Verbum

ЛАТЫ́ГАЛЬСКІ БОЙ 1943,

бой паміж 2-м батальёнам Смаленскага партыз. палка і ням.-фаш. захопнікамі ў в. Латыгаль Сенненскага р-на Віцебскай вобл. 25 крас. ў Вял. Айч. вайну. Партыз. полк пасля жорсткіх баёў з намнога большымі сіламі карнікаў перамяшчаўся на новую базу; на шляху перадыслакацыі, у в. Латыгаль, знаходзіўся варожы гарнізон, знішчыць які было даручана 2-му батальёну. Партызаны ноччу асн. сіламі атакавалі гарнізон, гранатамі падавілі яго дзоты, і пасля 3-гадзіннага бою разграмілі ворага. Падмацаванне ворагу з г. Сянно было спынена партыз. засадай. У выніку бою ў сістэме ням.-фаш. гарнізонаў утварыўся разрыў, што дало магчымасць партыз. дыверсійным групам больш кароткім шляхам выходзіць да чыг. Орша—Віцебск.

т. 9, с. 155

ЛАТЫ́ГАЛЬСКАЯ МІКАЛА́ЕЎСКАЯ ЦАРКВА́,

помнік драўлянага дойлідства 18 ст. ў в. Латыгаль Вілейскага р-на Мінскай вобл. Пабудавана ў 1771 як уніяцкая па фундацыі графа Салагуба. Складаецца з 2 амаль квадратных у плане зрубаў, накрытых агульным шматсхільным дахам, які ўтварае невял.

трохвугольныя навісі ў месцы прымыкання зрубаў. Гал. фасад завершаны трапецападобным франтонам з дэкар. шалёўкай і вял. лучковым аконным праёмам у цэнтры. Франтон увянчаны чацверыковай вежачкай з галоўкай. Такая ж галоўка над алтаром. Па баках алтарнага зруба невысокія квадратныя сакрысціі. У архітэктуры спалучаюцца рысы традыц. нар. дойлідства і стылю барока.

Т.​В.​Габрусь.

т. 9, с. 155

СЕ́ННЕНСКАЕ ПАТРЫЯТЫ́ЧНАЕ ПАДПО́ЛЛЕ ў Вялікую Айчынную вайну.

Дзейнічала ў 1941—44 на тэр. Сенненскага р-на Віцебскай вобл. пад кіраўніцтвам Сенненскіх падп. райкомаў ЛКСМБ і КП(б)Б. У 1943 налічвала 40 арг-цый і груп (170 чал.): 7 груп у г. Сянно (кіраўнікі Ф.​Я.​Кудрашоў, А.​Я.​Ушацкая, Э.​К.​Гарнакова, Н.​Крылова), у вёсках Асінаўка (М.​П.​Бараноўскі, Я.​Г.​Кучка, Л.​П.​Бараноўская), Буй (Радкевіч), Буйнічкава (Я.​Магера), Бурбін (Л.​І.​Сяліцкі, Ф.​Аўдзееў), Відокі (М.​М.​Каламеец), Воўсішча (Н.​Куляшова, Г.​У.​Ляхоўская), Вял. Сяло (М. і В.​Красоўскія), Вял. Азярэцк (В.​Тарасевіч), Гарывец (Н.​С.​Валадкевіч), Дубнякі (В.​Ляўко), Замошша (У.​Радкевіч, А.​Фіткевіч), Кажамякі (М.​Шаўлік), Каміншчына (А.​Марцінкевіч), Капланы (І.​Ф.​Дунец), Клімавічы (Л.​Мізаўцова), Курэйшына (А.​П.​Лявонаў), Латыгаль (В.​П.​Карпушэнка), Лук’янава (І.​Глякаў), Малешы (К.​Кандрашоў), Маргойцы (Р.​Пракаповіч, Г.​Гаралёва), Міхалполле (М.​Б.​Гарнявецкі), Міцюкова (І.​Казырэўскі), Новая Беліца (П.​Васільеў, У.​Рачонак, Д.​Бурак), Нямойта (М.​Гутарэвіч, Т.​Зайцаў, Н.​Занько), саўгас «Полымя» (Г.​У.​Ляхоўская, А.​Хадорык), Поўзікі (Н.​С.​Валадкевіч, В.​К.​Шыдлоўская), Прыветак (Л.​С.​Кацар, М.​Дзмітраковіч), Пурплева (І.​Жагула), Расходнава (П.​Лябецкі, Н.​Юрша), Рудніца (М.​Тамашэўскі, М.​Воранаў), Савінічы (А.​І.​Стук, Р.​М.​Латышава), Сукрамна (Н.​Мяцеліца), Сычова (М.​В.​Тарасевіч), Тухінка (Л.​Яроменка), Ульянавічы (У.​М.​Бяляеў, П.​В.​Кацар, В.​С.​Блажкоў, У.​Скапа, М.​Дольскі) і інш. Падпольшчыкі распаўсюджвалі сярод насельніцтва зводкі Саўінфармбюро, збіралі і перадавалі партызанам зброю, боепрыпасы, медыкаменты, вопратку, разведданыя, праводзілі дыверсіі. Пад іх уплывам адбыўся масавы пераход паліцэйскіх у партызаны. З набліжэннем фронту падпальшчыкі далучыліся да партызан.

В.​В.​Бандарэвіч.

т. 14, с. 329

ВІЛЕ́ЙСКІ РАЁН,

на ПнЗ Мінскай вобл. Утвораны 15.1.1940. Пл. 2,4 тыс. км². Нас. 37,6 тыс. чал. (1995), гарадскога 44%. Сярэдняя шчыльн. 28 чал. на 1 км². Цэнтр — г. Вілейка, 409 сельскіх нас. пунктаў. Падзяляецца на 13 сельсаветаў: Альковіцкі, Асіпавіцкі, Вязынскі, Даўгінаўскі, Жарскі, Іжскі, Ільянскі, Касцяневіцкі, Куранецкі, Любанскі, Нарачанскі, Рабунскі, Хаценчыцкі.

Раён размешчаны ў межах Нарачана-Вілейскай нізіны, на крайнім ПдУ — частка Мінскага ўзвышша. Паверхня плоская або слабахвалістая, пераважаюць выш. 150—180 м, найвыш. пункт 257,4 м (каля в. Хаценчыцы). Карысныя выкапні: гліны, торф, пясчана-жвіровы матэрыял. Сярэдняя т-ра студз. -6,5 °C, ліп. 17,8 °C. Ападкаў 611 мм за год. Вегетац. перыяд 188 сут. Рака Вілія з прытокамі Нарач, Спорня, Сэрвач, Ілія. Вілейскае вадасховішча, з якога пачынаецца Вілейска-Мінская водная сістэма. На ПнЗ — воз. Вішнеўскае. Пашыраны дзярнова-падзолістыя, дзярнова-падзолістыя забалочаныя і тарфянабалотныя глебы. Пад лясамі 42% тэр. раёна; лясы пераважна хваёвыя і яловыя.

Агульная плошча с.-г. угоддзяў 100,4 тыс. га, з іх асушана 33 тыс. га. На 1.1.1996 у раёне 18 калгасаў і 6 саўгасаў. Асн. галіны сельскай гаспадаркі — малочна-мясная жывёлагадоўля. Птушкагадоўля. Зверагадоўля. Рыбаводства. Пчалярства. Вырошчваюць збожжавыя і кармавыя культуры, агародніну, з тэхнічных — лён і цукр. буракі. Прадпрыемствы дрэваапр. (леса- і піламатэрыялы, тара і інш.), камбікормавай, шкляной (бутэлькі) і харч. прам-сці. Па тэр. раёна праходзяць чыгунка Полацк—Мінск і аўтадарогі Маладзечна—Вілейка—Мядзел—Нарач, Смаргонь—Вілейка, Маладзечна—Вілейка—Докшыцы. У раёне 18 сярэдніх, 13 базавых і 11 пач. школ, с.-г. тэхнікум (в. Ілья), 25 дашкольных устаноў, 48 клубаў, 59 б-к, 9 бальніц, 37 фельч.-ак. пунктаў. Помнікі архітэктуры: званіца канца 18 — пач. 19 ст. і касцёл пач. 20 ст. ў в. Альковічы; парк, закладзены ў 1793, у в. Асцюковічы; сядзіба 2-й пал. 19 ст. і царква пач. 20 ст. ў в. Вязынь; Станіславаўскі касцёл сярэдзіны 19 ст. і Троіцкая царква 2-й пал. 19 ст. ў в. Даўгінава; вадзяны млын пач. 20 ст. ў в. Іжа; гасцініца канца 19 — пач. 20 ст., Ільінская царква пач. 20 ст. і касцёл канца 19 — пач. 20 ст. ў в. Ілья; царква 19 ст. ў в. Кастыкі; капліца канца 18 ст. і Петрапаўлаўская царква (1868) у в. Касута; касцёл Маці Божай сярэдзіны 18 ст. ў в. Касцяневічы; царква 2-й пал. 19 ст. ў в. Куранец; Мікалаеўская царква 2-й пал. 18 ст. ў в. Латыгаль; царква канца 19 ст. ў в. Мільча; царква 2-й пал. 19 ст. ў в.Нарач; царква 2-й пал. 19 ст. ў в. Рабунь; капліцы сярэдзіны 18 ст. і 19 ст. і Успенская царква 2-й пал. 19 ст. ў в. Ручыца; Успенская царква канца 19 — пач. 20 ст. ў в. Спягла. Выдаецца газ. «Шлях перамогі».

С.​І.​Сідор.

т. 4, с. 160