Таўпо́ рыць ’мясіць, запіхваць’ (Юрч. Вытв. ), таўпо́ рыцца ’мітусіцца, вазіцца з чым -небудзь’ (Нас. , Стан. ); сюды ж таўпо́ ра ’неакуратная, неахайная асоба’ (Юрч. Вытв. ), таўпо́ ранне ’важданне з чым -небудзь, мітусня’ (Нас. ), ’штурханне ў цеснаце’ (Юрч. Вытв. ), таўпа́ рня ’валтузня, цісканіна, таўкатня, катавасія’ (Ласт. ). Экспрэсіўнае ўтварэнне ад таўпіць (гл.), аналагічнае да таўморыць , гл.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Прадаўгава́ ты ’падоўжаны; большы ў даўжыню, чым у шырыню’ (ТСБМ ). Конфікснае (пра- + ‑аты ) утварэнне ад доўгі .
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
панава́ ць , -ну́ ю, -ну́ еш, -ну́ е; -ну́ й; незак.
1. Мець уладу над кім-, чым -н. , мець перавагу перад кім-, чым -н. або дзе-н.
П. у паветры.
П. на моры.
2. Мець пераважнае распаўсюджанне.
Там панавала менавіта гэта думка.
3. Ахопліваць, напаўняць сабой усё.
У лесе панавала цішыня.
4. над чым . Узвышацца, узнімацца над чым -н.
Узвышша пануе над наваколлем.
5. Жыць у раскошы (разм. ).
Завёў сабе добрую гаспадарку і пануе.
|| наз. панава́ нне , -я, н. знач. ).
Фашысцкія захопнікі імкнуліся да панавання над светам.
П. ў паветры.
Палітычнае п.
П. чалавека над прыродай.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
спыні́ ць , спыню́ , спы́ ніш, спы́ ніць; спы́ нены; зак.
1. каго-што . Затрымаць рух, ход, працу каго-, чаго-н. , не даць магчымасці рухацца каму-, чаму-н.
Вінцэсь спыніў крокі.
С. канвеер.
2. што . Стрымаць, забараніць што-н.
С. бойку свавольнікаў.
С. распаўсюджванне хлусні.
3. перан. , што на кім-чым чым -н. , накіраваць на каго-, што-н. , засяродзіць на кім-, чым -н. (погляд, позірк); прыйсці да якога-н. рашэння, спыніць свой выбар на кім-, чым -н.
С. свой выбар на маладым спецыялісце.
|| незак. спыня́ ць , -я́ ю, -я́ еш, -я́ е.
|| наз. спыне́ нне , -я, н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
сутыкну́ цца , -ну́ ся, -не́ шся, -не́ цца; -нёмся, -няце́ ся, -ну́ цца; -ні́ ся; зак.
1. з кім-чым . Рухаючыся насустрач, ударыцца адно аб адно, наткнуцца адзін на аднаго.
Машыны сутыкнуліся на вузкай дарозе.
С. ў дзвярах з суседам.
2. з кім . Нечакана сустрэцца, сысціся дзе-н.
С. ў лесе з ляснічым.
3. перан. , з чым -н. ; пазнаёміцца з чым -н.
С. з непрыемнасцямі.
4. з кім-чым . Уступіць у сутычку, сысціся ў баі.
С. з ворагам.
|| незак. сутыка́ цца , -а́ юся, -а́ ешся, -а́ ецца.
|| наз. сутыкне́ нне , -я, н. знач. ).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
це́ шыцца , -шуся, -шышся, -шыцца; незак.
1. кім-чым і з каго-чаго . Адчуваць асалоду, задавальненне ад чаго-н. , радавацца чаму-н.
Ц. дасягнутымі поспехамі.
Ц. з дзяцей.
2. Радавацца, весяліцца.
Цешыліся дарослыя і дзеці, чуліся песні.
3. кім-чым і з каго-чаго . Забаўляцца, пацяшацца.
Дзіця ц. новай цацкай.
4. чым
Людзі цешыліся думкай аб лепшым будучым.
|| зак. паце́ шыцца , -шуся, -шышся, -шыцца.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
узнагаро́ джаны á usgezeichnet (чым -н. D
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
гра́ матны (у чым -н. á chkundig, geschú lt
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
кірава́ цца , -ру́ юся, -ру́ ешся, -ру́ ецца; -ру́ йся; незак.
1. чым чым -н. , у залежнасці ад чаго-н.
К. правілам.
К. перадавымі ідэямі.
2. Браць, трымаць кірунак, рухацца куды-н.
К. на Мінск.
К. на бліжэйшую вёску.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
засяро́ дзіць , -джу, -дзіш, -дзіць; -джаны; зак. , што.
Сканцэнтраваць думкі, увагу на чым -н. адным.
З. думкі.
З. увагу на чым -н.
|| незак. засяро́ джваць , -аю, -аеш, -ае.
|| звар. засяро́ дзіцца , -джуся, -дзішся, -дзіцца; незак. засяро́ джвацца , -аюся, -аешся, -аецца.
|| наз. засяро́ джанне , -я, н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)