До́ўгія

назоўнік, уласны, неадушаўлёны, неасабовы, субстантываваны множналікавы, ад’ектыўнае скланенне

мн.
-
Н. До́ўгія
Р. До́ўгіх
Д. До́ўгім
В. До́ўгія
Т. До́ўгімі
М. До́ўгіх

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

Доўгія курганы 4/262—263; 6/132, 210, 211; 8/39, 352, 514

Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)

ДО́ЎГІЯ КУРГАНЫ́,

валападобныя пахавальныя насыпы 2-й пал. 1-га тысячагоддзя ў Бел. Падзвінні і Верхнім Падняпроўі, у вярхоўях р. Вялікая і каля Пскоўскага возера Расіі. Нар. назва на Пн Беларусі — валатоўкі. Даўжыня курганоў у 2 і больш разоў перавышае шырыню, часам дасягае некалькіх дзесяткаў метраў. На Беларусі выяўлены Д.к. 5—6 і 8—10 ст. Яны адлюстроўваюць перыяд, калі на Пн лясной паласы Беларусі з’явіліся славяне, якія асімілявалі мясц. балцкае і фіна-угорскае насельніцтва, утварылі групоўку ўсх. славян — крывічоў, вылучана археал. культура доўгіх курганоў паўн. Беларусі. Пахавальны абрад — трупаспаленне (у больш ранніх — за межамі пахавання). У кургане звычайна некалькі пахаванняў у ляпных гаршках-урнах ці ямках. Пахавальны інвентар некаторых курганоў — бронзавыя бранзалеты, ланцужкі, падвескі, шкляныя пацеркі сіняга колеру, жал. спражкі, нажы, касцяныя падвескі-птушкі. Большасць пахаванняў амаль без інвентару, што сведчыць пра асаблівасці рытуалу.

Літ.:

Седов В.В. Длинные курганы кривичей. М., 1974;

Штыхаў Г.В. Крывічы. Мн., 1992.

Г.​В.​Штыхаў.

т. 6, с. 188

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

до́ўгі

прыметнік, якасны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. до́ўгі до́ўгая до́ўгае до́ўгія
Р. до́ўгага до́ўгай
до́ўгае		 до́ўгага до́ўгіх
Д. до́ўгаму до́ўгай до́ўгаму до́ўгім
В. до́ўгі (неадуш.)
до́ўгага (адуш.)		 до́ўгую до́ўгае до́ўгія (неадуш.)
до́ўгіх (адуш.)
Т. до́ўгім до́ўгай
до́ўгаю		 до́ўгім до́ўгімі
М. до́ўгім до́ўгай до́ўгім до́ўгіх

Крыніцы: krapivabr2012, piskunou2012, prym2009, sbm2012, tsblm1996, tsbm1984.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

ку́длы, -аў (разм.).

Доўгія скалмачаныя пасмы валасоў.

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)

касмачы́, -о́ў (разм.).

Доўгія ўзлахмачаныя пасмы валасоў.

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)

па́тлы, -аў (разм., пагард.).

Доўгія нерасчэсаныя валасы; кудлы.

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)

раска́ціста-до́ўгі

прыметнік, якасны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. раска́ціста-до́ўгі раска́ціста-до́ўгая раска́ціста-до́ўгае раска́ціста-до́ўгія
Р. раска́ціста-до́ўгага раска́ціста-до́ўгай
раска́ціста-до́ўгае		 раска́ціста-до́ўгага раска́ціста-до́ўгіх
Д. раска́ціста-до́ўгаму раска́ціста-до́ўгай раска́ціста-до́ўгаму раска́ціста-до́ўгім
В. раска́ціста-до́ўгі (неадуш.)
раска́ціста-до́ўгага (адуш.)		 раска́ціста-до́ўгую раска́ціста-до́ўгае раска́ціста-до́ўгія (неадуш.)
раска́ціста-до́ўгіх (адуш.)
Т. раска́ціста-до́ўгім раска́ціста-до́ўгай
раска́ціста-до́ўгаю		 раска́ціста-до́ўгім раска́ціста-до́ўгімі
М. раска́ціста-до́ўгім раска́ціста-до́ўгай раска́ціста-до́ўгім раска́ціста-до́ўгіх

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

рэйту́зы, -аў.

1. Доўгія, вузкія штаны ў абцяжку (першапачаткова для верхавой язды).

Кавалерскія р.

2. Доўгія жаночыя або дзіцячыя вузкія трыкатажныя штаны.

Шарсцяныя р.

|| прым. рэйту́зны, -ая, -ае.

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)

даўгахва́левы, -ая, -ае.

Які працуе на доўгіх хвалях, прымае доўгія хвалі.

Даўгахвалевая радыёстанцыя.

Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)