Пратонная радыеактыўнасць 10/610
Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)
прато́нны
прыметнік, адносны
|
адз. |
мн. |
| м. |
ж. |
н. |
- |
| Н. |
прато́нны |
прато́нная |
прато́ннае |
прато́нныя |
| Р. |
прато́ннага |
прато́ннай
прато́ннае |
прато́ннага |
прато́нных |
| Д. |
прато́ннаму |
прато́ннай |
прато́ннаму |
прато́нным |
| В. |
прато́нны (неадуш.)
прато́ннага (адуш.) |
прато́нную |
прато́ннае |
прато́нныя (неадуш.)
прато́нных (адуш.) |
| Т. |
прато́нным |
прато́ннай
прато́ннаю |
прато́нным |
прато́ннымі |
| М. |
прато́нным |
прато́ннай |
прато́нным |
прато́нных |
Крыніцы:
krapivabr2012,
piskunou2012,
prym2009,
sbm2012,
tsblm1996.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
прото́нный прато́нны;
прото́нная терапи́я мед. прато́нная тэрапі́я;
прото́нный синхротро́н физ. прато́нны сінхратро́н.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
прато́н-прато́нны
прыметнік, адносны
|
адз. |
мн. |
| м. |
ж. |
н. |
- |
| Н. |
прато́н-прато́нны |
прато́н-прато́нная |
прато́н-прато́ннае |
прато́н-прато́нныя |
| Р. |
прато́н-прато́ннага |
прато́н-прато́ннай
прато́н-прато́ннае |
прато́н-прато́ннага |
прато́н-прато́нных |
| Д. |
прато́н-прато́ннаму |
прато́н-прато́ннай |
прато́н-прато́ннаму |
прато́н-прато́нным |
| В. |
прато́н-прато́нны (неадуш.)
прато́н-прато́ннага (адуш.) |
прато́н-прато́нную |
прато́н-прато́ннае |
прато́н-прато́нныя (неадуш.)
прато́н-прато́нных (адуш.) |
| Т. |
прато́н-прато́нным |
прато́н-прато́ннай
прато́н-прато́ннаю |
прато́н-прато́нным |
прато́н-прато́ннымі |
| М. |
прато́н-прато́нным |
прато́н-прато́ннай |
прато́н-прато́нным |
прато́н-прато́нных |
Крыніцы:
piskunou2012.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
РАДЫЕАКТЫ́ЎНАСЦЬ (ад радые... + лац. activus дзейны),
уласцівасць некаторых атамных ядраў самаадвольна мяняць свой састаў (зарад Z, масавы лік А) у выніку вылучэння элементарных часціц ці фрагментаў ядраў (лёгкія ядры, асколкі дзялення), а таксама жорсткага электрамагн. выпрамянення (гама-выпрамянення); самаадвольнае ператварэнне нестабільных атамных ядраў у інш. ядры (стабільныя або радыеактыўныя). Тэрмін «Р.» выкарыстоўваецца толькі ў адносінах да ядраў, што радыеактыўныя ў асн. стане; пры дастаткова высокіх энергіях узбуджэння стабільныя ядры таксама становяцца радыеактыўнымі. Некаторыя радыеактыўныя нукліды існуюць у прыродзе (гл. Радыеактыўныя рады), але большасць радыенуклідаў атрымана штучна (гл. Ядзерныя рэакцыі), што і вызначае межы (па A і Z) іх існавання. Натуральную Р. (Р. прыродных ізатопаў) адкрыў у 1896 А.А.Бекерэль, штучную — у 1934 адкрылі І. і Ф. Жаліо-Кюры.
Тыпы Р.: альфа-распад, бэта-распад, спантаннае дзяленне ядраў, пратонная, двухпратонная і двухнейтронная Р. (радыеактыўныя ядры пры распадзе вылучаюць, адпаведна, 1 ці 2 пратоны, 2 нейтроны), двухстадыйная Р. Паводле асн. закону Р. колькасць радыеактыўных ядраў N убывае з часам t: N(t) = N exp(−Xt), дзе N0 — зыходная колькасць ядраў, λ — пастаянная распаду, значэнне якой звязана з перыядам паўраспаду Τ1/2: λΤ1/2 = ln2. Скорасць распаду ядраў практычна для ўсіх тыпаў Р. пры змене знешніх умоў (т-ра, ціск і інш.) не мяняецца. Колькасная характарыстыка Р. — актыўнасць — колькасць радыеактыўных распадаў за адзінку часу. Адзінка актыўнасці ў СІ — бекерэль (Бк); карыстаюцца таксама вытворнымі адзінкамі — удзельная (Бк/кг), малярная (Бк/моль), аб’ёмная (Бк/м1) і паверхневая актыўнасць (Бк/м²). Выкарыстоўваюць Р. у ядзернай энергетыцы і вытв-сці ядз. зброі, у сельскай гаспадарцы, біялогіі, медыцыне (гл. Ізатопныя індыкатары. Прамянёвая тэрапія), тэхніцы (метады неразбуральнага кантролю) і інш.
Літ.:
Альфа-, бета- и гамма-спектроскопия: Пер. с англ. Вып. 1—4. М., 1969;
Учение о радиоактивности: История и современность. М., 1973.
Э.А.Рудак.
т. 13, с. 225
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)