цепь ж.
1. в разн. знач. ланцу́г, -га́ м.;
желе́зная цепь жале́зны ланцу́г;
я́корная цепь я́карны ланцу́г;
посади́ть на цепь пасадзі́ць на ланцу́г;
цепь собы́тий перен. ланцу́г падзе́й;
цепь доказа́тельств перен. ланцу́г до́казаў;
цепь управле́ния ж.-д. ланцу́г кірава́ння;
электри́ческая цепь физ. электры́чны ланцу́г;
цепь гор ланцу́г гор;
2. (оковы) ланцугі́, -го́ў ед. нет, кайданы́, -но́ў ед. нет;
закова́ть в це́пи закава́ць у ланцугі́ (кайданы́);
разорва́ть це́пи перен. разарва́ць ланцугі́ (скі́нуць кайданы́).
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
*Ачапі́ць, очэпі́ць ’павесіць, начапіць, надзець’ (КСТ). Да чапіць, чапаць (гл.).
Ачапі́ць ’акружыць’ (КТС). Ад чэп ’ланцуг’, як рус. оцепить ад цепь.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
ланцу́г, -га́ м.
1. в разн. знач. цепь ж.;
узя́ць саба́ку на л. — посади́ть соба́ку на цепь;
электры́чны л. — электри́ческая цепь;
стралко́вы л. — стрелко́вая цепь;
л. гор — цепь гор;
л. падзе́й — цепь собы́тий;
2. только мн., прям., перен. це́пи; око́вы, пу́ты;
закава́ць у ~гі́ — закова́ть в це́пи;
~гі́ ра́бства — це́пи (око́вы, пу́ты) ра́бства;
◊ як з ~га́ сарва́ўся — как с цепи́ сорва́лся;
і на ~гу́ (~го́м) не заця́гнеш — и на арка́не не зата́щишь;
на ~гу́ не ўтрыма́ць — на це́пи не удержа́ть;
узя́ць на л. — взять на цепь
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
полукру́г м. паўкру́г, -га м.; (полузамкнутая цепь) паўко́ла, -ла ср.;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
краж м.
1. (горная цепь) кряж;
2. см. кало́да I 1
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
Аце́п ’выклічнік для адгону сабакі’ (Нас.). Меркаванні Насовіча пра сувязь з рус. цепь ’ланцуг’ (пагроза ланцугом: «А на цепь!») здаюцца малаверагоднымі. Магчыма, звязана з укр. аці́ба ’выгук для адгону сабак’, якое Краўчук (ВЯ, 1968, 4, 124) суадносіць з рум. tíbă ’тс’ і іншымі адгоннымі выгукамі тыпу а псік, што дазваляе раздзяліць слова на а і ціба насуперак Рудніцкаму, 1, 43, (а!‑ці!‑ба!); параўн. таксама балг. ти́ба, макед. чиба ’тс’, далейшая гісторыя якіх застаецца няяснай. Менш верагодна ад *це́паць ’біць’, параўн. польск. ciepać, рус. тепти́.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
ко́льчаты в разн. знач. ко́льчатый;
к. ланцу́г — ко́льчатая цепь;
к. шаўкапра́д — ко́льчатый шелкопря́д
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
я́корный мор., техн. я́карны;
я́корная обмо́тка эл. я́карная абмо́тка;
я́корная цепь я́карны ланцу́г.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
далуча́льны в разн. знач. присоедини́тельный;
д. ланцу́г — присоедини́тельная цепь;
д. злу́чнік — грам. присоедини́тельный сою́з
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)