Копны суд 4/547; 5/406; 6/72; 9/592; 10/49

Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)

КО́ПНЫ СУД (ад капа — грамада),

суд сельскай і гарадской грамады на Беларусі, які разглядаў справы простых людзей. Збіраўся ў пэўных месцах — капавішчах, на майдане. Судаводства мела 2 формы: звычайную і гвалтоўную. Звычайная капа збіралася па ініцыятыве зацікаўленых асоб у загадзя вызначаныя тэрміны і месца. Суддзямі маглі быць усе гаспадары мясцовасці (найчасцей збіралася 10—20 чал.). Прысутнічалі прадстаўнікі дзярж. або панскай адміністрацыі (віж, возны). Пастанова суда не падлягала апеляцыі. Рашэнне К.с. магло быць скасавана, калі капа адбывалася не на сваім капішчы. Гвалтоўная капа склікалася адразу пасля ўчынення злачынства (забойства, напад і да т. п.), без вызначэння пэўнага месца збору. Уся капа разам ішла па «гарачым следзе» і ў выпадку затрымання вінаватага ў межах воласці выносіла прыгавор, магла пакараць нават смерцю. Калі злачынца ўцякаў у суседнюю воласць, усе страты ўскладаліся на яе жыхароў. Дзейнасць К.с. у Беларусі спынена ў 17—18 ст.

т. 8, с. 414

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

Насі́лы ’каромысел’ (мядз., Жыв. сл.; Сл. ПЗБ; петрык., Мат. Гом.), ’жэрдкі, на якіх носяць копны’ (Сержп. Земл.; слуц., Нар. словатв., ТС; петрык., Шатал.; Мат. Гом.; Сл. ПЗБ), адз. л. насі́ла ’тс’ (Янк. 1, ДАБМ, пін., Шатал.), насі́ло ’частка калодзежнага жураўля, вочап’, ’жэрдка пад столлю каля печы, на якую вешаюць адзенне’ (дзярж., З нар. сл.), сюды ж насі́лкі, насі́льніцы ’жэрдкі, на якіх выносяць сена з мокрых месц у балоце’ (докш., Янк. Мат., ТС), насі́лка ’шост для выцягвання вядра з калодзежа’ (Тарн.). Да насі́ць.

Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)

ЗВЫЧАЁВАЕ ПРА́ВА,

сукупнасць няпісаных прававых норм, агульнапрынятых у пэўным грамадстве. Узнікла непасрэдна з грамадскіх адносін і санкцыянавана дзярж. уладай. На Беларусі панавала да 15 ст. У 15 — пач. 16 ст. паступова замянялася пісаным правам, у якім побач з новымі нормамі захоўваліся нормы З.п. ў форме закону. Пасля выдання Статута Вялікага княства Літоўскага 1588 З.п. адводзілася толькі дапаможная роля ў рэгуляванні тых праваадносін, якія не былі прадугледжаны законам. З.п. рэгулявала ўсе праваадносіны ў грамадскім жыцці, дзейнасць службовых асоб, дзярж. павіннасці насельніцтва, асн. грамадзянска-прававыя адносіны і інш. Найб. доўга панавала ў шлюбна-сямейных адносінах. Асаблівае месца ў сістэме З.п. займалі нормы копнага права, якія дзейнічалі на Беларусі з глыбокай старажытнасці да 18 ст. (гл. Копны суд). Уплыў З.п. адчуваўся і пазней, асабліва ў зямельным і сямейным праве.

Літ.:

Юхо І. Крыніцы беларуска-літоўскага права. Мн., 1991.

Я.І.Юхо.

т. 7, с. 40

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

капа́ I ж., прям., перен. копна́;

скла́сці се́на ў ко́пы — сложи́ть се́но в ко́пны

капа́ II ж., разг. (шестьдесят единиц чего-л.) копа́

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

пасклада́ць сов. (о многом)

1. (в одно место) сложи́ть; (в копны — ещё) скопни́ть; (упаковать — ещё) уложи́ть;

2. (составить из частей) сложи́ть;

3. (придать чему-л. какой-л. вид, форму, положение) сложи́ть

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

злажы́ць сов.

1. (в одно место) сложи́ть; (в копны — ещё) скопни́ть; (упаковать — ещё) уложи́ть;

з. дро́вы — сложи́ть дрова́;

з. рэ́чы ў чамада́н — сложи́ть (уложи́ть) ве́щи в чемода́н;

2. перен. (сочинить) сложи́ть;

з. пе́сню — сложи́ть пе́сню;

3. перен. (вину с себя на кого-л.) свали́ть, сложи́ть;

4. (в схватке) уби́ть, уложи́ть, положи́ть; свали́ть;

5. свали́ть, повали́ть;

ы́лі ўвесь лес — свали́ли (повали́ли) весь лес;

6. (прижать к земле) приби́ть;

град ~жы́ў жы́та — град приби́л рожь;

з. галаву́о́сці) — сложи́ть го́лову (ко́сти);

з. ру́кі — сложи́ть ру́ки

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

склада́ць несов.

1. (в одно место) скла́дывать; (в копны — ещё) копни́ть; (упаковывать — ещё) укла́дывать;

2. (составлять из частей) скла́дывать;

3. (организовывать) составля́ть;

4. (создавать) составля́ть; (песню и т.п. — ещё) слага́ть, сочиня́ть;

5. (производить арифметическое действие) скла́дывать;

6. (придавать чему-л. какой-л. вид, форму, положение) скла́дывать;

7. (снимать) скла́дывать, слага́ть;

8. (образовывать какое-л. количество чего-л. в итоге, в сумме) составля́ть;

9. перен. (создавать путём наблюдений или логических заключений) составля́ть;

10. (вину с себя на кого-л.) сва́ливать, слага́ть;

1-10 см. скла́сці;

не ~да́ючы рук — не поклада́я рук

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

кла́сці несов.

1. в разн. знач. класть; (помещать — ещё) укла́дывать;

к. кні́гі на палі́цу — класть кни́ги на по́лку;

к. рэ́чы ў чамада́н — класть (укла́дывать) ве́щи в чемода́н;

к. фа́рбу на сце́ны — класть кра́ску на сте́ны;

к. ка́шу ў тале́рку — класть ка́шу в таре́лку;

к. гро́шы на кні́жку — класть де́ньги на кни́жку;

к. цэ́глу — класть кирпи́ч;

к. хво́рага ў бальні́цу — класть больно́го в больни́цу;

2. (яйца) класть, откла́дывать; (икру — ещё) мета́ть;

3. (пол) настила́ть, мости́ть;

4. (спать) укла́дывать;

к. дзіця́ спаць — укла́дывать ребёнка спать;

5.: к. ко́пы скла́дывать в ко́пны; копни́ть;

6. разг. (запрет, арест) накла́дывать;

7. раскла́дывать;

к. аго́нь — раскла́дывать ого́нь (костёр);

к. ў асно́ву — класть в основу;

к. на му́зыку — класть на му́зыку;

к. адбі́так — класть отпеча́ток;

к. ў рот — класть в рот;

к. пача́так — класть нача́ло;

к. сі́лы — класть си́лы;

к. пад сукно́ — класть под сукно́;

к. на абе́дзве лапа́ткі — класть на о́бе лопа́тки;

па́льца ў рот не кладзі́ — (каму) па́льца в рот не клади́ (кому);

хоць у дамаві́ну (труну́) кладзі́ — хоть в гроб клади́;

хоць ты ў ву́ха кладзі́ — как шёлковый;

к. зу́бы на палі́цу — класть зу́бы на по́лку

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)

скла́сці сов.

1. (в одно место) сложи́ть; (в копны — ещё) скопни́ть; (упаковать — ещё) уложи́ть;

с. дро́вы — сложи́ть дрова́;

с. рэ́чы ў чамада́н — сложи́ть (уложи́ть) ве́щи в чемода́н;

2. (составить из частей) сложи́ть;

с. з ку́бікаў ве́жу — сложи́ть из ку́биков ба́шню;

3. (организовать) созда́ть, соста́вить;

с. камі́сію — созда́ть (соста́вить) коми́ссию;

4. (создать) соста́вить; (песню и т.п. — ещё) сложи́ть, сочини́ть;

с. сло́ўнік — соста́вить слова́рь;

с. пратако́л — соста́вить протоко́л;

с. пе́сню — сложи́ть пе́сню;

5. (произвести арифметическое действие) сложи́ть;

с. два лі́кі — сложи́ть два числа́;

6. (придать чему-л. какой-л. вид, форму, положение) сложи́ть;

с. ліст папе́ры папала́м — сложи́ть лист бума́ги попола́м;

7. перен. сложи́ть;

с. з сябе́ абавя́зкі — сложи́ть с себя́ обя́занности;

8. (образовать какое-л. количество чего-л. в итоге, в сумме) соста́вить;

выда́ткі мо́гуць с. су́му ў не́калькі мільёнаў — расхо́ды мо́гут соста́вить су́мму в не́сколько миллио́нов;

9. перен. (создать путём наблюдений или логических заключений) соста́вить;

с. ду́мку — соста́вить мне́ние;

10. (вину с себя на кого-л.) свали́ть, сложи́ть;

ён усю́ віну́ склаў на мяне́ — он всю вину́ свали́л (сложи́л) на меня́;

сядзе́ць скла́ўшы ру́кі — сиде́ть сложа́ ру́ки;

с. збро́ю — сложи́ть ору́жие

Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)