◎ Пе́рва ’перш, раней; спачатку’ (калінк., З нар. сл.; Растарг., Бяльк.), ст.-бел. перво, пръвое, рус. паўн. і паўд. нерва, польск. дыял. р/rw/ ’тс’ — прыслоўе ў форме Р. скл. прыметніка *ры́УЬ ’першы’ (Карскі 2-3, 73) > нервы (гл.).
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
узбудзі́ць, -уджу́, -у́дзіш, -у́дзіць; -у́джаны; зак.
1. гл. будзіць.
2. каго-што. Прывесці ва ўзбуджальны стан.
У. хворага.
У. нервы.
3. што. Выклікаць, абудзіць у кім-н. якія-н. пачуцці, думкі, стан.
У. рэўнасць.
У. апетыт.
У. цікаўнасць.
4. што. Паставіць, вынесці на абмеркаванне, вырашэнне.
У. крымінальную справу.
У. пытанне.
|| незак. узбуджа́ць, -а́ю, -а́еш, -а́е.
|| наз. узбуджэ́нне, -я, н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
узвінці́ць сов.
1. разг. (привести в состояние нервного подъёма) взвинти́ть;
у. субясе́дніка — взвинти́ть собесе́дника;
у. не́рвы — взвинти́ть не́рвы;
2. (резко увеличить производство оружия) взвинти́ть;
у. го́нку ўзбрае́ння — взвинти́ть го́нку вооруже́ния;
◊ у. цэ́ны — взвинти́ть це́ны
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
nerve [nɜ:v] n.
1. anat. нерв;
the optic nerve зро́кавы нерв
2. nerves не́рвы, нерво́васць; нерво́вая сістэ́ма
3. му́жнасць, прысу́тнасць ду́ху, вы́трымка;
lose one’s nerve тра́ціць самавало́данне, бая́цца
4. infml наха́бнасць, наха́бства, дзёрзкасць;
What a nerve! Якое нахабства!
5. сла́бае/балю́чае/хво́рае ме́сца
♦
steel nerves/nerves of steel жале́зныя не́рвы;
get on smb.’s nerves infml дзе́йнічаць на не́рвы, нервава́ць, раздражня́ць;
hit/touch a (raw/sensitive) nerve крана́ць за жыво́е;
steady one’s nerves супако́йваць не́рвы;
I’m just a bundle of nerves today. infml Сёння я проста суцэльны камяк нерваў.
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
узвінці́цца, ‑вінчуся, ‑вінцішся, ‑вінціцца; зак.
Разм. Стаць узбуджаным, нервовым; усхвалявацца, раззлавацца. Нервы ўзвінціліся. □ [Марфа:] — Паказаць [шоўк] прынесла, а ты ўжо ўзвінціўся. Падумаеш. Ты лепей паглядзі, хто па вечарах па базу ходзіць, а тады крычы. Савіцкі.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
fray [freɪ] v.
1. абтрапа́цца, вы́насіцца; раскалма́ціцца;
frayed cuffs абтрапа́ныя манжэ́ты;
a frayed carpet вы́нашаны дыва́н
2. вымо́тваць (нервы)
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)
АПЯРА́ЗВАЛЬНЫ ЛІША́Й апяразвальны герпес, вострая інфекцыйная хвароба з пашкоджаннем нерв. сістэмы і скуры; узнікае ад віруса ветраной воспы. Бывае ў выглядзе спарадычных адзінкавых выпадкаў пераважна вясной і восенню ў дарослых (дзеці да 10 гадоў хварэюць рэдка). Прыкметы захворвання: ліхаманка, боль, пачуццё паколвання, свербу ў вобласці адчувальных нерваў (пераважна міжрэберных і трайчастага на твары). Потым узнікаюць ружовыя плямы (3—5 см і болей), на якіх праз 1—2 сут з’яўляюцца дробныя шматлікія пухіры. Праз 6—8 сут на месцы пухіроў утвараюцца скарыначкі, якія праз 3 тыдні адпадаюць, застаецца пігментацыя. Бываюць атыпічныя формы апяразвальнага лішаю: абартыўная (без высыпкі), генералізаваная (шматлікія пухіры на целе), булёзная (зліццё дробных пухіроў), гемарагічная (крывяністыя пухіры), гангрэнозная (найбольш цяжкая — на месцы пухіроў узнікае некроз тканкі, потым рубцы). У некаторых выпадках пры апяразвальным лішаі пашкоджваюцца нервы (напр., нервы твару), галаўны мозг і яго абалонкі — менінгаэнцэфаліт. Лячэнне: тэрапеўтычнае і фізіятэрапеўтычнае.
т. 1, с. 442
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
узвінці́ць, ‑вінчу, ‑вінціш, ‑вінціць; зак., каго-што.
1. Разм. Прывесці ў стан нервовага ўзбуджэння; усхваляваць, раззлаваць. Узвінціць субяседніка. Узвінціць нервы.
2. Рэзка павялічыць выраб зброі; прыняць крутыя меры да павелічэння ўзбраення. Узвінціць гонку ўзбраення.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
вы́матаць сов.
1. вы́мотать;
в. цэ́лы мато́к — вы́мотать це́лый мото́к;
2. (изнурить) вы́мотать, измота́ть; (нервы — ещё) истрепа́ть, издёргать;
~талі ўсе сі́лы — вы́мотали все си́лы;
~талі ўсе не́рвы — истрепа́ли (издёргали) все не́рвы;
3. разг. вы́качать;
~талі ўсе гро́шы — вы́качали все де́ньги;
◊ в. (усе) кі́шкі — вы́мотать (все) кишки́;
в. (усю́) душу́, (усе́) духі́ — вы́мотать (всю) ду́шу
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
taut [tɔ:t] adj.
1. тугі́; наця́гнуты, напя́ты
2. напру́жаны (пра нервы, мышцы і да т.п.);
a taut smile ненатура́льная ўсме́шка
Англійска-беларускі слоўнік (Т. Суша, 2013, актуальны правапіс)