ПАЛЯ́РНЫЯ МАЛЕ́КУЛЫ,

малекулы хім. злучэнняў, якія пры адсутнасці знешняга эл. поля маюць пастаянны дыпольны момант.

У шмататамных малекулах эл. дыпольны момант вызначаецца колькасцю палярных сувязей (разнавіднасць кавалентнай сувязі) і іх накіраванасцю; роўны вектарнай суме дыпольных момантаў асобных сувязей, а таксама незвязваючых электронных пар у малекуле. Малекулы з палярнымі сувязямі паміж атамамі ў залежнасці ад іх прасторавай будовы могуць быць непалярнымі (напр., малекула СО2, у ёй вектары палярных сувязей накіраваны ад атама вугляроду ў процілеглыя бакі пад вуглом 180° да атамаў кіслароду). Рэчывы, утвораныя моцна П.м., звычайна добра раствараюцца ў палярных растваральніках. Эксперыментальна дыпольны момант П.м. вызначаюць пры вывучэнні залежнасці палярызацыі ад т-ры (гл. Дыэлектрыкі) і разлічваюць палярнасць хім. сувязей і эфектыўныя зарады атамаў.

т. 12, с. 27

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

мале́кула

назоўнік, агульны, неадушаўлёны, неасабовы, жаночы род, 2 скланенне

адз. мн.
Н. мале́кула мале́кулы
Р. мале́кулы мале́кул
Д. мале́куле мале́кулам
В. мале́кулу мале́кулы
Т. мале́кулай
мале́кулаю		 мале́куламі
М. мале́куле мале́кулах

Крыніцы: krapivabr2012, nazounik2008, piskunou2012, sbm2012, tsblm1996, tsbm1984.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

кілагра́м-мале́кула

назоўнік, агульны, неадушаўлёны, неасабовы, жаночы род, 2 скланенне

адз. мн.
Н. кілагра́м-мале́кула кілагра́м-мале́кулы
Р. кілагра́м-мале́кулы кілагра́м-мале́кул
Д. кілагра́м-мале́куле кілагра́м-мале́кулам
В. кілагра́м-мале́кулу кілагра́м-мале́кулы
Т. кілагра́м-мале́кулай
кілагра́м-мале́кулаю		 кілагра́м-мале́куламі
М. кілагра́м-мале́куле кілагра́м-мале́кулах

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

грам-мале́кула

назоўнік, агульны, неадушаўлёны, неасабовы, жаночы род, 2 скланенне

адз. мн.
Н. грам-мале́кула грам-мале́кулы
Р. грам-мале́кулы грам-мале́кул
Д. грам-мале́куле грам-мале́кулам
В. грам-мале́кулу грам-мале́кулы
Т. грам-мале́кулай
грам-мале́кулаю		 грам-мале́куламі
М. грам-мале́куле грам-мале́кулах

Крыніцы: krapivabr2012, nazounik2008, piskunou2012, sbm2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

полімерызава́ны, ‑ая, ‑ае.

Які падвергся полімерызацыі. Полімерызаваныя малекулы.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

крышталагідра́т, ‑у, М ‑раце, м.

Крышталь, які змяшчае малекулы вады.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

двуха́тамны, ‑ая, ‑ае.

Які складаецца з двух атамаў. Двухатамныя малекулы.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

ніткападо́бны, ‑ая, ‑ае.

Які падобны на нітку, нагадвае нітку. Ніткападобныя малекулы.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

хларава́ць, -ру́ю, -ру́еш, -ру́е; -ру́й; -рава́ны; зак. і незак., што.

1. Абеззаразіць (абеззаражваць) пры дапамозе хлору.

Х. ваду.

2. Увесці (уводзіць) хлор у малекулы арганічнага ці неарганічнага рэчыва (спец.).

Х. этан.

|| наз. хларава́нне, -я, н.

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)

дэзаміні́раваць

‘выдаліць (выдаляць) амінагрупы з малекулы’

дзеяслоў, пераходны, незакончанае трыванне, незваротны, 1-е спражэнне

Цяперашні час
адз. мн.
1-я ас. дэзаміні́рую дэзаміні́руем
2-я ас. дэзаміні́руеш дэзаміні́руеце
3-я ас. дэзаміні́руе дэзаміні́руюць
Прошлы час
м. дэзаміні́раваў дэзаміні́равалі
ж. дэзаміні́равала
н. дэзаміні́равала
Загадны лад
2-я ас. дэзаміні́руй дэзаміні́руйце
Дзеепрыслоўе
цяп. час дэзаміні́руючы

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)