Verbum

ЛЕЙБ-ГВА́РДЫЯ (ад ням. Leib цела + гвардыя),

асабістая ахова манарха і ганаровае найменне адборных прывілеяваных вайск. часцей у некат. краінах. У Расіі ўведзена ў канцы 17 ст. У далейшым гэта найменне мелі амаль усе гв. часці рас. арміі. Часціца «лейб» дадавалася таксама да назвы часцей, шэфамі якіх былі імператар або імператрыца.

т. 9, с. 188

КРА́ЙЧЫ,

пасада ў ВКЛ і Польшчы. Да 13 ст. прыдворны, які пасля падрыхтоўкі стала стольнікам наразаў стравы для свайго пана. У ВКЛ вядомы з 15 ст. У Рэчы Паспалітай ВКЛ і Польшча мелі асобных вялікіх К. У паветах былі пасады К. земскіх. У 16 ст. К. — ганаровае званне (тытул) без пэўных абавязкаў.

т. 8, с. 444

НАРО́ДНЫ АРХІТЭ́КТАР СССР,

ганаровае званне, якое прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета СССР за асаблівыя заслугі ў развіцці сав. архітэктуры, выдатную творчую дзейнасць у галіне горадабудаўніцтва, за стварэнне грамадз., прамысл. і сельскіх арх. комплексаў, будынкаў і збудаванняў, што атрымалі ўсенар. прызнанне. Устаноўлена Указам Прэзідыума Вярх. Савета СССР 12.8.1967. Існавала да 1991.

Народныя архітэктары СССР у Беларусі

1970. У.А.Кароль.

1981. Г.У.Заборскі.

т. 11, с. 178

НАРО́ДНЫ ПІСЬМЕ́ННІК БЕЛАРУ́СІ,

ганаровае званне. Устаноўлена Указам Прэзідыума Вярх. Савета БССР ад 27.3.1956. Прысвойваецца з 1994 Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь пісьменнікам, якія стварылі выдатныя творы маст. л-ры і маюць асаблівыя заслугі ў развіцці л-ры.

Народныя пісьменнікі Беларусі

1956. К.Крапіва (К.К.Атраховіч).

1962. М.Ц.Лынькоў.

1972. І.П.Мележ, І.П.Шамякін.

1977. А.Я.Макаёнак.

1980. В.У.Быкаў.

1981. І.А.Брыль.

1994. І.Г.Чыгрынаў.

1995. І.Я.Навуменка.

т. 11, с. 179

ЗАСЛУ́ЖАНЫ ВЫНАХО́ДНІК РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойваецца вынаходнікам — аўтарам укаранёных у вытворчасць вынаходстваў, што ўносяць істотны ўклад у тэхн. прагрэс і маюць важнае дзяржаўнае значэнне, а таксама за шматгадовую вынаходніцкую дзейнасць. Уведзена законам ад 13.4.1995, прысвойваецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. З 9.10.1959 існавала ганаровае званне заслужаны вынаходнік БССР, якое прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР.

Заслужаныя вынаходнікі Рэспублікі Беларусь

1960. Д.Л.Калеснікаў, Ю.І.Карнацкі, Р.С.Неруш, Ю.М.Татараў.

1963. М.І.Несцярэнка.

1964. І.П.Агафонаў.

1966. Р.І.Халадзінскі.

1967. Дз.А.Антонаў, У.А.Белы, К.В.Кляменцьеў, А.Я.Розенберг.

1968. Ф.Ц.Лугаўнёў.

1970. В.У.Войцікаў, В.І.Жагіра, У.С.Кахановіч, І.Д.Мяніцкі, Л.М.Рэмаў.

1972. Н.М.Гімельфарб.

1975. В.М.Балакла, С.І.Даўгалёў, Б.М.Залуцкі, М.А.Якіменка.

1976. В.А.Сляпцоў.

1977. М.П.Шатэрнік.

1979. У.С.Балбасаў, І.Г.Зяньковіч, У.А.Лабуноў, В.М.Кандрацьеў.

1980. І.М.Плехаў, А.С.Шашнян.

1981. В.П.Далгоў, Э.К.Дзятко, Б.І.Купчынаў, У.А.Сітаў.

1984. Г.І.Аляксееў.

1986. Л.Р.Дубінскі, В.С.Парфіяновіч.

1988. М.І.Багдановіч, М.М.Слюсар, Г.І.А.Цакун.

1989. В.К.Дубікоўскі, С.С.Герцовіч, Я.М.Ішуцінаў, Г.Л.Калганаў, У.А.Канстанцінаў, А.Дз.Коўтун, А.Б.Краснікаў, Л.Д.Тарасенка, І.І.Шонараў, І.З.Шпак.

1990. У.П.Байкоў, У.С.Кастамараў, С.Н.Леках, М.А.Мялыуй, А.М.Салагуб, Г.І.Сідарэнка, Л.Л.Счыслёнак, В.Я.Шчукін.

1991. А.Г.Асан-Джалалаў, У.К.Дабрынец, І.М.Шульга.

1992. Я.І.Маруковіч, А.Дз.Маслакоў.

т. 6, с. 551

ЗАСЛУ́ЖАНЫ ШАФЁР БЕЛАРУ́СКАЙ ССР, ганаровае званне, якое прысвойвалася высокакваліфікаваным шафёрам за працу па спецыяльнасці не менш як 15 гадоў і за вял. заслугі ва ўдасканаленні арганізацыі работы, эфектыўнае выкарыстанне тэхнікі і забеспячэнне безаварыйнай работы. Устаноўлена Указам Прэзідыума Вярх. Савета БССР ад 21.10.1968, прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР. З 29.10.1971 прысвойвалася ганаровае званне засл. работнік транспарту Беларускай ССР, з 13.4.1995 — заслужаны работнік транспарту Рэспублікі Беларусь.

Заслужаныя шафёры Беларускай ССР

1968. К.Ф.Атрашэўскі, Б.Л.Аўрамаў, В.І.Балашоў, К.Б.Васільеў, П.І.Дзяржаўцаў, М.А.Драч, У.Н.Казлоў, М.М.Кір’янцаў, Ф.М.Кліменцьеў, А.С.Кончыц, В.В.Крук, Дз.І.Куханаў, В.Д.Максімішын, Т.М.Мядзведскі, В.І.Петрык, Н.Я.Петрыкевіч, У.С.Піскун, Л.А.Расцішэўскі, Р.Я.Снытко, В.А.Сяліцкі, М.В.Трошкін, І.А.Уліцкі, У.А.Філіманюк, А.А.Храменкін, І.П.Цыбулька, В.А.Шэін.

1970. У.Р.Азараў, У.Р.Багданаў, І.А.Беластоцкі, Р.М.Валюкевіч, Дз.І.Вярыга, М.П.Герасімовіч, І.І.Гулевіч, А.К.Гулееў, В.В.Дабрынеўскі, П.М.Драбышэўскі, І.Ц.Дрындрожык, В.Ц.Завядзееў, П.І.Зялёнка, А.І.Казакоў, П.С.Касінец, У.Д.Крывец, І.К.Ліпніцкі, В.В.Ліпскі, І.А.Малееў, П.М.Марозаў, П.К.Міхалёнкаў, М.І.Мурашка, Х.І.Муха, К.М.Нарановіч, Г.І.Нарышкін, М.П.Нікіфараў, Г.А.Палякоў, М.І.Плотнікаў, У.М.Пузына, М.М.Розін, В.Р.Рычаго, Ц.П.Сазонаў, М.І.Тхораў, Р.А.Хаўратовіч, С.П.Чайкоў, Ч.В.Часноўскі, А.С.Чуяшкоў, М.П.Шамшын, І.А.Шуба, А.В.Шыдлоўскі, К.П.Юда, В.П.Юзоніс, У.В.Якімовіч, С.С.Ясюкевіч.

т. 6, с. 571

ЗАСЛУ́ЖАНЫ ТЭХНО́ЛАГ БЕЛАРУ́СКАЙ ССР,

ганаровае званне, якое прысвойвалася работнікам канструктарскіх і тэхнал. арг-цый, н.-д, устаноў, вытв. і навук.-вытв. аб’яднанняў і прадпрыемстваў за вял. ўклад у распрацоўку і ўкараненне прынцыпова новай высокаэфектыўнай тэхнікі, якая адпавядае па сваіх тэхн.-эканам. паказчыках айч. і сусв. узроўням. Устаноўлена 19.8.1985, прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР. Скасавана 23.11.1988.

Заслужаны тэхнолаг Беларускай ССР

1986. В.Р.Хадзкевіч.

т. 6, с. 569

НАРО́ДНЫ НАСТА́ЎНІК СССР,

ганаровае званне, якое прысвойвалася высокапрафес. настаўнікам, выкладчыкам і інш. работнікам агульнаадукацыйных устаноў і інш. за заслугі ў пед. і выхаваўчай дзейнасці, за дасягненні ў працы, высокае прафес. майстэрства і ўдзел у грамадскім жыцці. Уведзена Указам Прэзідыума Вярх. Савета СССР ад 3.7.1979. Існавала да 1991 г.

Народныя настаўнікі СССР у Беларусі

1979. В.С.Аўраменка, А.Я.Ларын.

1983. Г.А.Іванова.

1985. В.Г.Гаховіч.

т. 11, с. 179