Літа... 6/389

Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)

ЛІТА... (ад грэч. lithos камень), пачатковая частка складаных слоў, якая паказвае на адносіны да каменя, горных парод (напр., літаграфія, літалогія).

т. 9, с. 291

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

літа-, -літ

(гр. lithos = камень)

першая або другая састаўная частка складаных слоў, якая выражае паняцці «камень», «горная парода», «мінерал», «геалагічная эпоха».

Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)

лі́т

‘грашовая адзінка’

назоўнік, агульны, неадушаўлёны, неасабовы, мужчынскі род, 1 скланенне

адз. мн.
Н. лі́т лі́ты
Р. лі́та лі́таў
Д. лі́ту лі́там
В. лі́т лі́ты
Т. лі́там лі́тамі
М. лі́це лі́тах

Крыніцы: krapivabr2012, nazounik2008, piskunou2012, sbm2012, tsblm1996, tsbm1984.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

лит (денежная единица) літ, род. лі́та м.

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

лі́ты

дзеепрыметнік, залежны стан, прошлы час, незакончанае трыванне

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. лі́ты лі́тая лі́тае лі́тыя
Р. лі́тага лі́тай
лі́тае		 лі́тага лі́тых
Д. лі́таму лі́тай лі́таму лі́тым
В. лі́ты (неадуш.)
лі́тага (адуш.)		 лі́тую лі́тае лі́тыя (неадуш.)
лі́тых (адуш.)
Т. лі́тым лі́тай
лі́таю		 лі́тым лі́тымі
М. лі́тым лі́тай лі́тым лі́тых

Кароткая форма: лі́та.

Крыніцы: dzsl2007, krapivabr2012, piskunou2012, sbm2012, tsblm1996, tsbm1984.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

ЛІТАБІЯСФЕ́РА (ад літа... + біясфера),

частка біясферы, якая займае верхнія слаі зямной кары (кару выветрывання).

Звычайна да 8—10 м (максімальна да 6 км у вадзе нафтаносных слаёў). Асн. маса арганізмаў у Л. сканцэнтравана ў слоі глебы да глыбіні каля 1 м. Паняцце «Л.» можа разглядацца таксама як вобласць пашырэння жывых арганізмаў па трэшчынах, падземных вадаёмах або як вобласць біягенных асадкавых парод («былых біясфер» паводле У.І.Вярнадскага).

т. 9, с. 291

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЛІТАГЕНЕ́З (ад літа... + ...генез),

сукупнасць прыродных працэсаў утварэння і пераўтварэння асадкаў і асадкавых горных парод у нетрах. Асн. фактары Л. — тэмпература, ціск, падземныя воды і арган. рэчывы. Вылучаюць 3 стадыі Л. (дыягенез, катагенез і метагенез), якім адпавядаюць аднайменныя зоны ў асадкавым чахле. Зоны Л. мяжуюць з зонамі седыментагенезу ці гіпергенезу ўверсе і зонай метамарфізму ўнізе.

Літ.:

Байков А.А., Седлецкий В.И. Литогенез (мобилизация, перенос, седиментация, диагенез осадков). Ростов н/Д, 1997;

Страхов Н.М. Основы теории литогенеза. Т. 1—3. М., 1960—62.

А.​А.​Махнач.

т. 9, с. 291

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

літаглі́фіка

(ад літа- + гр. glypho = разьблю)

разьба на камені.

Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)

літасфе́ра

(ад літа- + сфера)

верхняя цвёрдая абалонка зямнога шара.

Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)