РАСПАЗНАВА́ННЕ ВУ́СНАЙ МО́ВЫ,
раздзел кібернетыкі, які распрацоўвае тэорыю, метады, алгарытмы і камп’ютэрныя тэхналогіі аўтам. распазнавання і разумення мовы чалавека.
Грунтуецца на агульнай тэорыі распазнавання вобразаў, метадах прыкладной фанетыкі і лінгвістыкі, тэорыях лічбавай апрацоўкі сігналаў, маркаўскіх мадэлей, моваўтварэння і ўспрымання мовы чалавекам. Выкарыстоўваецца ў сістэмах штучнага інтэлекту як натуральна-моўны інтэрфейс чалавека і машыны, сістэмах кіравання, камп’ютэрнай тэлефаніі, тэлеф. дыялогавых інфармацыйна-даведачных сістэмах, сістэмах аховы баз даных («галасавы ключ»), дыспетчарскіх сістэмах кіравання паветр. і наземным транспартам і інш.
На Беларусі даследаванні па праблемах Р.м. вядуцца з сярэдзіны 1960-х г. у Ін-це тэхн. кібернетыкі Нац. АН, БДУ, Бел. ун-це інфарматыкі і радыёэлектронікі. Распрацаваны сінтэзатары бел. і рус. моўнага ўзнаўлення друкаванага тэксту, шэраг прыкладных тэхналогій з выкарыстаннем сістэм распазнавання і сінтэзу мовы.
Літ.:
Искусственный интеллект: Справ. М., 1990. Кн. 1. С. 95—139.
Б.М.Лабанаў.
т. 13, с. 359
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
ву́сны
‘які вымаўляецца’
прыметнік, адносны
|
адз. |
мн. |
| м. |
ж. |
н. |
- |
| Н. |
ву́сны |
ву́сная |
ву́снае |
ву́сныя |
| Р. |
ву́снага |
ву́снай
ву́снае |
ву́снага |
ву́сных |
| Д. |
ву́снаму |
ву́снай |
ву́снаму |
ву́сным |
| В. |
ву́сны (неадуш.)
ву́снага (адуш.) |
ву́сную |
ву́снае |
ву́сныя (неадуш.)
ву́сных (адуш.) |
| Т. |
ву́сным |
ву́снай
ву́снаю |
ву́сным |
ву́снымі |
| М. |
ву́сным |
ву́снай |
ву́сным |
ву́сных |
Крыніцы:
krapivabr2012,
piskunou2012,
prym2009,
sbm2012,
tsblm1996.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
су́джаная, -ай, мн. -ыя, -ых, ж.
У вуснай народнай творчасці: нявеста.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
хада́йніцтва, -а, н.
Афіцыйная просьба ў пісьмовай або вуснай форме.
Адмовіць у хадайніцтве.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
гутарко́вы, -ая, -ае.
Якім карыстаюцца ў гутарцы, уласцівы вуснай народнай мове.
Г. стыль.
Гутарковая мова.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
стэнагра́фія, -і, ж.
Спосаб хуткага запісу вуснай мовы пры дапамозе асобых знакаў.
|| прым. стэнаграфі́чны, -ая, -ае.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
аб’яўле́нне, -я, н.
1. гл. аб’явіць.
2. Паведамленне, аб’ява аб чым-н. у вуснай або пісьмовай форме, абвяшчэнне.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
су́джаны¹, -ага, мн. -ыя, -ых, м.
У вуснай народнай творчасці: жаніх.
Дзяўчаты горка плакалі, не прычакаўшы суджаных з вайны.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
небылі́ца, -ы, мн. -ы, -лі́ц, ж.
1. Выдумка, ілжывае паведамленне, хлусня.
Разносіць небыліцы.
2. Від жартаўлівых твораў вуснай народнай славеснасці; казка.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
бытава́ць, -ту́ю, -ту́еш, -ту́е; незак.
Існаваць, мець месца.
Такая думка даўно бытуе ў народзе.
|| наз. бытава́нне, -я, н.
Б. вуснай народнай творчасці.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)