Берлінская канферэнцыя 1884—85 па пытаннях каланіяльных уладанняў у Афрыцы 1/328; 2/306
Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)
каланія́льны
прыметнік, адносны
|
адз. |
мн. |
| м. |
ж. |
н. |
- |
| Н. |
каланія́льны |
каланія́льная |
каланія́льнае |
каланія́льныя |
| Р. |
каланія́льнага |
каланія́льнай
каланія́льнае |
каланія́льнага |
каланія́льных |
| Д. |
каланія́льнаму |
каланія́льнай |
каланія́льнаму |
каланія́льным |
| В. |
каланія́льны (неадуш.)
каланія́льнага (адуш.) |
каланія́льную |
каланія́льнае |
каланія́льныя (неадуш.)
каланія́льных (адуш.) |
| Т. |
каланія́льным |
каланія́льнай
каланія́льнаю |
каланія́льным |
каланія́льнымі |
| М. |
каланія́льным |
каланія́льнай |
каланія́льным |
каланія́льных |
Крыніцы:
krapivabr2012,
piskunou2012,
prym2009,
sbm2012,
tsblm1996,
tsbm1984.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
нацыяна́льна-каланія́льны
прыметнік, адносны
|
адз. |
мн. |
| м. |
ж. |
н. |
- |
| Н. |
нацыяна́льна-каланія́льны |
нацыяна́льна-каланія́льная |
нацыяна́льна-каланія́льнае |
нацыяна́льна-каланія́льныя |
| Р. |
нацыяна́льна-каланія́льнага |
нацыяна́льна-каланія́льнай
нацыяна́льна-каланія́льнае |
нацыяна́льна-каланія́льнага |
нацыяна́льна-каланія́льных |
| Д. |
нацыяна́льна-каланія́льнаму |
нацыяна́льна-каланія́льнай |
нацыяна́льна-каланія́льнаму |
нацыяна́льна-каланія́льным |
| В. |
нацыяна́льна-каланія́льны (неадуш.)
нацыяна́льна-каланія́льнага (адуш.) |
нацыяна́льна-каланія́льную |
нацыяна́льна-каланія́льнае |
нацыяна́льна-каланія́льныя (неадуш.)
нацыяна́льна-каланія́льных (адуш.) |
| Т. |
нацыяна́льна-каланія́льным |
нацыяна́льна-каланія́льнай
нацыяна́льна-каланія́льнаю |
нацыяна́льна-каланія́льным |
нацыяна́льна-каланія́льнымі |
| М. |
нацыяна́льна-каланія́льным |
нацыяна́льна-каланія́льнай |
нацыяна́льна-каланія́льным |
нацыяна́льна-каланія́льных |
Крыніцы:
piskunou2012,
prym2009,
sbm2012.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
факто́рыя, -і, мн. -і, -рый, ж.
1. Гандлёвая кантора і пасяленне еўрапейскіх купцоў у каланіяльных краінах.
2. Гандлёвы і нарыхтоўчы пункт у аддаленых прамысловых раёнах.
Пушная ф. на Поўначы.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
зуа́ў, зуава, м.
Гіст.
1. Салдат французскіх каланіяльных войск, якія фарміраваліся з жыхароў Паўночнай Афрыкі і французскіх дабравольцаў.
2. Салдат наёмных стралковых часцей у арміі султанскай Турцыі.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
зао́ід
(ад заа- + -оід)
асобіна калоніі ў каланіяльных арганізмаў.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
МАНДА́ТНЫЯ ТЭРЫТО́РЫІ,
агульная назва б. калоній Германіі і некаторых уладанняў Турцыі, перададзеных пасля 1-й сусв. вайны Лігай Нацый у кіраванне краінам-пераможцам на аснове мандата. Мандатная сістэма, уведзеная паводле Статута Лігі Нацый, фактычна ўяўляла сабой форму каланіяльнага панавання імперыяліст. дзяржаў і прыкрывала пераразмеркаванне імі каланіяльных уладанняў пераможаных дзяржаў. Кожная з М.т. мела свой статус, які ў многім залежаў ад дзяржаў — трымальнікаў мандатаў. Пасля 2-й сусв. вайны мандатная сістэма заменена сістэмай апекі ААН (гл. Апека міжнародная).
т. 10, с. 76
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
АСО́БІНА, індывід,
найменшая непадзельная адзінка біял. віду, якая знаходзіцца пад уздзеяннем фактараў эвалюцыі. Паняцце «асобіны» дастасуецца толькі да вышэйшых арганізмаў; для каланіяльных, сімбіятычных і арганізмаў з вегетат. размнажэннем яно ўмоўнае. У панміктычных відаў (якія свабодна скрыжоўваюцца) кожная асобіна — унікальная істота з уласнай генетычнай структурай, элементарная адзінка існавання ў біяцэнозе. У агамных відаў (з бясполым размнажэннем) кожная асобіна — самавытворная адзінка. У генет. сэнсе асобіна — часовы (ад нараджэння да смерці) носьбіт толькі часцінкі агульнага генафонду папуляцыі (віду), аднак яна актыўна ўдзельнічае ў эвалюцыйным працэсе.
т. 2, с. 40
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
ГРАПТАЛІ́ТЫ (Graptolithina),
падтып вымерлых марскіх каланіяльных жывёл тыпу паўхордавых, 2 класы: стэрэасталанаты (Stereostolonata) і грапталаідэі (Graptoloidea). Каля 180 родаў. Бентасныя, планктонныя або псеўдапланктонныя (прымацаваныя да водарасцей) арганізмы. Існавалі ад сярэдняга кембрыю да карбону, росквіт у ардовіку — сілуры і ніжнім дэвоне. На Беларусі выяўлены ў адкладах ардовіку і сілуру ў паўн.-зах. і паўд.-зах. раёнах.
Шкілет хіцінавы, мелі галінастую, сеткападобную і інш. будову, з цвёрдымі сталонамі або без іх. Планктонныя грапталіты мелі пнеўматафор (паплавок з газам) для падтрымання ў тоўшчы вады.
т. 5, с. 409
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
ІНДАКІТА́Й ФРАНЦУ́ЗСКІ,
назва французскіх каланіяльных уладанняў у Паўд.-Усх. Азіі з 1880-х г. да сярэдзіны 20 ст. Займаў тэр. ўсх. часткі п-ва Індакітай, уключаў тэр. В’етнама (пратэктараты Анам і Танкін, калонія Кахінхіна), Камбоджы і Лаоса. У 2-ю сусв. вайну акупіраваны яп. войскамі, на тэр. В’етнама дзейнічала франц. калан. адміністрацыя. У выніку перамогі Жнівеньскай рэвалюцыі 1945 у В’етнаме абвешчана Дэмакр. Рэспубліка В’етнам (адстаяла незалежнасць у ходзе Індакітайскай вайны 1946—54). У 1953 суверэннай дзяржавай стала Камбоджа, у 1954 — Лаос.
т. 7, с. 226
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)