поли́ция в разн. знач. палі́цыя, -цыі ж.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
сыскно́й уст. / сыскна́я поли́ция вышукна́я палі́цыя.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
палі́цыя ж., в разн. знач. поли́ция
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
вышукны́ в разн. знач. сыскно́й;
~на́я палі́цыя — уст. сыскна́я поли́ция;
в. саба́ка — сыскна́я соба́ка
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ПЕТРАШЭ́ЎСКІ (Буташэвіч-Петрашэўскі) Міхаіл Васілевіч
(13.11.1821, С.-Пецярбург — 19.12.1866),
дзеяч рас. рэв. руху. Скончыў Пецярбургскі ун-т (1841). Служыў у Мін-ве замежных спраў. Яго паліт. і філас. погляды адлюстраваны ў «Кішэнным слоўніку замежных слоў, якія ўвайшлі ў склад рускай мовы» (вып. 1—2, 1845—46). У 1845—49 П. праводзіў у сябе сходы, т.зв. «пятніцы», рэв.-дэмакр. інтэлігенцыі (гл. Петрашэўцы). Прыхільнік утапічнага сацыялізму Ш.Фур’ё, адмены прыгоннага права, звяржэння самадзяржаўя і ўстанаўлення рэсп. ладу ў Расіі. У 1848 удзельнічаў у нарадах па стварэнні тайнага т-ва. У 1849 арыштаваны, прыгавораны да расстрэлу, замененага бестэрміновай катаргай, якую адбываў ва Усх. Сібіры. З 1856 на пасяленні.
Літ.:
Прокофьев В. Петрашевский. М., 1962;
Возный А.Ф. Петрашевский и царская тайная полиция. Киев, 1985.
т. 12, с. 335
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
Палі́цыя ’у дарэвалюцыйнай Расіі і капіталістычных краінах сістэма асобых органаў дзяржаўнага апарату для аховы існуючага парадку’ (ТСБМ). Праз рус. поли́ция або польск. policja з ням. Polizei ад лац. politīa: грэч. πολιτεία. У рус. мове таксама праз польскае пасрэдніцтва (гл. Праабражэнскі, 2, 93; Фасмер, 3, 310).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
ператрэ́сці сов.
1. в разн. знач. перетрясти́; (одежду и т.п. — ещё) перетряхну́ть;
п. сало́му — перетрясти́ соло́му;
п. пяры́ну — перетрясти́ (перетряхну́ть) пери́ну;
2. безл. перетрясти́; (о лихорадке — ещё) перетрепа́ть;
за даро́гу мяне́ ~сла — за доро́гу меня́ перетрясло́;
3. (кого, что) произвести́ о́быск (у кого, в чём);
палі́цыя ~сла ўсіх жыхаро́ў вёскі (усю́ вёску) — поли́ция произвела́ о́быски у всех жи́телей дере́вни (во всей дере́вне)
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
забра́ць сов.
1. (взять себе, захватить) забра́ть;
з. чужу́ю маёмасць — забра́ть чужо́е иму́щество;
2. (конфисковать) забра́ть, изъя́ть;
3. (увести, унести с собой; арестовать) забра́ть, взять;
забяры́ — яго́ з сабо́й возьми́ его́ с собо́й;
палі́цыя ~ра́ла арганіза́тараў забасто́ўкі — поли́ция забрала́ организа́торов забасто́вки;
4. взять, приня́ть;
з. з рук шкля́нку — взять (приня́ть) из рук стака́н;
5. (уменьшить размеры — о платье) убра́ть;
◊ з. за жыво́е — забра́ть за живо́е;
з. у свае́ ру́кі — взять в свои́ ру́ки
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
трэ́сці несов.
1. в разн. знач. трясти́; (от холода — ещё) зноби́ть; (в лихорадке — ещё) бить, трепа́ть;
т. я́блыню — трясти́ я́блоню;
нас ~сла на калёсах — безл. нас трясло́ на теле́ге;
т. галаво́й — трясти́ голово́й;
машы́на трасе́ — маши́на трясёт;
яго́ ад хо́ладу ~сла — безл. его́ от хо́лода трясло́ (зноби́ло);
яго́ трасе́ ад стра́ху — безл. его́ трясёт от стра́ха;
2. (каго, што) разг. производи́ть о́быск (у кого, в чём);
палі́цыя ~сла вёску — поли́ция производи́ла о́быски в дере́вне;
◊ ла́тамі т. — ходи́ть в лохмо́тьях;
т. кішэ́нь — трясти́ карма́н
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ха́паць несов., разг. ха́пать; ца́пать
хапа́ць несов.
1. хвата́ть, схва́тывать, ухва́тывать;
2. (быть достаточным) хвата́ть;
3. (о неприятностях) хвата́ть, достава́ться;
1-3 см. хапі́ць 1, 3, 4;
4. (поспешно приобретать) хвата́ть;
х. што папа́ла — хвата́ть что попа́ло;
5. (ловить, задерживать) хвата́ть;
палі́цыя хапа́ла забасто́ўшчыкаў — поли́ция хвата́ла забасто́вщиков;
◊ (то́лькі) птушы́нага малака́ не хапа́е — (то́лько) пти́чьего молока́ не хвата́ет;
цярплі́васці не хапа́е — терпе́ние ло́пается;
клёпкі ў галаве́ не хапа́е — клёпки в голове́ не хвата́ет;
нако́лькі во́ка хапа́е — наско́лько ви́дит (хвата́ет) глаз;
по́раху не хапа́е — по́роху не хвата́ет;
слоў не хапа́е — слов не хвата́ет;
не хапа́е ду́ху — не хвата́ет ду́ху;
хапі́ць на ляту́ — хвати́ть на лету́;
зо́рак з не́ба не хапа́е — звёзд с не́ба не хвата́ет;
гэ́тага (яшчэ́ чаго́) не хапа́ла! — э́того (ещё) не достава́ло!
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)