісьмовай мовай з элементамі славацкай гутарковай мовы. Вядома творчасць паэтаў-гуманістаў М.​Ракаўскага, Я.​Якобеўса, духоўная паэзія Я.​Сільвана, Э.​Лані. Барацьба з тур. нашэсцем (канец 15—16 ст.) спарадзіла героіка-эпічныя песні і балады на гіст. сюжэты. З’явіліся творы з любоўнай праблематыкай (вершаваны раман «Пра Сілада і Хадмазі», 2-я пал. 16 ст.), драматургія на біблейскія сюжэты П.​Кырмезера і Ю.​Тэсака. У 17—18 ст. узмацніўся ўплыў каталіцкай царквы, свецкія матывы выцясняліся рэліг. містыкай. Выявілася блізкасць да л-ры еўрап. барока: дыдактычна-рэфлексіўныя творы П.​Беніцкага, О.​Луцэ, мемуарная проза Ш.​Піларыка, Т.​Масніка, С.​Грушкавіца, свецкая паэзія Г.​Гаўлавіча. Самастойнасць набыло літ.-знаўства (Д.​Цвітынгер, П.​Валаскі). З канца 18 ст. пачалося нац. адраджэнне славацкай пісьменнасці, спробы стварэння нац. мовы (А.​Берналак). Рэфарматар мовы і аўтар першага славацкага рамана — І.​І.​Байза. Вядомасць набыла паэзія Я.​Колара, Б.​Табліца, проза Я.​Голага, навук. працы Ю.​Фандлі, П.​І.​Шафарыка, драмы Я.​Халупкі. У 1840—70-я г. ў л-ры ўсталяваўся рамантызм (паэт. цыкл «Думкі вечаровыя» Л.​Штура, паэмы і лірыка Я.​Краля, А.​Сладкавіча, паэмы-казкі Я.​Боты, гіст. аповесці Я.​Калінчака, І.​М.​Гурбана). У 1863—75 навук.-асветніцкае і літ. т-ва «Маціца славацкая» выдавала кнігі, часопісы, адкрывала школы, гімназіі. З 1880-х г. вядучым кірункам стаў рэалізм (творчасць С.​Ваянскага, П.​Гвездаслава, М.​Кукучына). Значнае месца занялі пераклады з рус. і зах.-еўрап. л-ры. У творчасці пісьменнікаў-рэалістаў Цімравай, Я.​Есенскага, І.​Таяўскага (прадстаўнікі «Маладой Славакіі») узмацніўся сац.-аналіт. падыход да рэчаіснасці. У пач. 20 ст. ўзнік літ. рух т.зв. Славацкай мадэрны, які выявіўся ва ўзбагачэнні эмацыянальнага зместу і псіхал. раскрыцця ўнутр. свету чалавека і кульце формы (І.​Краска, І.​Гал, У.​Рой). Развіццю л-ры спрыяла ўтварэнне Чэхаславацкай рэспублікі. У паэзіі выступілі Ш.​Крчмеры, М.​Разус, Я.​Смрэк, Э.​Б.​Лукач. Я.​Понічан, у прозе — Я.​Грушаўскі, Г.​Вамаш, М.​Урбан, І.​Горват, у літ. крытыцы — Э.​Уркс, А.​Матушка. Вядомасць набылі раманы П.​Ілямніцкага, паэзія Л.​Новамескага. Пошукам гармоніі займаўся І.​Цыгер-Гронскі У 2-ю сусв. вайну ў час ням.-фаш. акупацыі побач з падп. л-рай існавалі як форма легальнага пратэсту «лірызаваная» проза (Д.​Хробак, М.​Фігулі, Ф.​Швантнер) і паэзія сюррэалістаў (Ю.​Ленка, П.​Бунчак, Ш.​Жары). Тэмы паўстання, антыфаш. барацьбы, пабудовы новага грамадства — гал. ў пасляваен. л-ры (У.​Мінач, М.​Крно, Я.​Боданек, Я.​Коранка). Умацоўваецца сацыяліст. рэалізм (паэты А.​Плаўка, Я.​Костра, В.​Мігалік, празаікі Р.​Яшык, Ф.​Гечка, К.​Лазарава). 1950-я г. — пік псіхал. прозы (А.​Беднар, Ф.​Краль). У 1960-я г. выявіліся авангардысцкія канцэпцыі і фармальнае эксперыментатарства (Л.​Балек, А.​Гікіш, Р.​Слобада). Нетрадыц. падыход да раскрыцця характараў пераважаў у творах Д.​Мітаны, І.​Гудзеца, Д.​Душака і інш. У 1970-я г. росквіту дасягнуў гіст. раман (І.​Тала, Я.​Ленч, М.​Ферка і інш.). 1980-я г. адметныя ўзлётам раманнай формы, рухам эпасу да сінтэзу, цыклізацыяй малых жанраў (П.​Яраш, П.​Андрушка, І.​Габай і інш.). У канцы 1990-х г. змены жанравага зместу прозы за кошт фалькларызацыі суправаджаліся паглыбленнем лірычнага пачатку. Маральна-філас. пошукі вядуцца ў межах сінтэзу рамана і міфа, легенды, прытчы, балады, драмы і камедыі (В.​Шыкула, М.​Валек, О.​Заграднік, Я.​Солавіч і інш). На бел. мове выдадзены «Чэшскія і славацкія апавяданні» (1958), зб-кі апавяд. «Апошні вераснёвы дзень» (1982), «Разбуджаны голас» (1988), «Соль зямлі» (1992), вершаў «Татры пяюць» (1976), «Славацкая паэзія» (1990), казак «Дванаццаць месяцаў» (1956), «У сонейка ў гасцях» (1958), творы Крно («Я вярнуся жывы», 1960), Мінача («Жывыя і мёртвыя», 1961), Г.​Зелінавай («Якубка», 1962), Шыкулы («Канікулы з дзядзькам Рафаэлем», 1972), К.​Ярункавай («Брат маўклівага ваўка», 1976), Валека («Крылы», 1978), М.​Галямавай («Пра сініцу з какосавага доміка», 1979), Грушаўскага («Янашык», 1980), Э.​Гашпаравай («Цяжка быць мустангам», 1981), Р.​Морыца («Выбух», 1984). Сярод перакладчыкаў на бел. мову: Я.​Бяганская, У.​Дамашэвіч, Х.​Жычка, У.​Караткевіч, Я.​Каршукоў, А.​Мажэйка, П.​Макаль, С.​Міхальчук і інш.

Архітэктура. У 1—2 ст. на тэр. С. ўзніклі стараж.-рым. крэпасці. У 9—12 ст. будавалі замкі з хрысц. капэламі (у Браціславе, Бойніцах, Турчанска-Бістрыцы, Спішскі-Градзе), вакол якіх з 13 ст. раслі гарады. Да раманскага стылю належаць базіліка св. Эмерама ў Нітры (1200), 2-ярусная капэла-ратонда ў Скаліцы (12 ст.), 3-нефавая базіліка з 2-вежавым фасадам у Дзякаўцы (1228). З канца 13 ст. пашырана гатычная храмавая архітэктура, адметная нац. стрыманасцю: 3-нефавыя базілікі св. Лізаветы ў Кошыцах (1382—1499), св. Кацярыны ў Банска-Шцяўніцы (1491), сабор св. Марціна (14—15 ст.), Старая ратуша (13—15 ст.) у Браціславе. Для готыкі характэрны зальны тып храма (3-нефавы сабор св. Якуба ў Левачы, 14—15 ст.). Да вялікіх храмаў часам далучалі невял. капэлы з вытанчанымі прапорцыямі (капэлы Запольскіх у Спішска-Капітуле, 1488—93). Гатычныя замкі ўяўлялі сабой комплексы з унутр. дварамі, капэламі (у Стрэчне, 14—15 ст.; Зволен, 1361—16 ст.). Гарады мелі ўмацаванні, ратушную плошчу, элементы рэгулярнага плана (Бардзеёў, Левача, Трэнчын). Рэнесансавыя прыкметы звязаны пераважна са свецкай архітэктурай: жылыя дамы з атыкамі, парталамі, дваровымі галерэямі, размалёўкамі сграфіта (у Прэшаве, Левачы, Банска-Бістрыцы), ратушы ў Бардзеёве (1508—09), Левачы (1525—86) і інш. Рэспектабельны выгляд мелі познагатычныя ратушы, перабудаваныя ў рэнесансавым ключы (у Браціславе). У 17 ст. пашырыўся стыль барока: касцёлы ун-та ў Трнаве (1637—1700, арх. П.​Спеца), св. Тройцы (1717—35, арх. К.​Каневале, Ф.​А.​Хілебрант, І.​Б.​Фішэр фон Эрлах), св. Альжбеты (1739—42), кляштарны комплекс у Ясаве (1765, арх. абодвух А.​Пільграм). Канстр.-вобразнае вырашэнне набыла нар. драўляная архітэктура (касцёлы ў Тврдошыне, Фрычцы і інш.). Ад рэспектабельна-ўрачыстых да стрымана-вясковых будаваліся замкі і палацы (палац Грасалкавіча ў Браціславе, 1760, цяпер рэзідэнцыя прэзідэнта; замкі ў Маркушаўцы і Банска-Шцяўніцы і інш.). У стылі барока перабудаваны некат. гатычныя абарончыя вежы, касцёлы ў Браціславе, Нітры і інш. З 1770-х г. развіваўся класіцызм, найперш у рэспектабельных палацах (прымаса ў Браціславе, 1781, арх. М.​Хефеле). Характэрныя былі т.зв. рэдуты з функцыямі атэляў, т-раў, корчмаў (у Ельшаве, Кежмараку і інш.). Вылучаўся класіцыстычны будынак пратэстанцкага сабора ў Банска-Бістрыцы (1807, арх. М.​Полак). З сярэдзіны 19 ст. будавалі ў гіст. стылях (Славацкі нац. т-р у Браціславе, 1884—86, арх. Ф.​Фельнер і Г.​Гельмер). Пад уплывам сецэсіі працаваў арх. Д.​Юркавіч (грамадскі дом у Скаліцы, 1904). Пабудовы пач. 20 ст. ў стылях канструктывізму, неакласіцызму і нар. традыцыях: атэль «Карлтан-Савай» (1928), вышынны будынак «Мандарла», санаторый у Трэнчанске-Цепліцы (1930-я г.). Сярод збудаванняў 2-й пал. 20 ст. зімовы стадыён (1963), мост цераз Дунай (1972) у Браціславе, помнік нац. паўстанню ў Банска-Бістрыцы (1970) і інш.

З 1990-х г. архітэктура С. выпрацоўвае праграму добраўпарадкавання гар. і сельскага асяроддзя. Паводле плана пераўтварэння краіны ў цэнтр культ. сувязей і міжнар. турызму будуюцца атэлі і турыстычныя комплексы, упарадкоўваюцца і мадэрнізуюцца курортныя мясціны. Сучасная свецкая і культавая архітэктура адметная эстэт. культурай, імкненнем да прастаты і функцыянальнасці. Горад-запаведнік Банска-Шцяўніўца і ансамбль сярэдневяковых умацаванняў Спішскі-Град уключаны ЮНЕСКА у спіс Сусветнай спадчыны. У 1945 засн. Т-ва славацкіх архітэктараў.

Выяўленчае і дэкаратыўна-прыкладное мастацтва. Стараж. помнікі выяўл. мастацтва на тэр. С. вядомы з эпох палеаліту, неаліту (статуэткі жывёл і людзей, упрыгожанні) і бронзавага веку: Выяўлены творы кельтаў, сарматаў, авараў, протаславян і стараж. славян. Вытокі мастацтва С. ў культуры Вялікамараўскай дзяржавы. У 13—15 ст. пашыраны скульпт. элементы арх. дэкору. Раннім насценным размалёўкам у плоскаснай лінеарнай манеры ўласцівы паўн.-італьян. ўплывы (фрэскі касцёла ў Дэхтыцэ, каля 1175) і рысы рамана-візант. стыляў (фрэскі касцёла ў Драўцэ, пач. 14 ст.). У дэкоры касцёлаў канца 14 — пач. 15 ст. адчуваецца ўздзеянне П.​Парлера. Статуі мадоннаў сярэдзіны 14 ст. блізкія да франц. гатычнай пластыкі, на мяжы 14—15 ст. набылі рысы «мяккага стылю». У жывапісе ўмоўнасць выяў змянялася набліжэннем да рэальнасці (размалёўкі касцёла ў Жэгры з жанравымі матывамі, каля 1400), у насценным і алтарным жывапісе пач. 15 ст. — да выяўлення прасторы і індывідуалізацыі вобразаў (алтар касцёла ў Гронскі-Бенядзіку). У канцы 15 — пач. 16 ст. дасягнула росквіту драўляная алтарная скульптура, у якой познагатычныя традыцыі спалучаліся з рысамі Адраджэння. Вядучым майстрам скульптуры быў Павел з Левачы (Вял. алтар сабора св. Якуба ў Левачы, 1508—15). У пач. 16 ст. ў жывапісе майстра «MS» праявіліся рысы дунайскай школы. У 16 ст. пашырылася рэнесансавая скульптура з гатычнымі рысамі, у якой прасочваліся аўстр. ўплывы (алтар касцёла ў Юры каля Браціславы, 1527). Ствараліся рэнесансавыя надмагіллі і круглая дэкар. скульптура («Фантан Роланда» перад ратушай ў Браціславе, 1527). Жывапіс Адраджэння прадстаўлены пераважна арнаментальнымі мініяцюрамі і сграфіта, якімі пакрывалі фасады дамоў, замкаў, званіц. Ва ўсх. С. быў пашыраны іканапіс у познавізант. стылі. У эпоху барока панавала пышная дэкар. скульптура са стука. З каменю і мармуру выкананы манум. арх.-скульптурныя алтары (гал. алтар сабора ў Браціславе, 1732—34, аўстр. скульптар Р.​Донер). У канцы’ 18 ст. з’явілася свецкая партрэтная скульптура. У жывапісе 17—18 ст. пераважалі італьян., нідэрл. і аўстр. ўплывы. Фрэскі з ілюзіяністычнымі эфектамі выконвалі аўстр. майстры (П.​Трогер, Ф.​Маўльберч). Сярод нешматлікіх мясц. мастакоў — Я.​Богдан, С.​Генрых, Я.​Купецкі. Сярод вырабаў дэкаратыўна-прыкладнога мастацтва 15—18 ст. — метал. (часта з перагародчатай эмаллю), фаянсавыя, разьба па дрэве, вышыўка і ткацтва. У партрэтным жывапісе пач. 19 ст. класіцызм спалучаўся з рысамі бідэрмееру. Класіцыстычным пейзажам уласцівы рамант. тэндэнцыі (нац. па матывах работы К.​Л.​Лібая, А.​Бродскага, Л.​Нюлашы). У перыяд. уздыму рэв. і нац.-вызв. руху ствараліся рамант. па кампазіцыі партрэты сучаснікаў, герояў вызв. барацьбы (П.​Богунь, І.​Б.​Клеменс). У канцы 19 — пач. 20 ст. дасягнуў росквіту жанравы жывапіс, у якім рэаліст. рысы, каларыстычныя і пленэрныя пошукі спалучаліся з элементамі акадэмізму (В.​Андзьяла, Д.​Скуцецкі, І.​Ганула). Рэаліст. і сац.-крытычныя тэндэнцыі ўласцівы творам скульптара Я.​Коньярака. У фарміраванні нац. школы жывапісу 20 ст. вял. роля належыць М.​Бенку, М.​Базаўскаму і Я.​Алексі, якія развівалі традыцыі постімпрэсіянізму. Рысы фавізму, кубізму і элементы нар. творчасці спалучалі жывапісцы і графікі М.​Галанда і Л.​Фула, сац.-крытычнай скіраванасцю вызначаліся творы графіка К.​Сокала, жывапісца К.​Баўэра, скульпт. Ф.​Гібалы. У 1939—45 экспрэсіўныя драм. кампазіцыі антыфаш. тэматыкі стваралі жывапісцы і графікі В.​Гложнік, Я.​Жэлібскі, Ц.​Маернік, Ю.​Немчык, скульптар І.​Костка, неакласіцыстычныя творы — скульпт. Ю.​Горавая-Ковачыкава і інш.

З 1950-х г. пашырыліся творы на тэмы нац.-вызв. барацьбы і працы, індустр. пейзажы (графікі Гложнік, Р.​Дубравец, жывапісцы Бенка, Жэлібскі, Б.​Хофштэтэр, скульптары Костка, Ц.​Бартфай), абагульненыя сцэны нар. жыцця і вобразы сялян (Алексі, Базаўскі, Фула, Немчык, В.​Хмель, М.​Чэхава), партрэтны жывапіс (Ф.​Драшкавіч, Гібала), камерная станковая пластыка (Я.​Куліх, А.​Трызуляк), манум.-дэкар. скульптура (Костка, Куліх, Трызуляк). У 2-й пал. 20 ст. абстрактны экспрэсіянізм, неакубізм, сюррэалізм і інш.; развівалі Ю.​Бартфай, Л.​Гударна, В.​Жылінчанава, У.​Компанек, Р.​Крываш, М.​Лалуха, М.​Паштака, Л.​Сламка, Ф.​Студзены, П.​Тот, Л.​Чэміцкі, В.​Хложнік, М.​Якабчыц, Ю.​Якабы. У дэкар.-прыкладным мастацтве пашыраны габелены, вітражы, кераміка, маст. апрацоўка металу і інш.

Музыка. У муз. фальклоры С. вядомы балады, лірычныя, эпічныя, быт. і абрадавыя песні, пераважна аднагалосыя, з развітой мелодыкай, рытмічнай разнастайнасцю. У 13 ст. з’явіліся т.зв. разбойніцкія песні («разбойнікі» — змагары за правы народа), у 15 ст. — гусіцкія песні, у 16 ст. — гіст., у 18 ст. — песні куруцаў (удзельнікі антыфеад. паўстанняў), у 19 ст. — новавенгерскія. У аснове стараж. мелодый розныя віды тэтрахордаў, часцей мажорныя. Характэрны рэгіянальныя адрозненні. Сярод муз. інструментаў: гайда (валынка), пастухоўскія дудкі, фуяра і інш. Распаўсюджаны танцы: адземок (пастухоўскі тыпу казачка), каламыйкі, фрышка (тыпу кракавяка). Пачатак кампазітарскай творчасці ў 15 ст. дала культавая поліфанічная хар. музыка (Ю.​Банаўскі, Т.​Лнтнер). У вак. і вак.-інстр. творах 17 ст. адчувальны ўплывы ням. і італьян. барока (З.​Заравуціус, Я.​Кусер, І.​Шымбрацкі і інш.), развіваюцца свецкія жанры (п’есы для лютні, вёрджынела, танц. сюіты). У 18 ст. пашырыліся царк. і свецкія муз. жанры (кантаты, арыі), францысканская пастараль, звязаная з нар. песняй (П.​Баян, Э.​Пасха), уплывы венскай класічнай школы. З пач. 19 ст. вырасла цікавасць да нар. песні, фарміруецца нац. муз. культура. Адзін з заснавальнікаў нац. муз. школы — Я.​Бела (опера «Віланд», паст. 1926; сімф. паэма «Лёс і ідэал», 1874). Развіццё нац. школы звязана з творчасцю Ф.​Кафенды, М.​Мойзеса, В.​Фігуша-Бістры, М.​Шнайдэр-Трнаўскага. У Браціславе створаны оперная трупа Славацкага нац. т-ра (1919), хар. і інш. выканальніцкія калектывы, муз. школа (з 1919; з 1927 Муз. і драм. акадэмія). Уклад у муз. мастацтва С. 20 ст. зрабілі: кампазітары М.​Базлік, І.​Зельенка, А.​Очанаш, Э.​Сухань, Я.​Цыкер; дырыжоры О.​Ленард, Л.​Райтар, Л.​Словак; піяністы К.​Гаўлікава, М.​Дапшанскі; скрыпачы Т.​Гашпарак, П.​Міхаліца; спевакі Г.​Бенячкава, Ш.​Гоза, Э.​Кітнарава, М.​Чэсанёва; музыказнаўцы Л.​Бурлас, Л.​Мокры, З.​Новачак і інш. У С. працуюць: Усходнеславацкі нац. т-р у Кошыцах (з 1945), Славацкая філармонія з сімф. аркестрам і хорам (з 1949), Дзярж. камерны аркестр у г. Жыліна і Славацкі камерны аркестр (з 1960), ансамбль нар. песні і танца «Лучніца» (з 1948) і інш.; кансерваторыя (з 1941), Вышэйшая школа прыгожых мастацтваў з муз. факультэтам (з 1949), Ін-т музыказнаўства Славацкай АН (з 1951, усе ў Браціславе). Праводзіцца Міжнар. муз. фестываль «Браціслаўская ліра». У 1955 створаны Саюз кампазітараў С.

Тэатр. Першыя тэатр. прадстаўленні ў С., звязаныя з рэліг. рытуаламі, ставіліся на ням., лац., венг., чэшскай мовах. Пашыранымі былі выступленні вандроўных акцёраў на плошчах гарадоў (у 12 ст. забараняліся сінодам). У сярэдневякоўі ўзнікла рэліг. драма (звесткі пра рэліг. спектаклі ў Браціславе і Бардзеёве датуюцца 1439). Першая свецкая п’еса пастаўлена ў 1536 у Браціславе. У 15 — пач. 16 ст. з’явілася школьная драма (школьныя т-ры ў Бардзеёве, Прэшаве, Крэмніцы, Банска-Бістрыцы), ставіліся і творы ант. аўтараў. У эпоху барока дасягнула росквіту езуіцкая драма (Трнава, Скаліца, Трэнчын, Браціслава, Прэшаў, Банска-Бістрыца і інш.). З 17 ст. прадстаўленні адбываліся ў спец. тэатр. залах, з 18 ст. — спец. дамах для т-раў (у 1740 у Браціславе пабудаваны першы 3-павярховы т-р). У пач. 19 ст. ўзнік аматарскі т-р (у 1830 адбылося першае публічнае прадстаўленне на славацкай мове гуртка ў Ліптаўскі-Мікулашы). У 1890 у Марціне пабудаваны Нац. дом, дзе перыядычна ставілі аматарскія спектаклі. У 1920 у Браціславе створаны першы прафес. т-р — Славацкі нац. т-р (засн. Я.​Борадач, А.​Багар, Г.​Кела, О.​Орсагава, Г.​Мелічкава; да 1932 спектаклі на чэш. мове, пазней арганізавана славацкая трупа). У 1940-я г. сетка прафес. тэатр. калектываў пашырылася, створаны Т-р Славацкага нац. паўстання ў Марціне, Славацкі т-р у Прэшаве (абодва 1944), Новая сцэна ў Браціславе (1946) і інш. З 1960-х г. развіваецца мастацтва лялечнага т-ра (Дзярж. лялечны т-р у Браціславе, Стары т-р у Нітры, «На перакрыжаваннях» у Банска-Бістрыцы, т-ры ў Кошыцах, Жыліне). Славацкі нац. т-р мае драм., оперную і балетную трупы. Працуюць таксама драм. т-ры: Астарка Корза’90 у Браціславе, Андрэя Багара ў Нітры, Дзярж. т-р у Кошыцах, Трнаўскі т-р, тэатры І.​Таяўскага ў Зволене, І.​Забарскага ў Прэшаве; укр. т-р у Прэшаве, венг. ў Комарне. Праводзяцца міжнар. фестывалі: «Дзівадзельна Нітра», пантамімы ў Браціславе, нетрадыц. т-раў у Пежзінаку, славацкіх лялечных т-раў у Банска-Бістрыцы і інш. Тэатр. кадры рыхтуюць Тэатр. ін-т, Акадэмія музыкі і драм. мастацтва ў Браціславе, Акадэмія мастацтваў у Банска-Бістрыцы.

Кіно С. ўзнікла і развівалася як частка агульнай экраннай культуры чэхаў і славакаў. У 1920—30-я г. кінадакументалісты з Прагі здымалі ў С. відавыя фільмы пейзажаў Татраў і фалькл. замалёўкі: «Славацкія танцы і спевы» (рэж. Я.​Палаўш), «Па гарах, па долах» і «Зямля спявае» (рэж. К.​Пліцка). У 1921 з чэш. кінематаграфістамі пастаўлены першы славацкі нямы фільм «Янашык» (рэж. Я.​Сіякель і Ф.​Горлівы). У 1939—45 увоз чэш. фільмаў у С. быў забаронены. У 1940 створана кінаарганізацыя «Наступ», падпарадкаваная берлінскай студыі «УФА» (пракат і выпуск прапагандысцкіх фільмаў). У 1945 кінапрамысловасць нацыяналізавана; у Браціславе створана Студыя славацкага маст. кіно «Коліба». У 1947 пастаўлены першы поўнаметражны славацкі фільм «Сцеражыся» (рэж. М.​Фрыч) пра лёс славакаў-эмігрантаў у Амерыцы. У 1948 заснавальнік славацкага кіно, акцёр кіно і т-ра, сцэнарыст і рэжысёр П.​Біелік зняў драму «Воўчыя норы» пра Славацкае нац. паўстанне. Цікавасць да гісторыі народа, да яе легендарных герояў выявілася ў каляровай дылогіі Біеліка «Янашык I—II» (у сав. пракаце «Горныя мсціўцы», 1962—63). Славацкія кінарэжысёры стварылі адметныя экранізацыі твораў П.​Ілямніцкага («Неўзаранае поле», 1953, рэж. У.​Багна; «Браты», 1961, рэж. А.​Летрых), Я.​Калінчака («Дваранскі гонар», 1957, рэж. Багна), Ф.​Гечака («Драўляная вёска», 1955, рэж. Летрых), А.​Чэхава («Іванаў», 1963, рэж. І.​Будскі) і інш. Тэме вайны як маральнаму выпрабаванню чалавека ў вострадрам. сітуацыях прысвечаны фільмы Біеліка «Сорак чатыры» (1957), «Капітан Дабач» (1959), П.​Солана «Баксёр і смерць» (1969) і інш. У 1960-я г. тэматыка і жанравая палітра фільмаў пашырылася, прыйшло новае пакаленне кінематаграфістаў; С.​Барабаш («Песня пра шызага голуба», 1961), І.​Крэйчык («Паўночная імша», 1962) і інш. Да тэм сучаснасці, духоўных пошукаў моладзі звяртаюцца рэжысёры М.​Голы («Шлях воранаў», «Справа для адваката»), Э.​Грэчнер («У кожным тыдні сем дзён»), І.​Медвед («Кадрыль», «Выпрабаванне кахання», «Юнацтва атамана», «Тройчы настае світанак», «Не для мяне іграюць блюз»). Ш.​Угер абнаўляе кінамову, надае фільмам гукапластычную выразнасць («Было такое сяброўства», «Сонца ў. сетцы», «Мы з 9 «А», «Орган»). У 1972 створаны сумесны славацка-бел. фільм «Заўтра будзе позна...» («Ян Налепка», рэж. А.​Карпаў і М.​Цяпак). Творчы пошук спрыяў самаідэнтыфікацыі славацкага кіно, якое звяртаецца да нац. культ. традыцый; з 1980-х г. усё больш выразна выяўляюцца яго тэматычныя і стылістычныя своеасаблівасці (рэж. Д.​Ганак, З.​Заган, Я.​Якубіска і інш.).

Літ.:

Краткая история Чехословакии. М., 1988;

Коровицына Н. Агония соцмодернизации: Судьба двух поколений двух европ. наций. М., 1993;

История словацкой литературы. М., 1970;

История литератур западных и южных славян. М., 1997;

Шумов С.А., Андреев А.Р. История Словакии, V—XX вв. М., 2000.

Ю.​В.​Ляшковіч (прырода, насельніцтва, гаспадарка), Л.​Л.​Міхайлоўская, Н.​А.​Дарук (гісторыя), І.​Г.​Елісееў (узброеныя сілы), А.​У.​Вострыкава (друк, радыё, тэлебачанне, літаратура, тэатр), Я.​Ф.​Шунейка (архітэктура, выяўленчае і дэкаратыўна-прыкладное мастацтва), Л.​А.​Шымановіч (музыка), В.​Ф.​Нячай (кіно).

Герб і сцяг Славакіі.
Да арт. Славакія. Горнае возера ў Татрах.
Да арт. Славакія. Высокія Татры зімой.
Да арт. Славакія. Узбярэжжа р. Дунай у Браціславе.
Да арт. Славакія. Замак у Бойніцах.
Да арт. Славакія. Касцёл Архангела Міхаіла ў Фрычцы.
Да арт. Славакія. Ратуша ў Левачы.
Да арт. Славакія. Новы касцёл у Дудзінцах. 1990-я г.
Да арт. Славакія. Рэзідэнцыя Прэзідэнта (былы палац Грасалкавіча) у Браціславе.
Да арт. Славакія. Атэль «Геліяс» на курорце Штрбске-Плеса.
Да арт. Славакія. Павел з Левачы. Апостал Якуб. 1508—15.
Да арт. Славакія. Л.​Нюлашы. Перад навальніцай. Каля 1880.
Да арт. Славакія. К.​Сокал. Па́ра. 1932.
Да арт. Славакія. І.​Костка. Смутак. 1943.
Да арт. Славакія. Л.​Гударна. Дзяўчына. 1959.
Да арт. Славакія. Будынак Славацкага нацыянальнага тэатра.

т. 14, с. 486

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ГЕРО́Й САВЕ́ЦКАГА САЮ́ЗА,

ганаровае званне ў СССР у 1936—91, найвышэйшая ступень адзнакі за асабістыя ці калектыўныя заслугі, звязаныя са здзяйсненнем гераічнага подзвігу. Зацверджана пастановай ЦВК СССР ад 16.4.1934. Паводле палажэння ад 29.7.1936 прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета СССР. Згодна з ім герою ўручаліся: ордэн Леніна, медаль «Залатая Зорка» і Грамата Прэзідыума Вярх. Савета СССР. Герой Савецкага Саюза, які здзейсніў гераічны подзвіг 2-і раз, узнаг. ордэнам Леніна і 2-м медалём «Залатая Зорка», на радзіме ўстанаўліваўся яго бронзавы бюст. Паводле пастановы Прэзідыума Вярх. Савета СССР ад 22.8.1988 пры паўторным узнагароджанні Герою Савецкага Саюза ўручаўся 2-і ордэн Леніна, але медаль «Залатая Зорка» 2-і раз не ўручалася; бронзавы бюст мог быць устаноўлены па хадайніцтву дзярж. органаў і грамадскіх арг-цый пасля смерці Героя Савецкага Саюза. Званне Героя Савецкага Саюза прысвоена каля 12,7 тыс. чал., у т. л. 486 беларусам і ўраджэнцам Беларусі, з іх 443 воінам Вял. Айч. вайны. Гэтай узнагароды ўдастоены 88 удзельнікаў падполля і партыз. руху на Беларусі. Прозвішчы Герояў Савецкага Саюза — воінаў беларусаў і ўраджэнцаў Беларусі, а таксама сыноў братніх народаў і замежных грамадзян, партызан і падпольшчыкаў, якія вызначыліся ў баях за Беларусь у Вял. Айч. вайну, увекавечаны ў мемарыяльнай зале Бел. дзярж. музея гісторыі Вял. Айч. вайны.

Чатыры разы Героі Савецкага Саюза:

Л.І.Брэжнеў (1966, 1976, 1978, 1981), Г.К.Жукаў (1939, 1944, 1945, 1956).

Тройчы Героі Савецкага Саюза:

С.М.Будзённы (1958, 1963, 1968), І.М.Кажадуб (люты, жн. 1944, 1945), А.І.Пакрышкін (май, жн. 1943, 1944).

Двойчы Героі Савецкага Саюза — беларусы і ўраджэнцы Беларусі: П.Я.Галавачоў (1943, 1945), С.І.Грыцавец (люты, жн. 1939), І.І.Гусакоўскі (1944, 1945), У.В.Кавалёнак (1978, 1981), П.І.Клімук (1973, 1975), С.Ф.Шутаў (студз., вер. 1944), І.І.Якубоўскі (студз., вер. 1944).

Двойчы Героі Савецкага Саюза — прадстаўнікі іншых народаў, якія вызначыліся ў баях за Беларусь: С.​Амет-Хан (1943, 1945), І.Х.Баграмян (1944, 1977), А.​Я.​Баравых (1943, 1945), П.І.Батаў (1943, 1945), А.П.Белабародаў (1944, 1945), Л.І.Бяда (1944, 1945), І.А.Вараб’ёў (1944, 1945), А.М.Васілеўскі (1944, 1945), С.А.Каўпак (1942, 1944), М.І.Крылоў (крас., вер. 1945), Я.​М.​Кунгурцаў (люты, крас. 1945), У.​Дз.Лаўрыненкаў (1943, 1944), І.​Ф.​Паўлаў (1944, 1945), І.А.Пліеў (1944, 1945), К.К.Ракасоўскі (1944, 1945), Я.Я.Савіцкі (1944, 1945), С.П.Супрун (1940, 1941), М.​Ц.​Сцепанішчаў (1944, 1945), П.​А.​Таран (1942, 1944), Я.​П.​Фёдараў (1940, 1945), Ц.​Ц.​Хрукін (1939, 1945), І.Д.Чарняхоўскі (1943, 1944), В.І.Чуйкоў (1944, 1945), А.​М.​Яфімаў (1944, 1945), В.​С.​Яфрэмаў (май, жн. 1943).

Героі Савецкага Саюза — беларусы і ўраджэнцы Беларусі (пра кожнага гл. асобны артыкул):

1936. П.​Е.​Купрыянаў, М.​А.​Сяліцкі.

1937. Ф.​К.​Каўроў, І.​П.​Мазурук, Г.​М.​Склязнёў, О.​Ю.​Шыіт.

1938. А.​С.​Благавешчанскі.

1939. В.​М.​Кажухоў, Я.​М.​Нікалаенка.

1940. П.​Р.​Алейнікаў, І.​І.​Валасевіч, Дз.​Д.​Валенцік, М.​М.​Гармоза, А.​Л.​Дыдышка, П.​В.​Кандрацьеў, І.​П.​Кірпічоў, І.​М.​Коібзун, І.​М.​Максіменя, І.​В.​Матрунчык, І.​М.​Нядзвецкі, Р.​С.​Пінчук, А.​П.​Сабалеўскі, І.​М.​Саламонаў, М.​Ф.​Турцэвіч, А.​Р.​Целешаў, С.​І.​Чарняк, С.​Я.​Ялейнікаў.

1941. А.​К.​Антоненка, Ц.​П.​Бумажкоў, А.​Тарэлік, М.​Ф.​Гастэла, Л.​М.​Даватар, І.​А.​Каўшараў, А.​Л.​Лізюкоў, Л.​З.​Муравіцкі, К.​Н.​Осіпаў, Б.​Л.​Хігрын.

1942. М.​В.​Аўдзееў, В.​І.​Казлоў, М.​А.​Карначонак, В.​П.​Карповіч, У.​Ц.​Курыленка, Ф.​А.​Мінкевіч, Г.​А.​Палаўчэня, М.​Ф.​Сільніцкі, Ф.​А.​Смалячкоў, М.​Дз.​Шастакоў.

1943. М.​І.​Абрамчук, І.​А.​Авекаў, С.​І.​Азараў, П.​А.​Акуцыёнак, І.​Е.​Аляксееў, М.​М.​Антонаў, К.​П.​Арлоўскі, Дз.​Я.​Аскаленка, Р.​Б.​Багданаў, І.​М.​Багушэвіч, М.​С.​Байкоў, Р.​М.​Баталаў, А.​А.​Белы, Я.​А.​Бірбраер, Ф.​П.​Бруй, А.​М.​Бурак, Л.​У.​Буткевіч, А.​Я.​Варанчук, А.​А.​Вашкевіч, З.​Д.​Віхнін, А.​А.​Волах, Г.​І.​Вялічка, А.​К.​Гаравец, П.​А.​Гарошак, З.​С.​Гарэлік, С.​Ш.​Гурэвіч, М.​П.​Давідовіч, П.​Л.​Даўбешкін, Ф.​Ф.​Дуброўскі, П.​І.​Жданаў, Н.​І.​Жолудзеў, С.​А.​Забагонскі, М.​І.​Зіньковіч, Я.​І.​Злацін, Г.​П.​Ісакаў, С.​М.​Каданчык, П.​К.​Казакевіч, М.​М.​Казачэнка, У.​А.​Канаваленка, І.​Р.​Карасёў, В.​А.​Князеў, І.​С.​Козіч, Б.​Л.​Коўзан, А.​І.​Крайко, Г.​А.​Крумінь, У.​Е.​Лабанок, А.​Р.​Мазанік, Ф.​Я.​Макавецкі, М.​І.​Марозаў, В.​Ф.​Марцехаў, І.​В.​Мацкевіч, А.​І.​Мельнікаў, Дз.​М.​Мінчугоў, М.​М.​Мядзель, М.​К.​Навумчык, П.​У.​Несцяровіч, Ц.​П.​Новікаў, М.​Б.​Осіпава, М.​К.​Піліпенка, П.​А.​Пілютаў, А.​Я.​Пісарэнка, Б.​Т.​Пішчыкевіч, М.​Ф.​Рабчэўскі, А.​І.​Радкевіч, П.​М.​Рудкін, І.​Е.​Самбук, А.​Ф.​Самусёў, І.​В.​Свідзінскі, У.​І.​Свідзінскі, М.​І.​Семянцоў, М.​Д.​Сіянін, А.​Я.​Смалякоў, І.​П.​Собалеў, М.​Л.​Співак, М.​І.​Сталяроў, П.​А.​Странакоў, П.​Ф.​Сычэнка, І.​Я.​Сяржантаў, Г.​С.​Тамілоўскі, Н.​В.​Траян, А.​І.​Уласавец, І.​А.​Уласенка, В.​Я.​Фурсаў, Б.​А.​Царыкаў, Я.​М.​Целешаў, В.​І.​Цямчук, С.​М.​Чарапнёў, К.​П.​Чарноў, Б.​Т.​Шабан, Я.​А.​Юрчанка, П.​І.​Ярмоленка.

1944. К.​А.​Абазоўскі, А.​С.​Азончык, С.​П.​Алейнікаў, Ц.​Д.​Алексяйчук, У.​Ц.​Алісейка, М.​Г.​Альхоўскі, А.​А.​Аляхновіч, С.​Ф.​Аляшкевіч, М.​А.​Ананьеў, П.​І.​Аўрамкаў, С.​А.​Бабрук, У.​А.​Барысенка, А.​А.​Барэйка, П.​М.​Бахараў, І.​А.​Бельскі, А.​К.​Болбас, А.​М.​Бондараў, П.​М.​Буйко, П.​М.​Бухонка, Е.​С.​Бялявін, І.​Ф.​Ваксман, А.​І.​Валынец, І.​К.​Вальваценка, І.​К.​Варапаеў, М.​А.​Высагорац, А.​К.​Габрусёў, Р.​С.​Гарфункін, В.​М.​Гінтаўт, К.​П.​Грыб, П.​Л.​Грышчанка, Р.​А.​Тусараў, А.​П.​Даніліцкі, Л.​В.​Дземянкоў, І.​М.​Ерашоў, П.​Е.​Жгіроў, Дз.​П.​Жмуроўскі, У.​Г.​Завадскі, І.​К.​Захараў, А.​Л.​Ісачанка, М.​Р.​Кавалёў, П.​І.​Кавалёў, А.​В.​Казлоў, П.​М.​Казлоў, М.​К.​Казлоўскі, І.​Е.​Каленікаў, В.​М.​Калеснікаў, С.​М.​Канашэнка, І.​Дз.​Кандрацьеў, М.​П.​Каралёў, С.​А.​Карнач, А.​П.​Карпенка, І.​Б.​Катунін, А.​Л.​Кляшчоў, І.​П.​Кожар, П.​Ю.​Корбут, В.​З.​Корж, А.​Р.​Корзун, Ф.​П.​Котчанка, М.​К.​Круглікаў, І.​І.​Крукаў, С.​Д.​Крэмер, А.​М.​Кулагін, Ф.​Л.​Кухараў, І.​А.​Лапянкоў, Э.​В.​Лаўрыновіч, І.​С.​Леановіч, Дз.​І.​Лугаўской, М.​П.​Лутоўскі, С.​Лукашэвіч, А.​П.​Луцэвіч, А.​Б.​Ляшчынскі, Ф.​А.​Малышаў, С.​С.​Манковіч, П.​Маргелаў, У.​Р.​Масальскі, Г.​І.​Маслоўская, Г.​Г.​Маслякоў, А.​Дз.​Мацюшоў, Р.​Н.​Мачульскі, П.​М.​Машэраў, Я.​К.​Мінін, Я.​І.​Міркоўскі, М.​М.​Мультан, М.​В.​Мураўёў, Г.​М.​Надтачэеў, У.​А.​Парахневіч, А.​В.​Петрушэўскі, А.​З.​Петушкоў, С.​Петушкоў, А.​М.​Рабцэвіч, П.​М.​Раманаў, М.​В.​Рамашка, А.​Д.​Салянікаў, І.​І.​Семянюк, С.​І.​Сікорскі, У.​А.​Скугар, А.​Л.​Сліц, Я.​Р.​Слонскі, М.​А.​Старавойтаў, І.​І.​Строчка, Дз.​Г.​Сухавараў, С.​Я.​Сцяпук, Ц.​Я.​Сычкоў, Ц.​Р.​Сянькоў, М.​М.​Тамашэвіч, І.​Г.​Тамашэўскі, В.​І.​Тарлоўскі, А.​Р.​Таўпека, М.​М.​Ткачэнка, А.​Тумар, І.​М.​Туфтаў, Р.​А.​Худалееў, У.​З.​Царук, А.​М.​Цюльга, М.​Л.​Часнык, І.​Чубукоў, К.​А.​Шабан, М.​П.​Шмыроў, П.​І.​Шпетны, М.​К.​Шут, А.​Г.​Юхнавец, П.​У.​Ялугін, У.​І.​Ярмак, В.​І.​Яронька.

1945. Я.​А.​Аляхновіч, С.​П.​Анішчанка, Ф.​К.​Анташкевіч, К.​І.​Арлоўскі, Ф.​Ф.​Архіпенка, Ф.​А.​Асташэнка, С.​Н.​Багарад, А.​І.​Банкузаў, М.​У.​Барташоў, М.​У.​Барысаў, А.​І.​Барычэўскі, П.​Х.​Басянкоў, М.​Р.​Батракоў, І.​С.​Бескін, П.​М.​Буйневіч, І.​Р.​Бумагін, А.​К.​Бурак, Ф.​М.​Бялевіч, Дз.​В.​Бярнацкі, М.​Р.​Вайнруб, Я.​Р.​Вайнруб, А.​В.​Вакульскі, П.​Ф.​Вансецкі, Н.​Варанцоў, І.​П.​Гаманкоў, М.​І.​Гапяёнак, Ц.​Л.​Гарноў, П.​А.​Глазуноў, М.​Ф.​Грыгаровіч, А.​І.​Гурын, П.​І.​Гучок, Е.​У.​Дабравольскі, Л.​С.​Данілюк, А.​Ф.​Дзюбко, І.​І.​Дзякаў, В.​А.​Дзямідаў, П.​А.​Дудчык, А.​М.​Дулеба, В.​І.​Брэтонка, А.​А.​Жук, П.​С.​Жукаў, Ц.​С.​Жучкоў, У.​Р.​Жыгуноў, І.​С.​Зайцаў, М.​Л.​Зайцаў, Г.​С.​Здановіч, К.​М.​Зубовіч, В.​К.​Зыль, А.​Я.​Каваленка, С.​А.​Каваленка, М.​К.​Кавалёў, Р.​С.​Кавалёў, Д.​В.​Казакевіч, А.​Я.​Казлоў, І.​І.​Казлоўскі, В.​Ф.​Каленнікаў, С.​А.​Калінкоўскі, І.​І.​Камінскі, Л.​М.​Каплан, М.​Дз.​Капусцін, П.​М.​Каралёў, С.​Дз.​Карыцкі, П.​В.​Касцючык, М.​П.​Катлавец, Я.​І.​Качанаў, В.​А.​Квіцінскі, У.​М.​Кірмановіч, М.​А.​Кісляк, М.​М.​Кольчак, М.​Дз.​Конанаў, Л.​С.​Корнеў, В.​А.​Кот, І.​М.​Краснік, С.​А.​Красоўскі, А.​Ц.​Краўцоў, П.​А.​Крыванос, А.​А.​Кубліцкі, П.​І.​Купрыянаў, М.​І.​Кучынскі, С.​А.​Лавянецкі, І.​І.​Ладуцька, А.​І.​Лапацін, М.​А.​Ласкуноў, У.​С.​Лаўрыновіч, П.​І.​Лізюкоў, А.​Я.​Ліпуноў, М.​В.​Лусто, З.​Р.​Лышчэня, П.​В.​Мажэйка, І.​Ц.​Майсееў, Б.​А.​Майстрэнка, І.​А.​Макіёнак, І.​В.​Максімча, Дз.​К.​Марозаў, У.​М.​Марцінкевіч, Я.​Р.​Маскаленка, С.​С.​Мацапура, М.​П.​Мебш, А.​А.​Мінін, Я.​А.​Мойзых, П.​Мухін, Я.​Г.​Навіцкі, У.​А.​Наржымскі, Дз.​С.​Наруцкі, І.​Б.​Непачаловіч, І.​Ф.​Несцераў, М.​А.​Неўскі, П.​П.​Нікіфараў, Ф.​П.​Нікіцін, А.​В.​Паддавашкін, М.​Г.​Падсаднік, С.​А.​Панамароў, А.​А.​Парцянка, І.​М.​Паўлаў, І.​М.​Паўловіч, М.​П.​Пацееў, Ц.​А.​Пачтароў, С.​А.​Пашкевіч, Дз.​Н.​Пенязькоў, Ф.​І.​Перхаровіч, А.​М.​Пінчук, М.​Р.​Пінчук, Г.​І.​Пісараў, К.​М.​Полазаў, П.​П.​Пурын (Пурынь), С.​С.​Пустэльнікаў, С.​Ф.​Пшонны, А.​Ф.​Пятаковіч, М.​Я.​Рабцаў, М.​Я.​Раманькоў, Ф.​Ф.​Раўчакоў, М.​С.​Рогаў, У.​А.​Рыбак, У.​Р.​Рыжоў, Ц.​А.​Саевіч, В.​Д.​Сакалоўскі, А.​І.​Салодышаў, С.​А.​Свідзерскі, П.​С.​Сінчукоў, В.​В.​Скрыганаў, М.​І.​Смарчкоў, М.​К.​Спірыдзенка, Г.​М.​Станкевіч, М.​П.​Судзілоўскі, М.​А.​Сурын, Я.​Я.​Сусько, М.​П.​Сыдзько, М.​Ф.​Талкачоў, П.​Ф.​Тоўсцікаў, П.​С.​Труханаў, Ф.​А.​Угначоў, Я.​І.​Фаміных, А.​А.​Філімонаў, М.​А.​Халяўка, А.​К.​Харчанка, А.​С.​Хмялеўскі, М.​В.​Хоцімскі, А.​Дз.​Церашкоў, Дз.​М.​Цырубін, А.​І.​Чарныш, Л.​С.​Чэркас, А.​Дз.​Шамянкоў, М.​П.​Шарко, А.​К.​Шмыгун, М.​Д.​Шыла, М.​Ф.​Шындзікаў, В.​П.​Юбкін, І.​І.​Янушкоўскі, У.​Р.​Яўсеенка.

1946. М.​І.​Аверчанка, Ф.​М.​Аўхачоў, М.​С.​Быкаў, Я.​В.​Васілеўскі, Я.​І.​Ганчароў, П.​У.​Гельман, С.​Г.​Жукаў, М.​М.​Зялёнкін, М.​С.​Камельчык, У.​Р.​Карачун, Р.​В.​Ксяндзоў, А.​А.​Нячаеў, А.​С.​Мілюцін, К.​Ф.​Міхаленка, І.​С.​Нікалаеў, А.​А.​Нячаеў, А.​С.​Пешчанка, А.​К.​Стампкоўская, У.​А.​Тышэвіч, Ю.​А.​Шандалаў, А.​К.​Шэлепень.

1948. Л.​І.​Гарагляд, П.​М.​Стафаноўскі.

1951. Я.​М.​Стэльмах.

1954. Ц.​Ц.​Рамашкін.

1957. З.​М.​Тусналобава-Марчанка.

1958. Е.​С.​Зянькова, З.​М.​Партнова.

1960. В.​З.​Харужая.

1965. Ц.​С.​Барадзін, П.​А.​Галецкі, І.​Драздовіч, І.​К.​Кабушкін, М.​І.​Казей, М.​А.​Кедышка, Л.​Дз.​Лорчанка, Л.​Я.​Маневіч, Т.​С.​Марыненка, Г.​М.​Халасцякоў, У.​А.​Хамчаноўскі, Р.​І.​Шалушкоў.

1978. Р.​У.​Дольнікаў.

1980. М.​П.​Чэпік, В.​В.​Шчарбакоў.

1984. В.​В.​Піменаў.

1985. Я.​П.​Іваноўскі, П.​І.​Івашуцін.

1988. А.​А.​Мельнікаў.

Героі Савецкага Саюза — прадстаўнікі іншых народаў, якія вызначыліся ў баях за Беларусь:

1939. І.І.Фядзюнінскі.

1941. К.​Я.​Анохін, Ф.​А.​Баталаў, Я.​Дз.Бяляеў, М.​М.​Дзмітрыеў, І.​А.​Кадучэнка, У.​Р.​Каменшчыкаў, Я.Р.Крэйзер, Ф.І.Паўлоўскі, С.​Р.​Рыдны, М.​М.​Чапурной.

1942. В.​Я.​Сітноў.

1943. М.​І.​Агароднікаў, Х.​Ш.​Агліулін, Д.​Азізаў, А.​Алімбетаў, Р.​А.​Аляксееў, М.​М.​Андрэйка, П.​Л.​Анішчанкаў, Б.​С.​Антаеў, В.​П.​Антонаў, Я.​А.​Антонаў, М.​Р.​Апарын, С.​В.​Артамонаў, М.​М.​Арцем’еў, Р.​Е.​Бабкоў, Дз.​А.​Бакураў, Б.​Ф.​Баннікаў, М.​С.​Барысаў, Г.​І.​Басманаў, І.​А.​Бахмецьеў, І.​А.​Бачанкоў, П.​К.​Баюк, Ц.​А.​Баярынцаў, В.​Дз.​Белазерцаў, У.​К.​Беламесных, В.​А.​Бердышаў, А.​Л.​Бондараў, Ц.​І.​Брагонін, А.​І.​Бруханаў, І.​М.​Будзілі, Г.​Дз.​Буднік, М.​В.​Бузінаў, В.В.Бутылкін, А.​В.​Быкаў, М.​В.​Бычкоў, А.​П.​Валошын, К.​Р.​Верцякоў, Ф.​П.​Віслеўскі, М.​Л.​Воінаў, С.​А.​Волікаў, Е.​Дз.​Волкаў, У.Высоцкі, Дз.(М.)Г.​Гайнутдзінаў, А.​М.​Гарбуноў, Г.​Дз.​Гардаполаў, І.​М.​Гардзіенка, Х.​Г.​Гізатулін, В.В.Глаголеў, А.​Я.​Гнусараў, І.​М.​Грачоў, С.У.Грышын, А.​М.​Губін, П.​М.​Гудзь, П.​Я.​Гур’янаў, У.​В.​Гусеў, Ф.​М.​Давыдаў, А.​В.​Дамрачоў, Б.​Е.​Даўлетаў, І.​Т.​Дацэнка, Т.​Джумабаеў, М.​Т.​Дзёмін, Р.​Я.​Дзмітрыеў, І.​М.​Дзям’яненка, А.​Ф.​Дзячкоў, М.​І.​Дружынін, І.​Х.​Дубін, А.​Дусухамбетаў, С.​А.​Елістратаў, Ф.​А.​Ермакоў, С.​Жала, А.​М.​Жарыкаў, А.​П.​Жыдкіх, І.​П.​Зайцаў, І.​Ф.​Залатароў, У.​М.​Зарамбо, К.С.Заслонаў, А.​Р.​Звягін, І.​Дз.​Зуеў, І.​Ф.​Зуеў, Т.​Ібрагімаў, І.​Л.​Іваноў, І.​С.​Іваноў, І.​В.​Ільгачоў, С.​П.​Ільін, Б.​Ісаханаў, Г.​М.​Іўлеў, К.​Ф.​Казакоў, М.​Л.​Казакоў, С.​А.​Казакоў, С.​Д.​Казанаў, А.​А.​Казаран, А.​А.​Казарэзаў, А.​Г.​Казлоў, Ф.​М.​Калакольцаў, Л.​А.​Калацілаў, Б.​П.​Калінін, А.​С.​Калмыкоў, І.​М.​Калодзій, А.​І.​Кальцоў, М.​І.​Кананенкаў, І.​М.​Карачараў, А.​Карпенка, К.​М.​Карэлін, П.​П.​Карэлін, С.​Касімхаджаеў, І.​Р.​Касяк, Т.​Каумбаеў, І.​А.​Качурын, Дз.​К.​Квітовіч, А.Кжывань, М.​І.​Кікаш, М.​Ф.​Кліменка, І.​Клімовіч, С.​Т.​Кляўцоў, І.​М.​Князеў, М.​В.​Красавін, І.​П.​Красільнікаў, Я.​Я.​Краўцоў, С.​У.​Крывенка, В.​В.​Крыклівы, Дз.​Ф.​Кудрын, І.​А.​Кузаўкоў, А.​М.​Кузняцоў, І.​Ф.​Кузняцоў, С.​Н.​Кузняцоў, І.​З.​Куляшоў, М.​А.​Куратнікаў, А.​А.​Куцін, С.​І.​Кязімаў, І.​М.​Дабанаў, А.​А.​Лазараў, А.​Я.​Ламакін, І.​Г.​Лапін, Л.​С.​Лапцеў, А.​С.​Лапшын, І.​Ф.​Лапшын, С.​А.​Ларыёнаў, У.​Ф.​Латышаў, П.​М.​Лашчанка, І.​М.​Левусенка, М.​Ф.​Лімань, Р.М.Лінькоў, І.​П.​Лісін, М.​М.​Літвіненка, А.​Е.​Лук’янаў, Р.​А.​Лумпаў, Б.​Р.​Лунц, М.​Ц.​Лучок, І.​Г.​Лысанаў, І.​І.​Люднікаў, Н.​А.​Лявухін, І.​С.​Лямайкін, Г.​В.​Ляхаў, І.​М.​Ляшэнка, В.​М.​Макараў, Р.​П.​Маланог, М.​Е.​Маліноўскі, М.​І.​Маргун, І.​А.​Мардасаў, А.​В.​Маркаў, В.​В.​Матасаў, І.​М.​Мацюгін, В.​І.​Мельнікаў, А.​Е.​Меншыкаў, П.​М.​Мешчаракоў, М.​І.​Міхайлаў, А.​Е.​Мішчанка, М.​У.​Мялашчанка, Р.​П.​Мясаедаў, А.​Г.​Мяцяшкін, У.​Ф.​Несцераў, А.​Р.​Ніканаў, А.​В.​Новікаў, М.​А.​Новікаў, В.​А.​Някрасаў, А.​М.​Нямчынаў, А.​Р.​Огнеў, М.​Д.​Ольчаў, А.​А.​Осіпаў, С.​А.​Папоў, П.​А.​Патапенка, М.​А.​Паўлоцкі, І.​А.​Пахалюк, П.​М.​Пахомаў, Б.​А.​Піскуноў, А.​У.​Посны, М.С.Пруднікаў, С.​Дз.Пруткоў, Ц.​Д.​Пугачоў, К.​А.​Пуляеўскі, М.П.Пухаў, В.​С.​Пуцілін, З.​Ф.​Пянакі, І.​М.​Пяткоўскі, П.​К.​Рагозін, І.​А.​Радаеў, М.​К.​Раманаў, С.​П.​Рашчупкін, А.​А.​Румянцаў, А.​С.​Румянцаў, І.​М.​Румянцаў, П.​А.​Рындзін, В.​Р.​Салдаценка, М.​Е.​Самохін, М.​Л.​Сарокін, Р.​П.​Саўчук, І.​Л.​Сердзюкоў, В.​Дз.​Серыкаў, М.​І.​Сечкін, Л.​С.​Сібагатулін, А.​В.​Сідараў, М.​М.​Сілін, В.​Я.​Сітнікаў, Е.​Сіхімаў, В.​Н.​Сласцін, М.​Ф.​Смірноў, М.​Я.​Смірноў, С.​Р.​Смірноў, А.​Ф.​Спірын, І.​Я.​Спіцын, М.І.Сташак, Ш.​С.​Сулейманаў, Дж.​Сулейменаў, Б.​М.​Сураўцаў, Р.​М.​Суркоў, Г.​І.​Сурнін, І.​Я.​Сухараў, С.​Я.​Сухараў, Дз.​П.​Сухарнікаў, Ф.​П.​Сушкоў, А.​Л.​Сярожнікаў, П.​Ц.​Таранцаў, В.​Ф.​Тарасенка, К.​Таскулаў, К.​Я.​Ткабладзе, В.​І.​Трусаў, А.​В.​Трыфанаў, Ф.​А.​Трыфанаў, М.​І.​Тузаў, А.​І.​Уладзіміраў, М.​Дз.​Уласаў, М.​М.​Уласаў, П.​М.​Фамічоў, Б.​М.​Фарунцаў, І.​Д.​Фіёнаў, М.​В.​Філімонаў, А.​Р.​Фралянкоў, В.​С.​Хабіеў, М.​І.​Харламаў, Ф.​М.​Хлуднеў, М.​М.​Хухлоў, А.​П.​Цаплін, А.​С.​Цвердахлебаў, М.​К.​Цімашэнка, У.​Я.​Цімашэнка, В.​М.​Цімонаў, В.​Ф.​Цітоў, К.​А.​Ціханаў, І.​В.​Цымбал, Ф.​П.​Чабурын, К.​З.​Чалоўскі, Я.​Дз.​Чарамноў, У.​І.​Чаркасаў, П.​А.​Чарняеў, П.​А.​Чудзінаў, М.​А.​Шавялёў, Б.​П.​Шайко, С.​Шакіраў, М.​Р.​Шаламцоў, М.​С.​Шанцоў, М.​Т.​Шарстабітаў, У.​П.​Шарстнёў, І.​К.​Шаумян, В.​В.​Швец, Дз.​В.​Шурпенка, А.​В.​Шчарбакоў, В.В.Шчарбіна, А.​Ф.​Шчукін, М.​П.​Шыбаеў, Д.​К.​Шышкоў, Ш.​Эргашаў, М.​М.​Юр’еў, І.​А.​Юсупаў, Ц.​С.​Ягораў, Г.​Т.​Якушкін, А.​К.​Ярохін, А.​І.​Яршоў, М.​А.​Яхагоеў.

1944. С.​С.​Абдужабараў, А.​Н.​Абрамаў, К.​К.​Абрамаў, М.​Р.​Абросімаў, А.​Р.​Абухаў, В.​Ц.​Абухаў, В.​Г.​Аверчанка, А.​Л.​Агафонаў, А.​С.​Агафонаў, К.​Азалаў, Р.​Азімаў, Ф.Ф.Азміцель, І.​К.​Айтыкаў, В.​І.​Акімаў, М.​П.​Акімаў, Г.​К.​Акпераў, М.​С.​Актуганаў, М.​В.​Акцябрская, М.​Я.​Алавяннікаў, М.Альбер, А.​В.​Азяксандраў, І.​Аляксандраў, М.​А.​Аляксандраў, І.​П.​Аляксееў, Я.​А.​Аляксееў, Х.​Амінаў, К.​М.​Андрусенка, У.​К.​Андрушчанка, Я.​Т.​Андрушчанка, А.​Дз.​Андрэеў, М.​М.​Андрэеў, А.​Аннаеў, Дз.​А.​Анохін, І.​Ф.​Анохін, А.​А.​Анпілаў, І.​М.​Антонаў, М.​І.​Антонаў, Я.​Ф.​Антошын, І.​М.​Анціпін, А.​К.​Апалеў, І.​І.​Арандарэнка, В.​К.​Ардашаў, Ц.​М.​Арлоў, І.​Я.​Арол, А.​М.​Арсянюк, М.​А.​Аруцюнян, М.​В.​Архангельскі, Д.Асаналіеў, В.​С.​Аскалепаў, П.​А.​Афанасьеў, С.​Я.​Афанасьеў, Ф.​Т.​Афанасьеў, Г.​А.​Ахмераў, К.​Х.​Ахметшын, Т.​Бабаеў, К.​М.​Бабошка, В.​М.​Бабошын, С.​А.​Багамолаў, І.​В.​Багданаў, У.​Р.​Багуслаўскі, А.В.Бажанаў, М.​Байрамаў, А.​Г.​Байцоў, А.​І.​Баксаў, І.​П.​Баладурын, Р.​В.​Баламуткін, І.М.Банаў, М.​П.​Баранаў, У.​П.​Баранаў, М.​І.​Баркоў, Н.​Д.​Баронін, Е.І.Барыкін, М.​Б.​Барысаў, І.​А.​Барысевіч, М.​Г.​Барышаў, М.​І.​Барэеў, Г.​П.​Бахвалаў, В.​А.​Башкіраў, Ф.​А.​Башкіраў, В.​І.​Баяркін, К.​Ф.​Белаконь, Г.​М.​Бзараў, Г.​Біктыміраў, І.​С.​Бірукоў, А.​Л.​Болатаў, І.​К.​Болдун, М.​М.​Броннікаў, А.П.Брынскі, С.​Ц.​Брэусаў, І.​І.​Бувін, І.​А.​Буканаў, Б.А.Булат, В.​Г.​Булатаў, Х.​С.​Булатаў, А.​А.​Бурнашоў, М.А.Бухтуеў, М.​І.​Быкоўскі, А.С.Бычак, Р.​В.​Бязуглаў, А.​І.​Бялоў, А.​К.​Бялоў, П.А.Бялоў, Р.А.Бялоў, А.​І.​Бяспятаў, А.​Дз.​Валогін, М.​Я.​Валошын, М.​П.​Варатынцаў, А.​Ф.​Варонін, А.​Варонін, І.​І.​Варэпа, М.​А.​Васеў, І.​Васіленка, А.​М.​Васільеў, І.​В.​Васільеў, М.​М.​Васільеў, М.​Ф.​Васільеў, С.А.Ваўпшасаў, Р.​І.​Вахонін, У.​К.​Венцаў, Л_Л.​Вінер, П.​Дз.​Вінічэнка, Ю.​М.​Віннік, У.​М.​Вішнявецкі, А.​П.​Возлікаў, В.​Ф.​Волкаў, М.​Ц.​Волкаў, А.​І.​Воранаў, М.​А.​Вычужанін, В.​А.​Вядзенка, К.​А.​Вяршынін, М.​Дз.​Вяснін, Р.​П.​Вятчынкін, Ф.​Г.​Габдрашытаў, С.​К.​Гадавікоў, І.​Я.​Гайдым, А.С.Гайко, С.​К.​Галавашчанка, А.​В.​Галадноў, В.​М.​Галаулін, Б.Л.Галушкін, І.​В.​Ганжэла, Е.​К.​Гаранян, В.​Ф.​Гарачаў, І.​П.​Гарбуноў, А.​С.​Гардзееў, Ю.​І.​Гарохаў, Ш.​Ю.​Гатыятулін, П.​П.​Гаўрылаў, Ф.​Г.​Гаўрылаў, П.​І.​Гаўрыш, Я.​І.​Генералаў, П.​М.​Герасіменка, А.​П.​Гергель, І.​В.​Гермашаў, А.​Г.​Гізатулін, С.​Я.​Гладкоў, Ф.​І.​Говараў, Дз.​Ф.​Грачушкін, М.​А.​Грачыхін, А.​І.​Громаў, А.​М.​Громаў, І.​К.​Груздзеў, Л.​А.​Грыгаровіч, А.І.Грыгор’еў, Т.​С.​Грыгор’еў, Л.​М.​Грыгор’еў, Дз.​А.​Грыдзін, М.​А.​Грынёў, К.​Д.​Грыцынін, А.​С.​Грышын, С.​С.​Грэбчанка, А.І.Гуляеў, Дз.​Ц.​Гуляеў, С.​І.​Гурвіч, В.​В.​Гусеў, Ф.​Л.​Гушчын, А.​Я.​Давыдаў, Л.​Ш.​Давыдаў, М.​Я.​Дакучаеў, Р.​А.​Далгоў, А.​Дз.​Данілаў, П.​А.​Данілаў, Е.​І.​Данільянц, А.Ф.Данукалаў, М.​С.​Дароўскі, І.​М.​Дарохін, І.​С.​Даутаў, А.​Г.​Даўлетаў, Б.​Даўледжанаў, Б.​Р.​Даўлятаў, І.​К.​Двадненка, Э.​Б.​Джумагулаў, Я.​А.​Дзерцеў, М.​А.​Дзёмін, Б.М.Дзмітрыеў, П.​А.​Дзяльцоў, Г.​А.​Дзяменцьеў, А.​А.​Дзямідаў, А.​М.​Дзянісаў, С.Р.Дрынь, А.​Е.​Дубікаў, А.​Дэхканбаеў, П.​В.​Едзелеў, Р.​П.​Ерафееў, А.​П.​Еўдакімаў, В.​В.​Еўдакімаў, І.​С.​Еўсцігнееў, А.​Жанзакаў, В.Р.Жолудзеў, С.Т.Жунін, А.​І.​Жылін, М.​Ф.​Забродзін, Я.​Г.​Заверталюк, І.​А.​Заулін, В.​Ф.​Загайнаў, Г.​П.​Загайнаў, М.​М.​Зазуля, Я.​П.​Зайцаў, А.​З.​Закіраў, А.​А.​Залатароў, В.​В.​Засядацелеў, Р.​Дз.​Заўгародні, К.Ф.Захараў, М.​А.​Звераў, В.​Ф.​Здуноў, У.​К.​Зелянёў, Я.​Дз.​Зімін, М.​А.​Зіноўеў, П.​П.​Зонаў, Р.М.Зубаў, А.​М.​Зуеў, Ю.​М.​Зыкаў, П.​П.​Зюбін, П.М.Зюлькоў, М.В.Зябніцкі, С.​І.​Зямлянаў, Ю.​П.​Іванкін, І.​Я.​Ігнаценка, С.​І.​Іларыёнаў, Г.​А.​Іназемцаў, І.​В.​Індракоў, В.​Я.​Ісаеў, А.​І.​Ісіпін, Дз.​Д.​Іўліеў, Ю.​Дз.​Іўлеў, Г.​М.​Ішчанка, П.​А.​Кабанаў, І.​Р.​Кабякоў, Б.​Я.​Каваленка, П.​І.​Каваленка, П.​С.​Кавалёў, С.​М.​Кавалёў, А.​І.​Кадамцаў, І.​П.​Кадачнікаў, А.​Л.​Казачкоў, Г.​Ф.​Казачук, А.​І.​Калабін, А.​П.​Каламоец, Дж.​Калдыкараеў, У.Р.Калеснік, І.С.Калеснікаў, А.​Каліеў, Ц.​І.​Калінін, М.​Дз.​Калініч, М.Т.Калінкін, Ф.​А.​Калыхматаў, Дз.​Я.​Камароў, Ф.​І.​Каменеў, К.​Л.​Камынін, У.​М.​Камышаў, М.​С.​Канавалаў, Ф.​Ф.​Канавалаў, А.​І.​Канарчык, Ф.​І.​Кангалёў, П.​Я.​Кандраценка, П.​В.​Канькоў, С.​Л.​Капытаў, І.​В.​Каралькоў, Б.А.Карасёў, А.І.Караткоў, Д.​Т.​Каржоў, Я.​Ф.​Карнееў, Г.​М.​Касатонаў, П.​С.​Кастрамцоў, У.​М.​Кастрыкін, С.​П.​Касцерын, М.​М.​Катаеў, І.​П.​Каўрыжка, В.Я.Каўтун, П.​М.​Каўтун, Г.​М.​Каўтуноў, А.​Г.​Качаткоў, А.​Р.​Кашынцаў, А.​С.​Квіткоў, Ц.​Кенжэбаеў, Ж.​К.​Кізатаў, Ц.​П.​Кіранкоў, А.В.Кірсанаў, І.​В.​Кірык, В.​П.​Кірычук, А.​М.​Кісліцын, П.​М.​Кіслоў, М.​М.​Кліменка, П.​Ф.​Кляча, А.​А.​Князеў, І.​М.​Князькоў, А.Ф.Колесава, А.​С.​Конеў, Б.​Л.​Корнеў, С.​Ф.​Костычаў, І.​І.​Косцін, М.​І.​Котаў, У.​П.​Краеў, М.​А.​Крапіва, А.​В.​Красікаў, М.​П.​Красільнікаў, І.​Я.​Краснік, М.​П.​Краўчанка, А.​С.​Крахмаль, А.​М.​Круташынскі, І.​К.​Кручкоў, П.​Я.​Крывень, А.​М.​Ксьшкін, Г.​Л.​Кубышка, І.​Г.​Кувіка, Л.​У.​Кудакоўскі, Д.А.Кудравіцкі, М.​Г.​Кужакоў, М.​Ц.​Кузняцоў, А.​П.​Кузоўнікаў, М.​Я.​Кузякін, В.​І.​Кулікаў, М.​Р.​Кулябяеў, П.​М.​Куманёў, Дз.​Р.​Курапятнік, А.​Курманаў, Т.​Т.​Кусімаў, Ф.​М.​Кустаў, М.​І.​Кучаравенка, М.​М.​Куюкаў, В.​І.​Лабанаў, А.​П.​Лабачоў, І.С.Лазарэнка, І.​А.​Лазенка, М.​Г.​Лапата, П.Р.Лапацін, А.​В.​Лапік, П.​С.​Лапушкін, Р.​Р.​Лахін, М.​С.​Лацкоў, А.​К.​Леанцюк, В.​М.​Лебедзеў, Г.​С.​Лебедзеў, І.​М.​Лебядзенка, В.​П.​Лезін, А.​Дз.​Леўчанка, М.​П.​Лешчанка, В.І.Лівенцаў, А.​Ц.​Лінчук, І.​Дз.​Ліхабабін, А.​С.​Лічынка, А.​Р.​Логінаў, А.А.Лосік, М.​Т.​Лукінаў, П.​Ф.​Лунёў, Я.​М.​Лунін, М.​Я.​Лут, А.​А.​Лысенка, М.​Дз.​Любічаў, А.​Г.​Ляпкін, Х.​Магамед-Мірзоеў, М.​М.​Магерамаў, П.​С.​Мазураў, М.​М.​Майсееў, М.​С.​Майсееў, Г.​В.​Майсурадзе, Г.​М.​Макараў, М.І.Макарычаў, М.​Р.​Маладзікоў, Б.​Г.​Малышаў, І.​Е.​Малышаў, Дз.​К.​Малькоў, Г.​А.​Мальцаў, В.​А.​Малясаў, Дз.​Б.​Маматаў, П.​С.​Мамкін, М.​Мамраеў, Х.​Мамутаў, М.​Ф.​Манакін, Я.​Ф.​Манахаў, М.​К.​Мандыбура, Ф.Р.Маркаў, С.​С.​Маркін, Я.​Маркоўскі, М.Т.Мармулёў, І.​А.​Мартынаў, К.Х.Марусічэнка, А.​П.​Маслаў, М.​В.​Маслаў, А.​Т.​Маслікаў, І.​Ф.​Маслоўскі, М.​П.​Масонаў, М.​Т.​Маструкоў, М.​Ф.​Махаў, П.​Я.​Махіня, Р.​Махмудаў, Р.​Махнёў, І.​Р.​Махота, І.​Я.​Мацвееў, П.​К.​Мацвееў, П.​Я.​Мацвееў, А.​В.​Машок, В.​Я.​Мацюшкін, П.​М.​Меншчыкаў, Р.​І.​Мільнер, Т.​Т.​Міндыгулаў, П.А.Мірашнічэнка, Б.​А.​Міхайлаў, М.А.Міхайлашаў, В.​П.​Міхалько, А.​М.​Міхін, М.​М.​Мішэнін, І.​М.​Моцін, П.​Ц.​Мужэцкі, М.​С.​Музалёў, В.​П.​Мухін, Дз.​М.​Мядзведзеў, І.​П.​Мядзведзеў, Р.​І.​Мяншун, В.​Набіеў, М.​І.​Навасельцаў, К.​Л.​Навумаў, М.​П.​Нагорны, А.​П.​Назараў, А.​Г.​Наканечнікаў, В.​Л.​Недагавораў, Д.​П.​Несцярэнка, М.​А.​Ніканаў, А.​Ф.​Нікіфараў, І.​Я.​Нікіфараў, Е.​А.​Нікуліна, Т.​Ніязмамедаў, К.​Л.​Новікаў, М.​С.​Новікаў, В.​С.​Няжноў, Б.Л.Няклюдаў, Я.​М.​Няўмоеў, М.​І.​Осіпаў, У.​П.​Падзігун, С.​У.​Падлузскі, Г.Ф.Пакроўскі, М.П.Пакроўскі, В.​В.​Падавіваеш, А.​С.​Паланскі, П.​Ц.​Панамароў, Дз.​П.​Паноў, Ф.​К.​Папоў, А.​Р.​Папугаеў, Н.​М.​Пархоменка, Ф.​І.​Паршын, І.​А.​Парыгін, А.​П.​Пасар, М.​Дз.​Паўлаў, М.​М.​Паўлаў, М.​П.​Паўлаў, М.​С.​Паўлаў, І.​Дз.​Паўленка, А.​М.​Паўлоўскі, Ф.​К.​Паўлоўскі, Г.​Ф.​Пацёмкін, І.​С.​Перахода, М.​Дз.​Петухоў, І.​Ц.​Петчанка, П.​С.​Півень, А.​Н.​Піразеў, В.​Р.​Пічугоў, Ц.​Р.​Плужнікаў, А.​В.​Плюшч, І.​А.​Плякін, Л.​А.​Працэнка, В.​І.​Прохараў, П.​А.​Прымак, Г.​А.​Прыходзька, П.​С.​Прыходзька, Р. дэ ла Пуап, А.​М.​Пузікаў, Дз.​М.​Пяроў, М.​А.​Пярфільеў, Г.​М.​Пятлюк, М.​В.​Радчанка, Р.​М.​Раеўскі, М.​А.​Ражноў, Г.​С.​Размадзе, Б.​Дз.​Раманаў, В.​М.​Раманаў, М.​І.​Раманюк, А.​А.​Раслякоў, Н.​Р.​Рафіеў, Ш.​С.​Рахматулін, А.​П.​Рудакоў, М.​М.​Рудзь, М.​Рудой, М.​М.​Рудык, С.І.Рудэнка, Ф.​С.​Румянцаў, В.​А.​Русакоў, Г.​Ф.​Русін, І.​Русінаў, М.​А.​Рыжанкоў, А.​А.​Рыжкоў, А.​П.​Рыжоў, В.​Дз.​Рылаў, Дз.​Р.​Рэдзькін, А.​В.​Сабашнікаў, І.​К.​Сабко, П.​С.​Савачкін, А.​Л.​Сазонаў, М.​А.​Салагуб, А.​Ф.​Салаўёў, Г.​Л.​Салаўёў, М.​Я.​Салаўёў, У.​Д.​Саілончанка, І.​П.​Салтыкоў, І.​Ф.​Самаркін, С.​А.​Самародаў, А.​М.​Самахвалаў, З.​А.​Самсонаў, Б.​В.​Самсонаў, У.​А.​Сапрыкін, А.​А.​Саркісянц, В.​П.​Сарокін, А.​Г.​Сафонаў, П.​С.​Сафронаў, Р.​І.​Свердлікаў, Г.​Г.​Светачаў, А.​А.​Свірыдаў, С.​Сейтваліеў, М.​П.​Селязнёў, І.​П.​Сівакоў, С.​М.​Сідаркоў, В.​М.​Сідзельнікаў, А.​М.​Сіманаў, В.​П.​Сімон, Ф.М.Сінічкін, М.​Т.​Сірычэнка, П.​П.​Скалацкі, М.​Г.​Скляраў, М.​М.​Слабацкоў, М.​В.​Смірнова, Дз.І.Смірноў, Дз.​М.​Смірноў, У.Я.Смірноў, Ю.В.Смірноў, У.​П.​Созінаў, Р.​І.​Спольнік, А.​І.​Старчанка, М.​П.​Ступішын, П.​А.​Сувораў, М.​П.​Судакоў, А.​А.​Суслаў, І.​М.​Сухамлін, А.​П.​Сухараў, М.​Ц.​Сушанаў, П.​Ц.​Сушкоў, М.​Ф.​Сцепавой, В.​А.​Сцёпін, М.​М.​Сцяжкін, І.​В.​Сцяпанаў, М.​А.​Сцяпанаў, М.​П.​Сядненкаў, Л.​С.​Сядоў, В.​А.​Сяменчанка, В.​П.​Сяргееў, У.​П.​Сяргееў, А.​П.​Сярогін, Р.А.Такуеў, А.​Е.​Талмачоў, П.​М.​Тамілін, М.Тапівалдыеў, А.​І.​Тарнапольскі, Дз.​П.​Татмянін, В.​Ф.​Токараў, І.​М.​Траўкін, М.​П.​Трубіцын, П.​Ц.​Труфанаў, Д.​Тураеў, Дз.​І.​Туркоў, А.Я.Углоўскі, А.​Узакаў, І.​П.​Украдыжэнка, У.​Ф.​Уладзіміраў, М.​М.​Уласаў, С.​П.​Уласенка, Ф.​І.​Ульянін, М.​Умурдзінаў, І.​Ургенішбаеў, І.​Р.​Усацюк, Д.​Усманаў, В.С.Уткін, А.​І.​Уцін, С.​Л.​Ушакоў, М.​П.​Фамін, Н.​І.​Фенічаў, М.П.Фёдараў, М.​Ц.​Фёдараў, І.​А.​Філацьеў, Л.​А.​Філін, Я.Ф.Філіпскіх, М.​І.​Філоненка, М.​Д.​Фірсаў, А.​В.​Фларэнка, В.​М.​Фокін, Я.​Ц.​Форзун, І.​В.​Фралоў, А.​К.​Фядзюнін, П.​І.​Фядотаў, Г.​М.​Хадзімухаметаў, Х.​Хазіеў, К.​К.​Хайбулін, А.​С.​Хайдараў, Ц.​Г.​Халікаў, С.​В.​Харламаў, В.​Дз.​Харытонаў, С.​Х.​Хасанаў, Ф.​П.​Хахракоў, Х.​І.​Хіндрэус, І.​І.​Хмель, К.​Е.​Ходаў, Ц.​А.​Холад, У.​Г.​Хомрач, В.​П.​Храмых, А.​Р.​Хрыстоў, А.​М.​Хутаранскі, С.​Хушназараў, К.​І.​Царыцьш, М.​П.​Цеплякоў, І.М.Цімчук, І.П.Ціткоў, А.​А.​Цітоў, А.​Ц.​Цітоў, У.Л.Ціхаміраў, Р.​М.​Ціханаў, Л.​П.​Ціхмянаў, М.​С.​Цыбульскі, В.​Е.​Цыганкоў, В.​Ф.​Цымбаленка, М.​Дз.​Цыплухін, В.​Т.​Цыс, А.​В.​Цюрын, Л.​Ф.​Цюрын, С.​Ц.​Цяплоў, С.​В.​Цярэшчанка, Р.​А.​Чакмянёў, В.​І.​Чамадураў, М.​Дз.​Чапрасаў, І.​І.​Чарапанаў, Г.​Я.​Чарашнёў, У.​Д.​Чарнаморац, С.​А.​Чарнаўской, В.Я.Чарнышоў, А.​Р.​Чарняк, А.​С.​Чугаеў, М.​К.​Чупілка, В.​С.​Чурумаў, М.​С.​Чурыкаў, С.Г.Чыгладзе, В.​П.​Чыжоў, А.​Я.​Чыкін, Ш.​І.​Чылачава, А.​Ф.​Чынкоў, А.​А.​Чыркоў, І.М.Чысцякоў, Дз.​Л.​Чэпусаў, А.​А.​Шавялёў, В.​С.​Шавялёў, М.​С.​Шавялёў, У.​Ш.​Шакіраў, П.​І.​Шамаеў, І.​Ц.​Шапачка, А.​А.​Шастакоў, А.​М.​Шаталін, В.​Р.​Шашкоў, М.​Ф.​Шварцман, М.​І.​Шкуліпа, Г.​Ф.​Шляпін, М.​І.​Шмаргун, Дз.​А.​Шмонін, К.​Ф.​Шувалаў, П.​П.​Шумаў, А.​Дз.​Шчаблакоў, В.​К.​Шчарбакоў, М.​І.​Шчацінін, М.​М.​Шчукін, М.​М.​Шыкін, А.​П.​Шылкоў, Ф.​Ф.​Шыляеў, А.М.Шыхаў, І.​Т.​Шэйкін, П.​К.​Юдзін, Дз.​Р.​Юркоў, А.​М.​Юрын, Дз.​М.​Яблачкін, М.​А.​Якаўлеў, А.​Якубаў, К.​Б.​Якубаў, М.​Я.​Якупаў, Б.​Я.​Янтыміраў, М.​М.​Яромушкін, П.​М.​Яфрэмаў, В.​М.​Яшын.

1945. К.​А.​Авакян, С.​В.​Авяр’янаў, Ф.​Я.​Агафонаў, М.​І.​Агурэчнікаў, С.​Адашаў, Дз.​Е.​Алейнічэнка, В.​А.​Алісаў, І.​П.​Алтухоў, У.​С.​Алхімаў, М.​М.​Альшэўскі, М.​Я.​Аляксандраў, Ф.​М.​Аляксандраў, А.​М.​Аляксеенка, А.​А.​Аляксееў, Ж.Андрэ, А.​С.​Андрэеў, І.​Я.​Андрэеў, П.​К.​Андрэеў, Я.​В.​Анісімаў, М.​А.​Аніскін, С.​П.​Анішчанка, М.​А.​Ануфрыеў, С.​А.​Апраксін, М.​П.​Аргуноў, В.​Дз.​Арлоў, Я.​Н.​Арлоў, І.​М.​Арсеньеў, І.​С.​Арцішчаў, П.​А.​Арэф’еў, І.​І.​Асінны, М.С.Аслікоўскі, С.​Ц.​Атрохаў, А.​К.​Аўдзееў, Дз.​М.​Аўсяннікаў, Б.​В.​Аўчыннікаў, М.​Ц.​Аўчыннікаў, Б.​М.​Афанасьеў, В.​М.​Афанасьеў, Д.​М.​Ахмедаў, Ф.​Ахмедаў, С.​Ашыраў, К.​І.​Бабахін, В.​А.​Бабічаў, М.​М.​Бабкін, В.​М.​Бабкоў, М.​І.​Баброў, Л.​Г.​Бабушкін, А.М.Багалюбаў, М.​Ц.​Багамолаў, Ф.​М.​Бажора, П.​С.​Байцоў, С.​І.​Балгарын, І.​М.​Бандарэнка, С.​Дз.​Барадулін, С.​М.​Баразянец, Т.​М.​Барамзіна, В.​М.​Бардуноў, В.​М.​Барсукоў, П.​М.​Батыраў, М.​І.​Бахцін, Б.​Л.​Белік, І.​М.​Беразуцкі, Р.​Я.​Бераснеў, Ф.​С.​Берастаў, Я.​А.​Бікбаў, В.​М.​Бірукоў, Ф.​Ц.​Блахін, В.​П.​Брагін, В.​Я.​Брагін, Т.А.Братчыкаў, М.​В.​Будзюк, М.​І.​Будзянкоў, К.С.Бурдзейны, Ф.​В.​Буслаў, П.​П.​Бухнін, М.​К.​Буянаў, Л.​А.​Быкавец, І.​Л.​Бялоў, І.​М.​Бярэзін, Ф.​С.​Вазнясенскі, В.​А.​Валасатаў, А.​М.​Валошын, М.​Ф.​Валошын, І.​М.​Валчкоў, В.У.Ванцян, П.​Я.​Вараб’ёў, М.​А.​Васін, Г.​І.​Вахалкоў, А.​Я.​Вахненка, А.​Ф.​Везіраў, Р.​І.​Велікаконь, Р.​П.​Віктараў, М.​М.​Вінаградаў, П.​І.​Вінаградаў, Ф.​І.​Вінакураў, А.​Л.​Вісяшчаў, І.​П.​Віткоўскі, В.​А.​Віхіраў, А.​А.​Волкаў, А.​П.​Волкаў, М.​Е.​Волкаў, Х.​Н.​Гайсін, М.​А.​Гакель, У.​А.​Галаскокаў, К.М.Галіцкі, А.​К.​Галубкоў, А.​М.​Галубой, Б.Б.Гарадавікоў, А.В.Гарбатаў, Д.​І.​Гарбуноў, В.​С.​Гаўрылаў, Р.​С.​Гашава, А.​І.​Гераськін, А.​М.​Герман, М.​М.​Глебаў, І.​В.​Глушкоў, К.С.Гнідаш, А.Е.Голубаў, А.​Ф.​Грабнёў, К.​В.​Гразноў, М.​І.​Грыбкоў, Дз.​П.​Грыгор’еў, В.​І.​Грышаеў, В.​С.​Грышко, І.Ц.Грышын, І.​П.​Гураў, К.​Ф.​Гураў, П.​Ф.​Гушчын, М.​С.​Давыдаў, М.​П.​Дакучаеў, В.​І.​Далгаполаў, У.​К.​Далгоў, А.А.Данілаў, М.​І.​Данілаў, М.​М.​Даніленка, А.​І.​Данскіх, Ю.​М.​Двужыльны, Г.​І.​Джункоўская-Маркава, І.​М.​Дзусаў, М.​М.​Дзяканаў, П.​М.​Дзякаў, М.​І.​Доліна, С.​А.​Долінскі, М.​І.​Дружынін, М.​Я.​Дубровін, Г.​А.​Дуброўскі, М.​В.​Дунічаў, В.​Дз.​Едкін, Л.​К.​Ерафееўскіх, Ф.​П.​Ерзікаў, Р.​Дз.​Ермалаеў, Ф.​П.​Ермалаеў, Е.М.Жагранкоў, П.​М.​Жалтухін, А.​П.​Жэсткаў, А.​М.​Жданаў, Л.​В.​Жолудзеў, І.​Я.​Жудаў, М.​А.​Жуканаў, В.П.Жукаў, Я.​А.​Жыгуленка, В.​І.​Жылін, М.М.Завадоўскі, В.С.Заварызгін, В.​І.​Загароднеў, В.Г.Зайцаў, В.​Л.​Зайцаў, С.​Х.​Зайцаў, М.​А.​Замулаеў, Ю.​Ф.​Зарудзін, І.​М.​Запарожскі, А.​І.​Зараўняеў, А.​Н.​Захараў, Г.Н.Захараў, А.​М.​Звераў, І.​Е.​Злыгосцеў, Е.​М.​Зорын, А.​Л.​Зубкова, А.​А.​Ібраеў, Ф.​Я.​Іванішка, А.​В.​Іваноў, К.​В.​Іваноў, М.​В.​Іваноў, М.​А.​Лзюмаў, І.​І.​Ілазараў, Г.​М.​Інасарыдзе, А.​Дз.​Іонаў, М.​А.​Ісайка, С.Іскаліеў, В.​У.​Істомін, А.​Ішанкулаў, П.​В.​Каваленка, П.​П.​Кажамякін, М.​А.​Кажушкін, А.​А.​Казакоў, В.І.Казакоў, Р.​П.​Каалоў, В.​Г.​Казянкоў, В.​М.​Каламоец, Б.​П.​Калач, І.​А.​Калашнікаў, М.​С.​Калашнікаў, П.Р.Калеснікаў, С.​М.​Калінін, М.​А.​Калодка, П.​І.​Каломін, У.Я.Калпакчы, Б.​Л.​Калядзе, Г.В.Камароў, Г.​У.​Камароў, Р.​К.​Камарыцкі, Дз.​К.​Камзаракаў, У.​Р.​Канарэеў, Г.​Ф.​Канцаў, І.​В.​Капейкін, А.​М.​Карасёў, М.​В.​Каранаў, Е.​М.​Карніенка, В.​І.​Карнішын, Я.​І.​Каровін, М.​П.​Карпееў, В.​І.​Карпенка, В.​Р.​Карпенка, Я.​Ф.​Касавічоў, Ф.​Дз.​Касценка, Г.​Л.​Катарын, П.​Р.​Кашчэеў, М.​І.​Кашын, В.​Ш.​Квачантырадзе, Р.​К.​Кіба, Г.​Ф.​Кірдзішчаў, М.​С.​Кірылаў, У.​Л.​Кірылаў, Р.​Р.​Кіяшка, В.​С.​Кладзіеў, І.​К.​Кліманаў, М.​І.​Кліменка, Дз.​М.​Клімзаў, П.​Ф.​Кляпач, М.​І.​Колычаў, М.​І.​Конанаў, В.​М.​Косцін, У.​М.​Кошалеў, К.​А.​Кошман, М.​В.​Крапцоў-Зайчанка, І.​Т.​Красноў, В.​І.​Краўчанка, В.​І.​Круглоў, Ф.Т.Крылоў, С.​М.​Крынін, І.​Н.​Кудзін, С.​А.​Кудрашоў, К.​Г.​Кузняцоў, Р.​І.​Кузняцоў, В.​С.​Кузьмін, М.​А.​Кузьмін, Л.​Дз.​Кукалеўскі, П.​А.​Кулакоў, А.​Г.​Куліеў, С.​З.​Кульбашной, А.​П.​Кулясаў, Дз.​А.​Купцоў, С.​А.​Купцоў, П.А.Курачкін, М.​Ц.​Курбатаў, Дз.​М.​Курлук, А.​В.​Курын, К.П.Кутрухін, С.​Ф.​Куфонін, Е.​М.​Кухараў, М.​М.​Лазькоў, П.​Б.​Лакціёнаў, Г.​Д.​Лапацін, Г.​С.​Лебедзеў, С.​А.​Лебедзеў, В.​А.​Леванян, М.Лефеўр, М.​Н.​Ліннік, К.​С.​Лісіцын, В.​М.​Літвінаў, М.​М.​Логінаў, У.​Л.​Логінаў, І.​П.​Луеў, Л.​В.​Лук’янчыкаў, М.​А.​Лунькоў, А.А.Лучынскі, І.​І.​Лысенка, Ф.​К.​Лысенка, А.​С.​Люты, В.​І.​Лявіцкі, І.​М.​Лявонаў, І.​Р.​Лядоўскі, І.​А.​Мазгавой, М.​С.​Майдан, А.​С.​Майсеенка, Т.​П.​Макарава, К.​В.​Макараў, М.​Р.​Макараў, Я.​А.​Макееў, А.​М.​Максін, П.​П.​Маладых, А.​І.​Малаў, А.​А.​Мален, М.С.Малінін, І.​Т.​Малка, М.​П.​Мальчанка, М.​В.​Мамонаў, В.​М.​Манкевіч, А.​І.​Маркаў, В.​В.​Маркін, А.​І.​Марозаў, І.​В.​Марозаў, М.​М.​Мартынаў, У.​К.​Мартынаў, М.​І.​Марцьянаў, А.​А.​Марчанкаў, М.​Ф.​Мар’яноўскі, С.​І.​Масіенка, Ц.​Д.​Масін, А.​П.​Маслаў, А.​А.​Матросаў, У.​М.​Мачалаў, В.​А.​Меднаногаў, Н.​Ф.​Меклін-Краўцова, І.​А.​Мельнічэнка, А.​М.​Меркушаў, А.​І.​Міронаў, Р.​Р.​Міронаў, С.​М.​Міт, М.​І.​Мітрафанаў, В.​К.​Мітрохаў, А.​Б.​Міхайлаў, В.​П.​Мішэнін, Г.​Г.​Мурзаханаў, Р.​Ф.​Мусланаў, Г.​М.​Мядзведзеў, І.​М.​Мяльноў, П.​П.​Набойчанка, А.​С.​Навічкоў, М.​К.​Нагульян, П.​І.​Назарэнка, Я.Налепка, М.​М.​Нарган, А.​М.​Наскоў, М.​З.​Нешкаў, В.​М.​Нікалаеў, М.​П.​Ніканаў, Т.А.Нікандрава, Я.​М.​Ніхаеў, А.​П.​Нічыпарэнка, К.​Б.​Нуржанаў, В.​П.​Нячаеў, А.​М.​Осіпаў, В.​В.​Осіпаў, Б.​М.​Падалка, А.​М.​Пайкоў, С.​А.​Палавін, Ф.​П.​Палій, І.​С.​Палявой, П.​Я.​Палякоў, М.​П.​Панамароў, І.​С.​Панамарэнка, Е.​М.​Панкоў, А.​Дз.​Паноў, М.​Ф.​Паноў, В.​І.​Панькоў, А.​В.​Папова, В.​І.​Папоў, Г.​П.​Папоў, М.​Ф.​Пасько, А.​В.​Пашкевіч, П.​П.​Перасумкін, Г.Е.Петэрс, М.​М.​Піджакоў, В.​В.​Піліпас, М.​Ф.​Пісарэўскі, Дз.​М.​Пічугін, М.​Я.​Платонаў, І.​Л.​Пратапопаў, В.​І.​Протчаў, М.​Ц.​Пуцілін, А.​Дз.​Пуцін, Ю.​І.​Пыркоў, А.А.Пятраеў, В.​М.​Пятроў, М.​П.​Пятроў, П.​Г.​Пятроў, С.В.Пяцялін, К.​В.​Рабава, А.​А.​Рабаў, А.​М.​Рагожнікаў, С.​А.​Разінкін, А.​К.​Разумаў, А.​М.​Рай, П.​М.​Рак, І.​П.​Раманаў, Я.​П.​Раманаў, А.​С.​Расказаў, Б.​Г.​Расохін, А.​М.​Рашчупкін, С.​Дз.​Роман, У.​С.​Рублеўскі, А.​А.​Рудноў, А.​А.​Рудэнка, А.​Е.​Рудэнка, А.​В.​Рыбакоў, М.​І.​Рыбін, В.​П.​Рыбкін, І.​Ц.​Рыжоў, А.Е Рытаў, М.​Я.​Рэдзькін, П.​Дз.Рэшатаў, П.​С.​Садакоў, І.Ф.Садчыкаў, А.​К.​Сакольскі, У.​С.​Салавей, М.​І.​Саламацін, В.​А.​Салаўёў, У.​А.​Салаўёў, Ц.​І.​Салопенка, С.​Р.​Саннікаў, В.А.Санфірава, С.​А.​Саркісян, М.​Д.​Свінарчук, Л.​С.​Святашэнка, Ц.​І.​Святлічны, А.​П.​Селязнёў, М.​Я.​Селязнёў, У.​П.​Сенчанка, Ф.​І.​Сенчанка, В.​А.​Сідарэнка, Е.​І.​Сізінцаў, М.​А.​Сікорскі, П.​І.​Сірагоў, В.​М.​Сіроцін, Г.​І.​Скрыпнікаў, А.​В.​Смірноў, М.​Я.​Смірноў, Р.​Я.​Смірноў, Ф.​А.​Смірноў, У.​С.​Смятанін, Я.​М.​Смятнёў, І.​М.​Снітко, А.​Н.​Сталяроў, Ф.​М.​Стралец, С.​М.​Стралкоў, В.​С.​Стрыгуноў, Ю.​К.​Субоцін, В.​В.​Сугрын, Я.​М.​Сулейманаў, Б.​Султанаў, В.​Я.​Супрун, С.​Х.​Суф’янаў, А.​Г.​Сухарукаў, У.​П.​Сухачоў, С.​З.​Сухін, Ф.​А.​Сцебянёў, Е.​М.​Сыпала, І.​Ф.​Сяброва, Я.​М.​Сялянін, У.​Ф.​Сямёнаў, Л.​А.​Сяргееў, В.​В.​Тамілоўскіх, Г.​Е.​Твауры, С.​К.​Токараў, А.​А.​Томскі, Дз.​Я.​Трамасаў, М.​М.​Трасцінскі, Р.​А.​Тупіцын, В.​А.​Турбін, С.​В.​Угрумаў, А.​Т.​Удавічэнка, М.​М.​Уладзіміраў, Н.​З.​Ульяненка, М.​І.​Усачоў, В.​В.​Фабрычнаў, Дз.​К.​Фалін, К.​Я.​Фамічова, І.​П.​Фанароў, В.​В.​Фацін, С.​А.​Федарэнка, Н.​Н.​Федуценка, П.В.Фешчанка, А.​А.​Філасофаў, А.​Р.​Філонаў, А.​В.​Фірсаў, М.​А.​Фірсаў, Я.​Я.​Фогель, Я.​Б.​Фрадкоў, М.​А.​Фралоў, Дз.​Г.​Фролікаў, І.​С.​Фурсенка, Э.​Хаджаеў, Х.​З.​Хайрулін, В.​Дз.​Халеў, І.​В.​Халманаў, М.​Н.​Хамянкоў, С.І.Харламаў, У.​М.​Харытонаў, М.​А.​Хахлоў, М.​П.​Хваткоў, М.​Я.​Ходасаў, С.​К.​Хрукін, М.​М.​Хрыкаў, Л.​І.​Царэнка, С.Р.Церашкевіч, І.​Р.​Цюрын, М.Ф.Цяплоў, П.​І.​Цяраеў, М.​К.​Цярэшчанка, В.​М.​Чабатароў, М.​П.​Чалы, І.​А.​Чарнец, Р.​І.​Чарноў, А.​Ф.​Чарнышоў, І.​В.​Чашчарын, А.​П.​Чумакоў, Дз.​В.​Чумачэнка, Р.​І.​Чэрнікаў, І.​С.​Шабельнікаў, Ш.​Шаімаў, А.​С.​Шалаеў, С.​Е.​Шалковы, А.​Я.​Шамшурын, І.​Я.​Шапавалаў, І.​Р.​Шарамет, В.​І.​Шаркоў, М.​П.​Шароў, П.​С.​Шароў, Б.​А.​Шахіраў, М.​Ф.​Шаціла, А.​К.​Шомін, М.​М.​Шохін, Р.​А.​Шпількоў, Ф.​Г.​Шунееў, Р.​С.​Шупік, С.​І.​Шулаў, У.​Г.​Шчогалеў, Р.​І.​Шыбанаў, П.​В.​Шысцяроў, М.​М.​Юдзін, Б.​І.​Юркін, А.​С.​Юрчанка, П.​Д.​Юрчанка, І.​П.​Ябараў, А.​М.​Ягораў, В.​В.​Ягораў, А.​А.​Якаўлеў, Г.​Якубаў, А.​І.​Якуненка, С.​Р.​Янкоўскі, П.​А.​Ярмілаў, М.​І.​Яромін, С.​П.​Яўграфаў, М.​І.​Яшын.

1946. Р.​Е.​Аронава, А.​Дз.​Асадчыеў, С.​Багданаў, А.​М.​Васільеў, М.​К.​Васільеў, П.​С.​Дакучалаў, І.​М.​Жмурко, А.​І.​Казакоў, П.​А.​Казленка, В.​І.​Касалапаў, Я.​Кручкоў, Ц.​А.​Кучараба, А.​У.​Майсееў, І.​А.​Малікаў, К.​Я.​Малін, І.​І.​Мар’ін, Р.Ф.Махрынаў, У.​А.​Мілюкоў, У.​А.​Міхайлаў, Я.​Д.​Міхайлік, В.​А.​Мядзведзеў, І.​І.​Нечыпурэнка, М.​Е.​Півавараў, М.​А.​Прасвірнаў, Н.​М.​Распопава, М.​П.​Рэнц, Р.​П.​Сабкоўскі, А.​М.​Сідаровіч, В.​З.​Строкаў, М.​Г.​Сыртланава, І.​Ф.​Фацееў, М.​І.​Фясенка, А.​М.​Харытошкін, А.​Ф.​Худзякова, А.​А.​Царагародскі, А.​Т.​Цішчанка, М.​П.​Чэчнева, Ф.​С.​Шмырын, Ш.​І.​Шургая, С.​С.​Шчаглоў, А.​М.​Юльеў.

1948. У.​С.​Баскоў, Л.​М.​Літвінава.

1957. П.М.Гаўрылаў.

1965. У.С.Амельянюк, Ф.​М.​Ахлопкаў, П.Ф.Баціцкі, І.П.Казінец, А.М.Касаеў, А.М.Кіжаватаў, Я.У.Клумаў, П.А.Ротмістраў, В.М.Усаў.

1978. А.Д.Радзіеўскі, І.М.Русіянаў.

Літ.:

Герои Советского Союза: Краткий биогр. слов. Т. 1—2. М., 1987—88;

Навечно в сердце народном. 3 изд. Мн., 1984.

т. 5, с. 194

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)