1. Млосна, нядобра (пра стан здароўя). Накурыўся так, што моташна стала. □ Зірнуў яшчэ ўніз Мішка і моташна яму стала — нязручна быць лётчыкам без прывычкі.Лынькоў.Калыхаўся [хлопчык], пакуль не рабілася моташна, дамоў прыходзіў з асалавелымі вачыма.Хомчанка.
2.перан. Агідна, прыкра. [Паліна:] — Ды не дрыжы ты ўжо так!.. Глядзець моташна...Новікаў.Часамі абураўся і Уладзік. — Кінь ты, Лазар, цягнуць лазара! Слухаць моташна!Колас.
3.перан. Аб адчуванні тугі, адзіноты. Не варта было пакідаць .. [Зіну] сёння адну. Ёй адно горка і моташна.Васілёнак.— Моташна там на абрыве тарчаць, — уздыхнуў Мірон Патапавіч. — У сяло б перабрацца.Хомчанка.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
тужлі́вы, ‑ая, ‑ае.
1. Прасякнуты тугой, поўны тугі. З неба даносяцца тужлівыя крыкі: «Курлы! Курлы!»Даніленка.Толькі ўзняўся .. [Корбут], ля вогнішча стаў. І заспяваў. Тужлівая такая песня. Сумная.Савіцкі.Ціхім жалем веяла ад аднатонных малюнкаў палескіх куткоў, дзе ўсё ж такі жыццё стварала своеасаблівыя формы і, нягледзячы на ўбоства, мела сваю павабнасць і хараство, свой твар, поўны тужлівага задумёная.Колас.// Які выяўляе тугу. Пастарэла, вельмі пастарэла ты, мама .. У куточках рота назаўсёды ляглі тужлівыя складкі, у вачах — глыбокі смутак.Каршукоў.Погляд .. [Срэбнікава] стаў зусім ужо нясцерпна тужлівы.Быкаў.
2. Які наганяе тугу, выклікае тугу. Была тужлівая цішыня, душная цемра,.. страх сціснуў сэрца дзяўчынкі.Самуйлёнак.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
Істу́жка, стужка ’палоска каляровай тканіны, якая скарытоўваецца для ўпрыгожання, аблямоўкі і іншых мэт’, ’доўгая вузкая палоска з якога-н. матэрыялу, якая служыць для тэхнічных і іншых патрэб’ (ТСБМ, Касп., Бяльк., Мядзв., Жд. 2, Інстр. I). Рус.смал.сту́жка, исту́жка ’істужка’, укр.стьо́жка ’тс’, польск.wstęga, wstążka ’істужка, палоска’, в.-луж.уст.stuha ’істужка, шнурок, завязка’, н.-луж.stuga ’шнурок, рэмень’, ст.-чэш.vztúha, чэш.stuka, stužka ’істужка’, славац.stuha, stužka, stuhľa ’істужка, палоска, пояс’, славен.stȏgla ’шнурок, раменьчык’. Ст.-рус.сътуга ’звязка, скрэпа’. Прасл.*sъtǫga, корань *‑tǫg‑/*‑tęg‑, гл. тугі, цягнуць, цяга (Фасмер, 3, 786; Брукнер, 635). Махэк₂ (590) прапаноўвае праформу *vъstęga, дзе vъs‑ паказвае напрамак дагары. Бел. суфіксацыя ‑к‑a; і‑ пратэтычнае.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
стесни́ться
1.(тесно сдвинуться) сці́снуцца, сто́ўпіцца;
стесни́ться у вхо́да в теа́тр сці́снуцца (сто́ўпіцца) каля́ ўвахо́ду ў тэа́тр;
2.(ограничить себя в чём-л.) паці́снуцца, абмежава́ць сябе́;
3.перен. (сжаться) сці́снуцца (ад чаго);
грудь стесни́лась тоско́й гру́дзі сці́снула туга́, гру́дзі сці́снуліся ад тугі́.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ту́ганареч.
1.в разн. знач. ту́го;
т. запле́сці — ту́го заплести́;
спра́ва пасо́ўваецца т. — де́ло подвига́ется ту́го;
2. ту́го, пло́тно; см.тугі́2;
3.в знач. безл. сказ. ту́го, тру́дно;
яму́ прыйшло́ся т. — ему́ пришло́сь ту́го (тру́дно)
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
usychać
usycha|ć
незак.
1. сохнуць; высыхаць;
kwiatki ~ją od gorąca — кветкі сохнуць ад гарачыні;
2. сохнуць; чэзнуць; марнець;
~ć z miłości — сохнуць ад кахання;
~ć z tęsknoty za kim/czym — сохнуць ад тугі па кім/чым
Польска-беларускі слоўнік (Я. Волкава, В. Авілава, 2004, правапіс да 2008 г.)
жаль, ‑ю, м.
1. Пачуццё жаласці, спагады, выкліканае чыёй‑н. пакутай, няшчасцем. Стэфка глядзіць на хворага з жалем у вачах.Бядуля.Пачуццё жалю да пакрыўджанага лёсам хлопца перарастае ў пачуццё кахання.Шкраба.
2. Пачуццё горычы, смутку, тугі з прычыны страты каго‑, чаго‑н. Мацярынскі жаль. □ Марыля была ціхая, пакорная работніца і жаль свой дзявочы хавала глыбока.Брыль.
3. Пачуццё засмучэння, шкадавання. Не варта абуджаць у сэрцы тое, што перагарэла, адышло і пакінула толькі пачуццё жалю аб незваротным.Дуброўскі.— Грыб вунь растаптала, — з жалем сказаў Андрэй і паказаў на збіты нагой чорны баравік.Скрыпка.
•••
На (вялікі) жаль (узнач.пабочн.) — ужываецца, каб выказаць шкадаванне з прычыны чаго‑н.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
разве́яцца, ‑веюся, ‑веешся, ‑ваецца; зак.
1. Разысціся ў розныя бакі ад павеву, подыху ветру. Развеяўся дым, і Мікола ўбачыў, што на вадзе ляжалі яшчэ дзве качкі, забітыя першым стрэлам.Краўчанка.//перан. Знікнуць, прапасці, рассеяцца. — Цьфу, прападзі ты! — мімавольна вырвалася ў Таццяны, і страх яе развеяўся, але рукі і ногі моцна дрыжалі.Колас.Жонкі, якая не магла яму парадзіць ні сына, ні дачкі, .. [Аўгуст Эрнеставіч], аднак, не пакінуў. З гадамі крыўда растварылася, развеялася ў жыццёвых клопатах.Навуменка.
2.Разм. Адысці ад якіх‑н. думак, перажыванняў. — А можа, і старая, слухаючы радыё, крыху развеецца і не будзе так бурчаць.Краўчанка.Удзень Міхась хадзіў на работу. Хадзіў, каб паслухаць людзей, развеяцца ад хатняй нясцерпнай тугі.Асіпенка.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
wad
[wɑ:d]1.
n.
1) кава́лачак, камя́к -а́m. (ва́ты, во́ўны)
2) тугі́ скру́так, па́чак -ка m.
a wad of bills — па́чак банкно́таў
3) клак -а, пыж -а́m. (у стрэ́льбе, патро́не)
4) Sl. гро́шы pl., бага́цьце n.
2.
v.t.
1) затыка́ць
2) забіва́ць кла́кам
3) набіва́ць (ко́ўдру, матра́с)
Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)