МІ́НСКІ МЕТРАПАЛІТЭ́Н Буд-ва пачата 3.5.1977 са ст. «Парк Чэлюскінцаў». У 1984 уведзены ў эксплуатацыю ўчастак 1-й лініі ад ст. «Інстытут культуры» да ст. «Маскоўская»

(даўж. 8,94 км, 8 станцый) уздоўж праспекта Ф.​Скарыны. У 1986 гэты ўчастак падоўжаны на 1,71 км да ст. «Усход». У перспектыве 1-я лінія (даўж. 20,8 км) звяжа жылыя раёны Уручча і Паўд. Захад. У 1990 пушчаны ўчастак 2-й лініі ад ст. «Фрунзенская» да ст. «Трактарны завод» (даўж. 7,18 км, 6 станцый). У 1995 на гэтай лініі здадзены ў эксплуатацыю станцыі «Маладзёжная» і «Пушкінская» (даўж. ўчастка 2,8 км),

у 1997 — «Партызанская» і «Аўтазаводская» (даўж. 3,6 км). З завяршэннем буд-ва 2-я лінія (даўж. 20 км) злучыць жылыя раёны Кунцаўшчына і Заводскі. 3-ю лінію (даўж. 17 км) намечана пракласці ад перакрыжавання Слуцкай шашы з вул. Каржанеўскага праз Прывакзальную пл. да жылога раёна Зялёны Луг. Агульная працягласць трох ліній М.м. складзе 59 км. На іх будзе размешчана 45 станцый з 3 перасадачнымі вузламі. У перспектыве плануецца буд-ва 4-й лініі М.м. (даўж. 16 км, 11 станцый), якая злучыць праз цэнтр жылыя масівы Чыжоўка, Серабранка і Навінкі, а праз перасадачныя вузлы забяспечыць сувязь з інш. жылымі раёнамі і прамысл. зонамі горада. Агульная працягласць 4 ліній складзе 75 км.

Станцыі М.м. — арыгінальныя творы архітэктуры. Выкарыстанне сучасных буд. канструкцый дало магчымасць стварыць адзіную прастору станцый. У іх ідэйна-маст. абліччы ўвасоблена грамадскае, вытв. і культ. жыццё Беларусі, яе гераічнае мінулае і сучаснасць. У афармленні М.м. важную ролю адыгрываюць сінтэз мастацтваў, колер і фактура аддзелачных матэрыялаў (мармур, граніт, металы, дрэва, кераміка і інш.), формы калон, дэталі свяцільняў, сродкі манум.-дэкар. і выяўл. мастацтва. Сярод стваральнікаў станцый арх. Ю.​Градаў, Я.​Леановіч, Л.​Левін, Л.​Пагарэлаў, М.​Пірагоў, мастакі В.​Даўгала, Г.​Жарын, Ю.​Івахнішын, У.​Стальмашонак, Л.​Хобатаў і інш.

В.​Ф.​Валошын, В.​А.​Ярмоленка.

Мінскі метрапалітэн. Станцыя «Аўтазаводская».
Мінскі метрапалітэн. Станцыя «Інстытут культуры».
Мінскі метрапалітэн. Станцыя «Партызанская».

т. 10, с. 446

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

МЕМАРЫЯ́ЛЬНЫЯ ЗБУДАВА́ННІ (ад лац. memorialis памятны),

творы архітэктуры, выяўл. і дэкар. мастацтва, якія ствараюцца для ўвекавечання памяці адной ці групы асоб, знамянальных дат у гісторыі краіны, пэўнай мясцовасці, для ўслаўлення баявых, рэв., працоўных і інш. подзвігаў; належаць да твораў манументальнага мастацтва. Да М.з. належаць: абеліскі, помнікі, піраміды, маўзалеі, пахавальні, надмагіллі, брамы, аркі трыумфальныя, калоны, курганы, грабніцы, капліцы, кенатафы і інш.

Першапачатковыя формы М.з. набліжаліся да прыродных утварэнняў, арганічна ўключаліся ў наваколле (курганы, мегаліты), уздзейнічалі грандыёзнасцю памераў і магутнай масай (піраміды). У ант. эпоху склаліся арх.-скульпт. комплексы маўзалеяў, мэтай іх стварэння было ўслаўленне ваен. правадыроў, манархаў, мужных герояў. У сярэднія вякі будавалі пахавальні, маўзалеі, помнікі ў гонар святых, прарокаў, пакутнікаў. У 18—19 ст. узводзілі арх. манументы, часцей звязаныя з прыродным наваколлем ці пейзажным паркам, яны ўшаноўвалі памяць герояў, што загінулі. У 20 ст. ў памяць рэвалюцый і войнаў створаны мемар. ансамблі: Марсава пале (1917—23) і Піскароўскія могілкі (1956—60) у Пецярбургу, Брацкія могілкі ў Рызе (1924—36, арх. А.​Бірзеніек, скульпт. К.​Зале), у Бухенвальдзе (Германія; 1952—58, скульпт. Ф.​Крэмер), Ясенавацы (Сербія, 1960—66, арх. Б.​Багдановіч), на в-ве Сітэ ў Парыжы (1961, арх, А.​Пенгюсон), у Саласпілсе (Латвія; 1961—67, скульпт. Л.​Букоўскі і інш.), на Мамаевым кургане ў г. Валгаград (Расія; 1963—67, скульпт. Я.​Вучэціч і інш., арх. Я.​Белапольскі і інш.) і інш.

На Беларусі ў 18—19 ст. будаваліся часовыя драўляныя трыумфальныя аркі (Нясвіж, Магілёў, Шклоў) і мемар. калоны. У 2-й пал. 19 ст. пабудаваны Гомельская капліца, капліца-пахавальня ў в. Закозель Драгічынскага р-на Брэсцкай вобл., у 1898 у гонар перамогі ў рус.-турэцкай вайне 1877—78 — Мінская царква Аляксандра Неўскага. У 1908—12 каля в. Лясная Слаўгарадскага р-на Магілёўскай вобл. пастаўлена мемар. капліца (гл. Ляснянскі мемарыяльны комплекс). У 1912 з нагоды 100-годдзя перамогі рас. войск у вайне 1812 пастаўлены помнік-абеліск у Віцебску (арх. І.​Фамін), Полацку, помнік у г. Кобрын (арх. Д.​Маркаў), Салтанаўская мемарыяльная капліца. У 1920-я г. ствараліся помнікі-бюсты на ўшанаванне памяці дзеячаў рэв. руху. У 1930—33 на месцы бітвы ўдзельнікаў паўстання 1863—64 пастаўлена Мілавідская мемарыяльная капліца. Пасля 1945 створаны шэраг М.з., прысвечаных падзеям Вял. Айч. вайны. Найб. пашыраныя іх тыпы: абеліскі (Манумент Перамогі, арх.-скульпт. комплекс «Мінск — горад-герой» ў Мінску, на месцы лагера смерці каля в. Вял. Трасцянец Мінскага р-на, 1963, арх. Л.​Каджар), стэлы (на месцы лагера смерці ў в. Масюкоўшчына Мінскага р-на, 1959, арх. В.​Волчак), на брацкіх вайсковых могілках (Рыленкі, гарнізонныя могілкі ў Брэсце), помнікі на ўшанаванне памяці землякоў, што загінулі ў Вял. Айч. вайну — курганы Славы, помнікі-танкі (у Барысаве, Мінску, Гомелі і інш.), помнік-катэр у Пінску (1964, арх. М.​Заржэцкі, інж. М.​Круглік), помнік-самалёт у Пружанах (1971); «Кацюша» ў Оршы; мемар. комплексы — на месцы спаленых вёсак (Хатынь, Дальва; Шунеўка Докшыцкага р-на Віцебскай вобл., гл. «Праклён фашызму»), знішчэння ням.-фаш. захопнікамі бел. і замежных грамадзян (ахвярам фашызму каля в. Брыцалавічы Асіповіцкага р-на Магілёўскай вобл., 1975, скульпт. М.​Андрэеў, А.​Крохалеў, А.​Салятыцкі; Урочышча Гай на ўскраіне г. Баранавічы; мінскага гета на пл. Юбілейнай у Мінску, 1998—99, арх. Л.​Левін, скульпт. Э.​Полак, А.​Фінскі), партыз. стаянак (на в-ве Зыслаў Любанскага р-на Мінскай вобл.) і прарыву варожай блакады (гл. «Прарыў»), гераічнай абароны (Брэсцкая крэпасць-герой) і інш. Многія М.з. 1960—80-х г. створаны ў выглядзе арх. (Помнік вызваліцелям у Віцебску) і скульпт. (Манумент у гонар маці-патрыёткі ў Жодзіне) манументаў. М.з. 1970-х г. у выглядзе складаных комплексаў архітэктуры і арганізаванага ландшафту, пластыкі і манум.дэкар. мастацтва са складанай прасторавай структурай, спалучаюцца з асвятленнем, гукам, надпісамі. Сярод прыкладаў выкарыстання сінтэзу мастацтваў у сучасных М.з. — храм-помнік «Сынам Айчыны, што загінулі за яе межамі» на т.зв. Востраве мужнасці і смутку ў Мінску (1996, аўтары Ю.​Паўлаў, М.​Каралёў, Т.​Каралёва-Паўлава, В.​Лапцэвіч, Г.​Паўлава, А.​Паўлаў, Д.​Хамякоў). Ідэйна-маст. цэнтрам плошчаў і паркаў у гарадах з’яўляюцца помнікі: Я.​Коласу (1972, скульпт. З.​Азгур, арх. А.​Градаў, Г.​Заборскі, Левін), Я.​Купалу (1972, скульпт. А.​Анікейчык, Л.​Гумілеўскі, А.​Заспіцкі; Дзярж. прэмія Беларусі 1974) у Мінску, Ф.​Скарыну ў Полацку (1974, скульпт. А.​Глебаў; Дзярж. прэмія Беларусі 1976) і інш. Іл. гл. да арт. Манументальнае мастацтва, Манументальна-дэкаратыўная скульптура, Помнікі гісторыі і культуры.

Л.​Г.​Лапцэвіч.

Да арт. Мемарыяльныя збудаванні. Храм-помнік «Сынам Айчыны, што загінулі за яе межамі» на т. зв. Востраве мужнасці і смутку ў Мінску. 1996.

т. 10, с. 280

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

спазна́ць, ‑знаю, ‑знаеш, ‑знае; зак., каго-што і з дадан. сказам.

1. Ахапіць розумам, асэнсаваць з’явы рэчаіснасці. Левін на працягу твора імкнецца спазнаць логіку і законы класавай барацьбы, і жыццё паўстае перад ім у зусім іншых абрысах. Кучар. А спазнаць бы, чым неба падсінена. Кавалюк.

2. Даведацца пра што‑н. Памёр [Паўлюк] І не спазнаў, Што на чужых араў Ўвесь век чужое поле. Купала. На трэці дзень Галя адчула, што яна сёе-тое ўжо разумее. Падумала: тое, што зрабіў адзін чалавек, другі абавязкова спазнае. Сабаленка.

3. Набыць веды ў чым‑н., пазнаць што‑н. Люба спазнала тайну граматы. Чытаць — гэта было таксама вялікай асалодай. Кудраўцаў. Кузьма, прыгнуўшыся, прыглядаўся, нібы імкнучыся адразу спазнаць усю хітрасць складанай машыны. Броўка. // Атрымаць сапраўднае ўяўленне пра каго‑, што‑н. Можа, потым, як пажыву, больш спазнаю людзей... Кулакоўскі. Ён спазнаў ужо прыхільную лагоднасць яе душы, да якой міжвольна памкнуўся і сам. Быкаў.

4. Адчуць, зазнаць што‑н. на ўласным вопыце, перанесці, перажыць што‑н. Хто не змог эвакуіравацца і застаўся ў Мінску, адразу спазнаў, што такое акупацыя. Рамановіч. І нічога, што ў нейкім там годзе Гора шмат давялося спазнаць, — Не скарыцца ні ў якім паходзе Нам ні ў трыццаць, Ні ў семдзесят пяць. Прыходзька.

5. Апазнаць каго‑н. або што‑н. знаёмае. — Ды гэта ж Марына, нябожчыка Антона дачка, — першая спазнала прыйшоўшую і загаварыла ў маўклівым доме Нупрэева жонка Агрыпіна. Кавалёў. — За два тыдні, бацька, не спазнала свае Бярозаўкі. Васілевіч.

6. Усвядоміць, зразумець, пераканацца. Народ спазнаў, кім мусіць звацца. Чарот.

Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)

СКАРЫ́НЫ ПРАСПЕ́КТ у Мінску,

гал. дыяметр і асноўная магістраль горада; перасякае яго з ПдЗ на ПнУ. З 1951 наз. Сталінскі, з 1961 Ленінскі праспект, з 1990 сучасная назва. Даўж. больш за 11 км, шыр. 48—70 м. Як гал. кампазіцыйны дыяметр арганізацыйна ўплывае на планіроўку і забудову ўсяго горада. Яго перасякаюць Мінскі водна-зялёны дыяметр р. Свіслач і важныя трансп. магістралі, якія звязваюць праспект з усімі раёнамі горада. Уздоўж праспекта размяшчаюцца асн. гар. плошчы — Перамогі плошча, Кастрычніцкая, Я.​Коласа. Чаргаванне адм. будынкаў, культ.-асв., навучальных, гандл., вытв. і інш. устаноў з жылымі дамамі і комплексамі зрабіла магчымым пазбегнуць аднастайнасці і стварыць яго своеасаблівае арх.-маст. аблічча. Як гал. гар. магістраль пачаў фарміравацца ў 19 ст. Забудоўваўся праспект у 3 чаргі: 1-ы ўчастак (цэнтральны) ад Незалежнасці плошчы да пл. Перамогі (2,9 км, з 1945 пад кіраўніцтвам М.​Баршча і М.​Паруснікава) створаны на месцы вул. Савецкай ( з 1830 вул. Захар’еўская, у 1918—19 — Адама Міцкевіча), Пушкінскай (назва ў 1920—44 участка ад вул. Даўгабродскай да будынка абсерваторыі); 2-і — ад пл. Перамогі да пл. Калініна (2,7 км) і 3-і — ад пл. Калініна да ўезда ў горад з боку Маскоўскай шашы (больш за 6 км, 1950—70-я г.). Пасля Вял. Айч. вайны гал. магістраль створана на шырокай і выпрастанай трасе. На цэнтр. участку створаны ансамблі высокай арх.-маст. вартасці, характар арх. афармлення якіх засн. на творчым асваенні класічнай спадчыны: адм. будынкі паміж вул. Гарадскі Вал і Камсамольскай (КДБ; 1945—47, арх. Г.​Гай, Паруснікаў), Нацыянальнага банка Рэспублікі Беларусь, Мінскага гарадскога універмага, Мінскага галоўнага паштамта, Рэспубліканскага Палаца культуры прафсаюзаў, Мінскага цырка, будынак б. Мінскага царкоўна-археалагічнага музея, гасцініца «Мінск» (1-я чарга ў 1957, арх. Г.​Баданаў, 2-я — у 1967, арх. Г.​Сысоеў, С.​Мусінскі, Дз.​Кудраўцаў, з 2001 на рэканструкцыі). Ад вул. Я.​Купалы праспект спускаецца да азялененай поймы Свіслачы, узвышаецца над масівамі паркаў імя Янкі Купалы і Цэнтр. дзіцячага парку імя М.​Горкага. З гранітнай набярэжнай (1958, арх. К.​Іваноў) адкрываецца панарама ў бок пл. Парыжскай камуны з манум. будынкам т-ра оперы і балета. За мостам (1951, арх. Паруснікаў, Баданаў) знаходзяцца 5-павярховыя жылыя дамы (1939, дабудаваны ў 1947, арх. Р.​Столер, у 1950—56, арх. Баршч, Л. і Г.​Аранаўскасы). Завяршае цэнтр. ўчастак праспекта пл. Перамогі з Манументам Перамогі. На 2-м участку праспекта побач з даваен. дамамі (1937—41, арх. А.​Брэгман, Г.​Якушка) узведзены новыя жылыя будынкі (1952—58, арх. Баршч, Л.​Арнаўскас, А.​Духан, С.​Баткоўскі, Н.​Макляцова, Н.​Шпігельман). Вял. роля на гэтым участку і ў структуры горада належыць пл. Якуба Коласа з помнікам Я.​Коласу ў цэнтры (1972, скульпт. З.​Азгур, арх. Ю.​Градаў, Г.​Заборскі, Л.​Левін). Другі важны вузел участка ўтвараюць рэканструяваныя і расшыраныя комплексы 1-й клінічнай бальніцы, Нацыянальнай акадэміі навук будынкі, будынак Беларускай політэхнічнай акадэміі, кінатэатр «Кастрычнік», жылыя дамы з магазінам «1000 дробязей» (1962, арх. Сысоеў, Кудраўцаў), дом гандлю «Першамайскі» (б. «Сінтэтыка»; 1964—65, арх. Мусінскі, Сысоеў); завяршае ўчастак пл. Калініна з помнікам М.​І.​Кілініну (1978, арх. Ю.​Грыгор’еў, А.​Няўзораў, скульпт. В.​Палійчук, І.​Глебаў). 3-і ўчастак адрозніваецца ад папярэдніх аднабаковай забудовай на значнай адлегласці. Тут знаходзяцца будынкі гадзіннікавага з-да «Прамень» (1956—61, арх. Баткоўскі, І.​Боўт, Шпігельман), кварталы жылых дамоў, Бел агр. тэхн. ун-т (1956, арх. Бакланаў). Да праспекта прылягае парк імя Чэлюскінцаў, тэр. дзіцячай чыгункі (вакзал пабудаваны ў 1956) і зялёны масіў. Далей размешчаны кінастудыя «Беларусьфільм», жылыя дамы канца 1950-х г., Мінскай гідраметэаралагічнай абсерваторыі будынак, комплекс НДІ сродкаў аўтаматызацыі (1972, арх. Мусінскі, Кудраўцаў). Важная роля ў фарміраванні арх.-маст. аблічча праспекта належыць жылому раёну Усход (забудоўваецца з 1966). Уздоўж праспекта пабудавана 1-я чарга лініі Мінскага метрапалітэна. Архітэктарам Баданаву, Баршчу, Баткоўскаму, А.​П.​Воінаву, У.​Каралю, Мусінскаму, Паруснікаву, Сысоеву, Н.​Трахтэнбергу, Шпігельману прысуджана Дзярж. прэмія Беларусі 1968.

А.​А.​Воінаў, В.​М.​Чарнатаў.

Скарыны праспект у Мінску. Фрагмент.
Скарыны праспект у Мінску. Фрагмент.
Панарама Скарыны праспекта.

т. 14, с. 449

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

НАДМАГІ́ЛЛЕ,

твор скульптуры ці архітэктурнае збудаванне, якія прызначаюцца для ўвекавечвання памяці нябожчыка і ўстанаўліваюцца на яго магіле. Н. ствараюць у выглядзе бюстаў, статуй, рэльефаў, стэл, калон, абеліскаў і інш. Форма і характар Н. абумоўлены сац. і рэліг. патрабаваннямі, пануючым маст. стылем.

Вядомы з часоў неаліту ў выглядзе слупоў, менгіраў, у Стараж. Грэцыі — статуі, стэлы з выявай памерлага. З 11 ст. ў Зах. Еўропе асн. тыпам Н. была тумба (пустая каменная ці бронз. каробка). На сярэдневяковым Каўказе, у Румыніі, на Балканах пашыраны каменныя пліты з арнаментальнай разьбой. Кіт. Н. (верт. пліты) узводзіліся адна над адной і паступова пераўтвараліся ў мемар. сцены. У эпоху Адраджэння Н. выцеснены грабніцамі. У 17—18 ст. партрэтныя выявы часта спалучалі з сімваламі і алегарычнымі фігурамі; большую значнасць набылі надпісы 3 канца 18 — пач. 19 ст. Н. ўстанаўліваюцца на могілках. У Н. 2-й пал. 19—20 ст. рэліг.-дыдактычны пачатак паступова слабее, аздабленнем магілы часцей становіцца партрэт памерлага ці сімвалічна-мемар. эмблема.

На Беларусі Н. вядомы з 16 ст. Уяўлялі сабой каменныя або жал. пліты з тэкстам пра жыццё памерлага, выявамі герба, евангельскіх сцэн, іх клалі на магілу або ў храмах (надмагільная пліта епіскапа Цярлецкага, захоўваецца ў Музеі стараж.-бел. культуры Ін-та мастацтвазнаўства, этнаграфіі і фальклору Нац. АН Беларусі). Паяўленне скульпт. Н. звязана з уплывам традыцый Адраджэння і дзейнасцю італьян. мастакоў. Захаваліся Н. 16 ст.: А.​Гаштольда — рэльефная выява памерлага (1539—41, скульпт. З.​Бернардзін), П.​Гальшанскага (1550, скульпт. Падавана; абодва ў Віленскім кафедральным саборы), фрагмент мармуровага Н. з выявай спячага дзіцяці з замка ў г.п. Мір (Гродзенскі гісторыка-археал. музей), надмагільны рэльеф М.​К.​Радзівіла Сіроткі (пасля 1616) і Н. ў выглядзе бюста другога яго сына (1608, абодва ў Нясвіжскім касцёле езуітаў), шматфігурная кампазіцыя на пліце ў памяць пра тых, што загінулі пад Хоцімам (пасля 1643, Навагрудскі фарны касцёл), Мікалая і Барбары Вольскіх — укленчаныя адзін супраць аднаго перад крыжам (пасля 1623, Георгіеўскі касцёл у в. Крамяніца Зэльвенскага р-на Гродзенскай вобл.), Л.​Сапегі і яго жонак (пасля 1633, касцёл Міхаіла ў Вільні), П.​Сапегі і трох жонак (пасля 1635, в. Гальшаны Ашмянскага р-на Гродзенскай вобл., цяпер у Музеі стараж.-бел. культуры). Рысы класіцызму выяўляюцца ў маст. вырашэнні надмагілля Б.​Біспінка з мармуровай выявай жанчыны, якая сядзіць на саркафагу (1789, скульпт. І.​Прукнер, Троіцкі касцёл, г.п. Ружаны Пружанскага р-на Брэсцкай вобл.), К.​Радзівіл (1825, Нясвіжскі касцёл езуітаў), графа М.​П.​Румянцава (1834, скульпт. В.​Дэмут-Маліноўскі, Гомельскі краязнаўчы музей), брата А.​Міцкевіча Аляксандра (пасля 1873, г. Кобрын Брэсцкай вобл.), А.​Чахоўскага (пасля 1858, в. Лунна Мастоўскага р-на), С.​Пац (19 ст., Троіцкі касцёл, г.п. Рось Ваўкавыскага р-на Гродзенскай вобл.), А.​Тызенгаўза з бронзавай выявай сядзячай жанчыны і партрэтным медальёнам (1887, скульпт. Т.​Дукас, Гродзенскі касцёл езуітаў). У 2-й пал. 20 ст. створаны шэраг значных Н. дзярж. дзеячаў, вучоных, пісьменнікаў, артыстаў, мастакоў: Я.​Коласа (1970, скульпт. У.​Ананька, М.​Якавенка, арх. М.​Мызнікаў), Я.​Купалы (1971, скульпт. А.​Анікейчык і А.​Заспіцкі), І.​Жыновіча (1976, скульпт. З.​Азгур), І.​Мележа (1980, скульпт. С.​Вакар, арх. Ю.​Казакоў), П.​М.​Машэрава (1983, скульпт. Анікейчык, арх. Л.​Левін, Ю.​Градаў), Е.​Лось (1985, скульпт. Заспіцкі), І.​І.​Грамовіча (скульпт. М.​Рыжанкоў), А.​А.​Анікейчыка (абодва 1988, скульпт. А.​Фінскі), Ю.​А.​Карачуна (скульпт. У.​Лятун), В.​Ц.​Турава (абодва 1999, скульпт. Якавенка). У мемар. комплексе «Брэсцкая крэпасць-герой» створана агульнае Н. над некропалем герояў, што загінулі ў крэпасці (1967—71, арх. У.​Кароль, Казакоў, В.​Волчак, В.​Занковіч, Г.​Сысоеў і інш.). Н.-стэлы ўстаноўлены ахвярам фашызму каля в. Маціёва Талачынскага р-на (1967) і ў г. Докшыцы (1968), на брацкай магіле партызан, ахвяр фашызму і землякоў у в. Масевічы Маларыцкага р-на Брэсцкай вобл. (1975), гомельскім апалчэнцам і Ц.​С.​Барадзіну (1975, скульпт. Г.​Гарбанёў), на брацкай магіле чырвонагвардзейцаў у в. Калышкі Лёзненскага р-на Віцебскай вобл. (1983) і інш.

А.​К.​Лявонава.

Надмагілле Мікалая і Барбары Вольскіх у Георгіеўскім касцёле вёскі Крамяніца Зэльвенскага раёна Гродзенскай вобл.
Да арт. Надмагілле. Помнік на магіле Янкі Купалы. 1971. Скульптары А.​Анікейчык і А.​Заспіцкі.

т. 11, с. 122

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

БЕЛАРУ́СКІ АКАДЭМІ́ЧНЫ ТЭА́ТР ІМЯ ЯКУ́БА КО́ЛАСА, Беларускі дзяржаўны акадэмічны драматычны тэатр імя Якуба Коласа. Створаны ў 1926 у Віцебску як Другі бел. дзярж. т-р (БДТ-2) з выпускнікоў Беларускай драматычнай студыі ў Маскве. 21.12.1944 прысвоена імя Я.​Коласа, у 1977 — званне акадэмічнага. Адкрыўся 21.11.1926 спектаклем «У мінулы час» І.​Бэна. Напачатку рэпертуар т-ра склалі пастаноўкі, падрыхтаваныя ў студыі: нар. драма «Цар Максімілян», «Апраметная» В.​Шашалевіча, «Чорт і баба» Ф.​Аляхновіча, «Сон у летнюю ноч» У.​Шэкспіра, «Вакханкі» Еўрыпіда, «Эрас і Псіхея» Е.​Жулаўскага і інш. Спектаклі вызначаліся пастановачнай яркасцю, пластычнасцю, пошукам новых формаў і былі разлічаны на тэатральна дасведчанага гледача. Афіцыйная крытыка абвясціла іх фармалістычнымі і эстэцкімі, патрабавала большай даступнасці і прастаты. У канцы 1920-х г. асн. кірунак быў узяты на тагачасную сав. драматургію і рэв. тэматыку. У 1930-я г. значнае месца ў рэпертуары пачала займаць бел. драматургія. Пастаўлены «Вечар беларускіх вадэвіляў» (увайшлі «Пінская шляхта» В.​Дуніна-Марцінкевіча, «Паўлінка» і «Прымакі» Я.​Купалы), «Вайна вайне» і «У пушчах Палесся» Я.​Коласа, «Пагібель воўка» Э.​Самуйлёнка, «Над Бярозай-ракой» П.​Глебкі, «Ірынка» К.​Чорнага. Найб. нацыянальна яскравым, самабытным спектаклем, які на многія гады стаў вызначальным для т-ра, з’явілася пастаноўка п’есы «Несцерка» В.​Вольскага. З класічнай драматургіі пастаўлены «Мяшчане» М.​Горкага, «Беспасажніца» і «Лес» А.​Астроўскага, «Лекар мімаволі» Мальера, «Здані» Г.​Ібсена. Сярод найб. значных пастановак тагачаснай драматургіі — «Гібель эскадры» А.​Карнейчука. З 1928 пры т-ры перыядычна працавалі студыі (гл. Студыі Беларускага тэатра імя Якуба Коласа). У Айч. вайну тэатр працаваў ва Уральску (з 1941) і Арэхава-Зуеве (1943—44). Найлепшыя спектаклі гэтага перыяду — «Ягор Булычоў і іншыя» М.​Горкага, «Нашэсце» Л.​Лявонава, «Проба агнём» К.​Крапівы. У 1944 брыгада акцёраў т-ра выехала на фронт. З кастр. 1944 т-р аднавіў дзейнасць у Віцебску. Пастаўлены «Рэвізор» М.​Гогаля, «Гамлет» Шэкспіра і інш. класічныя творы; з бел. драматургіі: «Цэнтральны ход» і «Алазанская даліна» К.​Губарэвіча і І.​Дорскага, «Песня нашых сэрцаў» і «Калі зацвітаюць сады» В.​Палескага, «Пяюць жаваранкі» К.​Крапівы. У 1950-я г. аснову рэпертуару т-ра склалі творы Лопэ дэ Вэгі, П.​Кальдэрона, Астроўскага, А.​Сухаво-Кабыліна, Л.​Талстога, А.​Чэхава, М.​Горкага. У нац. рэпертуар вернута з забыцця п’еса Я.​Купалы «Раскіданае гняздо». Пастаўлены «Машэка» Вольскага, «Простая дзяўчына» і «На крутым павароце» Губарэвіча. Вострымі, надзённымі сталі пастаноўкі «Выбачайце, калі ласка!» А.​Макаёнка, «Людзі і д’яблы» К.​Крапівы. У канцы 1950 — пач. 1960-х г. прынцыпова важнымі спектаклямі былі «Навальніца будзе» паводле Я.​Коласа, «Выгнанне блудніцы» І.​Шамякіна, «Крыніцы» і «Снежныя зімы» паводле яго раманаў, «Лявоніха» П.​Данілава, «Пад адным небам» А.​Маўзона, «Справа яе жыцця» А.​Гутковіча і Ф.​Казоўскай, «Іркуцкая гісторыя» А.​Арбузава. Удачамі т-ра з’явіліся пастаноўкі «Ветрык, вей!» Я.​Райніса і «Бацькаўшчына» К.​Чорнага. Поспехі т-ра ў 2-й пал. 1960-х — 80-я г. абумоўлены зваротам да бел. драматургіі: «Сымон-музыка» паводле паэмы Я.​Коласа, «Вайна пад стрэхамі» паводле А.​Адамовіча, «Трыбунал» і «Таблетку пад язык» Макаёнка, «Званы Віцебска» і «Кастусь Каліноўскі» У.​Караткевіча, «Амністыя» М.​Матукоўскага, «Трывога» А.​Петрашкевіча, «Парог», «Вечар» і «Радавыя» А.​Дударава. Цікавыя сцэн. трактоўкі атрымалі «Улада цемры» Л.​Талстога, «Мяшчане» М.​Горкага, «Клоп» У.​Маякоўскага, «Доктар філасофіі» Б.​Нушыча, «Матухна Кураж і яе дзеці» Б.​Брэхта. Пэўнымі дасягненнямі адзначаны спектаклі «Летась у Чулімску» і «Развітанне ў чэрвені» А.​Вампілава, «Брыльянт» Е.​Пшаздзецкага, «Стары дом» А.​Казанцава, «Клеманс» К.​Саі. У канцы 1980 — пач. 1990-х г. прыкметнымі з’явамі сталі спектаклі «Хам» паводле Э.​Ажэшкі, «Залёты» Дуніна-Марцінкевіча, «Генрых VI» Шэкспіра, «ЧП-1» і «ЧП-2» паводле «Рэвізора» Гогаля.

У фарміраванне творчага аблічча т-ра вял. ўклад зрабілі акцёры А.​Ільінскі, П.​Малчанаў, Ц.​Сяргейчык, рэжысёры М.​Міцкевіч, В.​Дарвішаў, Н.​Лойтар, А.​Скібнеўскі, Г.​Шчарбакоў, С.​Казіміроўскі, В.​Мазынскі, Б.​Эрын, мастакі Я.​Нікалаеў, А.​Марыкс, А.​Салаўёў. Значную ролю ў развіцці т-ра адыгралі акцёры: М.​Бялінская, Я.​Глебаўская, Г.​Дубаў, М.​Звездачотаў, А.​Лагоўская, Б.​Левін, Г.​Маркіна, І.​Матусевіч, Л.​Мацісава, А.​Мельдзюкова, А.​Радзялоўская, С.​Скальскі, А.​Трус, М.​Цішачкін, А.​Шэлег, кампазітар і дырыжор Л.​Маркевіч, дырэктары засл. дзеячы маст. У.​Стэльмах і І.​Дорскі, засл. дз. культ. Г.​Асвяцінскі.

У складзе трупы (1996): нар. арт. СССР Ф.​Шмакаў, нар. арт. Беларусі С.​Акружная, З.​Канапелька, Т.​Кокштыс, У.​Куляшоў, Я.​Шыпіла; засл. арт. Беларусі Г.​Каралькова, В.​Петрачкова, Л.​Пісарава, Б.​Сяўко, Л.​Трушко, Т.​Шашкіна; арт. А.​Лабанок, П.​Ламан, Н.​Левашова, Т.​Ліхачова, Г.​Шкуратаў і інш. Дырэктар і маст. кіраўнік т-ра В.​Маслюк (з 1993), гал. мастак С.​Макаранка (з 1996), заг. муз. часткі А.​Крыштафовіч (з 1995), заг. літ. часткі У.​Ганчароў (1968—84 і з 1993).

З 1964 т-р працуе ў будынку на пл. Тысячагоддзя Віцебска (арх. А.​Максімаў, І.​Рыскіна). Яго гал. фасад вырашаны ў выглядзе 8-калоннага порціка з франтонам. Па гал. восі размешчаны вестыбюль, фае, паўкруглая ў плане глядзельная зала на 639 месцаў з партэрам і 2 балконамі, развітая сцэн. група памяшканняў. З 1973 працуе камерная сцэна ў фае з залай на 100 месцаў.

Літ.:

Гісторыя беларускага тэатра. Т. 2—3. Мн., 1985—87;

Няфёд У.І. Беларускі тэатр імя Якуба Коласа. Мн., 1976;

Беларускі дзяржаўны акадэмічны тэатр імя Якуба Коласа. Мн., 1986;

Сабалеўскі А. Сучаснасць і гісторыя: Крытыч. арт. Мн., 1985.

А.​В.​Сабалеўскі.

Да арт. Беларускі акадэмічны тэатр імя Якуба Коласа. Сцэна са спектакля «Гамлет» У.​Шэкспіра.
Да арт. Беларускі акадэмічны тэатр імя Якуба Коласа. Сцэна са спектакля «Хам» паводле Э.​Ажэшкі.
Да арт. Беларускі акадэмічны тэатр імя Якуба Коласа. Сцэна са спектакля «Вяселле Крачынскага» А.​Сухаво-Кабыліна.

т. 2, с. 435

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЗАСЛУ́ЖАНЫ ЎРАЧ РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойваецца высокапрафесійным урачам, што працуюць па спецыяльнасці 15 і больш гадоў, за заслугі ў ахове здароўя насельніцтва, арганізацыі і аказанні лячэбна-прафілактычнай дапамогі з выкарыстаннем у рабоце сучасных дасягненняў мед. навукі і тэхнікі. Устаноўлена законам ад 13.4.1995, прысвойваеца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. У 1940—79 існавала ганаровае званне засл. ўрач Беларускай ССР, якое прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР.

Заслужаныя ўрачы Рэспублікі Беларусь

1941. М.​Н.​Анісімава, Б.​А.​Бароўскі, М.​М.​Глухоўскі, С.​І.​Гутман, І.​П.​Ермачэнка, Я.​І.​Іазефсон, С.​Т.​Ільін, М.​І.​Кавалёнак, Б.​І.​Каган, М А.​Карначэнка, В.​П.​Лапцейка, Р.​С.​Левін, І.​А.​Лур’е, Р.​М.​Манесзон-Любіна, Б.​В.​Рыскін, Х.​С.​Скалабан, А.​А.​Стальберг, Г.​І.​Татарская, М.​А.​Тунік, А.​А.​Ушакевіч, Б.​А.​Файнштэйн, П.​Я.​Церашкоў, А.​П.​Цярпугаў, Г.​П.​Шаравараў, К.​З.​Швыркуноў.

1948. І.​І.​Багдановіч, Р.​Ю.​Берлін, Т.​В.​Бірыч, М.​І.​Бобрык, П.​П.​Даўголікаў, Н.​М.​Кавалёў, А.​А.​Караткевіч, П.​Ц.​Комаў, І.​М.​Літашэнка, С.​С.​Лукашэвіч, У.​В.​Марзон, М.​С.​Маскова, А.​Я.​Мітрашэнка, М.​Ц.​Пятроў, М.​Б.​Смольскі, І.​М.​Стальмашонак, І.​М.​Хмялеўскі, А.​І.​Шуба.

1949. І.​Г.​Бабіцкі, І.​Г.​Бахановіч, Д.​С.​Віткін, А.​Л.​Вольскі, А.​Ф.​Жаўрыд, М.​І.​Красоўскі, С.​І.​Ліяранцэвіч, М.​Б.​Майзель, А.​С.​Мікульскі, М.​І.​Намеснікаў, І.​Е.​Новаш, К.​Дз.​Паўлюкоў, А.​Ф.​Саламаха, І.​М.​Сафонаў, А.​С.​Сямёнаў, Л.​А.​Фігоўскі, І.​М.​Фінкевіч, Ф.​А.​Храпко, Л.​А.​Чарнышкова, Ф.​Я.​Шульц.

1956. К.​Ф.​Градзіцкі, Г.​В.​Кот, Д.​М.​Кулік, І.​С.​Лягенчанка, У.​Ю.​Мірончык, Г.​І.​Нядбайлік, Я.​Я.​Сяркова, В.​В.​Шушкевіч, З.​А.​Шымкевіч.

1958. А.​А.​Абановіч, М.​А.​Аляксеева, М.​К.​Арэшкава, І.​І.​Астапенка, С.​П.​Афоненкаў, В.​А.​Вараб’ёў, В.​М.​Гарыенка, І.​А.​Кажанкоў, Ф.​Ф.​Касуха, І.​Г.​Паляшчук, А.​І.​Перлаў, М.​Л.​Плугатар, П.​М.​Радкевіч, Т.​Е.​Савіч, Л.​А.​Стахоўская, М.​А.​Сяркова, П.​М.​Хлус, В.​П.​Шчогалева, Г.​У.​Якубоўскі.

1959. І.​Б.​Аляшкевіч, М.​М.​Громава, А.​Р.​Заводчыкава, Н.​В.​Клікунец, А.​М.​Палыгаліна.

1960. М.​А.​Азіміна, Н.​М.​Акімава, З.​Г.​Алікіна, В.​Ф.​Бабінцава, Е.​Р.​Брэус, А.​Д.​Бярговіна, Н.​А.​Вараб’ёва, Т.​С.​Гапеенка, П.​Д.​Гарбацэвіч, Н.​К.​Гарэнка, З.​В.​Грэчыкава, Н.​П.​Дабрыніна, Н.​Я.​Дзеравянка, А.​Ф.​Емяльяненка, Л.​Ф.​Жалахаўцова, Т.​А.​Ждановіч, М.​А.​Жыгар, С.​А.​Заблоцкая, Н.​П.​Залатарская, А.​І.​Іванова, М.​В.​Каваленка, В.​Я.​Каган, І.​Ф.​Каралёва, Н.​Р.​Катлоўская, Е.​Р.​Ківа, Л.​Д.​Корбут, Н.​А.​Корзан, Т.​Я.​Крывіцкая, Г.​Л.​Лаўрыненка, С.​В.​Лісоўская, А.​Ф.​Лойка, Г.​Дз.​Марчанкова, С.​М.​Мац, Л.​А.​Медраш, А.​П.​Меншыкава, Г.​І.​Меркушава, М.​М.​Мінайлава, В.​П.​Нікіфарава, З.​Ф.​Нікіціна, З.​М.​Пазняк, М.​В.​Папова, М.​І.​Пейсаховіч, В.​М.​Поляк, Н.​М.​Равяка, Е.​І.​Раманькова, Н.​І.​Рудзік, М.​С.​Сімановіч, Н.​Л.​Смірных, Н.​С.​Сняжко, К.​М.​Сянько, Т.​Н.​Фёдарава, А.​А.​Цвяткова, Л.​А.​Чарнуха, П.​П.​Шакалава. М.​І.​Шамко, З.​Я.​Шырын, Г.​А.​Юркаўцава, Т.​І.​Якаўлева, Г.​М.​Якубцынер, К.​С.​Янушкевіч, А.​М.​Ярошына.

1961. В.​І.​Альшэўская, Н.​Р.​Афанасьева, Г.​І.​Багданава, І.​В.​Балычаў, Р.​І.​Бір, Ф.​А.​Брагінская, В.​М.​Варажэйкіна, Е.​І.​Віталёў, М.​К.​Гардон, І.​К.​Гарэльчык, Т.​М.​Гельман, Дз.​Я.​Гіркін, Н.​А.​Гуцько, А.​М.​Дамброўская, К.​М.​Дарашэнка, І.​І.​Дзядзюра, С.​Г.​Дулаеў, Е.​С.​Жукоўская, В.​Дз.​Жукоўскі, Р.​П.​Індзікт, Т.​Н.​Каваленка, У.​Л.​Каладоўскі, Т.​Ф.​Корпусава, А.​Ф.​Крывашчокі, М.​Ц.​Кудрын, А.​Е.​Курачкаў, М.​В.​Лапаткіна, Н.​С.​Лебедзь, Л.​А.​Магер, Ф.​А.​Марыніч, Ф.​А.​Марынкевіч, А.​М.​Маўшовіч, К.​А.​Мацапура, І.​А.​Мацвееў, М.​М.​Мілер, Б.​К.​Някрасаў, А.​І.​Паліенка, С.​І.​Прасноў, А.​М.​Русаковіч, Я.​С.​Сает, Г.​А.​Саўкова, М.​Ю.​Сіліч, Л.​К.​Сокалава, М.​М.​Спірыдонаў, В.​А.​Старасціна, Р.​А.​Сырнікаў, В.​Дз.​Тамілін, А.​І.​Тоўба, В.​Р.​Цішчанка, В.​І.​Цымбарэвіч, М.​А.​Цярэшчанка, Н.​М.​Шчацініна, Н.​М.​Ярмаловіч.

1963. Ю.​Г.​Батура, Я.​Я.​Бонч-Асмалоўскі, Г.​У.​Бурдзін. І.​М.​Герасімовіч, В.​П.​Камароў, Л.​П.​Навалодскі, Р.​А.​Шапіра.

1964. В.​А.​Александровіч, Я.​А.​Алесін, В.​Ф.​Арленка, А.​Л.​Вейнберг, Г.​М.​Віко, М.​М.​Герасіменка, І.​У.​Гранкоў, К.​П.​Грышанкова, А.​Л.​Дарасінскі, І.​Л.​Друян, І.​Ю.​Жалкоўскі, І.​А.​Інсараў, В.​Л.​Казлова, У.​Н.​Капусцянскі, І.​Б.​Кардаш, А.​К.​Касач, А.​Ф.​Клімава, Н.​В.​Красоўская-Чарнышова, К.​Р.​Круцько, М.​Г.​Кулін, К.​М.​Леанкова, П.​Р.​Любянкова, Р.​І.​Палей, М.​В.​Паўлавец, З.​К.​Русанава, Ф.​С.​Сальнікаў, Н.​Я.​Сямак, Я.​Р.​Сянюк, А.​Дз.​Удавенкаў, Р.​Я.​Цемахоў, В.​В.​Шырын.

1965. Г.​В.​Адамава, В.​М.​Бяспалава, К.​Я.​Герасімава, В.​Дз.​Жукоўская, М.​П.​Казлоў, Д.Г.​Б.​Кантар, А.​М.​Кісялёва, Ф.​А.​Корбут, Г.​М.​Лебедзева, К.​А.​Ледаўскіх, Н.​А.​Нікалаенка, В.​В.​Папковіч, В.​І.​Паралова, П.​С.​Ржавускі, П.​А.​Рудзік, К.​В.​Сабалеўская, А.​І.​Салаўёва, Е.​І.​Смірнова, М.​П.​Усевіч, М.​Дз.​Фёдарава, В.​І.​Хорава, К.​П.​Чэпік, П.​В.​Шатровіч, А.​У.​Шыдлоўская, І.​У.​Яршоў.

1966. А.​Ф.​Апацёнак, В.​Р.​Бакурына, Р.​В.​Бараш, А.​Ю.​Беленькі, Р.​А.​Ганкіна, М.​І.​Герасімовіч, А.​Р.​Дзем’янкоў, С.​У.​Дзмітрыеў, М.​У.​Дзянісава, Г.​Е.​Дубіцкая, Н.​М.​Запясочная, М.​І.​Катовіч, М.​А.​Кнак, К.​Ш.​Кугель, М.​П.​Курчаў, І.​Е.​Кутасаў, Н.​М.​Макавец, Б.​М.​Мардвінаў, С.​З.​Меклер, Н.​І.​Наздра, Л.​С.​Пінчук, І.​Л.​Пруднікава, В.​Ф.​Пташнік, І.​А.​Радзецкі, І.​І.​Рамашка, Т.​І.​Русакова, Н.​І.​Сахарава, А.​І.​Сачак, Л.​А.​Светачава, Д.​Ф.​Скарапанава, Ф.​В.​Старавойтаў, Н.​У.​Стракалава, Н.​І.​Сцепаненка, У.​М.​Талкачоў, А.​І.​Фятняева, Г.​А.​Цгоеў, Дз.​П.​Шавялёў, І.​М.​Шапіра.

1967. К.​Л.​Анішчанка, Л.​Ф.​Байцова, Н.​М.​Берабеня, А.​А.​Бокач, Дз.​П.​Бяляцкі, Л.​В.​Галенчык, Т.​Ф.​Гузава, Г.​А.​Гуць, Е.​П.​Драздова, В.​П.​Зянько, Дз.​І.​Каласоўскі, Е.​Я.​Кронава, Н.​М.​Кучынская, С.​К.​Лапацін, В.​М.​Матора, Л.​І.​Міхновіч, С.​А.​Мішакова, І.​В.​Нічыпарук, М.​П.​Падбярэзная, А.​М.​Пазняк, В.​М.​Прохарава, Е.​А.​Ржавуская, Н.​У.​Селіванчык, А.​М.​Сільдзімірава, М.​В.​Трусава, М.​І.​Харын, В.​П.​Цімашкова, Р.​Р.​Чарнова, К.​Р.​Чарняўскі, Ф.​М.​Чмель, А.​М.​Шаўлягін, Г.​У.​Шаўлякова.

1968. П.​В.​Аляксейчык, Г.​Г.​Аляхновіч, Г.​П.​Андрусевіч, А.​Г.​Антонаў, Л.​М.​Афоніна, А.​М.​Бакалаў, В.​Ц.​Бакун, А.​К.​Брагін, Г.​Т.​Буглак, Н.​Дз.​Букацкая, А.​Ю.​Букач, В.​С.​Былінская, Я.​З.​Бычкоўскі, А.​Г.​Бялевіч, Г.​П.​Валачковіч, В.​Дз.​Варанкова, Ю.​І.​Ваяводзін, В.​М.​Вейсенберг, Г.​А.​Векшына, Н.​І.​Вінаградава, В.​А.​Вяржбіцкая, Н.​П.​Галавана, М.​А.​Галубцоў, Г.​С.​Гарбацэвіч, В.​А.​Гаўрыленка, І.​І.​Голікаў, Г.​І.​Гроздзева, М.​І.​Громава, А.​І.​Гурскі, А.​М.​Дабрыянін, В.​І.​Давыдоўская, К.​Р.​Дайнека, М.​І.​Дашкевіч, Н.​Ф.​Драгун, З.​А.​Дувакіна, В.​Г.​Дунке, А.​І.​Жаваранкаў, У.​М.​Ждан, Г.​А.​Забоеў, В.​У.​Забродскі, Дз.​С.​Ізмайловіч, У.​С.​Ілбоўнік, А.​М.​Кавалёва, А.​М.​Каешка, Г.​Г.​Казюра, А.​П.​Каласкоў, Н.​Ф.​Каленчыц, В.​С.​Калядка, М.​А.​Капцэвіч, Я.​К.​Карасёва, Г.​М.​Касцевіч, У.​Ф.​Клімаў, М.​А.​Жопцюх, Я.​П.​Круглік, Г.​І.​Лабзова, Я.​Ц.​Лахмакоў, Н.​С.​Леках, С.​А.​Лемяшонак, Г.​А.​Лешукова, А.​А.​Ліпень, Б.​М.​Ліўшыц, Л.​Ц.​Ліцкевіч, П.​П.​Лукашэвіч, В.​І.​Ляшчынскі, А.​І.​Малаш, Ю.​І.​Марцішонак, З.​Р.​Міхалап, С.​І.​Міцкевіч, Я.​Н.​Мядзвецкі Я.​Н.​Мядзведскі, М.​Л.​Мяснікова, Я.​З.​Найдзёнава, В.​А.​Некрашэвіч, В.​Ц.​Новікаў, А.​А.​Няверка, М.​Ф.​Панцэвіч, Ф.​А.​Паперная, В.​В.​Папова, А.​І.​Паруль-Мяркулава, М.​І.​Паўлючук, Ф.​Е.​Плоткіна, Ю.​А.​Пшанічнікава, Л.​Н.​Рабец, В.​А.​Радзівонава, В.​Г.​Ражкова, Л.​Г.​Рукман, Р.​А.​Русак, П.​Я.​Рыжова, К.​С.​Рымша, І.​М.​Сабкевіч, Л.​В.​Савінкова, З.​П.​Савянкова, М.​А.​Саламаха, К.​М.​Самсонік, А.​І.​Саракавумаў, І.​Г.​Саркісян, К.​Я.​Саўчанка, А.​П.​Сідарава, М.​М.​Скрыган, В.​А.​Смалякоў, В.​С.​Спірыдонава, П.​І.​Станішэўскі, В.​Б.​Стараселец, Л.​С.​Суравіцкая, А.​С.​Сушко, А.​Р.​Сцяпанаў, М.​В.​Тарасік, С.​С.​Тарасік, А.​Ц.​Татарынаў, М.​Г.​Токар, Г.​У.​Толкач, А.​А.​Тшаскоўскі, М.​Р.​Умінская, Я.​С.​Урбановіч, Г.​Л.​Філімонава, Р.​У.​Фомчанка, Л.​Х.​Хасін, Л.​С.​Цімчанка, В.​Л.​Чарнуха, Н.​А.​Чахоўская, В.​С.​Чурылава, Я.​С.​Чыжыкаў, У.​Г.​Чэшык, В.​У.​Шавалдышава, Т.​С.​Шыкоўская, К.​І.​Юрчанка, М.​Р.​Якабсон, У.​А.​Януковіч, Я.​Б.​Яцкова.

1970. Т.​М.​Алефірэнка, К.​М.​Анішчанка, А.​Р.​Арцюшэнка, Ф.​А.​Багдановіч, М.​У.​Барысевіч, А.​І.​Бондараў, А.​А.​Дзядзюля, Л.​Ц.​Дзянісава, Ф.​І.​Жукоўскі, Л.​Я.​Забаронак, М.​І.​Калач, Л.​Д.​Каржуева, Л.​М.​Каронік, В.​В.​Кірыльчык, А.​Ф.​Кічаў, Р.​В.​Куліч, Т.​А.​Леановіч, Ф.​Ц.​Малышаў, Т.​А.​Наско, В.​І.​Невядомскі, Г.​Ц.​Несцер, Т.​Ц.​Паддубная, І.​А.​Паторская, Н.​М.​Расалоўская, С.​І.​Самарцыеў, Н.​А.​Сільнова, Л.​К.​Тапальскова, М.​А.​Турко, К.​Ф.​Усольцаў, Н.​І.​Хадасоўская, М.​А.​Чыгір.

1971. І.​М.​Акунёў, Р.​Г.​Аўсянікава, А.​А.​Барадзін, М.​Р.​Белы, А.​І.​Гурская, В.​І.​Дзем’яновіч, К.​К.​Забароўскі, М.​І.​Лягенчанка, П.​Н.​Мельнік.

1972. З.​М.​Жукава, Н.​М.​Пляцешкава, Е.​Н.​Сяліцкая, Л.​А.​Эвальд.

1973. Г.​Ф.​Лось.

1974. Л.​І.​Бондар, І.​Я.​Каленчыц, В.​І.​Каляда, І.​М.​Касім, Дз.​А.​Крупень, А.​І.​Ласіцкі, В.​П.​Малы, Ю.​М.​Мурашоў, Л.​І.​Нікановіч, Я.​М.​Пратасеня, А.​П.​Пятрухін, А.​Г.​Раўкін, М.​П.​Роўба, В.​А.​Сайкоўская, В.​П.​Салаўёва, А.​В.​Скачко.

1975. Г.​А.​Абухаў, У.​А.​Баранік, В.​Дз.​Бякоеў, М.​І.​Бяляўскі, М.​М.​Валошын, В.​П.​Вераксо, І.​І.​Гудовіч, М.​Ф.​Ермачэнка, А.​М.​Зайцаў, М.​І.​Ігнацік, К.​В.​Капралаў, Т.​П.​Клімава, С.​А.​Кудзялевіч, Ф.​А.​Макарэвіч, Ф.​Л.​Малочка, М.​А.​Мароз, С.​Л.​Матусевіч, В.​М.​Мешчаракова, В.​М.​Прохараў, А.​І.​Пятровіч, І.​І.​Рогач, З.​А.​Трафімава, С.​Дз.​Трухан, Н.​І.​Урублеўская, М.​Я.​Церахаў, А.​П.​Цюрына, М.​П.​Чарных.

1976. Р.С.​А.​Аксельрод, Л.​П.​Барадзіна, К.​І.​Бахановіч, Ф.​Н.​Грэчка, М.​В.​Дзятлава, А.​Г.​Захараў, Т.​П.​Кавалёва, В.​І.​Касмачоў, В.​Дз.​Конанаў, Г.​Т.​Краўчанка, В.​М.​Крукаў, Т.​Ф.​Крывіцкая, П.​Н.​Лагун, У.​У.​Ладышкін, М.​М.​Ляйкоўскі, В.​С.​Лубніна, Г.​Л.​Мазурава, І.​І.​Невяроўскі, З.​М.​Палівода, М.​В.​Патоцкі, П.​Ф.​Тупікаў, В.​І.​Хомчанка, Г.​Г.​Часнакова, В.​П.​Шабека, М.​Я.​Шугала, Дз.​П.​Шэнец, К.​Г.​Юрацкая, С.​П.​Эверсман.

1978. Г.​В.​Арлова, В.​М.​Варэнікаў, А.​А.​Герасімовіч, П.​М.​Дземяшкевіч, Г.​К.​Дзенісоўскі, А.​А.​Дзятко, Л.​І.​Дзятко, Т.​М.​Дуброўская, Л.​А.​Дуброўскіх, Г.​А.​Зуб, А.​А.​Імшанецкі, М.​П.​Кавалёў, Т.​У.​Камар, В.​Ф.​Каравянская, Ф.​С.​Кузнечык, М.​П.​Лапета, А.​Б.​Лаўрыновіч, М.​Б.​Левін, М.​П.​Марынкевіч, К.​Ф.​Мядзюшка, М.​Я.​Піліповіч, Л.​В.​Рагажынская, Т.​В.​Рудакоўская, Г.​Я.​Сівіцкая, К.​З.​Сякерыч, У.​Я.​Ткачэнка, В.​А.​Трацяк, Ф.​К.​Урублеўская, Т.​В.​Фокіна, Г.​М.​Харавец, Л.​П.​Шэлег, М.​П.​Янкоўскі, М.​С.​Яромін.

1979. М.​М.​Бірукова, В.​В.​Гарызонтаў, Г.​І.​Дзікавіцкі, А.​С.​Дзяркач, К.​А.​Жвалеўская, У.​Г.​Загашвілі, А.​Ц.​Кажэўнікава, М.​І.​Каляга, М.​Я.​Карэлін, Г.​М.​Клімовіч, Л.​І.​Макарэвіч, А.​В.​Манулік, Я.​А.​Маслакоў, Н.​А.​Матусевіч, Л.​В.​Параскевіч, А.​С.​Сахарук, Я.​М.​Славенка, М.​С.​Трафімчык, М.​Г.​Эранасьян.

1980. І.​В.​Дурэйка, Л.​А.​Емяльянаў, В.​С.​Казакоў, В.​С.​Кірылка, А.​Г.​Піўчанка, В.​З.​Родзін, Л.​В.​Самусевіч, У.​І.​Сёмуха, А.​М.​Усціновіч, А.​А.​Ярашэвіч.

1981. А.​А.​Андрушкін, З.​І.​Балакірава, В.​А.​Вайтовіч, Л.​В.​Варонежцава, П.​Дз.​Васільеў, Л.​Д.​Гаўрык, Г.​П.​Дасюкевіч, В.​Я.​Дзяржыцкі, М.​П.​Дзяругіна, Г.​Я.​Зянько, Н.​Ц.​Кавалеўская, Л.​С.​Капскі, А.​І.​Кондрусеў, А.​П.​Лебедзеў, М.​П.​Райкова, І.​С.​Сандрас, Г.​М.​Сільвестрава, А.​А.​Хартонік, М.​А.​Ходзінскі, М.​В.​Шалявальнік, В.​З.​Юрчанка.

1982. П.​І.​Берняк, І.​С.​Кудлач, А.​М.​Мізяк, С.​К.​Нямчанаў, К.​П.​Палулех, А.​А.​Ракіцянская, Г.​А.​Салагуб, А.​М.​Сівуха, Л.​Р.​Сінякова, Л.​П.​Сцяпанаў, С.​Г.​Турковіч, Т.​Р.​Харчанка, М.​М.​Хомчанка.

1983. А.​А.​Гарабурда, Г.​М.​Крупень, З.​І.​Ліўшыц, М.​Н.​Турбан.

1984. І.​А.​Шэін.

1985. І.​П.​Саханькоў, Я.​Р.​Ярмолаў.

1986. Г.​С.​Кузняцоў.

1987. Я.​Дз.​Гаварухін, В.​М.​Дронаў, Р.​М.​Кардаш, А.​М.​Лазарэнка, У.​Ф.​Пад’елец, М.​В.​Рагуліна, А.​І.​Рубінская, Е.​П.​Ярмак.

1988. Ю.Я.​С.​Дзеняшчук, Г.​В.​Піліпенка.

1996. А.​Т.​Зорка.

1997. М.​І.​Батвінкоў, Я.​П.​Дзямідчык, А.​П.​Майстровіч, Дз.​А.​Маслакоў, В.​П.​Паляшчук, Э.​К.​Русакоў.

т. 6, с. 569

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЗАСЛУ́ЖАНЫ АРТЫ́СТ РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойваецца высокапрафес. артыстам, рэжысёрам, балетмайстрам, дырыжорам, хормайстрам, муз. выканаўцам, што працуюць у сферы мастацтва 10 і больш гадоў, артыстам балета з улікам спецыфікі іх жанру, якія працуюць 5 і больш гадоў і стварылі высокамаст. вобразы, спектаклі, кінафільмы, тэлеспектаклі, тэлефільмы, канцэртныя, эстр., цыркавыя праграмы, муз., тэлевізійныя і радыётворы, што атрымалі грамадскае прызнанне. Званне засл. арт. Беларускай ССР устаноўлена 16.4.1928 і прысвойвалася СНК БССР, з 1938 — Прэзідыумам Вярх. Савета БССР; званне засл. арт. Рэспублікі Беларусь з 1991 прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета Рэспублікі Беларусь, з 1995 згодна з законам ад 13.4.1995 прысвойваецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь.

Заслужаныя артысты Рэспублікі Беларусь

1928. Е.​А.​Міровіч.

1931. У.​М.​Крыловіч.

1933. У.​У.​Кумельскі, У.​І.​Уладамірскі (Малейка).

1934. Л.​М.​Літвінаў.

1935. А.​А.​Згіроўскі, А.​К.​Ільінскі, А.​М.​Кальцаты, Р.​М.​Свярдлова, А.​М.​Файнцымер.

1936. Л.​П.​Александроўская, У.​І.​Дзядзюшка.

1938. Л.​Ф.​Аляксеева, Дз.​А.​Арлоў, Ю.​С.​Арончык, С.​С.​Бірыла, А.​Л.​Бяссмертны, З.​А.​Васільева, В.​У.​Галіна, Г.​П.​Глебаў, М.​І.​Дзянісаў, І.​Ф.​Ждановіч, М.​П.​Звездачотаў, М.​А.​Зораў (Штоклянд), Р.​М.​Кашэльнікава, П.​С.​Малчанаў, Р.​В.​Млодак, І.​А.​Мурамцаў, А.​В.​Нікалаева, Б.​В.​Платонаў, Е.​Г.​Рахленка, Л.​І.​Ржэцкая, М.​Б.​Сокал, Ц.​М.​Сяргейчык, А.​Я.​Трэпель.

1939. І.​М.​Балоцін, Г.​Ю.​Грыгоніс.

1940. М.​Я.​Аблаў, Г.​Б.​Абуховіч, А.​Н.​Амітон, А.​Дз.​Арсенка, А.​В.​Астахаў, А.​В.​Багатыроў, А.​А.​Бельскі, М.​А.​Бергер, Р.​П.​Блюмберг, С.​Ф.​Бычкоў, М.​С.​Бялінская, В.​Я.​Галаўчынер, К.​Я.​Галяйзоўскі, С.​З.​Друкер, П.​І.​Засецкі, П.​С.​Златагораў, П.​І.​Іваноў, В.​В.​Каліноўскі, А.​К.​Клумаў, М.​Я.​Крошнер, В.​П.​Лапін, І.​І.​Любан, В.​М.​Малькова, К.​Э.​Міронава, М.​М.​Моін, І.​А.​Мусін, С.​У.​Палонскі, В.​М.​Пола, С.​У.​Скальскі, І.​Б.​Шаціла, А.​Р.​Шэлег.

1942. А.​Ф.​Усачоў.

1943. К.​М.​Саннікаў.

1944. М.​І.​Аладаў, І.​І.​Жыновіч, Б.​К.​Кудраўцаў, Л.​А.​Маркевіч, М.​А.​Міцкевіч, П.​В.​Нікандраў, А.​П.​Радзялоўская, Я.​С.​Рамановіч, Э.​І.​Рознер, С.​М.​Станюта, А.​М.​Трус, В.​І.​Чэмберг, А.​Л.​Шапс, У.​М.​Шахрай.

1945. С.​В.​Дрэчын, Б.​А.​Пакроўскі.

1946. Э.​П.​Шапко, Л.​П.​Шынко, Б.​З.​Янпольскі.

1947. А.​Ф.​Кістаў.

1949. В.​Ф.​Валчанецкая, Г.​А.​Волкаў, М.​Дз.​Ворвулеў, Я.​К.​Глебаўская, М.​А.​Кавязін, Т.​Г.​Караваева, Г.​В.​Качаткова, Я.​М.​Палосін, В.​В.​Пацехін, П.​А.​Пекур, І.​П.​Сайкоў, М.​М.​Сярдобаў, С.​Л.​Талкачоў.

1951. Н.​І.​Гусельнікава, М.​А.​Зюванаў.

1952. А.​І.​Лагоўская, Ф.​І.​Шмакаў.

1953. А.​А.​Бараноўскі, Л.​С.​Драздова, Я.​А.​Карнавухаў, А.​М.​Савіна, З.​Ф.​Стома.

1954. Р.​В.​Асіпенка, З.​І.​Браварская, Л.​Ф.​Бражнік, У.​М.​Глазаў, Я.​М.​Глінскіх, П.​Ф.​Дзянісаў, З.​І.​Канапелька, П.​С.​Крук, В.​І.​Крыкава, К.​К.​Кудрашова, М.​А.​Лазараў, І.​К.​Лакштанава, К.​А.​Мулер, Т.​М.​Ніжнікава, Г.​К.​Някрасаў, Л.​М.​Ражанава, В.​Ф.​Сербін, Т.​І.​Шымко.

1955. М.​П.​Абрамаў, У.​У.​Алоўнікаў, Т.​Н.​Аляксеева, В.​А.​Белы, А.​І.​Білібін, В.​М.​Браянкоў, С.​С.​Бульчык, К.​І.​Бянеўскі, Л.​У.​Голуб, Н.​С.​Давыдзенка, А.​М.​Даніловіч, Т.​П.​Заранок, В.​С.​Захарава, С.​П.​Іванова, Т.​Ф.​Канавалава, В.​А.​Краўцоў, М.​І.​Кузьменка. Б.​П.​Макараў, А.​М.​Маралёў, П.​А.​Маркін, Г.​Р.​Мартынаў, Л.​П.​Мацісава, Я.​Ц.​Мілаеў, В.​П.​Міронаў, Н.​Ф.​Младзінская, С.​М.​Навіцкі, Т.​М.​Пастуніна, І.​А.​Ражба, Ю.​І.​Сляпнёў, Ю.​М.​Стальмакоў, М.​П.​Тэадаровіч, Б.​В.​Уксусаў, М.​І.​Цурбакоў, Г.​І.​Цэпава, А.​І.​Шах-Парон, А.​Б.​Шкапскі, Х.​І.​Шмелькін, М.​Р.​Шуманскі, В.​Дз.​Шутаў, М.​К.​Шэхаў, М.​М.​Яроменка.

1956. М.​Я.​Астанкава, Г.​П.​Глінаецкі, М.​У.​Кавязіна.

1957. А.​П.​Асторына, Л.​І.​Галушкіна, Я.​М.​Кімберг, І.​С.​Папоў.

1959. А.​А.​Астрамецкі, Ю.​С.​Гальперына, А.​М.​Генералаў, В.​І.​Глушакоў, В.​П.​Дуброўскі, В.​Р.​Кабатнікава. А.​І.​Клімава, І.​А.​Матусевіч, А.​П.​Раеўскі, М.​Л.​Співак, М.​Л.​Федароўскі, В.​І.​Юневіч, С.​І.​Яворскі.

1961. А.​С.​Аркадзьеў, С.​П.​Асновіч, Л.​А.​Гамуліна-Цурбакова, У.​М.​Говар-Бандарэнка, В.​К.​Давыдаў, С.​Ц.​Давыдаў, А.​А.​Карзянкова, Б.​З.​Карпілава (Разенблат), П.​М.​Кірыльчанка, Г.​С.​Лаўроў, А.​П.​Майзлер, Г.​К.​Макарава, У.​Я.​Мартынаў, І.​М.​Савельева, Т.​М.​Скарута, Т.​В.​Трушына, Ю.​І.​Уласаў, М.​М.​Шышкін, Л.​С.​Ядзіткіна-Весніна.

1962. Б.​В.​Нікольскі, Г.​К.​Панкрат.

1963. І.​С.​Абраміс, М.​У.​Адамейка, З.​І.​Бабій, А.​М.​Вязаў, Л.​Д.​Гарэлік, Р.​В.​Дзідзенка, А.​Г.​Каменская, А.​С.​Каменскі, А.​К.​Логінаў, А.​С.​Наважылаў, А.​М.​Самараў, Г.​Д.​Светашаў, Ю.​У.​Сідараў, В.​П.​Тарасаў, Н.​А.​Ткачэнка, С.​Ф.​Хацкевіч, В.​М.​Чарнабаеў, М.​І.​Шошчыц, Р.​І.​Янкоўскі, С.​І.​Яўдошанка.

1964. Л.​Р.​Ганестава, В.​Дз.​Ганчарэнка, В.​Ф.​Грачынскі, І.​Дз.​Дзідзічэнка, П.​В.​Дружына, Р.​Е.​Красоўская, Н.​С.​Нікеева, Н.​Б.​Парошына, Н.​А.​Ражнова, А.​М.​Саўчанка, Ю.​П.​Ужанцаў, Р.​Я.​Яўраеў.

1965. Л.​Я.​Стасевіч.

1966. В.​В.​Антонава, М А.​Апанасенка, Г.​В.​Аўдзеенка, К.​М.​Верамейчык, П.​П.​Дубашынскі, В.​В.​Катаеў, А.​А.​Ляляўскі, М.​І.​Маліноўскі, З.​І.​Малчанава, Г.​П.​Маркіна, М.​П.​Маркоўская, В.​В.​Марозава, Т.​В.​Міянсарава, Б.​М.​Пянчук, Л.​І.​Сторажава, І.​А.​Цюрын, С.​П.​Юркевіч, С.​С.​Яскевіч.

1967. С.​І.​Аляксандраў, В.​А.​Бурковіч, В.​Л.​Вуячыч, В.​Ф.​Гур’еў, М.​Г.​Захарэвіч, Дз.​І.​Зубрыч, Дз.​І.​Іванова, У.​А.​Калашнікаў, Н.​А.​Карнеева, Г.​Я.​Клачко, Б.​М.​Левін, В.​С.​Окалаў, М.​У.​Пятрова, І.​І.​Раеўскі, А.​А.​Рачоў, А.​А.​Рудакоў, Б.​Г.​Скабло, У.​І.​Слаўкоў, М.​А.​Табашнікаў (Зорын), Г.​Б.​Токараў, П.​П.​Філіпаў, Р.​С.​Філіпаў, Н.​Р.​Фядзяева, Л.​Я.​Цімафеева, Л.​С.​Чахоўскі, Л.​І.​Юзафовіч, А.​А.​Яфрэменка.

1968. Г.​А.​Арлова, А.​І.​Бірычэўскі, В.​В.​Воінкаў, Г.​М.​Гарбук, Л.​М.​Давідовіч, С.​П.​Данілюк, Ф.​М.​Іваноў, У.​М.​Кавальчук, В.​Л.​Кірычэнка, У.​А.​Куляшоў, Р.​Ф.​Маленчанка, Б.​А.​Масумян, М.​П.​Пало, А.​В.​Рынковіч, Ю.​В.​Смірноў, Л.​П.​Сцяфанава, Г.​Л.​Храмушын, А.​А.​Цароў, П.​Р.​Чабаненка, В.​Р.​Шаўкалюк, Т.​Р.​Шаіцкіна, І.​Л.​Эйдэльман (Курган), А.​М.​Яўдошанка.

1969. Б.​В.​Барысёнак, В.​Ц.​Лебедзеў, У.​П.​Уласаў.

1970. П.​В.​Кармунін, Т.​А.​Кокштыс, І.​П.​Лакштанаў, Э.​Л.​Міцуль, Я.​М.​Паўловіч, Г.​П.​Рыжкова, Г.​С.​Талкачова, Б.​У.​Уладамірскі, Я.​П.​Яравой.

1971. Л.​Г.​Бржазоўская, В.​Ф.​Бруй-Шуляк, Г.​У.​Пятровіч, В.​Г.​Прышчапёнак, В.​У.​Саркісьян, А.​А.​Сухін, Ю.​А.​Траян.

1972. Ю.​А.​Агееў, Т.​І.​Апіёк, Г.​С.​Аўсяннікаў, Г.​С.​Дубаў, М.​П.​Красоўскі, А.​Л.​Мілаванаў, К.​Ф.​Старыкава, І.​С.​Шыкунова.

1973. В.​С.​Белахвосцік, З.​А.​Бандарэнка, Н.​В.​Гайда, У.​Г.​Мулявін, Б.​І.​Райскі, Л.​Р.​Румянцава, А.​С.​Самарадаў, Ю.​Ф.​Ступакоў, В.​Р.​Фаменка, В.​П.​Шутава.

1974. Л.​У.​Былінская, Т.​Р.​Губко (Раеўская), В.​А.​Кучынскі.

1975. Н.​З.​Багуслаўская, Н.​Ф.​Калаптур, Г.​А.​Лебедзева, П.​І.​Масцераў, А.​Ф.​Мельдзюкова, Н.​М.​Паўлава, А.​Р.​Рудкоўскі, Г.​Ф.​Сідзельнікава, Л.​А.​Смялкоўскі, Т.​П.​Сцяпанава, Л.​М.​Федчанка, Т.​А.​Шафранава, Н.​М.​Ясева.

1976. С.​А.​Акружная, С.​І.​Гулевіч, В.​Ф.​Гусеў, Я.​І.​Дашкоў, У.​У.​Кудрэвіч, З.​В.​Курдзянок, К.​І.​Перапяліца, Л.​І.​Пісарава, В.​А.​Смачнеў, Б.​І.​Сяўко, Л.​М.​Усанава, М.​П.​Цішачкін.

1977. А.​А.​Бялоў, А.​А.​Дзедзік, Л.​С.​Дзяменцьева, Н.​В.​Караткевіч, В.​З.​Краўчанка, А.​В.​Кузняцоў, У.​А.​Мішчанчук, В.​М.​Філатаў.

1978. Ф.​Я.​Балабайка, В.​І.​Гаявая, Л.​К.​Каспорская.

1979. Л.​Л.​Барткевіч, А.​А.​Варанецкі, У.​П.​Грамовіч, Ф.​Ф.​Гулевіч, А.​С.​Дзямешка, М.​А.​Зданевіч, У.​І.​Іваноўскі, А.​Я.​Кашапараў, У.​Л.​Місевіч, С.​І.​Пясцехін, М.​У.​Пятроў, Л.​М.​Сінельнікава, Л.​Б.​Тышко, Я.​П.​Шыпіла.

1980. У.​У.​Будкевіч, В.​В.​Волкаў, М.​Ф.​Галкоўскі, Ю.​В.​Гершовіч, Я.​П.​Гладкоў, А.​П.​Дзянісаў, Я.​А.​Еўдакімаў, М.​М.​Зінкевіч, У.​У.​Іваноў, Б.​Дз.​Казанцаў, У.​Ц.​Камкоў, А.​Ф.​Кашкер, І.​А.​Краснадубскі, А.​Дз.​Курмакін, Ю.​В.​Лазоўскі, А.​С.​Падгайскі, А.​К.​Памазан, У.​М.​Рагаўцоў, Дз.​В.​Рудзько, Ю.​У.​Труханаў, В.​В.​Фралоў, Ю.​І.​Шэфер.

1981. Б.​С.​Чудакоў.

1982. З.​В.​Асмалоўская, У.​В.​Гасцюхін, М.​А.​Дружына, В.​М.​Клебановіч, К.​І.​Лосеў, В.​М.​Мазур, Л.​П.​Максімава, Я.​Ф.​Пятроў, Л.​І.​Рабушка, В.​П.​Раінчык, В.​І.​Скорабагатаў, А.​Л.​Ткачонак, Г.​С.​Халшчанкова (Радзько), А.​А.​Шпянёў, У.​М.​Яркоў, У.​М.​Яскевіч.

1983. Г.​В.​Асмалоўская, Ю.​Г.​Бастрыкаў, А.​М.​Кашталапаў, Л.​Я.​Колас, Б.​У.​Нічкоў, М.​І.​Сеўрукоў, А.​А.​Смалянскі, У.​С.​Экнадыёсаў.

1984. М.​Н.​Баркоўскі, Н.​І.​Казлова, В.​Ф.​Карэлікава, Т.​Р.​Мархель, В.​Ц.​Петрачкова, Т.​М.​Яршова.

1985. І.​У.​Алоўнікаў, В.​В.​Казак (Пархоменка), Л.​Л.​Кудзеля, В.​М.​Сарока.

1986. Л.​І.​Трушко, А.​І.​Ярмоленка.

1987. М.​А.​Гулегіна, Г.​І.​Забара, В.​А.​Купрыяненка, С.​Л.​Лясун, Ф.​М.​Севасцьянаў, С.​П.​Сяргеенка, М.​Р.​Штэйн.

1988. В.​М.​Бандарэнка, Р.​Я.​Белацаркоўскі, І.​А.​Душкевіч, М.​І.​Емяльянаў, Г.​В.​Казлоў, І.​А.​Кідуль, Б.​І.​Кір’янаў, В.​М.​Крыловіч, А.​А.​Луцэнка-Гайдуліс, Р.​І.​Харык, У.​І.​Шэлестаў.

1989. З.​П.​Зубкова, Я.​А.​Кавалёва, М.​Я.​Ліпчык, П.​А.​Навасад, А.​С.​Падабед, А.​А.​Рамашкевіч, Ю.​А.​Раўкуць, С.​І.​Суседчык, У.​П.​Ткачэнка, Ю.​М.​Чарнецкі.

1990. Г.​А.​Белавусава, Ф.​С.​Варанецкі, Ю.​М.​Васілеўскі, Л.​В.​Гарбунова, А.​Л.​Гарэлік, Н.​А.​Дадышкіліяні, В.​С.​Дайнэка, М.​А.​Жылюк, Г.​А.​Карант, А.​А.​Карзянкоў, Н.​Я.​Кастэнка, Ю.​Ф.​Корсак, Л.​К.​Лаўрыновіч, І.​А.​Пеня, Т.​С.​Пячынская, П.​В.​Рыдзігер, С.​А.​Салодкая, У.​І.​Салодкі, Ю.​А.​Сарычаў, Л.​С.​Талкачова, Т.​Р.​Шаметавец, В.​П.​Шчарыца.

1991. Н.​Я.​Аляксандрава, М.​А.​Багданаў, Б.​В.​Баеў, М.​І.​Берсан, Н.​Р.​Васільева-Качаткова, Л.​М.​Веяўнік, В.​І.​Кавалерава, Г.​Р.​Маляўскі, А.​І.​Марцынюк, Я.​К.​Паплаўская, В.​В.​Смірноў, І.​М.​Тамашэвіч, А.​Р.​Ціхановіч, В.​П.​Ціхевіч, А.​С.​Цялькова, М.​М.​Чырык.

1992. Н.​Н.​Бранковіч, У.​І.​Вепрык, Г.​І.​Гарбук (Яроменка), Ю.​М.​Гільдзюк, М.​І.​Гулінская, М.​І.​Засімовіч, Р.​В.​Ігнацьеў, А.​М.​Казакоў, С.​А.​Кашталапава, У.​П.​Перлін, М.​М.​Скорыкаў, Г.​А.​Трушко, У.​Л.​Хмурыч, І.​М.​Шуміліна, В.​Р.​Шытаў, Ч.​І.​Юшкевіч.

1994. Н.​Х.​Галеева, Н.​А.​Губская, В.​М.​Захараў, І.​В.​Лапцінскі, У.​М.​Правалінскі, Н.​А.​Руднева, У.​П.​Тарашкевіч, К.​Ю.​Фурман.

1995. Э.​М.​Гарачы, Л.​П.​Івашкоў, Ю.​В.​Паўлішын, А.​Б.​Цівуноў.

1996. А.​І.​Лабанок, Г.​В.​Шкуратаў.

1997. З.​В.​Белахвосцік, Л.​А.​Волкава, Л.​М.​Горцава, А.​А.​Жук, А.​М.​Ісаеў, В.​С.​Манаеў, Я.​П.​Навуменка, Л.​У.​Нікольскі, Г.​І.​Паўлянок, Н.​М.​Раманская, У.​М.​Ткачэнка, Л.​А.​Улашчанка, А.​У.​Фёдараў, Н.​Д.​Чараднічэнка, В.​І.​Чэпелеў.

1998. С.​Я.​Анцішын, С.​У.​Курыленка, Л.​М.​Некрашэвіч.

т. 6, с. 548

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

САЮ́З АРХІТЭ́КТАРАЎ БЕЛАРУ́СІ, Беларускі саюз архітэктараў (БСА),

добраахвотная грамадская творчая арг-цыя архітэктараў Беларусі. Асн. мэты: садзейнічанне дзярж. і грамадскім арг-цыям у праектаванні і буд-ве гарадоў і інш. населеных пунктаў, прамысловых, с.-г., жылых, грамадскіх, культ.-бытавых збудаванняў, павышэнне прафес. ўзроўню сваіх членаў. Створаны на 1-м з’ездзе архітэктараў Беларусі ў 1935 як С.а.Б. З 1999 наз. Бел. саюз архітэктараў. Наступныя з’езды адбыліся ў 1937, 1941, 1950, 1955, 1958, 1961, 1966, 1970, 1975, 1980, 1985, 1991, 1995, 1999. Старшыні праўлення: П.​Амбражунас (1935—37), А.​Брэгман (1937—41), А.​П.​Воінаў (1941—50), М.​Томах (1950—55), Г.​Парсаданаў (1955—58), Л.​Мацкевіч (1958—61), В.​Ладыгіна (1961—64), Э.​Дзямідаў (1964—66), В.​Аладаў (1966—70), Ю.​Шпіт (1970—73), Ю.​Грыгор’еў (1973—75), Я.​Ліневіч (1975—77), І.​Боўт (1977—80), Ю.​Патапаў (1980—85), Я.​Кавалеўскі (1985—99), з 1999 прэзідэнт БСА — А.​Сцяпанаў. У БСА уваходзяць 6 абл. і шэраг пярвічных арг-цый НДІ, ВНУ, праектных арг-цый. Дзейнічае Рэсп. дом архітэктара (засн. ў 1953). У 1990-я г. БСА уваходзіў у Саюз архітэктараў міжнародны. З 1990-х г. з’яўляецца членам Міжнар. асацыяцыі саюзаў архітэктараў. На 2001 у БСА 1040 членаў.

Члены Беларускага саюза архітэктараў

1935. П.​І.​Амбражунас, С.​А.​Асрыеў, А.​П.​Брэгман, І.​І.​Валадзько, У.​М.​Вараксін, А.​П.​Воінаў, В.​П.​Ждановіч, В.​І.​Кандратовіч, З.​К.​Магілеўчык, Н.​М.​Макляцова, Н.​Я.​Трахтэнберг.

1936. В.​М.​Волчак, Я.​І.​Гурарый, В.​І.​Гусеў, У.​П.​Фёдараў.

1937. Б.​А.​Барысаў, П.​Я.​Кузьменка, Л.​П.​Мацкевіч, Т.​С.​Страмцова, М.​І.​Томах.

1938. І.​Дз.​Белагорцаў, М.​Ф.​Кудзінаў, А.​Я.​Кудравіцкі, Г.​А.​Парсацанаў.

1939. М.​І.​Мельнік.

1941. Г.​У.​Заборскі.

1942. У.​А.​Кароль.

1944. У.​А.​Афанасьеў.

1945. С.​Б.​Баткоўскі.

1946. В.​І.​Анікін, М.​І.​Бакланаў, Г.​М.​Бенядзіктаў, Л.​Г.​Гафо, М.​В.​Драздоў, І.​К.​Елісееў, М.​С.​Кацар, І.​А.​Люблінскі, І.​М.​Рудэнка, Л.​А.​Стукачоў, Я.​Р.​Шапіра, Н.А.-Э.​Шпігельман, П.​Х.​Яброў.

1947. М.​Я.​Гулько, М.​Г.​Дабужская, В.​І.​Зайцаў, І.​В.​Мядзведзеў, Г.​І.​Хайкін.

1948. В.​Я.​Сахно.

1949. Л.​І.​Анікіна, І.​М.​Вятрук, Н.​А.​Зельтэн, І.​П.​Раткоў, Л.​Дз.​Усава, У.​А.​Чантурыя.

1950. А.​І.​Наканечны.

1951. І.​Е.​Бачылаў, Э.​М.​Гальдштэйн, Я.​К.​Дзятлаў, Я.​Л.​Заслаўскі, М.​Н.​Ліўшыц, Г.​В.​Сысоеў, Г.​І.​Фадзеева.

1952. А.​Р.​Духан, В.​Б.​Ладыгіна, З.​І.​Озерава, А.​Э.​Фрыдман.

1953. Р.​В.​Андрэева, П.​А.​Громаў, Ф.-А.​А.​Захрэ, Э.​П.​Левіна, Л.​М.​Рымінскі.

1954. Ш.​І.​Хінчын.

1955. С.​В.​Бяляеў, А.​І.​Зысман, І.​Д.​Левін, С.​С.​Мусінскі, Э.​О.​Шуберт.

1956. С.​Г.​Абязава, В.​М.​Аладаў, Р.​Р.​Бекельман, В.​С.​Бурлака, Л.​А.​Каджар, Н.​Г.​Калінічэнка, З.​М.​Леўцава, В.​А.​Літвінаў, Я.​М.​Маршак, Ю.​П.​Пурэцкі, І.​Д.​Спірын.

1957. Я.​Л.​Барсукова, А.​Ю.​Данілава, В.​А.​Данілаў, А.​У.​Жалдакоў, А.​Б.​Маркар’ян, Л.​М.​Міронава, М.​Г.​Мызнікаў, В.​М.​Навумава, А.​М.​Навумаў, Б.​М.​Назаранка, І.​М.​Папова, В.​І.​Перадзерый, Г.​М.​Сінельнікава, В.​П.​Чарнышоў, В.​П.​Шыльнікоўская, Ю.​В.​Шпіт, С.​М.​Ягорава.

1958. Р.​М.​Алімаў, М.​М.​Афанасьеў, Ю.​І.​Глінка, Э.​К.​Кузняцова, П.​І.​Лаўрэнка, А.​В.​Лысенка, Т.​П.​Пенязькова, І.​І.​Сянкевіч.

1959. С.​С.​Атаеў, Л.​П.​Афанасьева, Р.​Р.​Будзько, Ю.​М.​Градаў, Ю.​П.​Грыгор’еў, Г.​У.​Губіш, А.​М.​Гуль, З.​Л.​Драздоўская, Л.​А.​Кітаева, В.​П.​Кудраўцава, І.​М.​Мазнічка, В.​Б.​Масальская, А.​В.​Сычова, Р.​Дз.​Шэліхава.

1960. Ю.​А.​Булай, П.​Р.​Бяляеў, А.​А.​Воінаў, В.​І.​Герашчанка, Ф.​М.​Іванчанка, І.​Т.​Каробкін, В.​М.​Малышаў, Н.​М.​Мароз, В.​С.​Марцьянаў, Л.​М.​Пагарэлаў, М.​М.​Пірагоў, Т.​М.​Пучкаева, Я.​С.​Райхман, Т.​С.​Сераброўская, І.​А.​Станілевіч, А.​П.​Старчай, Г.​А.​Трушнікава, І.​С.​Фрыдман.

1961. Н.​І.​Аладава, А.​А.​Бельскі, Г.​Я.​Булдаў, У.​Л.​Бурмакін, Э.​Р.​Вішнеўская, Э.​М.​Дзямідаў, С.​Р.​Канавалаў, Дз.​П.​Кудраўцаў, Т.​І.​Кузьменка, У.​Р.​Лахоня, Я.​Л.​Ліневіч, І.​І.​Ляўко, А.​І.​Макараў, У.​А.​Мінькін, У.​Э.​Сакалоўскі, А.​А.​Сідзельнікаў, А.​Ф.​Ткачук, К.​Г.​Усцюгаў, Ф.​У.​Хайрулін, Я.​А.​Цюкаў, М.​І.​Чаркасава, А.​І.​Ярушын.

1962. В.​В.​Бажко, М.​З.​Барсукоў, І.​І.​Боўт, У.​М.​Вараксін, К.​П.​Вернер, Л.​Б.​Гельфанд, І.​І.​Есьман, І.​А.​Іода, А.​П.​Каралькоў, А.​Ц.​Кучарэнка, Л.​М.​Левін, В.​С.​Марокін, С.​Б.​Неўмывакін, А.​І.​Патапава, Ю.​Ф.​Патапаў, І.​А.​Сагаловіч, У.​А.​Сакалоў, Ж.​С.​Сахарава, С.​Дз.​Філімонаў, І.​І.​Фралоў, В.​Р.​Чэпік, В.​М.​Шаўчэнка, Б.​А.​Юрцін.

1963. Б.​І.​Аляксандраў, Л.​У.​Архангельская, В.​А.​Астаповіч, І.​В.​Байцова, І.​М.​Байцоў, Э.​А.​Бацян, У.​І.​Брэдзіс, Г.​А.​Бяганская, А.​В.​Гарбачоў, І.​Р.​Голубева, З.​С.​Даўгяла, В.​М.​Емяльянаў, І.​А.​Збароўскі, Ю.​А.​Іваноў, І.​Я.​Ідэльсон, А.​І.​Касякоў, В.​В.​Клімаў, С.​С.​Корчык, Р.​М.​Лесь, З.​М.​Леўчанка, Л.​І.​Мельнік, А.​Р.​Мельнікаў, А.​Л.​Муладжанава, Н.​М.​Нядзелька, Я.​С.​Панамарова, Л.​І.​Прыгунова, Н.​В.​Свебада, Л.​С.​Сідарава, А.​К.​Тэн.

1964. А.​В.​Гедройц, П.​Р.​Жураў, А.​Н.​Занеўскі, М.​С.​Заржэцкі, Э.​А.​Зубялевіч, Л.​П.​Каленікава, Т.​А.​Каманіна, І.​Я.​Крывіцкі, Г.​І.​Ліёпа, А.​Е.​Літвінава, С.​Г.​Майсеева, А.​Р.​Назараў, Л.​С.​Патапаў, Т.​А.​Піпкіна, А.​І.​Расейкін, В.​К.​Сушчыц, І.​П.​Шпіт, Н.​В.​Яснагародская, Ф.​Я.​Яснагародскі.

1965. Г.​Р.​Аляксеева, В.​А.​Бабашкін, А.​А.​Беразоўскі, С.​Б.​Гінзберг, У.​Р.​Зубкоў, Л.​А.​Кажарскі, Я.​К.​Казлоў, А.​С.​Карамышаў, П.​П.​Кракалёў, М.​П.​Кунько, А.​Р.​Марэніч, Р.​Я.​Меметаў, У.​І.​Начараў, К.​У.​Сакалова, М.​Р.​Сундукоў, В.​І.​Сярогіна, Л.​М.​Тамкоў, Л.​І.​Яршова.

1966. Н.​М.​Афанасьева, Э.​А.​Афанасьева, В.​І.​Галеўка, У.​М.​Гапонаў, Г.​Дз.​Горына, Л.​А.​Есьман, Р.​М.​Заікін, Ю.​І.​Казакоў, Л.​М.​Кантаровіч, Я.​Я.​Клапер, В.​Р.​Конюхаў, А.​Я.​Красоўскі, В.​М.​Ласкавы, І.​І.​Некрашэвіч, Я.​А.​Папоў, С.​Ф.​Паўлаў, Л.​М.​Пятроўская, В.​С.​Саенка, М.​М.​Трыгубовіч, С.​І.​Федчанка, Т.​М.​Ханіна, Я.​Р.​Цвінгель, У.​М.​Шынкевіч, А.​Б.​Эльтэрман, В.​В.​Ягадніцкі.

1967. Э.​М.​Арцёмчык, М.​М.​Бурдзін, І.​А.​Бярозкіна, А.​А.​Васільеў, В.​В.​Гараеў, Е.​Г.​Грыневіч, У.​Р.​Ісачанка, І.​С.​Квітко, К.​С.​Кракасевіч, А.​Дз.​Кудзіненка, П.​Б.​Лагуноўская, Ю.​Р.​Лысоў, У.​П.​Пушкін, Т.​Г.​Раманоўская, П.​С.​Рудзік, У.​Л.​Сарочкін, В.​П.​Сільноў, С.​Дз.​Стружкін, М.​Ф.​Ткачук, У.​В.​Трацэўскі, С.​Я.​Ульянава, Н.​І.​Цямнова, У.​І.​Цямноў, В.​І.​Юрціна.

1968. Р.​Л.​Арцёмчык, В.​С.​Бялянкін, В.​Р.​Галавачоў, А.​І.​Еўтушэнка, В.​С.​Жаўняк, У.​М.​Заграбельны, С.​М.​Замараеў, В.​І.​Комар, З.​І.​Конаш, Л.​В.​Маскалевіч, Г.​Г.​Меншыкаў, І.​М.​Міхайлава, А.​І.​Міхед, М.​С.​Навумаў, Я.​А.​Сап’янік, В.​К.​Сцепчанка, Г.​А.​Фядосенка. У.​М.​Чарназёмаў.

1969. М.​Т.​Буйлова, В.​Г.​Бурдзіна, М.​В.​Бялоў, В.​Ф.​Дудзін, Ю.​Н.​Кішык, Л.​С.​Кліцунова, Н.​С.​Краўкова, І.​А.​Краюхіна, В.​І.​Круткене, Н.​А.​Крылова, Б.​М.​Ларчанка, Г.​У.​Ласкавая, А.​М.​Лебедзеў, А.​Г.​Лукомская, А.​К.​Мурашкевіч, Л.​А.​Нардштэйн, Б.​С.​Папоў, С.​І.​Пеўны, Л.​М.​Пятрова, В.​Я.​Савельеў, Л.​Я.​Сагалаў, Т.​Т.​Семянюк, І.​П.​Сітнікава, С.​Л.​Смірнова, С.​М.​Талкачоў, Ю.​Н.​Трахтэнберг, Х.​А.​Хасьянаў, Т.​І.​Чарняўская, В.​Л.​Чыстоўская.

1970. Г.​Э.​Бруніес, Д.​С.​Воранаў, Г.​М.​Гвоздзік, В.​П.​Занковіч, А.​К.​Зензін, Л.​М.​Зензіна, У.​І.​Ізяргін, І.​Д.​Кока, В.​Г.​Крусь, М.​Б.​Марцінкоўскі, А.​І.​Палякоў, А.​П.​Фядорчанка, К.​К.​Хачатранц, Ц.​П.​Ціваноў, В.​М.​Чарнатаў, Г.​П.​Чысцякоў.

1971. Г.​М.​Бараноўская, Р.​М.​Бараноўскі, В.​В.​Быкаў, С.​І.​Васілевіч, У.​Ц.​Васільеў, Л.​А.​Вільчко, М.​Ц.​Гардзеенка, В.​І.​Грыгарышына, Т.​Ф.​Дворына, В.​І.​Кандраценка, В.​М.​Кашырын, Э.​М.​Кляўко, Г.​А.​Кнаўэр, Б.​А.​Кожыхаў, І.​І.​Корж, В.​У.​Крамарэнка, А.​А.​Ладкін, Я.​Я.​Ліневіч, Р.​М.​Махмутаў, Т.​А.​Перасадзька, М.​І.​Пракалей, Н.​В.​Равяка, Я.​С.​Смальгоўскі, А.​В.​Собалеў, У.​М.​Сухарослаў, Р.​К.​Ціхаў.

1972. К.​М.​Аляксееў, Л.​Л.​Беразень, М.​У.​Вараксін, І.​І.​Васілевіч, А.​М.​Главінская, А.​І.​Грачышнікаў, Н.​Р.​Даўгіх, М.​Ф.​Жлоба, І.​С.​Зорын, Т.​М.​Казлова, А.​П.​Калніньш, В.​Ц.​Калюжны, А.​М.​Канстанціновіч, В.​Г.​Котаў, Р.​І.​Крываносава, У.​М.​Крывашэеў, У.​М.​Кузьменка, К.​В.​Лабзоў, Л.​М.​Лісоўскі, У.​Г.​Малахаў, Ю.​М.​Малевіч, А.​М.​Маскалькова, У.​Ю.​Мельцэр, С.​Л.​Мяжэвіч, Л.​І.​Новаш, Г.​А.​Патаеў, В.​Г.​Путроў, А.​А.​Сабалеўскі, В.​І.​Сахно, А.​А.​Серапян, Ю.​І.​Сердзюкоў, А.​А.​Снадскі, В.​І.​Ткачоў, А.​Р.​Трафімчук, С.​І.​Усенка, Я.​М.​Фарбераў, А.​К.​Шабалін, В.​В.​Шубіна, А.​Р.​Шчэрба, А.​А.​Юркеўская, В.​Р.​Ягошын, Ю.​В.​Ягупаў.

1973. Г.​А.​Аляксандрава, Я.​Л.​Барсукова, І.​Ф.​Брэгман, Л.​Р.​Брэль, М.​І.​Бялянкіна, І.​І.​Галушка, М.​Г.​Дзівакоў, Дз.​І.​Жураўлёва, Л.​С.​Краўчыня, У.​А.​Лагуноўскі, Г.​С.​Ларкін, Дз.​М.​Мохаў, А.​Ф.​Няўзораў, Ю.​А.​Павалій, У.​А.​Палівода, Г.​Ф.​Пальчэўская, Л.​М.​Сабалеўская, Г.​М.​Свяцкі, І.​А.​Сітнікава, А.​І.​Фрыдман, У.​Дз.​Часноў, В.​М.​Чыстая, М.​П.​Ягораў, Н.​Г.​Якушка, Л.​І.​Яршова, А.​В.​Яршоў.

1974. М.-В.​К.​Астраменцкі, Г.​І.​Белікаў, А.​А.​Брэгман, М.​К.​Вінаградаў, Т.​В.​Габрусь, В.​М.​Гацілаў, Э.​М.​Георгіева, А.​Г.​Горб, В.​У.​Гразноў, І.​С.​Жураўлёў, Г.​В.​Занеўскі, П.​К.​Казакова, І.​У.​Кароль, Р.​Э.​Кнаўэр, С.​П.​Крывашэеў, В.​М.​Лапцэвіч, Р.​Ф.​Максіменка, Р.​Р.​Маскоў, А.​Л.​Муладжанава, У.​А.​Мякішаў, А.​Л.​Сахно, Г.​Р.​Тарасевіч, У.​М.​Тарноўскі, І.​С.​Фёдарава, Л.​І.​Хаюцін, А.​Е.​Цыкалаў, М.​С.​Шуміхін, У.​І.​Шчарбіна, А.​І.​Шышакін.

1975. Ю.​М.​Абрамовіч, С.​Г.​Алейнікава, В.​Б.​Ангелаў, В.​Ф.​Ачайкін, Я.​Г.​Бранцаў, Л.​В.​Былінская, А.​А.​Ганчароў, І.​А.​Гапонаў, С.​Я.​Гафштэйн, Г.​Г.​Голубева, В.​Ф.​Давыдзёнак, Ю.​Г.​Дзяменцьеў, У.​М.​Еўдакімаў, У.​С.​Залеўскі, М.​С.​Іваноў, В.​П.​Іўлічаў, Я.​М.​Кавалеўскі, В.​І.​Карака, М.​Т.​Кляшторная, І.​А.​Кнаўэр, У.​В.​Крывашэеў, А.​П.​Кушч, Г.​П.​Латышаў, У.​А.​Лытаў, В.​М.​Малышкін, М.​Ф.​Малючэнка, В.​Ф.​Марозаў, В.​Дз.​Пак, А.​П.​Панамароў, В.​М.​Папоў, А.​А.​Пецярбуржцаў, М.​М.​Пірагоў, Г.​А.​Ражкова, Л.​А.​Сазонава, Н.​М.​Сакалова, А.​С.​Сардараў, А.​І.​Сарокін, С.​П.​Сень, В.​І.​Фарафонава, Л.​І.​Чупіна, Ю.​А.​Шаравера, К.​І.​Эпштэйн, А.​Ф.​Юрын, М.​І.​Янчык, М.​М.​Яркоў.

1976. В.​П.​Аганін, В.​В.​Арсеньеў, В.​В.​Баразненка, А.​Г.​Белых, Ю.​В.​Бічан, В.​М.​Бяспалаў, А.​А.​Вераб’ёў, В.​З.​Віткіна, Я.​У.​Гляцэвіч, З.​В.​Говарава, У.​Ф.​Даніленка, У.​С.​Дземідовіч, У.​І.​Драздоў, Л.​Ф.​Думаноўская, В.​Р.​Духаніна, С.​С.​Жураўлёў, А.​М.​Іванчанка, А.​У.​Ільіноў, С.​А.​Капроў, В.​І.​Капылоў, Л.​А.​Карманава, А.​С.​Кісель, В.​П.​Крапіўны, Л.​А.​Краснабай, Л.​А.​Кустова, Ю.​К.​Кустоў, Л.​П.​Луцэвіч, Г.​В.​Лява, М.​А.​Мацяўшук, А.​П.​Назараў, І.​М.​Панамароў, Ю.​П.​Пурэцкі, Г.​М.​Пяшкоў, Т.​Ф.​Розава, В.​В.​Рысакоў, В.​Б.​Садыкаў, Л.​А.​Склярэнка, М.​С.​Смірноў, У.​І.​Старчанка, Л.​Г.​Сядых, У.​Дз.​Таліцкі, А.​В.​Тылевіч, Ю.​І.​Філонаў, В.​С.​Хвяжэнка, В.​І.​Ціхава, Ю.​У.​Чантурыя, А.​А.​Шабалін, Б.​Э.​Школьнікаў, М.​М.​Шляймовіч, Н.​А.​Шыдлоўская, Я.​А.​Якаўлеў.

1977. А.​І.​Агафонава, А.​Р.​Акенцьеў, А.​А.​Антонава, А.​Я.​Балыка, Н.​К.​Белавусава, У.​Г.​Браўн, Н.​С.​Будыка, А.​М.​Быкоўскі, Г.​Р.​Вінаградава, М.​С.​Волкаў, Т.​Я.​Галіёта, А.​С.​Гаўрыкаў, Л.​М.​Гітлін, А.​М.​Горб, Р.​В.​Грынкевіч, Ю.​М.​Дабравольскі, І.​Я.​Дзятлаў, В.​М.​Дутлава, А.​М.​Іванін, Ю.​С.​Іўжанка, В.​Г.​Калінічэнка, А.​П.​Каралькоў, І.​Е.​Карасцялёў, В.​К.​Карунас, В.​М.​Кільчыцкі, У.​Р.​Крышчановіч, І.​А.​Леснякова, С.​Г.​Мацяўшук, А.​В.​Мысаў, Я.​У.​Мядзько, Д.​С.​Паташнікаў, І.​С.​Пілатовіч, А.​У.​Пятрэнка, І.​П.​Равуцкая, А.​М.​Радзівоненка, В.​Р.​Рондаль, С.​Ф.​Самбук, Л.​М.​Смірнова, А.​Г.​Суслаў, М.​В.​Сяўбітаў, В.​Я.​Токарава, А.​З.​Цэйтлін, У.​І.​Чарняўскі, К.​Л.​Шулаева, Л.​К.​Шулаеў, Ю.​А.​Якімовіч.

1978. І.​А.​Абухаў, У.​В.​Аўсянка, Л.​П.​Баліцкая, Я.​А.​Вільчко, І.​С.​Гадэ, М.​І.​Жучко, І.​Л.​Каробкін, А.​П.​Козыраў, А.​І.​Корбут, А.​В.​Кузняцоў, В.​К.​Латышаў, У.​А.​Лытаў, А.​А.​Мазоль, А.​І.​Малашка, У.​Дз.​Маркаў, В.​А.​Мацура, Л.​М.​Нерадзюк, В.​М.​Папоў, С.​Г.​Пінчук, У.​Б.​Праабражэнскі, У.​М.​Сідзюк, С.​А.​Смірнова, Г.​Г.​Тарасава, У.​К.​Філатаў, З.​Р.​Цвірко, В.​С.​Цырш, Н.​С.​Чуйко, Г.​І.​Чырван.

1979. Т.​Р.​Авечка, А.​М.​Арцюхін, А.​В.​Асяненка, У.​І.​Бакаеў, Э.​К.​Басава, В.​М.​Батузава, У.​В.​Бачкоў, А.​І.​Белавусаў, У.​П.​Данец, В.​М.​Данілаў, Я.​У.​Дворак, Л.​Г.​Зайцава, А.​У.​Івашкоў, Ю.​І.​Івашчанка, У.​В.​Карповіч, В.​У.​Кісель, Б.​С.​Косціч, А.​М.​Кулагін, І.​А.​Куніцкі, Т.​А.​Купрэева, Б.​М.​Малчанаў, А.​С.​Мальцаў, Ю.​Я.​Мамлін, В.​А.​Марухін, Т.​В.​Мікаэлян, В.​П.​Мусіенка, І.​В.​Навіцкі, В.​Дз.​Нікіцін, У.​М.​Перасадзька, Т.​М.​Пракаповіч, Т.​М.​Пукач, Ю.​І.​Раманаў, Н.​С.​Саладкова, С.​П.​Сахарава, В.​Р.​Слюнчанка, А.​А.​Сувораў, А.​В.​Федарэнкаў, А.​М.​Філіповіч, У.​М.​Целяпнёў, І.​С.​Чаравікаў, Г.​М.​Шарый, М.​А.​Шумячар, І.​У.​Шчакоцін, Р.​П.​Яўменаў.

1980. А.​М.​Аліфірэнка, В.​П.​Андаралаў, В.​У.​Балоцін, Л.​П.​Баннава, Р.​І.​Белагорцаў, І.​Л.​Бікешчанка, Л.​К.​Быстрова, М.​М.​Гайдуковіч, У.​Э.​Гальдштэйн, М.​Р.​Гарон, Н.​Я.​Гоціна, М.​М.​Гроднікаў, Г.​У.​Гур’янаў, Л.​Г.​Дзям’янава, У.​Г.​Еўтух, Б.​І.​Кавалькоў, І.​А.​Каменскіх, Г.​К.​Кескевіч, В.​В.​Кірылаў, М.​П.​Кошалеў, І.​М.​Кравец, А.​А.​Крутава, А.​В.​Кухарэнка, В.​А.​Ліхапол, С.​В.​Манкевіч, А.​І.​Машуцін, В.​М.​Неўдах, Ф.​Ф.​Пархімовіч, Л.​У.​Паўлава, Л.​М.​Пілатовіч, Дз.​М.​Пуцявец, Г.​М.​Саглаева, В.​У.​Сакалова, В.​П.​Свічэнскі, Н.​А.​Сіроціна, А.​Б.​Смольскі, Т.​П.​Станішэўская, У.​А.​Тычына, Ю.​Г.​Цяпкін, А.​Ф.​Чэркас, В.​М.​Шалкоўскі, Н.​М.​Шарая, А.​С.​Шафрановіч, В.​Я.​Яўсееў.

1981. В.​І.​Айсіна, І.​І.​Аляксеенка, У.​А.​Арлоўскі, С.​Г.​Багласаў, Л.​С.​Баскакава, В.​Н.​Беглякоў, Г.​В.​Бокун, Я.​Ю.​Болатаў, А.​У.​Брыгадны, В.​А.​Буры, Т.​У.​Бутрымовіч, Дз.​І.​Бялецкі, А.​М.​Вержук, І.​К.​Вінаградаў, А.​Г.​Воўк, Ю.​П.​Вялічка, У.​К.​Гагунскі, А.​К.​Галутвін, М.​Л.​Гаўхфельд, Г.​Б.​Гераўкер, В.​А.​Грэцкі, А.​М.​Гурбо, Г.​У.​Гур’янаў. Г.​Б.​Дыдыкіна, Г.​П.​Жаровіна, А.​М.​Калантай, В.​В.​Калнін, А.​Ц.​Караткоў, В.​І.​Каўрыговіч, А.​К.​Крывашэева, У.​М.​Крывуля, Н.​Г.​Курыліна, У.​С.​Ларын, І.​А.​Лаўрэнава, Г.​П.​Лядзяева, У.​Г.​Малахаў, І.​А.​Маніс, І.​М.​Марчанка, У.​С.​Маскалёў, У.​К.​Машукоў, М.​В.​Міхайлаў, С.​П.​Мульчэўская, В.​Б.​Навасёлак, В.​М.​Новікаў, М.​І.​Новікаў, Ю.​І.​Панчук, У.​У.​Пахолкін, С.​А.​Петракоў, У.​В.​Петухоў, А.​Р.​Прохараў, І.​Л.​Ром, Я.​С.​Ром, У.​Дз.​Севярынаў, М.​А.​Спясіўцава, Ю.​М.​Спясіўцаў, Г.​Л.​Танявіцкі, Л.​А.​Таршыс, М.​М.​Турлюк, Л.​І.​Фамін, В.​М.​Хромаў, У.​В.​Чаленка, А.​В.​Чысты, Л.​М.​Шарамецьева, В.​А.​Шарамецьеў, В.​П.​Якавенка.

1982. А.​А.​Бабуноў, С.​І.​Барысовіч, В.​А.​Бобрык, В.​В.​Васільеў, У.​П.​Галушчанка, І.​В.​Грышчынскі, В.​Л.​Драздоўскі, А.​С.​Дрэйцар, Дз.​В.​Дуднічэнка, В.​С.​Забродзец, С.​С.​Іваноў, А.​Р.​Канаваленка, І.​І.​Карват, А.​А.​Каўрэй, К.​І.​Кожыч, Я.​П.​Крапіўной, У.​М.​Кузняцоў, Ю.​М.​Кузьмін, Л.​М.​Куртанідзе, М.​Ц.​Лапато, І.​В.​Марозаў, Ю.​А.​Міхайлаў, В.​А.​Новікаў, А.​М.​Пятроў, А.​І.​Старасценка, У.​М.​Счыслёнак, У.​Э.​Сяргееў, У.​С.​Шаліма, А.​І.​Шарапава.

1983. Н.​А.​Абухава, С.​Б.​Аляксандраў, М.​Т.​Багацеля, Э.​І.​Важнік, Л.​С.​Валахановіч, В.​В.​Васілюк, Л.​Д.​Вахоніна (Новікава), В.​В.​Вірасава, А.​М.​Галерка, В.​У.​Гаруновіч, В.​М.​Герус, Г.​Г.​Голубеў, М.​М.​Грэнь, Н.​А.​Гур’янава, Л.​Б.​Далгоўскі, У.​А.​Далецкі, Г.​В.​Дзмітронак, І.​М.​Дорахава, А.​С.​Дубініна, Г.​А.​Дулевіч, М.​В.​Емяльянаў, А.​Г.​Заборскі, Л.​І.​Каракоўцава, І.​В.​Карпаў, В.​Г.​Кескевіч, В.​Ц.​Клюковіч, Р.​Б.​Клябанава, Т.​Я.​Кузьміна, В.​Б.​Куняўскі, Н.​М.​Лісоўская, А.​А.​Мазалёў, Л.​В.​Макарэвіч, С.​М.​Малышаў, А.​Л.​Мароз, Л.​А.​Мініна, Т.​Г.​Мураева, Б.​Ц.​Ніжагародаў, Я.​А.​Палітыка, М.​П.​Правалінскі, М.​Я.​Прасолаў, А.​Х.​Прасяная, М.​А.​Пушкоў, А.​М.​Пятроў. Б.​М.​Розін, М.​У.​Рыбнікаў, У.​Т.​Рылькоў, В.​М.​Саломенік, Г.​С.​Саўчанка, У.​В.​Свідуновіч, Ж.​Л.​Сініцына, Ю.​М.​Скарэнка, В.​А.​Сокал, М.​І.​Сугака, А.​Г.​Сысоеў, У.​В.​Тамашэвіч, Г.​І.​Фрэнкель, Т.​В.​Халадзінская, Я.​М.​Ханіна, А.​М.​Цэван, У.​М.​Чайкоўскі, У.​Л.​Шахлевіч, А.​В.​Шорап, А.​М.​Юркавец, Э.​А.​Юшка, І.​У.​Яркова.

1984. С.​В.​Анікін, Л.​М.​Белавусава, П.​П.​Бялюк, С.​С.​Вечар, В.​М.​Гапіенка, А.​Я.​Гарцуева, І.​Я.​Герасіменка, В.​І.​Гутман, А.​А.​Дарэнскі, А.​І.​Дыдышка, В.​Г.​Жаўняк, І.​Я.​Заслаўская-Алерс, С.​Б.​Ібраў, С.​У.​Іода, Т.​П.​Калеснік, А.​Я.​Кандратаў, Л.​П.​Качаноўская, У.​Л.​Куртанідзе, В.​Б.​Куцко, Л.​П.​Ларына, Г.​А.​Ліпуноў, І.​В.​Лукомская, В.​В.​Лукомскі, Т.​І.​Ляўданская, М.​У.​Мароз, А.​І.​Мартынаў, У.​В.​Мацельскі, У.​К.​Мацяш, А.​І.​Мінакоў, І.​І.​Навацкая, А.​М.​Перэльман, У.​І.​Плоткін, М.​І.​Рудэнка, А.​А.​Сазонаў, М.​А.​Сакалоў, В.​В.​Саурава, Б.​Дз.​Сідарэнка, Г.​Дз.​Фёдараў, А.​А.​Фралова, Т.​У.​Шаўлюкевіч, У.​І.​Шкарупін, Р.​А.​Шылай.

1985. Ю.​С.​Ананіч, І.​Б.​Анікіна, М.​А.​Бабіч, Т.​В.​Багданава, В.​В.​Барташэвіч, А.​А.​Валовіч, Н.​І.​Вапнярская, А.​А.​Васкалей, А.​І.​Грэчын, В.​К.​Зайцаў, Л.​А.​Касцюк, С.​К.​Качаеў, К.​К.​Керуціс, Н.​Б.​Кузняцова, А.​В.​Ліхачоў, А.​Ю.​Лобушкін, М.​К.​Майструк, Н.​П.​Мартынава, А.​І.​Нічкасаў, Т.​С.​Осіпава, А.​Л.​Папін, Г.​Я.​Паркава, М.​Л.​Патэнт, Н.​Ц.​Прыбыль, А.​А.​Пятроў, А.​А.​Райскі, У.​У.​Сарока, У.​І.​Свінарэнка, Э.​В.​Святлова, І.​В.​Сініцкі, М.​М.​Суцягін, В.​У.​Тарасаў, Б.​І.​Тумашчык, І.​П.​Федарынчык, А.​У.​Хартановіч, С.​Я.​Худайдатава, Т.​В.​Царова, А.​І.​Чадовіч, М.​П.​Чарненка, Л.​Л.​Чыгаева, Я.​Я.​Шапавалаў, А.​Г.​Шпанікаў, Л.​М.​Шулінская, Ю.​Ю.​Шчарбакоў, В.​І.​Шчэрбіч.

1986. А.​В.​Афанасенка, А.​В.​Бандарэнка, Г.​П.​Баярына, У.​А.​Бірала, У.​А.​Будаеў, М.​С.​Вайтовіч, А.​С.​Вітко, Л.​С.​Галубкова, С.​В.​Данілаў, У.​І.​Дзмітрычэнка, П.​А.​Жараў, І.​А.​Захарава, Л.​У.​Зданевіч, П.​А.​Знак, Ю.​А.​Камісараў, С.​Ф.​Карповіч, С.​А.​Карчэўскі, У.​М.​Корань, А.​З.​Кратовіч, Л.​Б.​Крываносаў, Я.​С.​Кузняцоў, Л.​П.​Курзянкова, В.​М.​Ладзіс, А.​Л.​Лобаў, А.​А.​Лойка, Ю.​Г.​Магілёўкін, М.​У.​Маразюк, Ю.​В.​Нікалаеў, І.​Ю.​Патапаў, В.​В.​Путнік, І.​Г.​Ратнікаў, Л.​Я.​Селівончык, А.​Ф.​Сідзюк, Ю.​І.​Сонец, В.​С.​Судзілоўскі, І.​І.​Танаеўская, А.​П.​Таф, С.​П.​Трафімец, А.​М.​Філімонаў, І.​В.​Харэўскі, С.​А.​Хоміч, В.​А.​Цецераўкова, П.​У.​Цямноў. С.​В.​Чарніцкі, В.​С.​Чумак, У.​С.​Шаўчэнка, А.​А.​Штэн, С.​Я.​Шыманскі, В.​І.​Юхнеўская, В.​А.​Ясімчык.

1987. Т.​С.​Бакун, В.​К.​Быкоўская, Н.​А.​Воінава, С.​Б.​Галалоб, М.​М.​Горбава, Н.​І.​Грахоўская, І.​У.​Дацюк, Л.​А.​Жлоба, Н.​Г.​Жуклевіч, С.​Р.​Казлоў, Т.​В.​Каленік, А.​Р.​Карчэўскі, Л.​В.​Кафанава, Н.​Б.​Кляўко, У.​А.​Корнеў, Л.​М.​Краснова, Б.​С.​Кудраватых, Т.​Ц.​Кузняцова, І.​А.​Лабанава, У.​М.​Лагун, А.​А.​Літвінава, Т.​М.​Мацура, Л.​П.​Мацыпура, Э.​В.​Новікава, Л.​Р.​Орсіч, Л.​І.​Патапейка, В.​І.​Рылько, А.​Я.​Садчыкава, В.​У.​Сакалова, Л.​Я.​Сакевіч, Ю.​А.​Самойлік, М.​Ю.​Сапуноў, С.​А.​Сергачоў, М.​А.​Смарчок, А.​В.​Сцяпанаў, А.​В.​Трухін, В.​М.​Хаванскі, С.​І.​Цырш, А.​П.​Цяльцоў, М.​І.​Шавяльзон, А.​Ф.​Шаўчук, Г.​Р.​Штэйнман, М.​В.​Ярмольчык, І.​В.​Яршоў.

1988. Г.​Г.​Баранец, Н.​С.​Белагорцава, К.​В.​Вазміцель, У.​М.​Галкоўскі, А.​А.​Галякоў, Л.​Ф.​Іванчанка, М.​М.​Іоська, М.​Я.​Калечыц, А.​І.​Капцюг, Т.​Р.​Карпенка, Н.​У.​Кожар, Р.​В.​Літвак, С.​У.​Лявонаў, С.​А.​Малюк. А.​Б.​Марозава, А.​У.​Мяжэвіч, А.​К.​Падоксік, Т.​А.​Палаўнёва, Н.​Я.​Спяранская, А.​І.​Супрон, А.​Б.​Тараненка, В.​В.​Усімаў, А.​А.​Утулкін, В.​А.​Фралоў, М.​А.​Ягорава, А.​А.​Якімчук, К.​К.​Янчук.

1989. М.​Р.​Алексяюк, У.​Ю.​Анісімаў, В.​А.​Брылёў, Э.​Я.​Валовіч, У.​В.​Гнаявой, В.​В.​Жарліцын, П.​І.​Жураў, М.​М.​Кітаеў, В.​Л.​Кобызеў, У.​А.​Кузьмін, Л.​І.​Ладзіс, С.​В.​Ларын, А.​А.​Літаш, Б.​У.​Лядзенка, У.​І.​Мелех, Г.​А.​Міцкевіч, А.​А.​Новікаў, І.​Б.​Нячай, Т.​З.​Паўлоўская, С.​Ф.​Платко, Ю.​У.​Рудых, В.​У.​Свінарэнка, У.​Л.​Сірыхар, В.​А.​Талкачоў, В.​С.​Турлюк, В.​К.​Увараў, Л.​М.​Шакінка, В.​М.​Шыкавец.

1990. А.​А.​Андраюк, У.​В.​Барэхаў, А.​І.​Быстроў, М.​А.​Гаеўская, Н.​Р.​Галякова, Л.​П.​Гарбачова, І.​В.​Дзямура, М.​М.​Дзятко, Н.​С.​Емяльянава, А.​І.​Жабрун, Р.​Р.​Зубарава, П.​П.​Зяленскі, Я.​К.​Калбовіч, Т.​Ф.​Косціч, Ф.​Н.​Муладжанаў, Н.​А.​Самусенка, А.​Дз.​Севярын, Г.​А.​Смактуновіч, Я.​С.​Урбан, З.​З.​Хайкіна, М.​М.​Царык, А.​М.​Цецярук, Б.​Р.​Цыёнскі, У.​М.​Шапавалаў, А.​А.​Шчапіла.

1991. С.​В.​Асташонак, А.​У.​Бандарчык, Л.​У.​Бандарчык, Л.​У.​Белякова, І.​А.​Вайцяховіч, Дз.​В.​Герашчанка, В.​А.​Дзенісенка, М.​Б.​Іслямаў, Я.​М.​Іўліеў, В.​І.​Калечыц, Г.​К.​Касцюкевіч, А.​Я.​Катовіч, У.​У.​Кулевіч, І.​М.​Рацько, Ю.​Г.​Сакалоўскі, А.​В.​Свішчоў, Ю.​А.​Смольскі, А.​М.​Сямашка, А.​Г.​Трусаў, В.​В.​Турко, С.​В.​Чыгір, С.​Л.​Шайко.

1992. В.​К.​Бялькевіч, Я.​К.​Верычаў, В.​В.​Віслаўскі, А.​Ю.​Грыбаедава, К.​Г.​Джапарыдзе, А.​А.​Зафатаеў, У.​Б.​Зелянкевіч, А.​П.​Зіноўева, М.​П.​Зуеў, М.​Г.​Казак, А.​І.​Касабука, С.​І.​Куніцкі, В.​М.​Майсяюк, Н.​А.​Манаенкава, Ю.​І.​Нічкасаў, М.​В.​Пімашкоў, І.​А.​Савіцкі, Т.​А.​Свірская, В.​І.​Сысоева, Г.​І.​Чапурын.

1993. Дз.​С.​Бубноўскі, Л.​Л.​Жук, І.​І.​Канановіч, Т.​П.​Лабінская, Т.​М.​Папкова, А.​М.​Раінчык, Дз.​У.​Сідзельнікаў, Я.​В.​Чараповіч.

1994. М.​А.​Палякова, Т.​І.​Пешкава, Ю.​У.​Прудзялюк, М.​Б.​Самасюк, С.​Л.​Стоцкі.

1995. А.​І.​Андрончык, А.​Ф.​Базевіч, В.​У.​Буры, В.​Б.​Васіленка, А.​М.​Волах, С.​А.​Галашоў, М.​М.​Жулёва, І.​М.​Казлоўскі, Л.​А.​Кішчук, І.​Я.​Кратовіч, Д.​А.​Крывашэй, Т.​А.​Лабанава, Э.​А.​Марцінчык, М.​І.​Міклашэвіч, В.​Ф.​Саннікава, Т.​А.​Шчаброва.

1996. А.​В.​Ангелава, А.​І.​Грышан, В.​С.​Карпенка, В.​В.​Руцкі, А.​А.​Сярэдзіч.

1997. У.​І.​Архангельскі, А.​Ф.​Канцэраў, Дз.​А.​Касьяненка, А.​С.​Пархута, В.​І.​Патапаў, С.​Ф.​Ткачэнка, П.​І.​Чуеў.

1999. А.​А.​Барысенка, К.​Б.​Бражнік, А.​С.​Вашкевіч, Н.​В.​Дарашкевіч, Р.​Ш.​Даўлетшын, М.​М.​Кандалін, В.​І.​Карасёў, А.​У.​Касаткін, А.​А.​Лапко, І.​У.​Лапуноў, П.​А.​Ляшковіч, А.​Дз.​Міхайлюкоў, Г.​У.​Палянская, В.​У.​Стоцкая, Б.​А.​Хасан, В.​А.​Цыёнская, М.​М.​Чураба.

2000. Н.​М.​Барабанава, І.​І.​Бельцюкова, В.​У.​Бельцюкоў, Л.​А.​Верхалап, Я.​К.​Гешчанок, І.​В.​Гудзік, Т.​У.​Зубела, С.​І.​Кавыроў, С.​А.​Кізілава, С.​Р.​Майсеенка, І.​Г.​Малкоў, А.​В.​Радзюк, Т.​П.​Разанава, Т.​У.​Сівая, А.​А.​Стаянава, В.​І.​Сцепанковіч, У.​П.​Талочка, А.​І.​Усольцаў, А.​І.​Цішкевіч.

2001. А.​І.​Дубаневіч, Р.​А.​Зялінскі.

Т.​Р.​Мартынепка.

т. 14, с. 220

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)

ЗАСЛУ́ЖАНЫ БУДАЎНІ́К РЭСПУ́БЛІКІ БЕЛАРУ́СЬ,

ганаровае званне, якое прысвойваецца высокапрафес. работнікам будаўніцтва і будаўнічай індустрыі, якія працуюць у будаўнічых, н.-д., праектных, праектна-пошукавых, мантажных і інш. арг-цыях 15 і больш гадоў, за заслугі ў вытворчай дзейнасці, распрацоўцы і ўкараненні прагрэсіўных праектаў і тэхналогій, перадавога вопыту арганізацыі, механізацыі і аўтаматызацыі працы, дасягненне высокай эфектыўнасці вытворчасці і якасці буд.-мантажных работ. Уведзена законам ад 13.4.1995, прысвойваецца Прэзідэнтам Рэспублікі Беларусь. З 1960 існавала ганаровае званне заслужаны будаўнік Беларускай ССР, якое прысвойвалася Прэзідыумам Вярх. Савета БССР.

Заслужаныя будаўнікі Рэспублікі Беларусь

1960. У.​Ц.​Атрошчанка, Е.​С.​Галаўнёва, С.​А.​Грыгор’еў, В.​Ф.​Дзем’янюк, А.​А.​Дзігілевіч, І.​А.​Доўнар, А.​А.​Жалняровіч, Р.​С.​Забалееў-Ізотаў, Я.​Ф.​Казлоўская, З.​А.​Караткевіч, І.​К.​Колычаў, А.​С.​Лапуноў, М.​Х.​Ломскі, У.​П.​Маскалёў, В.​І.​Свецікаў, В.​А.​Слепухоў, П.​М.​Сцяблюк, Ц.​К.​Фандо, Я.​Ф.​Філічонак, П.​Г.​Фядоценка, І.​Э.​Шаблоўскі, В.​Ш.​Шайхлісманаў, С.​І.​Ярашэвіч.

1961. А.​В.​Астроўскі, У.​М.​Вараксін, В.​К.​Гаравой, А.​М.​Громаў, М.​К.​Гуд, І.​К.​Дуброўскі, Г.​У.​Заборскі, А.​Ц.​Маграшоў, В.​Дз.​Макавец, Т.​М.​Макараў, Л.​А.​Новікава, І.​А.​Паддубіцкі, М.​І.​Паўлаў, М.​М.​Сівухін, М.​П.​Тарасенка, І.​Дз.​Шлапакоў.

1962. Р.​А.​Абразцова, А.​С.​Абухоўскі, Я.​І.​Анісімаў, Ф.​Ф.​Арцёменка, С.​С.​Атаеў, П.​Л.​Бабак, А.​Г.​Базаеў, С.​С.​Батурын, М.​Н.​Богуш, К.​А.​Бондараў, Л.​С.​Булах, М.​Л.​Вараб’ёў, І.​П.​Ведзмедзь, А.​П.​Воінаў, М.​С.​Галуза, Г.​М.​Глезер, І.​І.​Грыгаровіч, Л.​А.​Жук, І.​М.​Жыжаль, У.​В.​Казюля, А.​Н.​Каралёў, У.​А.​Кароль, М.​В.​Кашчэеў, Н.​І.​Лісавец, К.​А.​Магілеўскі, А.​С.​Мазейка, В.​А.​Мароз, У.​Г.​Міхайлаў, А.​Ф.​Мураўскі, Л.​С.​Паперна, Г.​П.​Паўлоўскі, В.​Л.​Пятніцкі, І.​М.​Рабцаў, Р.​І.​Рубанаў, М.​А.​Свірскі, М.​П.​Семянцоў, Г.​І.​Страіцелеў, В.​А.​Талмачоў, С.​М.​Траногін, В.​Л.​Трэйда, В.​М.​Фамін, М.​А.​Хомчанка, В.​Я.​Цвяркун, П.​П.​Цімашэнка, К.​П.​Цюцюноў, М.​В.​Шчэпкін, І.​А.​Юркоў.

1963. А.​В.​Анцімонаў, М.​Ц.​Архіпец, Л.​М.​Ашмян, В.​С.​Бабкоў, Ф.​Ц.​Бажок, А.​У.​Байцова, І.​С.​Бахір, Я.​Е.​Гайко, Я.​П.​Гоцін, А.​П.​Гушча, К.​У.​Джыгера, Г.​Я.​Жолудзеў, В.​П.​Зенін, А.​С.​Крэмень, А.​В.​Круль, М.​С.​Кускоў, В.​С.​Левін, М.​Ф.​Майдановіч, Л.​П.​Мацкевіч, М.​М.​Машкін, У.​М.​Мудры, С.​І.​Мядзведскі, В.​Ф.​Наймушын, П.​М.​Новікаў, Я.​Ф.​Паўленка, А.​Ш.​Плоткін, Я.​А.​Раговін, М.​З.​Санкін, Г.​І.​Татурын, А.​Б.​Уласевіч, К.​Дз.​Цвярдоў, І.​М.​Чарненка.

1964. І.​А.​Віленскі, М.​Дз.​Галубенкаў, М.​В.​Кавалёў, І.​І.​Корсакаў, В.​С.​Крывіцкі, Р.​І.​Мілановіч, А.​В.​Пруднікаў, У.​М.​Рубанік, В.​Ф.​Хлімянцоў, Л.​С.​Храмцоў.

1965. А.​Б.​Бандарэнка, П.​І.​Бязручкін, А.​К.​Ворса, І.​М.​Вятрук, І.​Ц.​Гапеенка, М.​Я.​Глушанкоў, М.​К.​Дзямешка, Ф.​І.​Дудараў, У.​М.​Жур, А.​І.​Кавалеўскі, М.​У.​Конік, Ф.​Я.​Крот, Ц.​М.​Кушнераў, В.​С.​Ларын, Р.​І.​Лебедзеў, У.​Я.​Ліцкевіч, П.​С.​Лукашук, А.​Дз.​Майсяевіч, М.​Я.​Мананкоў, Б.​М.​Марагоўскі, В.​Г.​Маршалаў, М.​С.​Медзвядзенка, Г.​К.​Мітраховіч, Дз.​Ф.​Міхайленка, П.​М.​Наваржэўскі, П.​Ф.​Пацей, А.​А.​Пількевіч, С.​М.​Раўкоў, Я.​Ф.​Савіцкі, І.​С.​Салей, С.​І.​Серафімовіч, І.​Х.​Сіманоўскі, М.​В.​Скрабкоў, Л.​С.​Собаль, А.​П.​Старавойтаў, І.​І.​Сямак, К.​М.​Тандзітнікаў, М.​Г.​Ушкевіч, П.​І.​Чарнавусаў, В.​П.​Чарнышоў, М.​І.​Шалдыга, Б.​А.​Шаршнёў, Г.​П.​Шмігельскі, М.​І.​Шымель, І.​П.​Янкоўскі, М.​П.​Ярашэвіч.

1966. В.​Е.​Алексяюк, К.​А.​Бародзіч, І.​М.​Бірыла, К.​І.​Вагін, Л.​Я.​Васілеўскі, Г.​А.​Вялічка, А.​М.​Гершаў, Г.​С.​Дашын, В.​Р.​Жылін, А.​С.​Зуб, С.​Ф.​Кажамякін, М.​П.​Кажан, П.​І.​Клімук, І.​К.​Лазарэнка, А.​К.​Лісоўскі, К.​С.​Мілашэўскі, А.​Ф.​Мітраховіч, Д.​П.​Надгачаеў, Р.​Я.​Паламарчук, Л.​В.​Парыйскі, Я.​П.​Ракомса, С.​А.​Сапун, П.​Ф.​Філіпаў, У.​А.​Хадорык, Ф.​І.​Цімафееў, С.​Я.​Цярохін, Л.​К.​Цяцерын, А.​С.​Чмыр, І.​М.​Шараеў, І.​К.​Юркоў.

1967. І.​С.​Вараб’ёў, М.​П.​Варэнцаў, Я.​І.​Дрозд, А.​А.​Кавалевіч, М.​М.​Кавалевіч, Е.​А.​Каўгарэна, Ц.​І.​Кузьмін, А.​Дз.​Лакіда, М.​В.​Леаненка, Ф.​Ф.​Леановіч, С.​І.​Шульга.

1968. П.​Р.​Аўсянікаў, М.​І.​Бадзько, Г.​С.​Бандарэнка, К.​В.​Варон ша, А.​К.​Васілеўскі, Л.​Г.​Гаўрылаў, Р.​Я.​Герцовіч, В.​П.​Глявіцкі, А.​А.​Грабеннікаў, М.​А.​Грыгарук, П.​Р.​Дадонаў, М.​Г.​Дзівакоў, А.​Я.​Каржуеў, М.​К.​Кесель, Ф.​В.​Магіленка, К.​Я.​Масько, М.​І.​Мацэль, М.​М.​Мядзведскі, І.​Б.​Палінскі, М.​І.​Пісарчык, С.​Ф.​Пятроў, В.​Дз.​Сабалеўскі, І.​М.​Сак, А.​З.​Сацікаў, А.​І.​Хамянкоў, К.​С.​Цывінскі, Ф.​М.​Шакай, Ф.​І.​Шчасны, Ф.​І.​Юшкевіч, В.​Н.​Ярковіч.

1969. Дз.​Д.​Атрашкевіч, Ю.​К.​Гарашчук, Г.​М.​Губчык, М.​М.​Епіфанаў, М.​І.​Касценіч, С.​Ц.​Кірыльчук, М.​І.​Кудзелін, А.​В.​Кулікоўскі, Б.​С.​Курлена, І.​В.​Кушнераў, Ф.​С.​Маскоў, В.​М.​Няхаеў, П.​Р.​Паўлоўскі, А.​М.​Печкуроў, Дз.​Дз.​Прашчаеў, У.​М.​Рыжыкаў, С.​П.​Самуха, М.​П.​Сінцова, М.​М.​Унукоўскі, І.​І.​Ціханаў, А.​А.​Чыжык, С.​М.​Шахно, К.​С.​Якімовіч.

1970. П.​Н.​Антоненка, М.​І.​Бандзюк, С.​С.​Бычкоўскі, І.​І.​Валадашчык, А.​Ф.​Гаўрысёў, М.​І.​Герасімчук, Д.​Ц.​Гузман, Ю.​Р.​Іваноў, С.​М.​Ізотаў, І.​П.​Кавалёў, С.​В.​Казакоў, Л.​В.​Казлоў, В.​І.​Кандраценка, М.​Л.​Каралюк, Р.​В.​Куляеў, Л.​І.​Кунічкіна, М.​Р.​Лукашэнка, Р.​І.​Ляшэнка, К.​П.​Малькевіч, С.​І.​Маршчэнка, М.​М.​Маталыцкі, М.​Ф.​Мацюк, А.​І.​Наканечны, Р.​Л.​Пабядзінскі, У.​В.​Пакацілаў, В.​І.​Пацюк, П.​Я.​Пісарчык, М.​А.​Пісарык, Ф.​П.​Пыжык, А.​А.​Раманоўскі, А.​А.​Рамашэўскі, Д.​Я.​Родаў, М.​Ц.​Свінко, Р.​С.​Сілівончык, М.​В.​Сярмяжка, А.​А.​Ларасаў, А.​А.​Фурсевіч, Л.​У.​Чарапко, М.​А.​Шлойда, М.​С.​Шумакоў.

1971. І.​А.​Багданаў, Р.​І.​Бандарэнка, М.​А.​Баранаў, Л.​В.​Голубева, А.​К.​Іваноў, Ф.​І.​Кажарскі, І.​І.​Казлоўскі, С.​І.​Казлюк, Б.​М.​Кіціс, Р.​Дз.​Купрыенка, Ф.​А.​Лапуноў, М.​А.​Літоўчанка, В.​І.​Луцык, М.​Н.​Маліноўскі, А.​Н.​Мінаеў, У.​У.​Мінкевіч, К.​К.​Петрушкевіч, М.​І.​Пунько, Г.​М.​Рагачова, І.​В.​Сабалеўскі, П.​М.​Сідараў, А.​І.​Сініцын, М.​К.​Смоліч, А.​Л.​Трубяцкой, А.​А.​Трухан, М.​А.​Федарчук, А.​І.​Цыганок, М.​І.​Яскевіч.

1972. Ф.​А.​Андросік, М.​Д.​Бараболкін, П.​Л.​Бароўскі, В.​І.​Барысенка, Б.​А.​Бразінскі, Я.​І.​Грыняк, М.​М.​Грышкавец, А.​С.​Карамышаў, В.​С.​Карэўка, А.​К.​Клявін, В.​І.​Кувашоў, У.​І.​Курашоў, П.​І.​Лаўрэнка, У.​А.​Малашэвіч, У.​Ф.​Маціеўскі, Л.​У.​Парахонька, І.​М.​Пацярайчанка, У.​Д.​Рабянок, В.​А.​Руды, А.​Я.​Фамін, В.​М.​Чаркін, С.​В.​Шапавалаў, Р.​Ф.​Шукаў, Я.​С.​Юшкоўская, С.​А.​Язэпчык.

1973. А.​С.​Арцюх, В.​В.​Дзеўнер, А.​П.​Забела, А.​С.​Закоршмены, П.​П.​Красько, М.​В.​Крутаў, Г.​Н.​Кудрашоў, С.​С.​Макавецкі, Г.​П.​Навасельскі, В.​П.​Русак, М.​М.​Рыгачэвіч, М.​А.​Сілін, П.​М.​Сябекін, В.​А.​Хворык, А.​М.​Чыгрэцкі.

1974. Я.​В.​Барысевіч, М.​У.​Бегуноў, М.​М.​Белка, С.​Л.​Воўк, У.​І.​Гарлачоў, С.​П.​Жалябітка, Т.​Ф.​Жаркоў, Р.​А.​Захараў, Л.​С.​Зубарава, М.​М.​Купа, Г.​І.​Ліёпа, Л.​Р.​Міхайлоўскі, М.​В.​Русецкі, С.​П.​Саўчук, І.​З.​Смалякоў, І.​М.​Удовін, І.​Т.​Хачатранц, З.​П.​Шпарчэева.

1975. А.​П.​Арцем’еў, Б.​С.​Бальцэвіч, М.​Ф.​Барадулька, І.​Ц.​Бялоў, К.​А.​Валенцік, К.​А.​Вяранчык, А.​І.​Вярстак, У.​Е.​Гарбацкі, Г.​С.​Друкараў, І.​М.​Еўдамашчанка, Г.​П.​Карлаў, І.​Я.​Качанаў, А.​М.​Крапіўка, Р.​Р.​Кучук, М.​А.​Мяжэвіч, М.​П.​Муранаў, П.​І.​Панамарэнка, У.​В.​Пішчыкаў, І.​С.​Рабочы, І.​І.​Раманееў, І.​К.​Рубахаў, В.​Ц.​Саяпін, І.​П.​Севасцьянаў, Б.​А.​Халадцоў, А.​Ф.​Шалудзько, А.​С.​Шчарбінін, В.​А.​Шыманскі, А.​М.​Яўціхіеў.

1976. А.​І.​Акатаў, А.​М.​Аксёнаў, У.​Ц.​Алізарэвіч, П.​С.​Амоненка, У.​А.​Андросік, К.​Дз.​Багданаў, С.​Ц.​Баярчук, Н.​С.​Бельчанка, П.​П.​Бондараў, А.​А.​Боршч, П.​А.​Брэль, Р.​С.​Бут-Гусаім, М.​А.​Гарбузаў, В.​Ф.​Вішнеўскі, І.​А.​Гапонаў, У.​Ц.​Гніза, Л.​М.​Голубева, У.​С.​Дзятлаў, А.​Ц.​Драмянкоў, В.​В.​Дрэнь, С.​М.​Жалубоўскі, А.​С.​Зданевіч, М.​Л.​Зеліхоўскі, У.​І.​Касоўцаў, А.​Т.​Касцюкоў, В.​Ф.​Касько, М.​І.​Кісялёў, Я.​С.​Костусеў, А.​І.​Краўчанка, І.​А.​Мейлах, Б.​М.​Мілер, І.​М.​Наваселецкі, Ф.​А.​Назарчук, М.​М.​Несцераў, І.​Р.​Пісарук, У.​А.​Рагачоў, А.​У.​Сарокін, І.​Д.​Страліцкі, А.​М.​Туз, Я.​А.​Шушкевіч, Я.​К.​Шэрыкаў.

1977. М.​М.​Грышчэня, Р.​М.​Дарашэнка, А.​Н.​Каўрэй, А.​А.​Корзун, М.​Ф.​Лунін, М.​У.​Насулька, П.​Л.​Пастушэнка, Л.​У.​Лабалевіч, М.​К.​Тышкевіч, Б.​Р.​Ханін, М.​Р.​Чумакоў, У.​І.​Шылаў.

1978. В.​І.​Альхоўскі, П.​В.​Баравікоў, А.​В.​Богуш, В.​М.​Куракевіч, А.​А.​Луцык, Дз.​Ф.​Махавікоў, Р.​Ф.​Сялевіч, У.​К.​Шульга, К.​С.​Шулянчык, П.​М.​Шыпаў.

1979. І.​А.​Антановіч. Э.​В.​Аўчыннікаў, А.​І.​Барташ, І.​М.​Бутрымовіч, А.​А.​Дунаеў, М.​Н.​Зельдас, Л.​Б.​Любезны, І.​І.​Ляўко, М.​М.​Мартынаў, Я.​І.​Маўчан, І.​А.​Салодкі, І.​П.​Чорствы.

1980. М.​А.​Арэф’еў, М.​К.​Балыкін, У.​І.​Бобр, М.​М.​Верамеюк, М.​С.​Гапееў, Дз.​І.​Гвоздзеў, Я.​М.​Гопша, А.​Ц.​Доўгі, І.​І.​Дубовік, І.​А.​Кенік, А.​Т.​Кічкайла, А.​Т.​Кобля, В.​А.​Крамар, М.​М.​Лавянецкі, І.​Р.​Ладуцька, К.​А.​Лапец, М.​М.​Лапко, Ф.​Р.​Літвіновіч, Г.​А.​Мадалінскі, В.​І.​Макараў, Я.​А.​Мартыненкаў, Р.​М.​Махліс, В.​В.​Пыжык, К.​П.​Пятрыніч, ф.Ф.​Раманчук, Ю.​А.​Сабалеўскі, М.​Ц.​Салдаткін, А.​К.​Самаросенка, М.​П.​Сачок, М.​П.​Свірыдовіч, П.​В.​Селівонік, Я.​Г.​Селівончык, А.​А.​Сідарук, А.​Г.​Танаян, Ф.​Я.​Таўкачоў, В.​І.​Трубянок, І.​У.​Філоненка, У.​І.​Харужы, А.​М.​Целеш, З.​М.​Шалыга, І.​Р.​Шкрабнёў.

1981. М.​П.​Аляксюк, У.​І.​Газдзецкі, Л.​Ц.​Кацько, А.​І.​Малыха, М.​М.​Малярэвіч, М.​Я.​Талсташэеў, М.​С.​Трусевіч, Г.​В.​Юшкевіч, М.​Я.​Юшкевіч, М.​Я.​Ярошкін.

1982. Р.​М.​Баглай, У.​М.​Гаўрылаў, І.​І.​Дзянішчык, В.​І.​Жалудко, Л.​І.​Максімовіч, З.​Я.​Паланецкі, М.​Ф.​Сайкоўскі, Г.​Т.​Сіўцоў, І.​А.​Тарасавец, А.​В.​Тарасевіч, А.​Р.​Цыбуля, В.​М.​Шантаровіч, П.​У.​Якубчык.

1983. Я.​П.​Стойка.

1984. М.​Д.​Белы, А.​З.​Бялевіч, В.​М.​Веліканаў, А.​П.​Дзямчук, Д.​Д.​Дук, А.​С.​Емяльянаў, М.​М.​Кандакоў, М.​Я.​Краснарадцаў, І.​І.​Лазараў, Ю.​А.​Пуплікаў, А.​І.​Смольскі, М.​І.​Тарун.

1985. Я.​Р.​Брычкоўскі, В.​І.​Бялоў, А.​Г.​Ваўранюк, В.​М.​Ветраў, Я.​Ф.​Вінакураў, Дз.​П.​Дземчанка, В.​С.​Зданевіч, І.​П.​Капітула, А.​А.​Каспяровіч, М.​І.​Папоў, П.​П.​Пракаповіч, Ф.​М.​Русак, М.​С.​Такоеў, Я.​А.​Траян, А.​Дз.​Фядотаў, А.​В.​Цадзілка, П.​М.​Ціханкоў.

1986. У.​В.​Аляшкевіч, Я.​С.​Бельская, Г.​К.​Варакса, В.​І.​Кажураў.

1987. І.​З.​Башмакоў, В.​С.​Барысевіч, А.​У.​Князеў, А.​П.​Кучэйка, У.​М.​Лагута, К.​Л.​Пятроўскі, А.​Л.​Сазонаў, П.​К.​Чыгірык.

1988. У.​І.​Казлоўскі, І.​А.​Нялюбін, М.​С.​Шамес.

1989. М.​М.​Дабрыцкі, М.​Е.​Капытоў, Ю.​Б.​Колакалаў, Л.​І.​Рыжкоў, У.​С.​Тамашук, А.​Т.​Шота, І.​П.​Шпорта, Ю.​А.​Шэпелеў.

1990. Ю.​С.​Астравух, Г.​А.​Баранаў, В.​П.​Баліцкі, Ф.​Я.​Бойка, М.​К.​Звонкін, Б.​І.​Касцюкевіч, В.​А.​Кулакоўскі, А.​А.​Ламакаў, В.​І.​Міцкевіч, І.​І.​Свярдлоў, В.​А.​Смірноў, Г.​І.​Станчык, В.​В.​Цімохін, П.​М.​Ціхановіч, А.​Ф.​Чуясаў, Л.​С.​Штырыкаў.

1991. М.​З.​Ашэйчык, В.​Ф.​Залога, В.​В.​Каржэўскі, Л.​І.​Мароз, Л.​Ф.​Марозаў, А.​Л.​Міхалевіч, У.​П.​Набокаў, В.​П.​Пятрыніч, А.​Ф.​Усціновіч, М.​Дз.​Цюшко.

1993. П.​Дз.​Андрэйкавец, А.​П.​Гапееў, Л.​М.​Красуцкі, С.​А.​Мазур, А.​Я.​Піскоўскі, К.​М.​Пячко, Л.​Л.​Чайлытка, А.​Я.​Янчэўскі.

1994. А.​Дз.​Зарубін, Р.​Б.​Кацынель, С.​К.​Лемеш, Т.​І.​Паляшчук, Л.​І.​Тарашкевіч, Ю.​І.​Уладзіміраў, У.​І.​Францкевіч, А.​В.​Якубёнак.

1995. Я.​М.​Галубкоў, Л.​Б.​Ваўчэцкі, А.​У.​Луцко, А.​М.​Макараў, У.​Ц.​Рагель, В.​П.​Сянцюраў.

1996. І.​Я.​Галіноўскі, С.​У.​Кунцэвіч, С.​У.​Міхалёнак.

1997. І.​Р.​Гапееў, В.​А.​Кулеба, Р.​А.​Шпакоўскі, А.​М.​Якаўлеў.

т. 6, с. 550

Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)