ЗАМЕ́ЖНЫЯ ГРАМАДЗЯ́НЕ,
асобы, якія не з’яўляюцца грамадзянамі пэўнай дзяржавы і маюць доказы сваёй прыналежнасці да грамадзянства замежнай краіны. Іх прававое становішча вызначаецца нац. заканадаўствам дзяржавы месцазнаходжання і заключанымі міжнар. дагаворамі і пагадненнямі. Нац. заканадаўства звычайна адрознівае некалькі катэгорый З.г.: якія пастаянна пражываюць на тэр. дзяржавы, якія часова знаходзяцца ў дзяржаве, замежныя прадстаўнікі, якія валодаюць дыпламат. імунітэтам, бежанцы. Прававое становішча кожнай катэгорыі мае свае асаблівасці. У Рэспубліцы Беларусь правы і абавязкі З.г. вызначаюцца Канстытуцыяй, адпаведным законам, міжнар. дагаворамі. З.г. на тэр. Беларусі карыстаюцца правамі і свабодамі і выконваюць абавязкі нароўні з грамадзянамі Рэспублікі Беларусь, калі іншае не вызначана Канстытуцыяй, законамі і міжнар. дагаворамі (у прыватнасці, З.г. не валодаюць выбарчым правам, не могуць прымаць удзел у рэферэндумах, пазбаўлены абавязкаў ваен. службы і інш.).
Г.А.Маслыка.
т. 6, с. 522
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
суграмадзя́не, -дзя́н, адз. суграмадзя́нін, -а, м. (высок.).
Грамадзяне адной краіны, суайчыннікі.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
грамадзя́нін
назоўнік, агульны, адушаўлёны, асабовы, мужчынскі род, 1 скланенне
|
адз. |
мн. |
| Н. |
грамадзя́нін |
грамадзя́не |
| Р. |
грамадзя́ніна |
грамадзя́н |
| Д. |
грамадзя́ніну |
грамадзя́нам |
| В. |
грамадзя́ніна |
грамадзя́н |
| Т. |
грамадзя́нінам |
грамадзя́намі |
| М. |
грамадзя́ніне |
грамадзя́нах |
Крыніцы:
krapivabr2012,
nazounik2008,
sbm2012,
tsblm1996,
tsbm1984.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
белару́сы, -аў, адз. -ру́с, -а, м.
1. Усходнеславянскі народ, які складае асноўнае насельніцтва Рэспублікі Беларусь.
2. Грамадзяне Рэспублікі Беларусь.
|| ж. белару́ска, -і, ДМ -ру́сцы, мн. -і, -сак.
|| прым. белару́скі, -ая, -ае.
Беларуская мова.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
на́скі, займен. прыналежны.
Уст. Наш (у 1 знач.). [Старшыня сходу:] — Дык вось, грамадзяне, каб ведалі ў горадзе ўсе наскія крыўды і скаргі, трэба, грамадзяне, усё сказаць таварышу дакладчыку... Галавач. Наскія дарогі, наскія пуціны У пясках не знікнуць, у пясках не згінуць. Глебка.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
ob. ob.
= obywatele — грамадзяне; гр.
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
прагука́ць, ‑аю, ‑аеш, ‑ае; зак.
1. Пракрычаць, гукнуць. — Цішэй, грамадзяне! — прагукаў .. [Рыгор] і абярнуўся назад. Гартны.
2. Гукаць некаторы час.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
то́га
(лац. toga)
доўгі мужчынскі плашч без рукавоў, які насілі старажытнарымскія паўнапраўныя грамадзяне.
Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)
ізраільця́не, ‑цян; адз. ізраільцянін, ‑а, м.; ізраільцянка, ‑і, ‑нцы; мн. ізраільцянкі, ‑нак; ж.
1. Гіст. Агульная назва старажытнаяўрэйскіх плямёнаў.
2. Грамадзяне дзяржавы Ізраіль.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
ры́мляне, ‑ян; адз. рымлянін, ‑а, м.; рымлянка, ‑і, ДМ ‑нцы; мн. рымлянкі, ‑нак; ж.
1. Грамадзяне старажытнай Рымскай дзяржавы.
2. Жыхары горада Рыма.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)