Пры́вечар ’пачатак вечара’ (Нас.), прысл. пры́вечар ’пад вечар’ (Байк. і Некр.). Лексікалізацыя словазлучэння пры ве́чары, дзе рэалізуецца вельмі архаічнае значэнне прыназоўніка пры ’пры азначэнні часу, які набліжаецца, ці часу, на працягу якога адбываецца дзеянне’, параўн. ст.-слав., стараж.-рус.облаѕи съ нама ѣко при вечерѣ естъ. Рус.дыял.при́ве́чер ’надвячорак’, при́вечерь, при́вечер ’пад вечар’, при́вечёрок ’надвячорак; позні вечар’, укр.привечері́тися ’змеркнуцца’.
Этымалагічны слоўнік беларускай мовы (1978-2017)
Ábendm -s, -e
1) ве́чар;
gégen ~ пад ве́чар, надвячо́ркам;
zu ~ éssen* вячэ́раць
2) вечары́на
3)
der Héilige ~рэл. куцця́, ве́чар напярэ́дадні Каля́даў;
◊
es ist noch nicht áller Táge ~ пажывём – паба́чым
Нямецка-беларускі слоўнік (М. Кур'янка, 2006, правапіс да 2008 г.)
маскара́д, -у, М -дзе, мн. -ы, -аў, м.
1. Баль, вечар, на які прыходзяць у масках і спецыяльных касцюмах.
Навагодні м.
2.перан. Прытворства, падман.
|| прым.маскара́дны, -ая, -ае.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
Беларуская Энцыклапедыя (1996—2004, правапіс да 2008 г., часткова)
шчадрэ́ц, ‑раца, м.
Уст. Даўні звычай адзначаць вечар напярэдадні Новага года; сам гэты вечар. Яшчэ зранку на шчадраца — у дзень перад Новым годам — уся сям’я пачынала займацца куццёю.Якімовіч.// Песня, якая спяваецца ў гэты вечар.
Тлумачальны слоўнік беларускай мовы (1977-84, правапіс да 2008 г.)
даўжэ́ць, 1 і 2 ас. звычайна не ўжыв., -жэ́е; незак.
Станавіцца больш доўгім.
Пад вечар цені даўжэюць.
Вясной дні даўжэюць.
|| зак.падаўжэ́ць, 1 і 2 ас. звычайна не ўжыв., -жэ́е.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
цемната́, -ы́, ДМ -наце́, ж.
1. Адсутнасць святла, асвятлення; цемра.
У хаце ц., хоць яшчэ не вечар.
2.перан. Невуцтва, культурная адсталасць.
3. Пра недасведчанага або малаадукаванага чалавека (разм.).
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
прае́нчыць, -чу, -чыш, -чыць; зак.
1. Абазвацца енкам.
Хворы праенчыў.
2.што і без дап. Сказаць з енкам.
Піць! — праенчыў ранены.
3. Правесці які-н. час у енках.
Увесь вечар праенчыў.
Тлумачальны слоўнік беларускай літаратурнай мовы (І. Л. Капылоў, 2022, актуальны правапіс)
*Вечаркі, вечарке́ (Сцяшк. МГ), зах.-палес.вычоркы́ ’вечарынка’ (Клім.), укр.паўн.вечіркы, вечу͡орки, вечурки, зах.вечорки ’тс’, рус.сіб.ве́черки, вечерки́ ’вечарынкі’, паўн.вечёрка ’вячоркі’; ’развітальны вечар у маладой, дзявочнік’, польск.wieczorek ’вечарынка’, vʼecurek, vʼecurka ’вечар, калі разам збяруцца і мыюць (бялізну), лушчаць (гарох), скубуць (воўну)’, славац.večierok ’вечар’; ’невялікая вячэрняя забава, урачыстасць з музыкай, танцамі’, балг.вече́рка ’вячоркі’. Відавочна, гэта старое ўтварэнне ад večer‑ і суф. ‑ъkъ, які надае слову адценне памяншальнасці: вячоркі, па сутнасці, адбываліся на працягу не цэлага зімовага вечара, а толькі яго часткі; параўн. тое ж і ў літ.vakarė̃lis ’вечарынка’ — vãkaras ’вечар’. Ужываецца лексема ў множным ліку, таму што вячоркі — шматразовая падзея. Гл. таксама вячоркі.