Дзегцяро́ва

назоўнік, уласны, неадушаўлёны, неасабовы, ніякі род, 1 скланенне

адз.
Н. Дзегцяро́ва
Р. Дзегцяро́ва
Д. Дзегцяро́ву
В. Дзегцяро́ва
Т. Дзегцяро́вам
М. Дзегцяро́ве

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

ПРОЦІТА́НКАВАЕ РУЖЖО́,

наразная агнястрэльная зброя для паражэння браніраваных цэлей на адлегласці да 500 м. З’явіліся ў канцы 1-й сусв. вайны. Шырока выкарыстоўваліся ў 2-ю сусв. вайну. Існавалі адназараднае П.р. канструкцыі В.​А.​Дзегцярова, магазіннае самазараднае С.​Г.​Сіманава і інш.

Р.​І.​Флярко.

Процітанкавае ружжо. 1 — канструкцыі Дзегцярова; 2 — канструкцыі Сіманава.

т. 13, с. 46

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

КУЛЯ́БКА-КАРЭ́ЦКІ (Мікалай Іванавіч) (24.6.1855, в. Уношава Клінцоўскага р-на Бранскай вобл. — 21.12.1924),

грамадскі дзеяч, публіцыст. У дзяцінстве страціў зрок, вучыўся самастойна. На-

КУЛЯМЁТ,

адзін з відаў агнястрэльнай аўтаматычнай зброі. Прызначаны для стральбы са спец. апоры (станка, сошак) па наземных, паветраных і надводных цэлях. Пры стральбе патроны падаюцца са стужкі або магазіна. Стральба можа весціся кароткімі (да 10 выстралаў), доўгімі (да 30 выстралаў) чэргамі або бесперапынна.

К. падзяляюцца на ручныя (з сошкай; скарастрэльнасць да 250 выстралаў за мінуту, прыцэльная далёкасць да 1500 м), станковыя (на трыножку або колах; да 300 выстралаў за мінуту і да 3000 м), т.зв. адзіныя (для стральбы з сошак і станка; да 300 выстралаў за мінуту і да 2000 м); авіяц. (на самалётах і верталётах; да 3000 выстралаў за мінуту і да 1200 м), зенітныя (для паражэння паветр. цэлей на вышыні да 2000 м, скарастрэльнасць да 150 выстралаў за мінуту), а таксама танкавыя, бронетранспарцёрныя, карабельныя, казематныя. Бываюць малога (да 6,5 мм), нармальнага (6,5—9 мм) і буйнога (9—14,5 мм) калібру. К. вынайдзены ў 1883 амер. канструктарам Х.​Максімам, упершыню выкарыстаны ў англа-суданскай вайне (1896—98) і англа-бурскай (1899—1902) войнах. Удасканалены, ён быў прыняты на ўзбраенне рус. арміі і выкарыстоўваўся ў рус.-яп. вайне 1904—05. На ўзбраенні Сав. Арміі былі кулямёты В.А.Дзегцярова, М.Ц.Калашнікава, Г.​С.​Шпагіна, П.​М.​Гарунова, ва Узбр. сілах Беларусі — Калашнікава.

В.​Ц.​Осіпаў.

Кулямёты: 1 — станковы Х.​С.​Максіма ўзору 1910; 2 — ручны В.​А.​Дзегцярова; 3 — адзіны М.​Ц.​Калашнікава на сошках; 4 — амерыканскі адзіны на станку.

т. 9, с. 17

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

АЎТАМАТЫ́ЧНАЯ ЗБРО́Я,

агнястрэльная зброя, у якой перазараджанне і чарговы выстрал выконваюцца аўтаматычна за кошт энергіі парахавых газаў або энергіі інш. крыніц. Адзін з асн. і масавых відаў сучаснага ўзбраення, якім аснашчаюцца амаль усе віды войскаў. Паводле канструкцыі бывае самазарадная (аўтам. перазараджаецца і робіць толькі адзіночныя стрэлы) і самастрэльная (стрэлы чэргамі і бесперапынна). Падзяляецца на стралковую (калібр да 20 мм), да якой адносяцца аўтам. пісталеты, пісталеты-кулямёты, аўтаматы, самазарадныя і аўтам. вінтоўкі і карабіны, ручныя, станковыя, буйнакаліберныя кулямёты, і артылерыйскую — аўтам. пушкі (калібр больш за 20 мм). Падача патронаў магазінная (са спец. скрынак-магазінаў) і стужачная (з гнуткіх металічных стужак). Гал. асаблівасць аўтаматычнай зброі — высокая скарастрэльнасць і вял. шчыльнасць агню.

Першыя праекты аўтаматычнай зброі з’явіліся ў 1863 у ЗША, у 1889 у Расіі. Паводле прынцыпу дзеяння аўтаматыкі аўтаматычная зброя падзяляецца на 4 тыпы: сістэмы зброі, у якіх дзеянне аўтаматыкі заснавана на выкарыстанні энергіі аддачы рухомага ствала, затвор у час стрэлу трывала счэплены, аўтаматыка такіх сістэм бывае з доўгім або кароткім ходам ствала (пісталет ТТ, кулямёт Максіма); сістэмы зброі, якія выкарыстоўваюць аддачу затвора пры нерухомым ствале, затвор у час стрэлу не счэплены са ствалом або счэплены напаўсвабодна, адваротны рух затвора і зараджанне робіцца сілай зваротнай спружыны (пісталеты-кулямёты ППШ-41, ППС-43 і інш); сістэмы зброі, у якіх дзеянне аўтаматыкі заснавана на выкарыстанні энергіі адводу парахавых газаў з канала ствала ў газавую камеру праз адводную адтуліну ў ствале (аўтамат, кулямёт М.​Ц.​Калашнікава, кулямёт В.​А.​Дзегцярова і інш.); сістэмы зброі, у якіх дзеянне аўтаматыкі заснавана на выкарыстанні энергіі інш. крыніц, у прыватнасці рознага роду рухавікоў (напр., амер. 20-мм авіяц. пушка «Вулкан»).

т. 2, с. 116

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЗАСЛУ́ЖАНЫ РАБО́ТНІК ГА́НДЛЮ І ГРАМА́ДСКАГА ХАРЧАВА́ННЯ БЕЛАРУ́СКАЙ ССР,

ганаровае званне, якое прысвойвалася высокакваліфікаваным работнікам гандлю і грамадскага харчавання за працу ў сістэме дзярж. і каап. гандлю не менш за 10 гадоў, за асаблівыя дасягненні ў развіцці гандлю і грамадскага харчавання і ў паляпшэнні гандл. абслугоўвання насельніцтва. Устаноўлена Указам Прэзідыума Вярх. Савета БССР ад 7.2.1966, прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР. Існавала да 23.11.1988.

Заслужаныя работнікі гандлю і грамадскага харчавання Беларускай ССР

1966. А.​Ф.​Анішчанка, І.​П.​Ахрэмчык, В.​А.​Балотнікава, М.​З.​Барада, В.​П.​Барыс, Б.​І.​Барысевіч, М.​І.​Борухава, М.​П.​Валодзін, Ф.​Ф.​Валодзін, Л.​І.​Варшаўская, П.​Ф.​Волкаў, М.​К.​Вялюга, І.​Б.​Герко, Н.​А.​Гранькова, У.​К.​Гушча, М.​Ф.​Дзямідава, Л.​І.​Драздоўская, Г.​Е.​Дубіцкая, Г.​Р.​Дудко, П.​Г.​Іванова, З.​В.​Кліміценка, А.​І.​Коўчур, Н.​К.​Красоўская, Д.​В.​Кудзь, І.​І.​Кулькоў, Я.​П.​Ляхаў, М.​Я.​Махаёва, М.​К.​Мацукевіч, А.​Я.​Мелкаступаў, М.​Р.​Міхайлаў-Грыцаў, Л.​І.​Наркевіч, Г.​І.​Перык, Р.​І.​Прэпесць, Ф.​Дз.​Ропат, В.​Ц.​Скарабагатая, Я.​І.​Суслава, І.​В.​Талочка, І.​А.​Тапырык, С.​Дз.​Чухловін, В.​М.​Чыжонак, І.​А.​Чычэрын, А.​С.​Шаўроў, І.​А.​Шымановіч.

1967. В.​А.​Асіпок, А.​Х.​Аўсеенка, Л.​П.​Барвінак, В.​К.​Зверава, І.​І.​Калеснікаў, М.​П.​Карташова, В.​Ф.​Конаш, Я.​Е.​Крэз, С.​Б.​Лембрыкаў, Н.​С.​Семянюк, А.​А.​Трацэўская.

1968. А.​Р.​Арастовіч, М.​М.​Багдановіч, З.​С.​Бадрова, Н.​А.​Балотнікава, Н.​М.​Бірукова, А.​М.​Бычкоў, Т.​І.​Вадаходава, Б.​Р.​Гельфанд, Л.​Ф.​Голубева, П.​І.​Гурына, Е.​А.​Забродская, В.​А.​Задала, М.​П.​Ігнацьева, В.​М.​Калур, Х.​Е.​Камінская, Т.​С.​Каськовіч, П.​І.​Катаводаў, І.​А.​Крамарэнка, М.​А.​Краўцова, Л.​М.​Кротаў, Л.​Е.​Кручкова, З.​М.​Кузняцова, В.​М.​Кунцэвіч, К.​Л.​Ластоўскі, Г.​А.​Лукашэвіч, Г.​С.​Мазько, Г.​С.​Мірановіч, Л.​М.​Новікава, А.​Д.​Падаляк, Н.​Г.​Парфянкова, Л.​С.​Паўроз, І.​М.​Піліпейка, М.​Ф.​Ружанцова, Н.​С.​Саракалетава, В.​І.​Свірыдо, В.​К.​Сцепаненка, А.​В.​Тоўкань. М.​А.​Хартонік, А.​І.​Хромава, Н.​А.​Шандрыгіна, М.​М.​Шастакова, А.​Дз.​Шубіч, Я.​Ц.​Шылаў.

1969. І.​Я.​Бутрым, А.​І.​Паліўкіна, К.​І.​Палкіна, В.​Д.​Стрэж, Г.​П.​Сценнік, М.​Я.​Шведава, Г.​Д.​Якавенка.

1970. Т.​П.​Абабкава, В.​А.​Бярозка, Н.​І.​Гутарава, М.​М.​Данілевіч, З.​П.​Кладкевіч, М.​Я.​Кудзінаў, З.​Л.​Ліхавідава. Н.​М.​Майдзецкая, В.​М.​Мяховіч, В.​А.​Папуша, Я.​К.​Станішэўская, К.​С.​Сыраквашына, В.​М.​Уласюк, К.​Д.​Шэлегава.

1971. С.​Ф.​Ажахоўская, З.​Г.​Балашова, Л.​В.​Бутраменка, В.​М.​Воранаў, В.​Ф.​Галубко, А.​А.​Грузінаў, Н.​Дз.​Грыгарэўская, Т.​Ф.​Дзевятуха, А.​І.​Зарэцкая, У.​М.​Манаева, Е.​І.​Маслакова, С.​С.​Самахвал, К.​І.​Сапяжынская, К.​І.​Сіднякова, Н.​І.​Сусько, Н.​С.​Цішкевіч, В.​К.​Шаранкоў, М.​С.​Шумская, Т.​П.​Юркова, Н.​С.​Яжэлева.

1973. А.​Ф.​Багданава, К.​Ц.​Біліеўская, А.​А.​Гладкая, І.​П.​Дзікун, Я.​В.​Крыштаповіч, Н.​Р.​Патройная, Л.​С.​Сарнова, А.​Дз.​Хадасок, М.​П.​Чартарыцкі.

1974. Ф.​І.​Балашова, К.​Я.​Гаўрыленка, В.​К.​Здановіч, Т.​Я.​Камісарава, Я.​М.​Мананкін, В.​Дз.​Міхальчук, Г.​Р.​Навіцкая, Л.​М.​Федаракова.

1975. В.​А.​Асмалоўская, А.​А.​Бажкоў, Н.​І.​Вярстак, І.​С.​Гарбузоў, Н.​Н.​Клімко, В.​А.​Кур’ян, Л.​Ф.​Ладуцька, В.​А.​Майсеенка, С.​Ф.​Масюцін, Л.​Ф.​Петрачкова, Л.​І.​Пракапенка, З.​І.​Прыступіна, А.​А.​Суслаў, К.​Р.​Удавенка, В.​М.​Шарыкава.

1976. В.​Л.​Алейчык, В.​Ф.​Еўтухоў, І.​І.​Ігошын, Р.​В.​Кузьміна, М.​І.​Лахтычкіна, І.​П.​Ляўковіч, К.​С.​Пашук, Я.​С.​Серая, Г.​А.​Сухій, В.​В.​Чарнякова.

1977. В.​Ф.​Ачыновіч, В.​П.​Бальшакоў, Л.​А.​Вашчук, В.​В.​Кабачэўская, І.​М.​Калтовіч, А.​А.​Кардаш, С.​Дз.​Карпеня, Э.​І.​Кудасава, Т.​М.​Кузьменка, Н.​М.​Мацуганаў, Л.​В.​Міхневіч, Н.​М.​Навіцкая, Я.​М.​Новік.

1978. Г.​М.​Ананчанка, З.​М.​Баравік, М.​У.​Галенка, А.​А.​Гласко, Г.​П.​Дзегцярова, П.​В.​Зюськевіч, В.​М.​Клімава, В.​С.​Лабажэвіч, З.​К.​Матняк, С.​Ц.​Пашчасцьеў, Р.​Б.​Рапапорт, Е.​У.​Рубцова, Т.​І.​Руднік, Г.​І.​Свідэрская, Ф.​А.​Цімкаева, М.​В.​Цярэшанкава, Л.​А.​Чыжова.

1979. Г.​М.​Бяляўская, М.​А.​Вакульчык, Н.​Е.​Варэнік, Н.​А.​Васілеўская, А.​Т.​Грыбалёва, Р.​Ф.​Даргель, Л.​М.​Емельяновіч, М.​І.​Крыўцоў, А.​С.​Курыленка, Л.​І.​Машталеж, А.​С.​Пархімовіч, К.​Б.​Пархоц, М.​В.​Сіроцін, Г.​П.​Стагурава.

1980. Г.​Д.​Багнюк, В.​А.​Зянько, А.​І.​Корабава, М.​П.​Малочка, Р.​Ц.​Малочка, Г.​Ц.​Петракова, І.​Е.​Сталівоненка, А.​М.​Сыты, А.​Л.​Шатохіна, М.​М.​Якубоўскі.

1981. Л.​С.​Зульцбург, А.​Ф.​Іваннікаў, Н.​І.​Казлоўская, С.​Ю.​Каравайка, К.​І.​Карчэня. Г.​І.​Кукарэка, Г.​П.​Латышава, Г.​І.​Марчанка, Н.​Я.​Матвеева, З.​І.​Пуцікава, І.​В.​Стукава, М.​А.​Хмель, М.​А.​Храбрая, Т.​Ф.​Царыкава, І.​В.​Шкляннік.

1982. Т.​К.​Афанасенка, Ю.​А.​Васільева, Г.​К.​Дзеньшчыкова, Л.​М.​Селівончык, Л.​В.​Шыханцова, У.​Я.​Дзмітрычэнка.

1985. Т.​Ф.​Бурая, М.​С.​Віннік, Н.​М.​Вітко, Р.​А.​Гмыза, М.​Р.​Голуб, І.​Ф.​Гурыновіч, П.​Ф.​Гуркоў, А.​М.​Драбышэўская, З.​Г.​Кацюба, В.​У.​Кучанкова, Н.​І.​Серада, А.​М.​Цевашова, М.​М.​Фіцнер, Л.​Я.​Худзеева, Т.​М.​Цэбрук.

1987. Л.​Е.​Матвеева.

1988. Л.​Б.​Андрэева, Г.​А.​Вадарацкая, М.​В.​Мірончыкаў, Я.​Ф.​Пляўкова. Н.​І.​Сахарчук, Я.​І.​Свірыд.

т. 6, с. 562

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)