Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)
«МАМА́ЕВА ПАБО́ІШЧА»,
«Сказанне пра Мамаева пабоішча», «Пра пабоішча Мамая...», помнік стараж.-рус. літаратуры 1-й чвэрці 15 ст., важнейшы твор Кулікоўскага цыкла, які змяшчае найбольш падрабязнае апісанне Кулікоўскай бітвы 1380.
Асн. ідэя — сцвярджэнне вядучай ролі вял. маскоўскага кн. Дзмітрыя Іванавіча Данскога на Русі ў аб’яднанні сіл усх.-слав. зямель, услаўленне гераічнага подзвігу рус. народа. Аўтар адзначае вял. ролю прадстаўнікоў ВКЛ у перамозе над войскамі Мамая, важнасць ваенна-паліт. саюза гэтага княства з Маск. дзяржавай. Гал. герой Дзмітрый Іванавіч Данскі апісаны як мужны і мудры палкаводзец. Аўтар выкарыстаў анахранізмы (напр., саюзнікам Мамая названы вял. кн. ВКЛ Альгерд, а не яго сын Ягайла, як было на самой справе), абстрактны псіхалагізм (Мамай і яго саюзнік Алег Разанскі паказаны рэзка адмоўнымі), маст. прыёмы і вобразы, уласцівыя фальклору. Апісанне рэальных падзей, заснаванае на дакумент. крыніцах і ўспамінах сучаснікаў, спалучаецца ў творы з вусна-паэт. паданнямі і маст. вымыслам. Вобраз Дзмітрыя Іванавіча Данскога пададзены месцамі ў агіяграфічна-рытарычным плане.
Захавалася 8 рэдакцый «М.п.», шмат варыянтаў і спісаў. Адна з рэдакцый, скарочаны пераклад на бел. мову «Пра пабоішча Мамая», створана ў 17 ст. Яна дапоўнена кароткай гіст. аповесцю пра татарскіх ханаў, тэкст аповесці падзелены на 12 частак (кожная мае сваю назву); вызначаецца сцісласцю апісання падзей, больш дынамічным выкладам сюжэту. Рукапіс бел. рэдакцыі зберагаецца ў Рас. нац. б-цы ў С.-Пецярбургу. Больш поўная рэдакцыя помніка захавалася ў бел.-ўкр. хранографе «Вялікая хроніка».
Публ.: У кн.: Хрэстаматыя па старажытнай беларускай літаратуры. Мн., 1959. С. 125—143.
Літ.:
История русской литературы. Л., 1980. Т. 1. С. 175—179;
Сказания и повести о Куликовской битве. Л., 1982.
А.Ф.Коршунаў.
т. 10, с. 52
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
мама́еў
прыметнік, прыналежны
|
адз. |
мн. |
| м. |
ж. |
н. |
- |
| Н. |
мама́еў |
мама́ева |
мама́ева |
мама́евы |
| Р. |
мама́евага |
мама́евай
мама́евае |
мама́евага |
мама́евых |
| Д. |
мама́еваму |
мама́евай |
мама́еваму |
мама́евым |
| В. |
мама́еў (неадуш.)
мама́евага (адуш.) |
мама́еву |
мама́ева |
мама́евы (неадуш.)
мама́евых (адуш.) |
| Т. |
мама́евым |
мама́евай
мама́еваю |
мама́евым |
мама́евымі |
| М. |
мама́евым |
мама́евай |
мама́евым |
мама́евых |
Крыніцы:
krapivabr2012,
piskunou2012,
tsbm1984.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
мама́еў
прыметнік, адносны
|
адз. |
мн. |
| м. |
ж. |
н. |
- |
| Н. |
мама́еў |
мама́ева |
мама́ева |
мама́евы |
| Р. |
мама́евага |
мама́евай
мама́евае |
мама́евага |
мама́евых |
| Д. |
мама́еваму |
мама́евай |
мама́еваму |
мама́евым |
| В. |
мама́еў (неадуш.)
мама́евага (адуш.) |
мама́еву |
мама́ева |
мама́евы (неадуш.)
мама́евых (адуш.) |
| Т. |
мама́евым |
мама́евай
мама́еваю |
мама́евым |
мама́евымі |
| М. |
мама́евым |
мама́евай |
мама́евым |
мама́евых |
Крыніцы:
krapivabr2012,
piskunou2012,
tsbm1984.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
мама́еў, ‑маева.
У выразах: Мамаева нашэсце гл. нашэсце. Мамаева пабоішча гл. пабоішча.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
мама́ев / Мама́ево побо́ище ист. Мама́ева пабо́ішча;
мама́ево побо́ище перен., шутл. мама́ева пабо́ішча.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
мама́еў: Мама́ева нашэ́сце ист. Мама́ево наше́ствие;
мама́ева пабо́ішча — перен., шутл. мама́ево побо́ище
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
пабо́ішча, -а, н.
1. Бітва з вялікай колькасцю ахвяр.
Мамаева п. (назва Кулікоўскай бітвы, у якой быў разбіты татарскі хан Мамай).
2. Жорсткая бойка (разм).
Удзельнічаць у вулічным пабоішчы.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
пабо́ішча ср. побо́ище;
○ Лядо́вае п. — ист. Ледо́вое побо́ище;
◊ мама́ева п. — мама́ево побо́ище
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)