Dum fortuna favet, parit et taurus vitulum
Пакуль спрыяе лёс, і бык родзіць цялят.
Шасцімоўны слоўнік прыказак, прымавак і крылатых слоў (1993, правапіс да 2008 г.)
Dum fortuna favet, parit et taurus vitulum
Пакуль спрыяе лёс, і бык родзіць цялят.
Шасцімоўны слоўнік прыказак, прымавак і крылатых слоў (1993, правапіс да 2008 г.)
пераско́чыць
1. (через что-л.) перепры́гнуть, перескочи́ть; перемахну́ть;
2. (с одного места на другое) перескочи́ть;
3.
◊ не кажы́ «гоп», паку́ль не ~чыш —
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
насі́ць
◊ н. збро́ю — носи́ть ору́жие;
н. на рука́х — носи́ть на рука́х;
за пляча́мі не н. — в тя́гость не бу́дет; карма́н не дерёт;
чэ́рці но́сяць — че́рти но́сят (нелёгкая но́сит);
н. у рэ́шаце ваду́ — носи́ть решето́м во́ду;
чуць (ледзь) но́гі но́сяць — едва́ (е́ле) но́ги но́сят;
паку́ль но́гі но́сяць —
да пары́ збан ваду́ но́сіць —
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
цэ́лы
◊ ц. век — ве́ки ве́чные, це́лая ве́чность;
паку́ль ц. — по добру́, по здоро́ву;
цэ́лым і спра́ўным — в це́лости и сохра́нности;
нагавары́ць ц. мех — наговори́ть с три ко́роба;
цэ́лую ве́чнасць (не ба́чыліся) — це́лую ве́чность (не вида́лись);
і се́на цэ́лае і ко́зы сы́тыя —
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
гара́чы
1. горя́чий;
2. горя́чий, жа́ркий; (о погоде — ещё) зно́йный;
3.
4. горя́чий; вспы́льчивый;
5. горя́чий, стра́стный, пла́менный, пы́лкий; жа́ркий;
6.
◊ пад ~чую руку́ — под горя́чую ру́ку;
вы́паліць ~чым жале́зам — вы́жечь калёным желе́зом;
~чая галава́ — горя́чая голова́;
~чая кроў — горя́чая кровь;
па ~чых сляда́х — по горя́чим следа́м, по горя́чему сле́ду;
г. пункт — горя́чая то́чка;
усы́паць ~чых — всы́пать горя́чих;
у ~чай вадзе́ купа́ны —
куй жале́за, паку́ль ~чае —
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
каза́ць
1. говори́ть; произноси́ть;
2. повелева́ть, веле́ть;
3. (передавать слухи) говори́ть, погова́ривать;
◊ іна́чай (іна́кш) ка́жучы — и́на́че говоря́;
караце́й ка́жучы — коро́че говоря́;
к. няма́ чаго́ — говори́ть не́чего;
як той каза́ў — как говори́тся;
што і к. — что и говори́ть; не́чего сказа́ть; слов нет;
што ні кажы́ — как ни говори́;
што вы ка́жаце! — что вы говори́те!;
і не кажы́(це)! — и не говори́(те)!;
няўро́кам ка́жучы — что́бы не сгла́зить;
ка́зань к. — чита́ть нота́ции; говори́ть поучи́тельно и ску́чно;
лю́дзі ка́жуць — лю́ди говоря́т;
нічо́га не ка́жучы — ничего́ не говоря́, без ли́шних слов;
нао́гул ка́жучы — (в знач. вводн. сл.) вообще́ говоря́;
між на́мі ка́жучы — (в знач. вводн. сл.) ме́жду на́ми говоря́;
дарэ́чы ка́жучы — кста́ти сказа́ть;
пра́ўду (па пра́ўдзе) ка́жучы (сказа́ць) — пра́вду (по пра́вде) говоря́, по пра́вде сказа́ть;
шчы́ра ка́жучы — открове́нно говоря́, по со́вести сказа́ть;
не пры вас ка́жучы — не при вас будь ска́зано, с позволе́ния сказа́ть;
не тут ка́жучы — не здесь говоря́;
пра́ўду ка́жучы — по пра́вде говоря́, че́стно говоря́;
ула́сна ка́жучы — со́бственно говоря́;
мя́кка ка́жучы — мя́гко говоря́;
не ка́жучы благо́га сло́ва — не говоря́ дурно́го сло́ва;
узя́ўся за гуж — не кажы́, што не дуж — взя́лся за гуж — не говори́, что не дюж;
не кажы́ «гоп», паку́ль не пераско́чыш —
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
бог
1. (Бог)
2.
◊ артыле́рыя — б. вайны́ — артилле́рия — бог войны́;
бо́гам прашу́ — ра́ди бо́га;
б. дасць — бог даст;
дзя́куй бо́гу — сла́ва бо́гу;
напрамі́лы бог — христо́м бо́гом, ра́ди бо́га;
Б. Ба́цька — Б. Оте́ц; бо́жья во́ля;
браць на бо́га — брать на бо́га;
б. з ва́мі — бог с ва́ми;
б. ве́дае — бог зна́ет;
б. ве́дае, ці... — ма́ло наде́жды, что...; бог весть;
адда́ць бо́гу душу́ — отда́ть бо́гу ду́шу;
аднаму́ бо́гу вядо́ма — одному́ бо́гу изве́стно;
хвала́ бо́гу — сла́ва бо́гу;
як у бо́га за па́зухай (пляча́мі) — как у Христа́ за па́зухой;
дай бог но́гі — дай бог но́ги;
б. ро́зуму не даў — бог ума́ лиши́л;
памага́й б. — бог в по́мощь;
пабо́йся (пабо́йцеся) бо́га — побо́йся (побо́йтесь) бо́га;
не давядзі́ б. — не приведи́ госпо́дь;
забі́ мяне́ б. — убе́й меня́ бог;
аднаму́ бо́гу (ала́ху, чо́рту і пад.) вядо́ма — одному́ бо́гу (алла́ху, чёрту и т.п.) изве́стно;
няма́ чаго́ бо́гу грашы́ць — грех жа́ловаться;
як б. дасць — как бог даст;
узя́ць бо́га за бараду́ — взять (ухвати́ть) бо́га за бо́роду;
бо́гу душо́ю не вінава́т (ві́нен) — как пе́ред бо́гом чист;
не гняві́ бо́га — не гневи́ бо́га;
што бо́га гняві́ць; няма́ чаго́ бо́га гняві́ць — что бо́га гневи́ть; не́чего бо́га гневи́ть;
б. ты мой! — бог ты мой!;
пакры́ўджаны бо́гам — бо́гом оби́женный;
бог адвярну́ўся — (ад каго)
на бо́га спадзява́йся, а сам не здава́йся —
як трыво́га, дык да бо́га —
заста́ў ду́рня бо́гу малі́цца, дык ён і лоб разаб’е́ —
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
стаць I
1.
2. стать, встать, подня́ться;
3. (уместиться) стать, встать;
◊ с. у тупі́к — стать в тупи́к;
с. на ро́ўную нагу́ — (з кім) стать на ра́вную но́гу (с кем);
с. упо́перак го́рла — стать поперёк го́рла;
с. папяро́к даро́гі — стать поперёк доро́ги;
с. на бок — (каго, чый) стать на сто́рону (кого, чью), приня́ть сто́рону (кого, чью);
с. на шляху́ — стать на пути́;
ні с. ні се́сці — ни ста́ть ни се́сть;
с. сцяно́й — стать стено́й;
валасы́ ста́лі дубка́ — во́лосы ста́ли ды́бом;
с. дубка́ — стать на дыбы́;
с. слу́пам — остолбене́ть;
с. кало́м у го́рле — стать коло́м в го́рле;
с. на кале́ні — стать на коле́ни;
с. на но́гі — стать на́ ноги;
с. на шлях — (чаго) стать на путь (чего);
с. у по́зу — стать в по́зу;
с. у строй — стать в строй;
с. ру́бам —
за малы́м спра́ва ста́ла — за немно́гим де́ло ста́ло, за ма́лым остано́вка
стаць II
1. (начать) стать;
2. (сделаться) стать;
3.
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
спра́ва I
◊ гало́ўная с. — гла́вное де́ло;
кро́ўная с. — кро́вное де́ло;
ке́пскія (дрэ́нныя) ~вы — пло́хи дела́;
безнадзе́йная с. — ги́блое де́ло;
цёмная с. — тёмное де́ло;
і́ншая с. — друго́е де́ло, то ли де́ло;
мець ~ву — име́ть де́ло;
на са́май ~ве — в са́мом де́ле;
с. кульга́е — де́ло хрома́ет;
у ку́рсе ~вы — в ку́рсе де́ла;
бліжэ́й да ~вы — бли́же к де́лу;
с. не кле́іцца — де́ло не вя́жется (не кле́ится);
у тым вось і с. — (вот) в том-то и де́ло, то-то и оно́;
така́я с. — тако́е де́ло;
ёсць така́я с. — есть тако́е де́ло;
вядо́мая с. (рэч) —
ад слоў да ~вы — от слов к де́лу;
паку́ль суд ды с. —
па хо́дзе ~вы — по хо́ду де́ла;
ма́йстар сваёй ~вы — ма́стер своего́ де́ла;
за малы́м с. ста́ла — за немно́гим де́ло ста́ло, за ма́лым остано́вка;
с. на мазі́ — де́ло на мази́;
не мая́ (твая́, ва́ша і пад.) с. — не моё (твоё, ва́ше и т.п.) де́ло;
с. твая́ — де́ло хозя́йское;
мая́ (твая́, ва́ша і пад.) с. — старана́ — моё (твоё, ва́ше и т.п.) де́ло — сторона́;
у чым с.? — в чём де́ло?;
не ў гэ́тым с. — не в э́том де́ло;
с. ў тым, што... — де́ло в том, что...;
с. да́ўняя — де́ло про́шлое;
не апо́шняя с. — не после́днее де́ло;
даць ход ~ве — дать ход де́лу;
ле́зці не ў сваю́ ~ву — лезть не в своё де́ло;
усу́нуць нос не ў сваю́ ~ву — су́нуть нос не в своё де́ло;
гэ́та с. дзяся́тая — э́то де́ло деся́тое;
запле́чных спраў ма́йстар —
зру́шыць ~ву з ме́сца — сдви́нуть де́ло с мёртвой то́чки;
кане́ц — ~ве вяне́ц —
спра́ва II
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)
нага́
◊ пад нага́мі — под нога́ми;
лёгкі на но́гі — лёгок на́ ногу;
збі́цца з ног — сби́ться с ног;
валі́ць з ног — вали́ть с ног;
кало́с на гліня́ных нага́х —
но́гі не казённыя — в нога́х пра́вды нет;
круці́цца пад нага́мі — верте́ться под нога́ми;
кульга́ць на абе́дзве нагі́ — хрома́ть на о́бе ноги́;
чорт нагу́ зло́міць — чёрт но́гу сло́мит;
но́гі збіць — но́ги отби́ть;
без за́дніх ног — без за́дних ног;
задра́ць но́гі — а) отда́ть бо́гу ду́шу; б) бря́кнуться;
валя́цца ў ~га́х — валя́ться в нога́х;
валі́цца з ног — вали́ться с ног;
блы́тацца пад нага́мі — пу́таться под нога́ми;
стаць на но́гі — стать на́ ноги;
паста́віць на но́гі — поста́вить на́ ноги;
станаві́цца на но́гі — станови́ться на́ ноги;
падня́ць на но́гі — подня́ть на́ ноги;
падня́цца на но́гі — подня́ться на́ ноги;
дагары́ нага́мі — а) вверх торма́шками; б) вверх дном;
кі́нуцца ў но́гі — упа́сть к нога́м;
пусці́цца (кі́нуцца) з усі́х ног — бро́ситься со всех ног;
з рука́мі і нага́мі — с рука́ми и нога́ми;
(спаць) без за́дніх ног — (спать) без за́дних ног;
ледзь (чуць) но́гі но́сяць — едва́ (е́ле) но́ги но́сят;
ні наго́й — (да каго) ни ного́й (к кому);
уста́ць з ле́вай нагі́ — встать с ле́вой ноги́;
вы́цягнуць но́гі — протяну́ть но́ги;
ісці́ (нага́) у нагу́ — идти́ (нога́) в но́гу;
баранава́ць нага́мі — выде́лывать (выпи́сывать) (нога́ми) кренделя́;
ног не давалачы́ — ног не дотащи́ть;
нага́ за нагу́ — нога́ за́ ногу;
быць на каро́ткай назе́ — быть на коро́ткой ноге́;
паста́віць з галавы́ на но́гі — поста́вить с головы́ на́ ноги;
звяза́ць па рука́х і нага́х — связа́ть по рука́м и нога́м;
нагі́ не бу́дзе — (чыёй, дзе) ноги́ не бу́дет (чьей, где);
каб і нагі́ (чыёй) тут не было́! — что́бы и ноги́ (чьей) здесь не́ было!;
з галавы́ да ног — с головы́ до ног;
н. не сту́піць — (куды) нога́ не сту́пит (куда);
ні рук ні ног не чуць — изнемо́чь от уста́лости;
на ро́ўнай назе́ — на ра́вной ноге́;
кла́няцца ў но́гі — (каму) кла́няться в но́ги (кому);
з ног да галавы́ — с ног до головы́;
стая́ць адно́й наго́й у магі́ле — стоя́ть одно́й ного́й в моги́ле;
адна́ нага́ тут, друга́я там — одна́ нога́ здесь, друга́я там;
адчу́ць гле́бу пад нага́мі — почу́вствовать по́чву под нога́ми;
губля́ць (тра́ціць) гле́бу пад нага́мі — теря́ть по́чву под нога́ми;
зямля́ гары́ць пад нага́мі — земля́ гори́т под нога́ми;
браць но́гі ў ру́кі — дава́ть стрекача́ (тя́гу);
вы́біць гле́бу з-пад ног — вы́бить по́чву из-под ног;
дай бог но́гі — дай бог но́ги;
збі́цца з нагі́ — сби́ться с ноги́;
ледзь (чуць) валачы́ но́гі — едва́ (е́ле) волочи́ть но́ги;
ледзь (чуць) на нага́х трыма́цца — едва́ (е́ле) на нога́х держа́ться;
на адно́й назе́ — на одно́й ноге́;
нага́ не ступа́ла — нога́ не ступа́ла;
на шыро́кую нагу́ — на широ́кую но́гу;
ног не чуць пад сабо́й — не чу́вствовать ног под собо́й;
ні ў зуб наго́й — ни в зуб ного́й;
но́гі адбі́ць (збіць) — оста́ться без ног;
падста́віць нагу́ — подста́вить но́гу;
падтапта́ць пад но́гі — подмя́ть по́д ноги;
наступа́ць на но́гі — наступа́ть на́ ноги;
узя́ць нагу́ —
на нага́х — на нога́х;
на нага́х не стая́ць — на нога́х не стоя́ть;
куды́ но́гі нясу́ць — куда́ но́ги несу́т;
паку́ль но́гі но́сяць —
з яко́й нагі́ танцава́ць — с како́й ноги́ танцева́ть;
як (чаго́) ле́вая нага́ хо́ча — как (чего́) ле́вая нога́ хо́чет;
адку́ль то́лькі но́гі ўзялі́ся — отку́да то́лько но́ги взяли́сь;
патрэ́бен як саба́ку пя́тая нага́ — ну́жен как соба́ке пя́тая нога́;
адбіва́цца рука́мі і нага́мі — отбива́ться рука́ми и нога́ми;
но́гі заплята́юцца — но́ги заплета́ются;
у нага́х пра́ўды няма́ —
во́ўка но́гі ко́рмяць —
за дурно́й галаво́й нага́м непако́й —
ты на гару́, чорт за нагу́ —
пасадзі́ свінню́ за стол — яна́ і но́гі на стол —
конь на чатыро́х нага́х, і то спатыка́ецца —
Беларуска-рускі слоўнік, 4-е выданне (2012, актуальны правапіс)