выхадны́
1. прил., в разн. знач. выходно́й;
~ны́я дзве́ры — выходна́я дверь;
в. ліст — выходно́й лист;
в. касцю́м — выходно́й костю́м;
в. дзень — выходно́й день;
2. в знач. прил. выходно́й;
ён сёння в. — он сего́дня выходно́й;
3. в знач. сущ. выходно́й;
за́ўтра в. — за́втра выходно́й;
○ ~на́я дапамо́га — выходно́е посо́бие;
~на́я ро́ля — выходна́я роль;
~ныя да́ныя — выходны́е да́нные
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
клева́ть несов.
1. (о птицах) дзяўбці́;
2. (о рыбе) клява́ць, то́ркаць; (ловиться) бра́цца;
смотри́, клюёт глядзі́, то́ркае;
сего́дня ры́ба не клюёт сёння ры́ба не бярэ́цца (не клюе́, не то́ркае);
лещ клюёт на червя́ лешч бярэ́цца на чарвяка́;
3. перен., разг. клява́ць;
◊
клева́ть но́сом то́ркаць но́сам;
де́нег ку́ры не клюю́т (у кого) гро́шай ку́ры не дзяўбу́ць (у каго);
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
увабра́ць сов., разг.
1. (поглотить) впита́ть, вобра́ть, впить;
2. ухвати́ть, схвати́ть;
у. за каўне́р — схвати́ть (ухвати́ть) за воротни́к;
3. схвати́ть, захвати́ть;
разве́дчыкі ўвабра́лі фашы́ста — разве́дчики схвати́ли (захвати́ли) фаши́ста;
4. пойма́ть;
ён сёння до́брага шчупака́ ўвабра́ў — он сего́дня изря́дную щу́ку пойма́л;
5. разг. съесть;
у. мі́су капу́сты — съесть ми́ску капу́сты;
6. запра́вить;
у. кашу́лю ў штаны́ — запра́вить руба́шку в брю́ки
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
настро́енныйII
1. прич., муз., радио настро́ены;
2. прич., техн., радио нала́джаны, настро́ены;
3. прич. (приведённый в какое-л. настроение, расположение) настро́ены;
4. прич., перен. настро́ены; падбухто́раны; падбі́ты; падгаво́раны; см. настро́итьII;
5. кратк. форма сказуемого / он ве́село (пло́хо) настро́ен ён у вясёлым (у дрэ́нным) настро́і;
он не настро́ен сего́дня писа́ть ён не ма́е сёння настро́ю (ён не ў настро́і сёння) піса́ць.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
ГРАМАДЗЯ́НСКАЯ ВАЙНА́ Ў АФГАНІСТА́НЕ,
узброеная барацьба ўнутры афг. грамадства з восені 1978 з прычыны нявырашанасці паліт., эканам., сац., этн.-нац. і рэліг. праблем у краіне. На 1-м этапе вайны (1978—79) супраць новаўвядзенняў кіруючай Народна-дэмакратычнай партыі Афганістана (НДПА) выступіла ўзбр. радыкальная ісламская апазіцыя (фундаменталісты), якая пасля паражэння сваіх папярэдніх антыўрадавых мяцяжоў 1970—75 арганізавала на тэр. Пакістана падрыхтоўку маджахедаў. Ва ўмовах крызісу ўлады па просьбе кіраўніцтва НДПА 27.12.1979 у Афганістан уведзены сав. войскі, новым ген. сакратаром НДПА і прэзідэнтам краіны стаў Б.Кармаль. На 2-м этапе (1980—89) непасрэдны ўдзел у вайне сав. ваен. кантынгенту (да 120 тыс. чал.) прывёў да кансалідацыі апазіцыйных НДПА сіл. Апошнім аказвалі падтрымку і дапамогу ЗША (у 1980—86 кангрэс выдаткаваў 750 млн., у 1987 — 630 млн. дол.), Пакістан, частка араб. краін, фундаменталісты Ірана, Кітай і інш. У кастр. 1986 з Афганістана выведзены 6 сав. палкоў. Пры новым афг. лідэры Наджыбуле афіцыйна абвешчана палітыка нац. прымірэння (снеж. 1986), прынята канстытуцыя 1987, уведзена шматпарт. сістэма і інш. Пасля падпісання ў Жэневе 14.4.1988 прадстаўнікамі Афганістана, Пакістана, СССР, ЗША шэрагу дакументаў аб паліт. урэгуляванні афг. праблемы 15.2.1989 з Афганістана канчаткова выведзены сав. войскі. На 3-м этапе вайны (1989—92) пасля спынення паставак зброі з Расіі ўраду Наджыбулы (прэзідэнт Афганістана да 16.4.1992) узбр. апазіцыя 28.4.1992 заняла Кабул, да ўлады прыйшлі яе лідэры (гл. В.Рабані, Г.Хекмаціяр). На 4-м этапе (1992—96) у межах т.зв. мусульм. рэвалюцыі забаронена дзейнасць Партыі Айчыны (былая НДПА). Абвастрэнне рознагалоссяў паміж пушгунскім і непуштунскім лагерамі ісламістаў выклікала новую жорсткую хвалю грамадз. вайны. 5-ы этап звязаны з дзейнасцю найб. артадаксальных ісламістаў — талібаў, якія імкнуцца да суцэльнай ісламізацыі краіны. У вер. 1996 яны захапілі Кабул, да 1997 кантралявалі 2/3 тэр. Афганістана, наблізіліся да мяжы з Таджыкістанам і Туркменіяй. У ходзе грамадз. вайны загінулі 1,5 млн. афганцаў і 15 тыс. сав. вайскоўцаў (з іх больш за 750 чал. з Беларусі), 5 млн. афг. грамадзян сталі бежанцамі, знішчана 80% прадукц. сіл краіны і інш.
Літ.:
Спольников В.Н. Афганистан: Исламская оппозиция: Истоки и цели. М., 1990;
Война в Афганистане. М., 1991;
Афганистан-95 // Азия и Африка сегодня. 1995. № 10.
М.Г.Елісееў.
т. 5, с. 393
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
реши́ться
1. (принять решение) вы́рашыць, наду́маць, наду́мацца;
я реши́лся е́хать сего́дня я вы́рашыў (наду́маў, наду́маўся) е́хаць сяго́ння;
2. (отважиться) адва́жыцца; асме́ліцца;
он не зна́ет, на что реши́ться ён не ве́дае, на што адва́жыцца (асме́ліцца);
3. (окончательно определиться) вы́рашыцца;
де́ло реши́лось не в его́ по́льзу спра́ва вы́рашылася не ў яго́ кары́сць;
4. (лишиться чего-л., потерять что-л.) прост. стра́ціць, згубі́ць;
она́ сна реши́лась яна́ стра́ціла (згубі́ла) сон.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
уда́цца I сов.
1. в разн. знач. уда́ться;
апера́цыя ўдала́ся — опера́ция удала́сь;
пірагі́ сяго́ння ўдалі́ся — пироги́ сего́дня удали́сь;
удало́ся даста́ць рэ́дкую кні́гу — удало́сь доста́ть ре́дкую кни́гу;
2. (в кого-л.) уда́ться, уроди́ться, вы́даться;
сын уве́сь уда́ўся ў ба́цьку — сын весь уда́лся (уроди́лся, вы́дался) в отца́
уда́цца II сов., прям., перен. вда́ться;
бе́раг уда́ўся ў мо́ра — бе́рег вда́лся в мо́ре;
у. ў су́тнасць спра́вы — вда́ться в су́щность де́ла
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
та́ять несов.
1. (растаивать) растава́ць;
снег уже́ та́ет снег ужо́ растае́;
сего́дня та́ет сяго́ння растае́;
2. (топиться) тапі́цца, пла́віцца, растава́ць;
3. перен. (постепенно исчезать) растава́ць, зніка́ць; (замирать) заміра́ць;
зву́ки та́ют гу́кі растаю́ць (зніка́юць, заміра́юць);
4. (уменьшаться) змянша́цца, убыва́ць; (слабеть) слабе́ць;
си́лы его́ та́ют сі́лы яго́ ўбыва́юць;
здоро́вье его́ та́ет здаро́ўе яго́ слабе́е;
5. перен. (худеть) со́хнуць, худзе́ць, марне́ць; чэ́знуць;
6. перен. (умиляться) млець;
та́ять от ра́дости млець ад ра́дасці.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)
відаво́чна
1. вводн. сл. вероя́тно, очеви́дно, по-ви́димому, по всей вероя́тности;
у шэсць гадзі́н я, в., бу́ду до́ма — в шесть часо́в я, вероя́тно (очеви́дно, по-ви́димому), бу́ду до́ма;
2. нареч., безл., в знач. сказ. я́вно, самоочеви́дно, заме́тно;
сёння ён в. супярэ́чыў сваі́м ране́йшым выка́званням — сего́дня он я́вно противоре́чил своим пре́жним выска́зываниям;
гэ́та было́ в., што яны́ ва ўсім падтры́млівалі нас — э́то было́ самоочеви́дно (заме́тно), что они́ во всём подде́рживали нас
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
расстро́йство ср.
1. (действие) расстро́йства, -ва ср., расстро́йванне, -ння ср.;
расстро́йство фина́нсов расстро́йства фіна́нсаў;
2. разла́джанне, -ння ср.; заняпа́д, -ду м.;
их дела́ пришли́ в расстро́йство іх спра́вы пры́йшлі ў заняпа́д;
3. (неисправное состояние, неблагополучие) разла́джанне, -ння ср.;
4. (нарушение нормального функционирования какого-л. органа) расстро́йства, -ва ср.;
расстро́йство желу́дка расстро́йства жывата́, пано́с;
5. (дурное настроение) хвалява́нне, -ння ср., дрэ́нны (сапсава́ны) настро́й;
он сего́дня в расстро́йстве у яго́ сёння дрэ́нны (сапсава́ны) настро́й, ён сёння расхвалява́ны.
Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)