КАТАБАЛІ́ЗМ (ад грэч. katabolē скіданне, разбурэнне),

дысіміляцыя, сукупнасць хім. працэсаў у жывым арганізме, якія забяспечваюць раскладанне ў ім уласных і тых, што паступілі з ежай (кормам), складаных арган. рэчываў на больш простыя. Непарыўна звязаны з анабалізмам і абменам энергіі ў арганізме. Суправаджаецца паступовым вызваленнем назапашанай у хім. сувязях буйных малекул энергіі, якая выкарыстоўваецца ў арганізме на сінтэз новых арган. злучэнняў, забеспячэнне працэсаў жыццядзейнасці (скарачэнне мышцаў, правядзенне нерв. імпульсаў, падтрыманне т-ры пела, асматычнага ціску і інш.) або назапашваецца ў форме багатых энергіяй фасфатных сувязей, пераважна адэназінфосфарнай кіслаты (гл. Акісленне біялагічнае). Цэнтр. месца ў К. займаюць гліколіз, браджэнне і працэс дыхання. Асн. канчатковыя яго прадукты — вуглякіслы газ, вада, аміяк, мачавіна, малочная кіслата. Як правіла, К. забяспечваецца спецыфічным наборам ферментаў. Шэраг прамежкавых прадуктаў, якія пры гэтым утвараюцца (напр. ацэтылкаэнзім А), звязваюць К. і анабалізм у адзінае цэлае, абумоўліваюць іх узаемазалежнасць і ўзаемаабумоўленасць. У высокаарганізаваных арганізмаў у рэгуляцыі К. акрамя ферментаў удзельнічаюць гармоны і інш. біялагічна актыўныя злучэнні, нерв. сістэма (гл. Нейрагумаральная рэгуляцыя). Паталагічнае павышэнне ўзроўню К. выяўляецца схудненнем, дыстрафіяй і інш. знешнімі прыкметамі і станам арганізма. Многія прыродныя і сінтэтычныя рэчывы, здольныя павышаць ці паніжаць інтэнсіўнасць К., выкарыстоўваюць як лек. сродкі ў тэрапіі хвароб абмену рэчываў.

Літ.:

Гл. пры арт. Абмен рэчываў.

Я.В.Малашэвіч.

т. 8, с. 168

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

stéigern

1. vt

1) павыша́ць, павялі́чваць (цэны, патрабаванні і да т.п.)

2) узмацні́ць (боль, супярэчнасці)

3) грам. утвары́ць вышэ́йшую і параўна́льную ступе́нь

2. ~, sich

1) расці́, павялі́чвацца, павыша́цца

2) узмацня́цца

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

ДЗЕСЯ́ТЫ З’ЕЗД КП(б)Б.

Адбыўся 3—10.1.1927 у Мінску. Прысутнічала 278 дэлегатаў з рашаючым і 226 з дарадчым голасам ад 30 995 чл. і канд. у чл. партыі. Парадак дня: справаздачы ЦК КП(б)Б — паліт. і арганізац. (А.І.Крыніцкі, М.М.Галадзед), ЦКК КП(б)Б (В.А.Радус-Зяньковіч); даклады ЦКК ВКП(б) (Я.Х.Петэрс), Рэвіз. камісіі КП(б)Б (А.А.Чарнушэвіч); вынікі гасп. будаўніцтва ў БССР і далейшыя задачы (Я.А.Адамовіч); выбары ЦК, ЦКК і Рэвіз. камісіі КП(б)Б. З’езд падвёў вынікі работы КП(б)Б за 1926. ухваліў паліт. лінію і практычную дзейнасць ЦК КП(б)Б. Прапанаваў ураду БССР умацаваць мат.-тэхн. базу саўгасаў, стварыць фонд для крэдытавання калектыўных гаспадарак. Аналізуючы ход культ. будаўніцтва, з’езд патрабаваў у правядзенні нац. палітыкі ажыццяўляць беларусізацыю, павялічыць асігнаванні на нар. асвету, згуртаваць вакол партыі інтэлігенцыю, умацоўваць і павышаць парт. кіраўніцтва друкам. Даручыў ЦК рашуча змагацца з ідэйнымі ўхіламі, паслядоўна ажыццяўляць курс на індустрыялізацыю, прапанаваў умацаваць кіруючую ролю партыі ва ўсіх галінах сацыяліст. будаўніцтва. Выбраў ЦК КП(б)Б з 62 чл. і 43 канд. у чл., ЦКК КП(б)Б з 37 чл. і 11 канд. у чл., Цэнтр. рэвіз. камісію КП(б)Б з 7 чл.

Літ.:

X съезд Коммунистической партии (большевиков) Белоруссии: Стеногр. отчет. Мн., 1927;

Коммунистическая партия Белоруссии в резолюциях и решениях съездов и пленумов ЦК. Т. 1. 1918—1927. Мн., 1983.

А.І.Яфімчык.

т. 6, с. 107

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

promote

[prəˈmoʊt]

v.t.

1)

а) павыша́ць ра́нгам, стано́вішчам

б) пераво́дзіць у вышэ́йшую кля́су

2) падтрымо́ўваць, спрыя́ць, садзе́йнічаць

to promote peace — спрыя́ць захава́ньню мі́ру

3) дапамага́ць арганізава́ць, адкрыва́ць што

Several bankers promoted the new company — Ко́лькі банкі́раў дапамаглі́ арганізава́ць но́вую кампа́нію

4) рэклямава́ць, прапагандава́ць (тава́р або́ кандыда́та)

Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс) 

step​2 [step] v. ступа́ць, кро́чыць, ісці́;

Step this way, please.Калі ласка, сюды.

step aside [ˌstepəˈsaɪd] phr. v. адыхо́дзіць, саступа́ць, адступа́ць убо́к

step down [ˌstepˈdaʊn] phr. v.

1. сысці́ на дол (уні́з)

2. пада́ць у адста́ўку

step in [ˌstepˈɪn] phr. v.

1. увахо́дзіць

2. уме́швацца

step off [ˌstepˈɒf] phr. v. сысці́ (з дарогі, ходніка і да т.п.)

step up [ˌstepˈʌp] phr. v. павыша́ць, павялі́чваць, узмацня́ць;

step up production павялі́чваць вытво́рчасць

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

raise​2 [reɪz] v.

1. падыма́ць, падніма́ць;

raise anchor зня́цца з я́кара;

raise one’s eyes узня́ць во́чы (на каго-н.)

2. : raise one’s voice павыша́ць го́лас

3. павыша́ць; павялі́чваць;

raise prices павы́сіць цэ́ны;

raise wages павы́сіць зарпла́ту

4. выкліка́ць, параджа́ць;

raise suspicion узбуджа́ць падазрэ́нне

5. выро́шчваць; разво́дзіць;

raise cattle разво́дзіць буйну́ю рага́тую жывёлу;

raise corn/vegetab les/flowers выро́шчваць кукуру́зу/агаро́дніну/кве́ткі

6. гадава́ць, выхо́ўваць (дзяцей)

7. : raise a question паста́віць пыта́нне

8. збіра́ць, здабыва́ць (грошы);

raise money for charity збіра́ць гро́шы на дабрачы́ннасць

♦

raise one’s glass (to smb.) падня́ць бака́л (за каго́-н.); сказа́ць тост;

raise one’s hand against smb. узня́ць руку́ на каго́-н., уда́рыць каго́-н.;

raise smb.’s spirits узня́ць каму́-н. настро́й, падбадзёрыць каго́-н.;

He didn’t raise a finger to help us. Ён і пальцам не паварушыў, каб дапамагчы нам.

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

prefer

[prɪˈfɜ:r]

v., -rr -

1) аддава́ць перава́гу; мець за ле́пшае

2) рабі́ць хо́даньне, падава́ць ска́ргу

to prefer a claim to property — заяві́ць прэтэ́нзію на ўла́снасьць

3) наклада́ць (штраф)

to prefer charges of speeding — накла́сьці штраф за празьме́рна ху́ткую язду́

4) павыша́ць (ра́нгам), прасо́ўваць (-ца) напе́рад (на слу́жбе)

Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс) 

boost

[bu:st]

1.

n.

1) рэклямава́ньне n., агіта́цыя за каго́, падтры́мка f.

2) павышэ́ньне n.

a boost in prices — павышэ́ньне цэ́наў

2.

v.t.

1) падніма́ць; падпіха́ць

2) падтры́мваць, агітава́ць за

to boost a candidate — агітава́ць за кандыда́та

3) збо́льшваць, павыша́ць

to boost sales — павы́сіць про́даж тава́ру

3.

v.i.

дава́ць падтры́мку

Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс) 

mark​2 [mɑ:k] v.

1. зазнача́ць, адзнача́ць;

It’s not marked on the map. Гэта не адзначана на карце.

2. характарызава́ць;

The style of the work is marked by simplicity and clarity. Стыль твора характарызуецца прастатой і яснасцю.

3. BrE ста́віць адзна́ку (у школе)

4. пакіда́ць след, пля́му

mark off [ˌmɑ:kˈɒf] phr. v. адзнача́ць; выдзяля́ць

mark out [ˌmɑ:kˈaʊt] phr. v. расчэ́рчваць, размяча́ць

mark up [ˌmɑ:kˈʌp] phr. v. павыша́ць, павялі́чваць;

Prices were marked up every month. Цэны павышалі кожны месяц.

Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)

appreciate

[əˈpri:ʃieɪt]

1.

v.t.

1) цані́ць; любі́ць; ацэ́ньваць

to appreciate classical music — любі́ць клясы́чную му́зыку

2) быць удзя́чным

We appreciate your help — Мы ўдзя́чныя вам за дапамо́гу

3) адчува́ць, адро́зьніваць

to appreciate even a very small difference in sounds — адро́зьніваць на́ват найме́ншую ро́зьніцу ў гу́ках

4) павыша́ць цану́

2.

v.i.

павыша́цца ў цане́

Ангельска-беларускі слоўнік (В. Пашкевіч, 2006, класічны правапіс)