МЕРКУ́РЫЙ,

першая ад Сонца планета Сонечнай сістэмы, астр. знак .

Сярэдняя адлегласць ад Сонца 57,91 млн. км. Арбіта вельмі выцягнутая: адлегласць у перыгеліі 46 млн. км, у афеліі 70 млн. км (эксцэнтрысітэт 0,206). Перыяд абарачэння вакол Сонца 87,97 зямных сутак. вакол восі — 58,65 зямных сутак (​2/3 перыяду арбітальнага абарачэння). Сонечныя суткі на М. роўныя 176 зямным суткам. Сярэдняя скорасць руху па арбіце 47,9 км/с. Нахіл плоскасці экватара да плоскасці арбіты невялікі (~3°), таму сезонныя змены на М. практычна адсутнічаюць. Дыяметр М. 4879,4 км, маса 3,303∙10​23 кг (0,055 масы Зямлі), сярэдняя шчыльнасць 5420 кг/м³.

Т-ра паверхні ў поўдзень 430 °C, ноччу да -173 °C. Атмасфера ў асноўным вадародна-геліевая, вельмі разрэджаная (ціск на паверхні ~0,2 нПа). Паверхня М. нагадвае паверхню Месяца (шмат кратэраў), існуюць характэрныя для М. ўтварэнні — эскарпы, або абрывы. Сярэдняя адбівальная здольнасць паверхні М. ў адносінах да сонечнага выпрамянення нізкая (6%). Бляск мяняецца ад -1 да ​1/3 зорнай велічыні. У М. назіраюцца фазы, аналагічныя фазам Месяца. Спадарожнікі адсутнічаюць. Магнітнае поле прыблізна ў 100 разоў меншае, чым у Зямлі. Аптычныя назіранні М. ўскладняюцца блізкасцю да Сонца (найб. вуглавая адлегласць для зямнога назіральніка 28°). Даследаванні М. праводзяцца радыёастр. метадамі, радыёлакацыяй. Найб грунтоўныя і дакладныя звесткі атрыманы пры дапамозе касм. апарата «Марынер-10» (гл. «Марынер»).

Літ.:

Уипл Ф.Л. Семья Солнца: Пер. с англ. М., 1984.

А.​А.​Шымбалёў.

Агульны выгляд планеты Меркурый (мазаіка з фатаграфій, зробленых пры дапамозе аўтаматычнай міжпланетнай станцыі «Марынер-10»; 1974, ЗША).

т. 10, с. 294

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

подве́ргнуть сов. падве́ргнуць; однако лучше переводить (и чаще так и переводится) глаг., соответствующими определённым сущ., а также оборотами с другими глаг., в частности, в знач. поставить в какое-л. положение, сделать предметом какого-л. действия; паста́віць (каго, што, пад што, на што); вы́ставіць (каго, што, пад што, на што); падста́віць (каго, што, пад што); падве́сці (каго, што, пад што); зрабі́ць (каму, чаму, у каго, у чаго, з кім, з чым, над кім, над чым, што); накла́сці (што, на каго, на што); адда́ць, даць (каго, што, на што, пад што, а также с неопр.); узя́ць (пад што, на што, у што); уздзе́йнічаць (чым, на што);

подве́ргнуть обстре́лу абстраля́ць, падве́ргнуць абстрэ́лу;

подве́ргнуть обсужде́нию абмеркава́ць, паста́віць на абмеркава́нне;

подве́ргнуть наказа́нию пакара́ць, накла́сці ка́ру;

подве́ргнуть испыта́нию узя́ць на выпрабава́нне;

Руска-беларускі слоўнік НАН Беларусі, 10-е выданне (2012, актуальны правапіс)

je

1. adv

1) калі́е́будзь;

~ und ~ заўсёды

2) па (перад лічэбн.);

~ drei па тры, па тро́е

2. cj

1):

je…, dsto…, je… je… чым…, тым…;

je mehr, dsto bsser чым больш, тым лепш

2):

je nachdm у зале́жнасці ад

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

tätig дзе́йны, актыўны;

~ sein als працава́ць у я́касці, працава́ць (кім-н.);

inen ~en nteil an etw. (D) nhmen* прыма́ць актыўны ўдзе́л у чым-н.;

in (D) duernd ~ sein працава́ць пастая́нна ў (чым-н.);

er ist als Dlmetscher ~ ён працу́е перакла́дчыкам

Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.) 

сум м.

1. Lng(e)weile f -; Truer f - (смутак); Melanchole [-ko-] f -;

2. (па чым-н, кім-н.) Shnsucht f - (nach D);

ад суму vor [aus] Lngweile;

наганя́ць суму lngweilen vt

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

узбагачэ́нне н.

1. Bericherung f -, -en (чым-н. mit D, um A);

2. горн., тэх. ufbereitung f -, -en, nreicherung f -, -en, Verd(e)lung f -, -en;

узбагачэ́нне руды́ rzaufbereitung f

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

гна́цца

1. nchjagen vi (s), nchsetzen vi (s) (за кім-н. D);

2. перан. (дамагацца) strben vi, trchten vi (за чым-н. nach D);

гна́цца за сла́вай nach Ruhm strben

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

заба́віцца

1. (затрымацца) sich zu lnge ufhalten*;

2. (зацягнуць, прамарудзіць з чым-н.) verzögern vt;

3. (загуляцца) sich ins Spiel vertefen; über dem Spiel die Zeit vergssen* (гуляць надта доўга)

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

заключа́цца канц. (быць сутнасцю чаго-н.) besthen* vi (у чым-н. in D);

спра́ва заключа́ецца ў тым… es geht um…, es hndelt sich darm…; es kommt daruf an…; гл. палягаць

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс) 

напала́м прысл., разм.

1. (надвое) in zwei Hälften, in zwei gliche Tile;

2. (напалову) zur Hälfte, halb (з чым-н. mit D);

дро́бны дождж напала́м са сне́гам Schneregen m -s

Беларуска-нямецкі слоўнік (М. Кур'янка, 2010, актуальны правапіс)