зме́цены
прыметнік, адносны
|
адз. |
мн. |
| м. |
ж. |
н. |
- |
| Н. |
зме́цены |
зме́ценая |
зме́ценае |
зме́ценыя |
| Р. |
зме́ценага |
зме́ценай
зме́ценае |
зме́ценага |
зме́ценых |
| Д. |
зме́ценаму |
зме́ценай |
зме́ценаму |
зме́ценым |
| В. |
зме́цены (неадуш.)
зме́ценага (адуш.) |
зме́ценую |
зме́ценае |
зме́ценыя (неадуш.)
зме́ценых (адуш.) |
| Т. |
зме́ценым |
зме́ценай
зме́ценаю |
зме́ценым |
зме́ценымі |
| М. |
зме́ценым |
зме́ценай |
зме́ценым |
зме́ценых |
Крыніцы:
piskunou2012.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
зме́цены
дзеепрыметнік, залежны стан, прошлы час, закончанае трыванне
|
адз. |
мн. |
| м. |
ж. |
н. |
- |
| Н. |
зме́цены |
зме́ценая |
зме́ценае |
зме́ценыя |
| Р. |
зме́ценага |
зме́ценай
зме́ценае |
зме́ценага |
зме́ценых |
| Д. |
зме́ценаму |
зме́ценай |
зме́ценаму |
зме́ценым |
| В. |
зме́цены (неадуш.)
зме́ценага (адуш.) |
зме́ценую |
зме́ценае |
зме́ценыя (неадуш.)
зме́ценых (адуш.) |
| Т. |
зме́ценым |
зме́ценай
зме́ценаю |
зме́ценым |
зме́ценымі |
| М. |
зме́ценым |
зме́ценай |
зме́ценым |
зме́ценых |
Кароткая форма: зме́цена.
Крыніцы:
dzsl2007,
krapivabr2012,
piskunou2012,
sbm2012,
tsbm1984.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
зме́цены прям., перен. сметённый; см. зме́сці
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
зме́цены, ‑ая, ‑ае.
Дзеепрым. зал. пр. ад змесці.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
сметённый зме́цены, мног. пазмята́ны.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
зме́сці, змяту́, змяце́ш, змяце́; змяцём, змецяце́, змяту́ць; змёў, змяла́, -ло́; змяці́; зме́цены; зак., што.
1. Метучы, зняць, сцерці, скінуць з паверхні чаго-н.
З. пыл з лавы.
З. усё на сваім шляху.
З. з твару зямлі каго-, што-н. (перан.: знішчыць).
2. Метучы, згрэбці ў адно месца, у кучу.
З. смецце ў куток.
|| незак. змята́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е.
|| наз. змята́нне, -я, н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
сме́тнік, ‑а, м.
Месца, куды выкідаюць смецце, непрыгодныя і непатрэбныя рэчы. [Сымонавіч:] — Або купіш у магазіне цацку завадную. Ну завядзе табе яе прадавец, а дома яна тырк-тырк — і гатова: цягні па сметнік. Скрыпка. Венікам мялі датуль, пакуль можна было месці. Тады яго выкінулі на сметнік. Сачанка. // Куток у хаце, куды змятаюць смецце. Не чакаючы запрашэння, [Яўхім] паставіў стрэльбу ў сметніку, ахвоча крэкнуў: — Як чуў, у самы раз! Мележ. / у перан. ужыв. [Мікола:] — Цяпер жа, калі ўсё старое, што заядала нас, мы выкінулі на сметнік, перад намі паўстала пытанне: няўжо ж мы гэты спрадвечны бруд захаваем і надалей? Колас. Ён канае, капітал сусветны, Кіпцюрамі ў скарб упіўся свой. Гэта гной вякоў, апошні сметнік Подласці і лютасці людской. Панчанка. Змяёй зацяжарыўшы, сметнік зямлі радзіў нам злачынства агіднейшых спраў. Кляшторны.
•••
На сметнік гісторыі (выкінуць, змесці і пад.) — пра што‑н. аджыўшае, устарэлае, нікому не патрэбнае. Магутнай бурай рэвалюцыі змецены былі на сметнік гісторыі троны і кароны. Бялевіч.
Выкінуць (грошы) на сметнік — змарнаваць, дарэмна патраціць. [Усевалад:] — Мы выкінулі нашы грошы на сметнік і вінавацім людзей, што яны не ўмеюць гаспадарыць. Скрыган.
Капацца (поркацца) у сметніку — займацца разборам якой‑н. непрыемнай справы. Гарбач выразна адчуў нейкую каверзу,.. але не бачыў патрэбы корпацца ў сметніку. Мурашка.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)