цеплаадда́ ча , ‑ы, ж.
Спец.
1. Цеплаабмен паміж паверхняй цела і акаляючым асяроддзем.
2. У фізіялогіі — вылучэнне жывёльным арганізмам цёпла ты, якая ўтвараецца ў працэсе яго жыццядзейнасці, у акаляючае асяроддзе.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
ЛІ́ НЗА ў геалогіі ,
геалагічнае цела (горныя пароды, карысныя выкапні і інш. ) круглаватай або авальнай формы. Магутнасць найб. ў сярэдзіне, памяншаецца да нуля па краях.
т. 9, с. 269
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
ГРАВІТАЦЫ́ ЙНЫ РА́ ДЫУС у агульнай тэорыі адноснасці, радыус паверхні (сферы Шварцшыльда) у гравітацыйным полі сферычнага невярчальнага цела , на якой сіла прыцягнення імкнецца да бясконцасці; выпрамяненне ад крыніцы на гэтай паверхні мае бясконцае гравітацыйнае чырвонае зрушэнне . Гравітацыйны радыус вызначаецца масай цела M і роўны rg = 2GM/c 2 , дзе G — гравітацыйная пастаянная, c — скорасць святла ў вакууме.
Гравітацыйны радыус астр. аб’ектаў надзвычай малы ў параўнанні з іх сапраўднымі памерамі, напр. , для Зямлі rg = 0,9 см , для Сонца rg = 3 км . Пры рэлятывісцкім гравітацыйным калапсе цела дасягае памераў, меншых за гравітацыйны радыус, і ніякія сілы не здольныя спыніць яго далейшага сціскання пад уздзеяннем сіл прыцягнення. Сфера Шварцшыльда з’яўляецца «гарызонтам падзей» для вонкавага назіральніка (з-пад яе не могуць выходзіць ні выпрамяненне, ні часціцы), таму вобласць r < rg наз. шварцшыльдаўскай чорнай дзірой , а сферу r = rg — шварцшыльдаўскай паверхняй.
М.М.Касцюковіч .
т. 5, с. 384
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
прылі́ пнуць , -ну, -неш, -не; -іп, -іпла; -ні́ ; зак.
1. да чаго . Моцна прыстаць (пра што-н. ліпкае або да чаго-н. ліпкага).
Кашуля прыліпла да потнага цела .
2. перан. прыстаць (у 3 і 4 знач. ; разм. ).
Прыліпла са сваімі распытваннямі.
Прыліп нейкі дзіўны спадарожнік.
|| незак. прыліпа́ ць , -а́ ю, -а́ еш, -а́ е.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
ма́ лпа , -ы, мн. і -аў, ж.
1. Млекакормячая жывёліна атрада прыматаў, якая па будове цела з’яўляецца самай блізкай да чалавека.
Шыраканосыя малпы.
2. перан. разм. ).
|| памянш. ма́ лпачка , -і, Д М мн. ж.
|| прым. ма́ лпавы , -ая, -ае і ма́ лпін , -а.
Малпавы запаведнік.
Малпіна футра.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
ахаладзі́ цца , -ладжу́ ся, -ло́ дзішся, -ло́ дзіцца; зак.
1. (1 і 2 ас. не ўжыв. ). Стаць халодным, халаднаватым, астыць.
Вада ў моры ахаладзілася.
2. Ахаладзіць сябе, сваё цела на паветры.
3. перан.
|| незак. ахало́ джвацца , -аюся, -аешся, -аецца і ахаладжа́ цца , -а́ юся, -а́ ешся, -а́ ецца.
|| наз. ахаладжэ́ нне , -я, н. і ахало́ джванне , -я, н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
сагрэ́ цца , -грэ́ юся, -грэ́ ешся, -грэ́ ецца; зак.
1. Сагрэць сябе, сваё цела .
С. ў хаце ля печы.
2. (1 і 2 ас. звычайна не ўжыв. ). Стаць гарачым, цёплым; нагрэцца.
Вада ў печы сагрэлася.
3. перан.
Ад добрай парады сагрэлася душа.
|| незак. саграва́ цца , -а́ юся, -а́ ешся, -а́ ецца.
|| наз. саграва́ нне , -я, н.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
зачапі́ цца , -чаплю́ ся, -чэ́ пішся, -чэ́ піцца; зак.
1. чым, за што . Закрануўшы што-н. , страціць магчымасць рухацца; закрануць сабой, якой-н. часткай цела ці адзення за што-н.
Воз зачапіўся за пень.
З. рукавом за дрот.
2. Ухапіцца, учапіцца (разм. ).
З. рукамі за сук.
|| незак. зачапля́ цца , -я́ юся, -я́ ешся, -я́ ецца і зачэ́ плівацца , -аюся, -аешся, -аецца.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
няме́ ць
1. stumm wé rden, verstú mmen vi s á che verlí eren* (траціць здольнасць гаварыць , мову );
2. (пра цела á rren vi s é rden, á bsterben* vi s
Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)
нуды́ зм
(фр. лац.
прапаганда культу аголенага цела .
Слоўнік іншамоўных слоў. Актуальная лексіка (А. Булыка, 2005, правапіс да 2008 г.)