перацё́рты

прыметнік, адносны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. перацё́рты перацё́ртая перацё́ртае перацё́ртыя
Р. перацё́ртага перацё́ртай
перацё́ртае		 перацё́ртага перацё́ртых
Д. перацё́ртаму перацё́ртай перацё́ртаму перацё́ртым
В. перацё́рты (неадуш.)
перацё́ртага (адуш.)		 перацё́ртую перацё́ртае перацё́ртыя (неадуш.)
перацё́ртых (адуш.)
Т. перацё́ртым перацё́ртай
перацё́ртаю		 перацё́ртым перацё́ртымі
М. перацё́ртым перацё́ртай перацё́ртым перацё́ртых

Крыніцы: dzsl2007, krapivabr2012, piskunou2012, sbm2012, tsbm1984.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

перацё́рты

дзеепрыметнік, залежны стан, прошлы час, закончанае трыванне

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. перацё́рты перацё́ртая перацё́ртае перацё́ртыя
Р. перацё́ртага перацё́ртай
перацё́ртае		 перацё́ртага перацё́ртых
Д. перацё́ртаму перацё́ртай перацё́ртаму перацё́ртым
В. перацё́рты (неадуш.)
перацё́ртага (адуш.)		 перацё́ртую перацё́ртае перацё́ртыя (неадуш.)
перацё́ртых (адуш.)
Т. перацё́ртым перацё́ртай
перацё́ртаю		 перацё́ртым перацё́ртымі
М. перацё́ртым перацё́ртай перацё́ртым перацё́ртых

Кароткая форма: перацё́рта.

Крыніцы: dzsl2007, krapivabr2012, piskunou2012, sbm2012, tsbm1984.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

перацёрты

1. в разн. знач. перетёртый;

2. перемя́тый;

3. истёртый;

1-3 см. пераце́рці

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

перацёрты, ‑ая, ‑ае.

Дзеепрым. зал. пр. ад перацерці.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

перетёртый

1. перацёрты, мног. папераціра́ны;

2. сцёрты, пацёрты, расцёрты, мног. парасціра́ны;

3. перацёрты, вы́церты, павыціра́ны; см. перетере́ть.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

перамя́ты

1. перемя́тый;

2. см. перакаме́чаны;

3. см. перацёрты 2

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

ДЭТРЫ́Т (ад лац. detritus перацёрты),

1) завісь дробных арганічных рэшткаў у тоўшчы вады ці адклады іх на дне вадаёмаў. Утвараецца з адмерлых раслін і жывёл і іх выдзяленняў. З’яўляецца кормам для водных жывёл — дэтрытафагаў.

2) У медыцыне — прадукт распаду тканак. Д. воспенны воспавы* — саскрэб воспенных воспавых* пухіроў са скуры штучна заражанай жывёлы для прыгатавання воспеннай воспавай* вакцыны.

т. 6, с. 360

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

перемя́тый

1. перамя́ты, памя́ты; перакаме́чаны, пакаме́чаны;

2. пераці́снуты, паці́сканы, пераду́шаны, паду́шаны; перацёрты, пацёрты, перато́ўчаны, пато́ўчаны;

3. пераме́шаны, паме́шаны;

4. стапта́ны, патапта́ны, вы́таптаны, павыто́птваны;

5. перацёрты, перамя́ты; см. перемя́ть;

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

ГУКАПЕРАЙМА́ННЕ, анаматапея,

1) у мовазнаўстве ўмоўная імітацыя тых ці іншых гукаў рэчаіснасці фанет. сродкамі пэўнай мовы (напр.: «ква-ква», «мяў», «цік-так»). Умоўнасць выяўляецца ў тым, што адно і тое ж гучанне ў кожнай мове перадаецца па-свойму: па-беларуску певень крычыць «кукарэку», па-англійску cock-a-doodle-doo. Карэнныя гукапераймальнікі-выклічнікі з’яўляюцца асновай ўтварэння шматлікіх слоў у мове, у першую чаргу дзеясловаў: «кукарэку < кукарэкаць < кукарэканне», «бух < бухаць < буханне < выбух < выбухны» і г.д. 2) У паэзіі імітацыя з дапамогай гукаў мовы тых ці іншых прыродных гукаў. Дасягаецца і назапашваннем гукапераймальных слоў, і падборам слоў з аднароднымі, блізкімі гукамі. Інструментоўка на асобныя (перш за ўсё зычныя) гукі можа асацыятыўна ўзнаўляць свіст, грукат грому, шум і рокат вадаспаду: «У горных жорнах перацёрты, // Па схіле, як па латаку, // Паток ссыпаўся, распасцёрты, // І ніцма падаў у раку» (М.​Лужанін).

А.​І.​Падлужны (у мовазнаўстве).

т. 5, с. 525

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)