іашка́р-алі́нскі
прыметнік, адносны
|
адз. |
мн. |
| м. |
ж. |
н. |
- |
| Н. |
іашка́р-алі́нскі |
іашка́р-алі́нская |
іашка́р-алі́нскае |
іашка́р-алі́нскія |
| Р. |
іашка́р-алі́нскага |
іашка́р-алі́нскай
іашка́р-алі́нскае |
іашка́р-алі́нскага |
іашка́р-алі́нскіх |
| Д. |
іашка́р-алі́нскаму |
іашка́р-алі́нскай |
іашка́р-алі́нскаму |
іашка́р-алі́нскім |
| В. |
іашка́р-алі́нскі (неадуш.)
іашка́р-алі́нскага (адуш.) |
іашка́р-алі́нскую |
іашка́р-алі́нскае |
іашка́р-алі́нскія (неадуш.)
іашка́р-алі́нскіх (адуш.) |
| Т. |
іашка́р-алі́нскім |
іашка́р-алі́нскай
іашка́р-алі́нскаю |
іашка́р-алі́нскім |
іашка́р-алі́нскімі |
| М. |
іашка́р-алі́нскім |
іашка́р-алі́нскай |
іашка́р-алі́нскім |
іашка́р-алі́нскіх |
Крыніцы:
piskunou2012.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
сіхатэ́-алі́нскі
прыметнік, адносны
|
адз. |
мн. |
| м. |
ж. |
н. |
- |
| Н. |
сіхатэ́-алі́нскі |
сіхатэ́-алі́нская |
сіхатэ́-алі́нскае |
сіхатэ́-алі́нскія |
| Р. |
сіхатэ́-алі́нскага |
сіхатэ́-алі́нскай
сіхатэ́-алі́нскае |
сіхатэ́-алі́нскага |
сіхатэ́-алі́нскіх |
| Д. |
сіхатэ́-алі́нскаму |
сіхатэ́-алі́нскай |
сіхатэ́-алі́нскаму |
сіхатэ́-алі́нскім |
| В. |
сіхатэ́-алі́нскі (неадуш.)
сіхатэ́-алі́нскага (адуш.) |
сіхатэ́-алі́нскую |
сіхатэ́-алі́нскае |
сіхатэ́-алі́нскія (неадуш.)
сіхатэ́-алі́нскіх (адуш.) |
| Т. |
сіхатэ́-алі́нскім |
сіхатэ́-алі́нскай
сіхатэ́-алі́нскаю |
сіхатэ́-алі́нскім |
сіхатэ́-алі́нскімі |
| М. |
сіхатэ́-алі́нскім |
сіхатэ́-алі́нскай |
сіхатэ́-алі́нскім |
сіхатэ́-алі́нскіх |
Крыніцы:
piskunou2012.
Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)
Сіхатэ-Алінскі метэарыт 7/162; 9/539
Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
йошка́р-оли́нский іашка́р-алі́нскі.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
МЕТЭАРЫ́ТЫ,
малыя целы Сонечнай сістэмы, якія трапляюць на Зямлю з міжпланетнай прасторы; часткі метэорных цел, якія не паспелі згарэць у атмасферы (гл. Метэоры).
У залежнасці ад канечнай масы і скорасці, а таксама характару грунту ў месцы падзення М. застаюцца ляжаць на паверхні ці пранікаюць у глебу на глыбіню да 6,5 м, утвараючы лейкападобную выемку Адрозніваюць М.: каменныя (92% агульнай колькасці), жалезакаменныя (2%) і жалезныя (6%). Складаюцца пераважна з алюмінію, жалеза, кальцыю, кіслароду і інш. і не маюць у сабе якіх-н. невядомых на Зямлі хім. элементаў. Форма ў асноўным няправільная абломкавая, радзей — арыентаваная (завостраная з аднаго боку і расшыраная і прытупленая з другога). Звычайна М. з усіх бакоў пакрытыя тонкай коркай плаўлення таўшчынёй не болей за 1 мм, колер чорны (матавы ці бліскучы), радзей светлы і паўпразрысты. На М., якія доўга праляжалі ў зямлі, кара акісляецца і робіцца цёмнага чырвона-бурага колеру. Паверхня М. мае своеасаблівыя паглыбленні — рэгмагліпты. Колер унутр. рэчыва — светла-шэры, цёмна-шэры, зусім чорны ці амаль белы. Маса М. — ад доляў грама да дзесяткаў тон, самы буйны — М. Гоба (маса каля 60 т, Афрыка). Ha 1 млн. км2 паверхні Зямлі падаюць 3 М. ў год. У сусветны рэестр занесена больш за 2 тыс. М. На Беларусі вядома 5 М.: «Брагін», «Грэск», «Жмены», «Заброддзе», «Чорны Бор». Бел. калекцыя М. захоўваецца ў Ін-це геал. навук Нац. АН Беларусі. Гл. таксама Тунгускі метэарыт, Сіхатэ-Алінскі метэарыт.
Літ.:
Кринов Е.Л. Вестники Вселенной. М.,1963;
Вуд Дж.А Метеориты и происхождение солнечной системы: Пер. с англ. М., 1971;
Бордон В.Е., Давыдов М.Н. Рожденные в космосе. Мн., 1982.
У.Я.Бардон.
т. 10, с. 318
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)