Акіянічныя хрыбты 1/191

Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)

Цячэнні марскія і акіянічныя 11/168

Беларуская Савецкая Энцыклапедыя (1969—76, паказальнікі; правапіс да 2008 г., часткова)

акіяні́чны, ‑ая, ‑ае.

Спец. Які мае дачыненне да ўнутранага жыцця акіяна (у 1 знач.). Акіянічныя воды. Акіянічныя цячэнні. Акіянічны клімат. Акіянічныя адклады. // Які жыве ў акіяне. Акіянічная фауна.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

акіяні́чны

прыметнік, адносны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. акіяні́чны акіяні́чная акіяні́чнае акіяні́чныя
Р. акіяні́чнага акіяні́чнай
акіяні́чнае		 акіяні́чнага акіяні́чных
Д. акіяні́чнаму акіяні́чнай акіяні́чнаму акіяні́чным
В. акіяні́чны (неадуш.)
акіяні́чнага (адуш.)		 акіяні́чную акіяні́чнае акіяні́чныя (неадуш.)
акіяні́чных (адуш.)
Т. акіяні́чным акіяні́чнай
акіяні́чнаю		 акіяні́чным акіяні́чнымі
М. акіяні́чным акіяні́чнай акіяні́чным акіяні́чных

Крыніцы: krapivabr2012, piskunou2012, prym2009, sbm2012, tsblm1996, tsbm1984.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

сярэ́дзінна-акіяні́чны

прыметнік, адносны

адз. мн.
м. ж. н. -
Н. сярэ́дзінна-акіяні́чны сярэ́дзінна-акіяні́чная сярэ́дзінна-акіяні́чнае сярэ́дзінна-акіяні́чныя
Р. сярэ́дзінна-акіяні́чнага сярэ́дзінна-акіяні́чнай
сярэ́дзінна-акіяні́чнае		 сярэ́дзінна-акіяні́чнага сярэ́дзінна-акіяні́чных
Д. сярэ́дзінна-акіяні́чнаму сярэ́дзінна-акіяні́чнай сярэ́дзінна-акіяні́чнаму сярэ́дзінна-акіяні́чным
В. сярэ́дзінна-акіяні́чны (неадуш.)
сярэ́дзінна-акіяні́чнага (адуш.)		 сярэ́дзінна-акіяні́чную сярэ́дзінна-акіяні́чнае сярэ́дзінна-акіяні́чныя (неадуш.)
сярэ́дзінна-акіяні́чных (адуш.)
Т. сярэ́дзінна-акіяні́чным сярэ́дзінна-акіяні́чнай
сярэ́дзінна-акіяні́чнаю		 сярэ́дзінна-акіяні́чным сярэ́дзінна-акіяні́чнымі
М. сярэ́дзінна-акіяні́чным сярэ́дзінна-акіяні́чнай сярэ́дзінна-акіяні́чным сярэ́дзінна-акіяні́чных

Крыніцы: piskunou2012.

Граматычная база Інстытута мовазнаўства НАН Беларусі (2026/01, актуальны правапіс)

ПАДВО́ДНЫЯ ХРЫБТЫ́, акіянічныя хрыбты,

горныя ўтварэнні на дне акіянаў і мораў. У пераходнай зоне ад мацерыкоў да акіянаў прадстаўлены пераважна астраўнымі дугамі, а таксама хрыбтамі на дне катлавін ускраінных мораў, у межах ложа акіяна пашыраны глыбавыя, скляпеніста-глыбавыя і вулканічныя хрыбты. Найб. з П.х. — сярэдзінна-акіянічныя.

т. 11, с. 491

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

МОРФАСТРУКТУ́РА (ад морфа... + структура),

буйныя формы рэльефу зямной паверхні (значныя няроўнасці рэльефу мацерыкоў і акіянічнага дна), асн. рысы якіх абумоўлены эндагеннымі працэсамі (пераважна тэктанічным рухам) і ў марфалогіі якіх выразна адлюстроўваюцца геал. структуры. Напр., платформавыя раўніны, горныя краіны складкавых абласцей. Самыя вял. М. наз. геатэктурамі (мацерыковыя выступы, акіянічныя ўпадзіны).

т. 10, с. 523

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

мегарэлье́ф

(ад мега- + рэльеф)

самыя буйныя формы рэльефу зямной паверхні (мацерыковыя выступы, акіянічныя ўпадзіны і інш), параўн. макрарэльеф, мезарэльеф, мікрарэльеф.

Слоўнік іншамоўных слоў (А. Булыка, 1999, правапіс да 2008 г.)

МУСО́НЫ (франц. mousson ад араб. пара года),

устойлівыя сезонныя вятры над пэўнымі абласцямі Зямлі, напрамкі якіх рэзка мяняюцца на процілеглыя або блізкія да іх 2 разы на год (пры змене пор года). Распаўсюджваюцца на выш. да некалькіх кіламетраў. Гал. прычына М. — розніца цеплавога рэжыму над сушай і морам. Летнія вільготныя (акіянічныя) М. звычайна накіраваны з акіяна на сушу, зімовыя (кантынентальныя) — з сушы на акіян. Са зменай напрамку М. адбываецца змена сухім малавоблачным зімовым надвор’ем на вільготнае дажджлівае летняе. Адрозніваюць М. трапічныя (у бас. Індыйскага ак.) і пазатрапічныя (на Д. Усходзе).

т. 11, с. 39

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

МАЦЯРЫ́К, кантынент,

буйны масіў зямной кары, б. ч. паверхні якога выступае над узроўнем Сусветнага акіяна ў выглядзе сушы, а перыферычная ч. апушчана пад узровень акіяна. У сучасную геалагічную эпоху існуе 6 мацерыкоў: Еўразія, Паўночная Амерыка, Паўднёвая Амерыка, Афрыка, Аўстралія, Антарктыда. Для іх характэрны кантынентальны тып будовы зямной кары магутнасцю 35—70 км з прысутнасцю гранітна-метамарфічнага слоя. Вылучаюць унутрыкантынент. і ўскраінна-кантынент. структуры. Да першых адносяцца раўнінныя вобласці, развітыя на стараж. і маладых платформах, і горныя ўтварэнні, якія ўзніклі на месцы геасінклінальных складкавых абласцей. Другі тып структур уключае выраўнаваныя падводныя прадаўжэнні кантынентаў (шэльф, схіл) пасіўных (атл.) ускраін і шэльф, схіл, глыбакаводныя катлавіны, жалабы, акіянічныя астраўныя дугі актыўных (ціхаакіянскіх) ускраін, якія чаргуюцца. Гл. таксама Зямля.

т. 10, с. 233

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)