цягну́ць, цягну́, ця́гнеш, ця́гне; цягні; незак.
1. каго-што. Узяўшы за край, канец чаго-н., перамяшчаць, набліжаць да сябе што-н. з сілай, намаганнем.
Ц. канат.
2. каго-што. Перамяшчаць за сабой з намаганнем, не адрываючы ад паверхні; валачы.
Два паравозы цягнулі таварны састаў.
Ц. цяля на вяроўцы.
3. перан., каго-што. Браць з сабой без патрэбы.
Ц. дзяцей з сабой.
4. каго. Прымушаць ці пераконваць ісці куды-н.
Ц. у кіно.
5. што. Падаўжаць расцягваннем; вырабляць, апрацоўваць, выцягваючы (спец.).
Ц. дрот.
Металы можна гнуць, каваць і ц.
6. каго-што. Несці што-н. цяжкае або ў вялікай колькасці (разм.).
Ц. мех на плячах.
7. што. Выцягваць, здабываць, браць.
Ваду цягнулі з возера па трубах.
8. што. Уцягваць у сябе, убіраць, усмоктваць; піць павольна.
Расліны цягнуць з глебы пажыўныя рэчывы.
Дзіця цягнула праз соску малако з бутэлькі.
9. каго-што. Уцягваць, прыцягваць.
Плыўца цягнула (безас.) у вір.
10. каго-што. Тузаць, торгаць.
Ц. за рукаў.
Ц. за касу.
Нагу цягне (безас.).
11. каго-што. Вабіць да каго-, чаго-н., куды-н.
Цягне ў лес.
Яго цягнула (безас.) да гаспадаркі.
12. безас., каго-што. Адчуваць патрэбу ў чым-н. (пра фізічны, псіхічны стан).
Цягне на сон.
Ц. на сур’ёзную размову.
13. перан., што. Патрабаваць, вымагаць (грошы, падарункі і пад.; разм.).
14. што. Ісці, рухацца ў пэўным парадку.
Высока ў небе цягнуць клін жураўлі.
15. безас., чым. Веяць, дзьмуць (пра паветра, вецер, холад і пад.).
Ад ракі цягнула вільгаццю.
Цягне з акна.
16. што і без дап. Марудна рабіць, занадта доўга займацца чым-н.
Ц. пошукі.
Ц. справу.
17. перан. (1 і 2 ас. не ўжыв.), што. Выклікаць, мець што-н. вынікам.
Злачынства цягне за сабой пакаранне.
18. што. Павольна, марудна гаварыць, спяваць і пад.
Ц. песню.
Ц. гаворку.
◊
За вушы цягнуць каго (разм.) — памагаць таму, хто сам не стараецца, не імкнецца што-н. рабіць.
Цягнуць адну і тую ж песню (разм., неадабр.) — паўтараць адно і тое ж.
Цягнуць валынку (разм., неадабр.) — марудзіць з ажыццяўленнем чаго-н.
Цягнуць воз (разм.) — выконваць усю асноўную работу.
Цягнуць жылы з каго (разм., неадабр.) — мучыць, знясільваць, зморваць; вымотваць непасільнай работай, празмернымі патрабаваннямі.
Цягнуць за язык каго (разм.) — прымушаць расказваць што-н.
Цягнуць каніцель (разм., неадабр.) —
1) рабіць, гаварыць і пад. што-н. аднастайна, нудна;
2) марудзіць, зацягваць якую-н. справу.
Цягнуць ката за хвост (разм., неадабр.) — нудна, наўмысна павольна гаварыць што-н.
Цягнуць лямку (разм.) — займацца цяжкай аднастайнай справай, працай.
Цягнуць рызіну (разм., неадабр.) — адцягваць, адкладваць якую-н. справу, работу надаўжэй; марудліва, павольна рабіць што-н.
Цягнуць ярмо (разм.) — бесперапынна і цяжка працаваць.
|| зак. пацягну́ць, -цягну́, -ця́гнеш, -ця́гне; -цягні.