Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
мара́ль ж.
1. мора́ль; (совокупность норм поведения — ещё) нра́вственность;
агульначалаве́чая м. — общечелове́ческая мора́ль (нра́вственность);
2. (нравственный вывод) мора́ль;
м. ба́йкі — мора́ль ба́сни;
3. разг. (наставление) мора́ль, нравоуче́ние ср.;
чыта́ць м. — чита́ть мора́ль (нравоуче́ние)
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ба́ечны
1. ба́сенный;
~ная мара́ль — ба́сенная мора́ль;
2. ска́зочный
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
прапісны́ в разн. знач. прописно́й;
п. лісто́к — прописно́й листо́к;
~на́я і́сціна (мара́ль) — прописна́я и́стина (мора́ль)
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
прописно́й
1. (о буквах) вялі́кі;
прописно́е Л вялі́кае Л;
2. (для прописки) прапісны́;
прописно́й листо́к прапісны́ лісто́к;
3. (всем известный) прапісны́;
прописна́я и́стина, мора́ль прапісна́я і́сціна, мара́ль.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
нравоуче́ние ср. (мораль) мара́ль, -лі ж.; (наставление) навуча́нне, -ння ср., павуча́нне, -ння ср.; (нотация) ната́цыя, -цыі ж.;
нравоуче́ние в ба́сне мара́ль у ба́йцы;
чита́ть нравоуче́ния чыта́ць ната́цыі (мара́ль);
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
МАРА́ЛЬ (франц. morale ад лац. moralis маральны, духоўны),
асаблівая форма грамадскай свядомасці і від грамадскіх адносін (маральныя адносіны); адзін з асн. спосабаў нарматыўнай рэгуляцыі дзеянняў чалавека ў грамадстве. Узнікла на ранніх ступенях развіцця чалавечага грамадства і выяўлялася ў розных маральных сістэмах, якія развіваліся і змянялі адна адну. Рэгулюе паводзіны чалавека ва ўсіх сферах яго грамадскага жыцця — у працы, побыце, палітыцы, навуцы, сям’і, унутрыгрупавых, міжнар. адносінах, а таксама яго адносіны з прыродай. Адлюстроўвае цэласную сістэму поглядаў на сац. жыццё, якая змяшчае разуменне сутнасці грамадства, гісторыі, чалавека і яго быцця. Уяўляе сабой усведамленне людзьмі грамадска неабходнага тыпу паводзін і іх рэалізацыю ў свабодных дзеяннях з апорай на ўласныя перакананні і грамадскую думку. Нормы М. пастаянна абнаўляюцца з улікам гіст. традыцый, духоўнай і нац.-культ. спадчыны, жаданняў людзей. У М. вял. роля належыць індывід. свядомасці (уласныя перакананні, матывы, самаацэнка), якія дазваляюць чалавеку кантраляваць свае дзеянні, самастойна вызначаць сваю лінію паводзін у грамадстве. У разнастайнасці грамадскай дзейнасці чалавека спецыфічна маральны бок паводзін можна адрозніць толькі паводле спосабу, якім рэгулююцца ўчынкі. Напр., эканам. рэгуляванне ажыццяўляецца праз матэрыяльныя інтарэсы людзей; ‘нормы права замацоўваюцца ў афіц. заканадаўстве; адм. формы кантролю здзяйсняюцца праз размеркаванне абавязкаў і афіц. паўнамоцтваў паміж асобамі; у паўсядзённым жыцці патрабаванні М. кантралююцца грамадскай думкай. Аўтарытэт чалавека ў пытаннях М. з’яўляецца духоўным аўтарытэтам і залежыць ад таго, наколькі правільна чалавек разумее сэнс маральных патрабаванняў і выконвае іх. Ён не звязаны з афіц. паўнамоцтвамі, рэальнай уладай або грамадскім становішчам. У адрозненне ад звычаяў, нормы М. набываюць сэнс агульначалавечых каштоўнасцей і прынцыпаў і падтрымліваюцца ў выніку заведзенага і агульнапрынятага парадку.
Літ.:
Мораль, сознание и поведение. М., 1986;
Библер В.С. Нравственность. Культура. Современность. М., 1990;
Сорокин П.А. Человек. Цивилизация. Общество. М., 1992;
Моральные ценности и личность. М., 1994.
В.В.Краснова.
т. 10, с. 104
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
во́ўчы прям., перен. во́лчий;
~чыя зу́бы — во́лчьи зу́бы;
~чая хі́трасць — во́лчья хи́трость;
~чае фу́тра — во́лчий мех;
○ ~чая зя́па — мед. во́лчья пасть;
~чая я́ма — охот., воен. во́лчья я́ма;
~чыя я́гады — во́лчьи я́годы;
в. біле́т (па́шпарт) — ист. во́лчий биле́т (па́спорт);
◊ в. апеты́т — во́лчий аппети́т;
~чая мара́ль — во́лчья мора́ль;
в. зако́н — во́лчий зако́н
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
чита́ть несов., в разн. знач. чыта́ць;
уме́ть чита́ть уме́ць чыта́ць;
чита́ть вслух чыта́ць уго́лас;
чита́ть всю ночь чыта́ць усю́ ноч;
чита́ть стихи́ чыта́ць ве́ршы;
чита́ть с листа́ муз. чыта́ць з ліста́;
чита́ть ле́кции чыта́ць ле́кцыі;
чита́ть докла́д чыта́ць дакла́д;
чита́ть нота́ции чыта́ць ната́цыі;
чита́ть следы́ охотн. чыта́ць сляды́;
чита́ть чьи́-л. мы́сли чыта́ць чые́-не́будзь ду́мкі;
◊
чита́ть в чьи́х-л. сердца́х чыта́ць у чыі́х-не́будзь сэ́рцах;
чита́ть ме́жду строк чыта́ць памі́ж радко́ў;
чита́ть мора́ль чыта́ць мара́ль;
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)