са́харный
1. цукро́вы;
са́харная промы́шленность цукро́вая прамысло́васць;
са́харный заво́д цукро́вы заво́д (цукрава́рня);
са́харный песо́к цу́кар-пясо́к (пескавы́ цу́кар);
са́харная пу́дра цукро́вая пу́дра;
са́харная свёкла цукро́выя буракі́;
са́харный тростни́к цукро́вы трыснёг;
са́харный клещ зоол. цукро́вы клешч;
са́харная боле́знь мед. цукро́вая хваро́ба;
са́харная кислота́ хим. цукро́вая кіслата́;
2. перен. (льстивый) мядо́вы, ліслі́вы;
са́харные ре́чи ліслі́выя (мядо́выя) сло́вы;
са́харные уста́ мядо́выя ву́сны.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
цукро́вы в разн. знач. са́харный;
~вая пу́дра — са́харная пу́дра;
ц. заво́д — са́харный заво́д;
ц. клешч — зоол. са́харный клещ;
○ ц. дыябе́т — са́харный диабе́т
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
цукразаво́д м. (цукро́вы заво́д) сахарозаво́д (са́харный заво́д)
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
трыснёг, -нягу́ м. тростни́к;
цукро́вы т. — са́харный тростни́к
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
сахарозаво́д (са́харный заво́д) цукразаво́д, -да м. (цукро́вы заво́д);
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
сахаротре́ст (са́харный трест) цукратрэ́ст, -ту м. (цукро́вы трэст).
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
дыябе́т, -ту м., мед. диабе́т;
◊ цукро́вы д. — са́харный диабе́т
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
тростни́к м., бот. трыснёг, -нягу́ м., трысцё, -ця́ ср.;
са́харный тростни́к цукро́вы трыснёг;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ДЫЯБЕ́Т ЦУКРО́ВЫ, цукровая хвароба,
эндакрыннае захворванне, абумоўленае поўным (інсулінзалежны Д.ц.) або адносным (інсуліннезалежны Д.ц.) недахопам у арганізме гармону інсуліну або яго нізкай біял. актыўнасцю. Характарызуецца парушэннем усіх відаў абмену рэчываў і пашкоджаннем буйных і дробных крывяносных сасудаў. Д.ц. — вынік недастатковага ўтварэння ў падстраўнікавай залозе інсуліну з прычыны функцыян. прыгнечанасці або арган. пашкоджання β-клетак астраўкоў Лангерганса ў выніку парушэння абмену рэчываў, інфекц. хвароб, выдзялення вял. колькасці гармонаў антаганістаў інсуліну, атрафіі і перараджэння парэнхімы падстраўнікавай залозы, хранічнага пераядання і інш. Пры недахопе інсуліну памяншаецца ўтварэнне глікагену з глюкозы, таму тканкі не засвойваюць цукар і не могуць выкарыстоўваць яго як крыніцу энергіі, што вядзе да павышэння ўзроўню цукру ў крыві (гіперглікемія) і выдзяленню яго з мачой (гліказурыя). У больш цяжкіх выпадках парушаецца функцыя печані: у ёй не сінтэзуецца і не назапашваецца глікаген, не абясшкоджваюцца прадукты распаду бялкоў і тлушчаў, што прыводзіць да ацыдозу, які можа выклікаць дыябетычную кетаацыдатычную кому. У хворых на Д.ц. адзначаюцца празмерны апетыт і смага, выдзяленне вял. колькасці мачы (да 8 л за суткі) з высокай удз. в., скурны сверб, запаленне слізістых абалонак поласці рота і інш. Лячэнне — дыета, інсулін і таблеткі, якія зніжаюць цукар.
Літ.:
Балаболкин М.И. Сахарный диабет. М., 1994;
Справочник по клинической эндокринологии. Мн., 1996.
Т.В.Мохарт.
т. 6, с. 306
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
мядо́вы
1. медо́вый, медвя́ный;
м. пах — медо́вый (медвя́ный) за́пах;
2. (приготовленный на меду) медо́вый;
м. пе́рнік — медо́вый пря́ник;
3. перен. (слащавый) медо́вый, са́харный;
◊ м. ме́сяц — медо́вый ме́сяц
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)