Verbum

САНКТ-ПЕЦЯРБУ́РГСКІ АКАДЭМІ́ЧНЫ СІМФАНІ́ЧНЫ АРКЕ́СТР Санкт-Пецярбургскай філармоніі імя Дз.​Шастаковіча,

старэйшы ў Расіі сімф. аркестр. Засл. калектыў Расіі (1934). Засн. ў 1882 як Прыдворны музыканцкі хор у Пецярбургу (з 1897 Прыдворны аркестр, які складаўся з 2 аркестраў: сімф. і духавога). З 1917 Дзярж. сімф. аркестр, з 1921 у складзе С.-Пецярбургскай філармоніі. Сярод дырыжораў, якія зрабілі значны ўклад у станаўленне аркестра, А.​Нікіш, С.​Кусявіцкі, Э.​Купер, В.​Бярдзяеў, М.​Малько, А.​Гаўк, Ф.​Штыдры, Я.​Мравінскі, Ю.​Цемірканаў і інш. Ігра аркестра адметная стройнасцю і шматтэмбравасцю гучання асобных аркестравых груп, віртуознай ансамблевай сыгранасцю, глыбінёй і незвычайнасцю трактоўкі выконваемых твораў. У рэпертуары ўвесь залаты фонд сусветнага сімфанізму ад твораў Л.​Бетховена, П.​Чайкоўскага, Дз.​Шастаковіча да найскладанейшых партытур Г.​Берліёза, Г.​Малера, а таксама твораў Я.​Сібеліуса, А.​Рэспігі, Б.​Баргака, П.​Хіцдэміта, Д.​Міё, К.​Шыманоўскага, І.​Стравінскага. З аркестрам выступалі вядомыя дырыжоры і выканаўцы.

Л.​А.​Шымановіч.

т. 14, с. 154

САНКТ-ПЕЦЯРБУ́РГСКАЯ АКАДЭМІ́ЧНАЯ КАПЭ́ЛА імя М.​І.​Глінкі,

старэйшы рус. харавы прафес. калектыў. Бярэ пачатак ад заснавання ў 1479 у Маскве мужчынскага хору (т. зв. гасударавых пеўчых дзякаў, з 17 ст. ў ім спявалі і хлопчыкі), з 1703 у Пецярбургу, з 1763 — імператарская Прыдворная пеўчая капэла, з 1918 — Нар. акадэмія, з 1922 — Дзярж. акад. капэла, з 1954 — Ленінградская акад. капэла імя Глінкі, з 1992 — сучасная назва. У 1740—1844 пры капэле перыядычна працавалі інстр., з 1846 — дырыжорскія (рэгенцкія) класы, з 1858 — муз. школа, з 1922 — харавы тэхнікум, з 1945 — харавое вучылішча, з 1955 самаст. ўстанова. Як цэнтр рус. харавой культуры ўздзейнічала на фарміраванне традыцый хар. выканальніцтва і на стыль хар. пісьма без суправаджэння (a capella). У канцы 19 ст. — замкнуты царкоўны хор. З 1920 у складзе хору і жаночыя галасы. Акрамя культавай музыкі ў яе рэпертуары лепшыя творы кантатна-аратарыяльнага жанру кампазітараў 17—19 ст., класічныя і сучасныя хоры a capella, апрацоўкі нар. песень, кантаты, араторыі. Капэлай кіравалі: М.​Палтарацкі (1763—95), Дз.​Бартнянскі (1796—1825), Ф.​П.​Львоў (1825—36), А.​Ф.​Львоў (1837—61), М.​Бахмецеў (1861—83), М.​Балакіраў (1883—94), А.​Арэнскі (1895—90), С.​Смаленскі (1901—03), А.​Шарамецеў (1904—17). У 1837—39 у ёй працаваў Глінка, у 1883—94 — М.​Рымскі-Корсакаў. Вядучую ролю ў яе перабудове адыграў дырыжор М.​Клімаў (1917—35). Сярод інш. дырыжораў М.​Данілін (1936—37), А.​Свешнікаў (1937—41), Л.​Кудраўцава (1941—43), А.​Анісімаў (1955—65), У.​Мінін (1965—67), Ф.​Казлоў (1967—72), А.​Міхайлаў (1972—74), У.​Чарнушэнка (з 1974). У праграме капэлы класіка і творы рус. кампазітараў (20 ст.), у т. л. Г.​Свірыдава, В.​Салманава, Р.​Шчадрына, А.​Фляркоўскага, С.​Сланімскага і інш. У 1981 капэлай праведзены фестываль «Неўскія асамблеі», які складаўся з цыкла гіст. канцэртаў «Пяць вякоў рускай харавой музыкі».

Літ.:

Ершов А. Старейший русский хор Ленинградской государственной академической капеллы им. М.​И.​Глинки, 1703—1978. Л., 1973;

Певческая капелла С.-Петербурга: [Альбом]. СПб., 1994.

Л.​А.​Шымановіч.

т. 14, с. 154

«Сход рускіх фабрычна-заводскіх рабочых Санкт-Пецярбурга»

т. 15, с. 305

САНКТ-ПЕЦЯРБУ́РГСКІ ВЯЛІ́КІ ДРАМАТЫ́ЧНЫ ТЭА́ТР акадэмічны імя Г.​А.​Таўстаногава.

Адкрыты ў 1919, з 1932 імя М.​Горкага, з 1964 акадэмічны, з 1992 сучасная назва. Створаны пры ўдзеле М.​Горкага, М.​Андрэевай і А.​Блока як т-р гераічнага рэпертуару, класічнай трагедыі і высокай камедыі. Гал. рэжысёры А.​Лаўрэнцьеў (1919—22 і 1923—29), К.​Твярской (1929—34), В.​Фёдараў (1934—36), А.​Дзікі (1936—37), Б.​Бабачкін (1938-40), Л.​Руднік (1940—46), Н.​Рашэўская (1946—49), І.​Яфрэмаў (1950—52), К.​Хахлоў (1922—23 і 1954—55), Таўстаногаў (1956—89); з 1989 маст. кіраўнік К.​Лаўроў. Адкрыўся спектаклем «Дон Карлас» Ф.​Шылера. Першапачаткова ставіліся спектаклі У.​Шэкспіра, Шылера, В.​Гюго, Мальера і інш., з сярэдзіны 1920-х г. таксама творы тагачаснай драматургіі, у якіх сцвярджалася рэаліст. скіраванасць: «Мяцеж» (1925), «Разлом» (1927) Б.​Лаўранёва, «Клоп» (1929), «Баня» (1930) У.​Маякоўскага. У 1930—40-я г. т-р ставіў творы М.​Горкага («Мяшчане», «Дачнікі»), А.​Чэхава («Вішнёвы сад») і інш. Спектаклям 1950—70-х г. уласцівы ўвага да сцэн. ўвасаблення вострых і напружаных жыццёвых калізій, яркая рэаліст. форма, сац.-гіст. і псіхал. абагульненні: «Ідыёт» паводле Ф.​Дастаеўскага, «Ліса і вінаград» Г.​Фігейрэду, «Варвары» і «Мяшчане» (Дзярж. прэмія СССР 1970) М.​Горкага, «Кароль Генрых IV» Шэкспіра, «Гісторыя каня» паводле Л.​Талстога. Пастаноўкі 1990-х г. вызначаліся глыбокай распрацоўкай псіхал. малюнка роляў, пошукам сучасных выразных магчымасцей у традыц. драматургіі: «Каварства і каханне» Шылера, «Макбет» Шэкспіра, «Бацька» А.​Стрындберга, «Таленты і паклоннікі» А.​Астроўскага і інш. У т-ры ў розныя гады працавалі і працуюць акцёры А.​Абрамаў, А.​Андрэеў, Г.​Багачоў, А.​Басілашвілі, Т.​Дароніна, В.​Дзягцяр, В.​Іўчанка, Я.​Капелян, У.​Кузняцоў, Лаўроў, А.​Лаўрэнцьеў, Я.​Лебедзеў, П.​Луспякаеў, Л.​Макарава, М.​Манахаў, В.​Сафронаў, В.​Паліцаймака, І.​Смактуноўскі, У.​Стржэльчык, А.​Талубееў, М.​Трафімаў, А.​Фрэйндліх, З.​Шарко, Ю.​Юр’еў і інш.; рэжысёры Р.​Дзіцяткоўскі, Р.​Казлоў, Э.​Нюганен, М.​Пінігін, А.​Сяроў, Т.​Чхеідзе, А.​Шапіра і інш.

С.​У.​Пешын.

т. 14, с. 154

САНКТ-ПЕЦЯРБУ́РГСКАЕ ВЫШЭ́ЙШАЕ МАСТА́ЦКА-ПРАМЫСЛО́ВАЕ ВУЧЫ́ЛІШЧА імя В.​І.​Мухінай,

адна са старэйшых вышэйшых маст. навучальных устаноў Расіі. Засн. ў 1876 у Пецярбургу як Цэнтр. вучылішча тэхн. малявання барона А.​Л.​Штыгліца. У 1922 уведзена ў склад петраградскага Вышэйшага тэхн.-маст. ін-та. У 1945 адноўлена як Ленінградскае маст.-прамысл. вучылішча, з 1948 ВНУ, з 1953 імя Мухінай, з 1994 сучасная назва. Рыхтуе мастакоў вышэйшай кваліфікацыі па спецыяльнасцях: дэкар.-прыкладное мастацтва, маст. афармленне і мадэліраванне вырабаў, інтэр’ер і абсталяванне, прамысл. мастацтва, манум.-дэкар. мастацтва, а таксама выкладчыкаў малявання і дэкар.-прыкладнога мастацтва для маст.-прамысл. школ. Мае ф-ты манум., дэкар.-прыкладнога і прыкладнога мастацтваў; аспірантуру. Створаны музей дэкар.-прыкладнога мастацтва. У розныя часы ў вучылішчы выкладалі П.​Бучкін, С.​Васількоўскі, Р.​Фрэнц, Г.​Савіна. Вучылішча скончылі бел. мастакі М.​Кірылаў, У.​Мурахвер, Л Мягкова, М.​Міхалап, А.​Някрасаў, С.​Палякоў, Л.​Панамарэнка, У.​Пракоф’еў, М.​Рыжанкоў, А.​Салаўёў, І.​Харламаў і інш.

т. 14, с. 153

САНКТ-ПЕЦЯРБУ́РГСКІ ІНСТЫТУ́Т ЖЫ́ВАПІСУ, СКУЛЬПТУ́РЫ І АРХІТЭКТУ́РЫ акадэмічны імя І.​Я.​Рэпіна,

старэйшая ў Расіі маст. вышэйшая навуч. ўстанова. Засн. ў 1757 у Пецярбургу як Выхавальнае вучылішча Імператарскай АМ (гл. Расійская акадэмія мастацтваў). У 1894 пераўтвораны ў Вышэйшае маст. вучылішча, у 1918 — у Петраградскія дзярж. вольныя маст.-вучэбныя майстэрні, у 1926 — Вышэйшы маст.-тэхн. ін-т, у 1934—44 — Ленінградскі ін-т жывапісу, скульптуры і архітэктуры, з 1944 імя Рэпіна, з 1992 сучасная назва. З 1933 уваходзіў у сістэму Усерасійскай АМ, з 1947 — АМ СССР, з 1992 — Расійскай АМ. Мае ф-ты жывапісу, графікі, скульптуры, архітэктуры, тэорыі і гісторыі мастацтваў, майстэрні станковага жывапісу, тэатр.-дэкарацыйнага жывапісу, манум. жывапісу, рэстаўрацыйную, аспірантуру. Сярод выкладчыкаў ін-та А.​Мыльнікаў, М Анікушкін, П.​Фамін, Ю.​Няпрынцаў, У.​Ветрагонскі, А.​Жук і інш. У ін-це вучыліся бел. мастакі і мастацтвазнаўцы З.​Азгур, Н.​Высоцкая, Я.​Зайцаў, А.​Мазалёў, П.​Масленікаў, Г.​Мурамцаў, В.​Мурашоў, А.​Паслядовіч, У.​Стальмашонак, Я.​Чамадураў, Н.​Шчасная, А.​Шыбнёў і інш.

С.​У.​Пешын.

т. 14, с. 154

САНКТ-ПЕЦЯРБУ́РГСКІ МАЛЫ́ ТЭА́ТР О́ПЕРЫ І БАЛЕ́ТА імя М.​П.​Мусаргскага.

Адкрыты ў 1918 у будынку б. Міхайлаўскага т-ра (1833, арх. А.​Брулоў). З 1919 Дзярж. акад. т-р камічнай оперы, з 1921 — Малы петраградскі дзярж. акад. т-р, з 1926 — Дзярж. акад. Малы оперны т-р, з 1964 — Ленінградскі Малы т-р оперы і балета, з 1989 імя Мусаргскага, з 1992 сучасная назва. Напачатку ставіліся камед. спектаклі, аперэты, аднаактовыя оперы: «Птушкі пеўчыя» Ж.​Афенбаха (1918), «Цар-цясляр» А.​Лорцынга (1919), «Верцер» Ж.​Маснэ (1920), «Скупы рыцар» С.​Рахманінава, «Цыганскі барон» І.​Штрауса(1922) і інш. Пазней пастаўлены оперы «Нос» (1930) і «Лэдзі Макбет Мцэнскага павета» (1934) Дз.​Шастаковіча; «Ціхі Дон» (1935) і «Узнятая цаліна» (1937) І.​Дзяржынскага. З 1933 працуе і балетная трупа. Пастаўлены балеты «Светлы ручай» Шастаковіча (1935), «Каўказскі нявольнік» Б.​Асаф’ева (1938) і інш. З 1941 т-р знаходзіўся ў г. Арэнбург, дзе ў 1943 пастаўлены оперы «Кроў народа» Дзяржынскага і «Мацней за смерць» В.​Валошынава. З 1944 у Ленінградзе, працягваў прапагандаваць сучасныя творы і набыў вядомасць як т-р-эксперыментатар. Сярод пастановак: оперы «Вайна і мір» С.​Пракоф’ева (1946), «Маладая гвардыя» Ю.​Мейтуса (1950), «Вірынея» С.​Сланімскага (1967), «Не толькі каханне» Р.​Шчадрына (1973) і інш. З 1981 т-р узначаліў С.​Гаўдасінскі, які лічыў гал. задачай адраджэнне ў т-ры рус. класікі. У рэпертуары гэтага часу — «Барыс Гадуноў» і «Хаваншчына» Мусаргскага, «Яўген Анегін» і «Пікавая дама» П.​Чайкоўскага, «Залаты пеўнік» і «Казка пра цара Салтана» М.​Рымскага-Корсакава, «Марыя Сцюарт» Сланімскага, «Пётр I» Ц.​Хрэннікава; балеты «Макбет», «Баядэрка» Ш.​Калаша і інш. Уклад у развіццё т-ра ўнеслі дырыжоры С.​Самасуд, Б.​Хайкін, А.​Дзмітрыеў, Ю.​Багданаў, П.​Бубельнікаў, А.​Аніханаў, А.​Кукушкін, А.​Сітнікаў; рэжысёры М.​Смоліч, Э.​Пасынкаў, У.​Лук’янаў; балетмайстры Ф.​Лапухоў, Л.​Лаўроўскі, П.​Гусеў, І.​Бельскі, А.​Вінаградаў, М.​Баярчыкаў; хормайстары М.​Траўкін, А.​Чарноў; салісты оперы С.​Балашоў, А.​Галавін, К.​Камісарава, А.​Мадэстаў, А.​Алмазаў, Т.​Багданаў, А.​Ступальскі, С.​Шапашнікаў і інш.; балета В.​Зімін, Ю Літвіненка, Л.​Сафронава, В.​Станкевіч і інш. Салісты 1999—2001 Н.​Бірукова, Н.​Уласава, М.​Трагубовіч, С.​Акопаў, А.​Барысевіч, С.​Бурэеў, С.​Дрэйт, М.​Казанцаў, А.​Пятроў і інш.

Л.​А.​Шымановіч.

т. 14, с. 155

ПЕЦЯРБУ́РГ,

гл. Санкт-Пецярбург.

т. 12, с. 341

ЛЕНІНГРА́Д,

назва г. Санкт-Пецярбург у 1924—92.

т. 9, с. 202